Kina je tokom poslednjih nekoliko decenija sprovela jedan od najvećih ekoloških projekata u modernoj istoriji: posađeno je oko 78 milijardi stabala kako bi se zaustavilo širenje pustinja i smanjile peščane oluje koje su pogađale sever zemlje.
Međutim, nova istraživanja pokazuju da je ovaj ogromni poduhvat i veliki broj stabala doneo i neočekivane posledice – promenio je način na koji se voda raspoređuje širom Kine.
Kako prenosi Danas, pozivajući se na naučne studije objavljene tokom 2025. i 2026. godine, masovno pošumljavanje uticalo je na regionalne padavine i dostupnost vode, posebno u delovima zemlje koji su već suočeni sa ozbiljnim problemima suše.
Zeleni zid protiv pustinja
Kineski program pošumljavanja pokrenut je još 1978. godine sa ciljem da se zaustavi dezertifikacija u severnim regionima zemlje. Projekat, poznat kao „Program zaštite tri severna pojasa“, trebalo bi da traje do 2050. godine, piše CGNT.
Jedan od najvažnijih trenutaka dogodio se pre skoro dve godine, kada su radnici zasadili poslednje sadnice na južnom obodu pustinje Taklamakan, čime je zatvoren zeleni pojas dug više od 3.000 kilometara.
Ovaj pojas trebalo je da zaustavi širenje peska, smanji peščane oluje i poboljša kvalitet vazduha. I prema mnogim parametrima – uspeo je.
Više drveća ne znači automatski i više vode
Ipak, istraživanje objavljeno u časopisu Earth’s Future pokazalo je da situacija nije tako jednostavna. Naučnici sa kineskih i holandskih univerziteta pratili su promene vegetacije između 2001. i 2020. godine i analizirali kako nova stabla utiču na vodene resurse.
Njihov zaključak prilično je neočekivan: ogromne količine drveća počele su da menjaju kretanje vlage i padavina unutar zemlje.
Drveće, naime, izvlači velike količine vode iz tla i kroz proces evapotranspiracije vraća vlagu u atmosferu. Kada se to događa u razmerama kakve postoje u Kini, posledice više nisu lokalne – već klimatske.
Naučnici tvrde da se vlaga sada sve više preusmerava ka Tibetanskoj visoravni, dok pojedini delovi severne i istočne Kine ostaju sa manjom količinom dostupne vode.
Sever Kine ostaje bez vode
Problem je posebno ozbiljan jer severni deo zemlje već dugo ima nesrazmer između broja stanovnika i količine vode. Na tom području živi gotovo polovina kineskog stanovništva i nalazi se više od polovine obradivog zemljišta, ali region raspolaže sa svega petinom prirodnih vodnih resursa zemlje.
Naučnici upozoravaju da bi nekontrolisano pošumljavanje moglo dodatno da pogorša taj problem, posebno ako se sade vrste drveća koje troše mnogo vode i nisu prirodno prilagođene suvim područjima.
Ekološki uspeh sa komplikovanom cenom
Paralelno sa tim, drugo istraživanje objavljeno početkom 2026. godine u časopisu PNAS pokazalo je da ozelenjeni delovi oko pustinje Taklamakan sada funkcionišu kao svojevrsni „ponor ugljenika“ – odnosno apsorbuju više ugljen-dioksida nego što ga pustinja prirodno oslobađa.
To znači da je Kina uspela da deo ekstremno sušnog područja pretvori u zonu koja aktivno pomaže u borbi protiv klimatskih promena.
Ali upravo tu nastaje paradoks: isti projekat koji smanjuje emisije ugljenika i zaustavlja peščane oluje istovremeno menja raspodelu vode i potencijalno povećava rizik od suše u poljoprivrednim regionima.
Zbog toga naučnici sada upozoravaju da buduće faze projekta neće moći da se oslanjaju samo na broj posađenih stabala, već će morati mnogo pažljivije da prate i dugoročne posledice po vodne resurse.
