subota, 22 april 2017 00:00

22. april - Dogodilo se na današnji dan

1451. Rođena kraljica Kastilje Isabela I, jedna od najznačajnijih ličnosti španske monarhije. S mužem, kraljem Aragona Ferdinandom II, osnivač španske države. Bila pokrovitelj Kolumbovih pomorskih ekspedicija.

1500. Portugalski moreplovac Pedro Alvares Kabral na putu za Indiju otkrio Brazil.

1529. U Saragosi potpisan ugovor kojim su Španija i Portugal odredili granice interesnih zona u Tihom okeanu.

1724. Rođen jedan od najvećih svetskih mislilaca, nemački filozof Imanuel Kant, čije je delo imalo ogroman uticaj na ukupnu filozofiju.

1766. Rođena francuska književnica Ana Lujza Žermen Neker, baronica od Stal-Holštajna, poznata kao Madam de Stal. Knjigom "O Nemačkoj" dala veoma značajan doprinos teoriji francuskog i evropskog romantizma. Njen salon u Parizu bio čuveno mesto okupljanja intelektualaca tog vremena.

1838. Britanski brod "Sirijus" prvi prešao Atlantski okean koristeći isključivo parni pogon. Putovanje od britanske luke Kork do američke luke Njujork trajalo 18 dana i 10 časova.

1870. Rođen Vladimir Iljič Uljanov Lenjin, vođa Oktobarske revolucije u Rusiji 1917, osnivač Komunističke partije i prvi sovjetski lider.

1881. Rođen ruski političar Aleksandar Fjodorovič Kerenski, predsednik privremene vlade od jula 1917. Smenjen u Oktobarskoj revoluciji i potom emigrirao u Francusku, kasnije u SAD.

1904. Rođen američki nuklearni naučnik Robert Openhajmer. Tokom Drugog svetskog rata vodio laboratoriju u Los Alamosu u kojoj je istraživana proizvodnja atomske bombe.

1915. Nemačka vojska u Prvom svetskom ratu na zapadnom frontu kod Ipra prvi put upotrebila bojni otrov.

1916. Rođen američki violinista Jehudi Menjuhin. Debitovao u 8. godini kao solista na violinskom koncertu Feliksa Mendelsona.

1933. Umro engleski inženjer Frederik Henri Rojs, koji je s Čarlsom Rolsom 1906. osnovao automobilsku kompaniju "Rols-Rojs".

1944. Na aerodromu Benina kod Bengazija u Libiji u Drugom svetskom ratu formirana Prva vazduhoplovna eskadrila Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije, koja je imala 16 borbenih aviona "spitfajer".

1969. Britanac Robin Noks Džonston uplovio u luku Falmut i time okončao prvo putovanje oko sveta jedrilicom. Putovanje trajalo 312 dana.

1975. U Hondurasu vojnim pučem smenjen predsednik, general Osvald Lopes Arelano.

1990. Na prvim višestranačkim izborima u Hrvatskoj pobedila Hrvatska demokratska zajednica, a njen lider Franjo Tuđman izabran za predsednika Predsedništva Hrvatske. Posle proglašenja nezavisnosti Hrvatske od SFRJ 25. juna 1991. Tuđman postao predsednik Hrvatske.

1992. U seriji ekspolozija u kanalizacionom sistemu u meksičkom gradu Gvadalahara poginulo oko 200 ljudi.

1994. Umro Ričard Nikson, predsednik SAD od 1969. Povukao se 1974, pre isteka drugog mandata, zbog umešanosti u aferu "Votergejt".

1995. Vojne snage plemena Tutsi u Ruandi napale izbeglički kamp “Kibeho” u kojem su bili smešteni pripadnici plemena Hutu i pobile oko 2.000 ljudi.

1997. Peruanska vojska uspela da uđe u rezidenciju japanskog ambasadora u Limi i oslobodi 71 taoca koje su četiri meseca držali gerilci levičarskog pokreta "Tupak Amaru". U akciji poginuli jedan talac, tri vojnika i svih 14 gerilaca.

1999. U vazdušnim udarima NATO na SRJ pogođena rezidencija predsednika Slobodana Miloševića, prethodno ispražnjena.

2003. KFOR na Kosovu uhapsio vođu rasformirane ilegalne OVPBM Šefćeta Musljiua.

Objavljeno u Na današnji dan

753 p.n.e Romul, prema istoričaru Marku Terentiju Varonu, osnovao Rim.

