Izložba „Zmijanjski vez — svetsko nematerijalno nasleđe” u Gradskom muzeju Sombor

Izložba Muzeja Republike Srpske iz Banja Luke o Zmijanjskom vezu otvara se u utorak, 16. juna u 19. časova u Gradskom muzeju Sombor.

Izložba Zmijanjski vez — svetsko nematerijalno nasleđe prezentuje prvi element iz Republike Srpske i Bosne i Hercegovine koji je upisan na UNESКO listu nematerijalnog kulturnog nasleđa čovečanstva 2014. godine. Autor izložbe je Danijela Đukanović, muzejski savetnik etnolog.

Izvorna oblast u kojoj je nastao i razvijao se Zmijanjski vez je etnogeografska oblast Zmijanje. Zmijanje je regija smeštena u severozapadnom delu Republike Srpske, odnosno Bosne i Hercegovine. Oblast je naseljena pravoslavnim stanovništvom. Spominje se u pisanim izvorima od prve polovine 16. veka. Zmijanjski vez je zasigurno jedan od najspecifičnijih i najkarakterističnijih vezova sa prostora Bosne i Hercegovine. Specifičnost ovog veza se ogleda u tome što je bogatstvo ornamenata, tehnika izrade i kolorita jedinstvena i posebna u odnosu na druge vezove u Bosni i Hercegovini. Po svojoj specifičnosti Zmijanjski vez se izdvaja ne samo u odnosu na susedne oblasti već i na sami centralni i zapadni Balkan. Specifičnost Zmijanjskog veza manifestuje se u usklađenosti, harmoniji i stilskoj perfekciji geometrijskih ornamenata ukomponovanih sa tamnoplavim, odnosno čivitli koloritom.

Za razliku od drugih krajeva Bosne i Hercegovine gde je vez predstavljen u četiri ili dve boje, na Zmijanju je prikazan u tamnoplavoj boji. Specifičnost i posebnost kolorita i ornamentalnih kompozicija u Zmijanjskom vezu uočio je krajem 19. veka i Vladislav Skarić koji ističe da ornamentalnog bogatstva nema više nigde u Bosni i Hercegovini. Detaljno istraživanje i posebnost Zmijanjskog veza objasnila je i obradila Bratislava Vladić Кrstić u svome radu Tekstilna radinost na Zmijanju. Zmijanjskim vezom bavili su se i drugi istraživači koji su se pre svega bavili izučavanjem zmijanjske narodne nošnje od Milana Кaranovića 1926. godine do savremenih istraživača.

Zmijanjskim vezom prikazana je umetnička kreativnost, unutrašnja simbolička kreativnost i osećajnost koju je vekovima posedovala krajiška žena u svome temperamentu i duhu. Ona je vezom izražavala svoje emocije osećanja i unutrašnje stanje duha. Specifičnost Zmijanjskog veza se ogleda u tome što su bogatstvo ornamenata, tehnika izrade i kolorita jedinstveni i posebni u odnosu na druge vezove u Bosni i Hercegovini. Po svojim specifičnostima Zmijanjski vez se izdvaja, ne samo u odnosu na susedne oblasti, već i na sami centralni i zapadni Balkan. Složene ornamentalne kompozicije Zmijanjskog veza specifične su po tome što u vremenskom periodu od sredine 19. veka pa do danas nisu pojednostavljivane u jednostavnije ornamentalne kompozicije u izradi. Materijal na kojem je prikazano umeće izrade Zmijanjskog veza doživljavao je transformaciju, ali je vez i dalje zadržavao svoje autentične specifičnosti. Prvo se vezlo na konopljinim i lanenim platnima, zatim na pamučnim, a danas se ovaj vez prezentuje i na savremenim industrijskim tkaninama. Žene sa Zmijanja su u izradi odeće upotrebljavale konopljino i laneno platno koje su ukrašavale tamnoplavim — čivitnim vezom.

Na izložbi su predstavljeni eksponati iz Muzeja Republike Srpske izrađeni krajem 19. i početkom 20 veka. Pored muzejskih predmeta na izložbi su predstavljeni predmeti Udruženja koji danas rade Zmijanjski vez, zbog kojeg je on i upisan na Unesko listu svetskog nasleđa.

Pored predmeta na izložbi je predstavljeno i 20 rol–apova sa fotografijama primene Zmijanjskog veza, dokumentarni film u trajanju od 13 minuta, kao i interaktivna radionica Zmijanjskog veza.