1142. Umro francuski filozof i teolog Pjer Abelar. Kao zastupnik laičke nauke i antičke filozofije verovao u ljudski razum i poricao crkvene dogme. U književnosti poznat po ljubavnim pismima Eloizi.

1509. Umro engleski kralj Henri VII, osnivač dinastije Tjudor. Njegovim dolaskom na presto 1485. okončan četrdesetogodišnji rat dinastija Lankaster i Jork, “Rat dve ruže".

1699. Umro Žan Rasin, francuski pesnik.

1816. Rođena engleska književnica irskog porekla Šarlota Bronte.

1828. Rođen francuski teoretičar umetnosti i filozof  Ipolit Ten, član Francuske akademije od 1878. Kao teoretičar francuskog naturalizma, uticao na Emila Zolu i čitavu generaciju pisaca koja je s naučno-ekperimentalnim pretenzijama pristupala književnosti.

1836. Teksašani porazili Meksikance u bici kod San Hasinta, što je omogućilo nezavisnost Teksasa, koji je 1845. ušao u sastav SAD.

1856. Australija prva u svetu uvela osmočasovni radni dan.

1882. U Narodnom pozorištu u Beogradu izvedena prva srpska opereta "Vračara" Davorina Jenka, autora srpske himne "Bože pravde".

1910. Umro američki pisac Mark Tven.

1915. Rođen američki filmski glumac meksičkog porekla Entoni Kvin, dobitnik dva “Oskara” za filmove "Viva Zapata" i "Žudnja za životom". Proslavio se i filmom "Grk Zorba".

1918. Poginuo nemački pilot Manfred fon Rihtofen, Crveni Baron, u Prvom svetskom ratu oborio 80 aviona.

1926. Rođena Elizabeta II, kraljica Velike Britanije od 1952.

1941. Šefovi diplomatija Nemačke i Italije Joahim fon Ribentrop i grof Galeako Ćano u Drugom svetskom ratu dogovorili se o podeli Jugoslavije na nemačko i italijansko područje.

1945. Poslednje nemačke trupe povukle se iz Bolonje.

1945. Sovjetska armija ušla u predgrađe Berlina.

1946. Umro engleski ekonomist Džon Mejnard Kejnz, poznat po delu "Opšta teorija zaposlenosti, kamata i novca" koje je donelo radikalan preokret u ekonomskoj teoriji.

1960. Prestonica Brazila premeštena iz Rio de Žaneira u Braziliju.

1967. Vojnim pučem u Atini uspostavljen režim "grčkih pukovnika" koji su sedam narednih godina sprovodili vojnu diktaturu.

1971. Umro Fransoa Divalije, Papa Dok, predsednik Haitija od 1957. Diktatorski režim održavao uz pomoć gangsterske milicije "Tonton Makut".

1993. Vrhovni sud Bolivije na 30 godina zatvora osudiuo bivšeg diktatora Luisa Garsiju Mesu zbog masovnih ubistava i kršenja Ustava.

1996. Koalicija levog centra "Maslinovo drvo" pobedila na izborima u Italiji. To je prva pobeda levice u Italiji od Drugog svetskog rata.

1997. Prvi kineski vojnici ušli u Hongkong u okviru priprema za prelazak te britanske kolonije 1. jula pod suverenitet Kine.

1999. U vazdušnim napadima NATO na Jugoslaviju pogođeni poslovna zgrada "Ušće" u Novom Beogradu i Žeželjev most na Dunavu u Novom Sadu.

2000. Parlament Rusije ratifikovao rusko-američki Sporazum o ograničavanju nuklearnog naoružanja,

2003. U Francuskoj u 70. godini umrla Nina Simon, američka džez-pevačica. Bila izvrstan pijanista i borac za prava crnaca.

2003. Kapetan Jugoslovenske narodne armije Miroslav Radić dobrovoljno se predao srpskim vlastima i 17. maja izručen Haškom tribunalu, pred kojim je optužen za ratne zločine u Vukovaru, s Miletom Mrkšićem i Veselinom Šljivančaninom.

Objavljeno u Na današnji dan
četvrtak, 20 april 2017 00:00

20. april - Dogodilo se na današnji dan

1526. U bici kod Panipata mogulski vođa Baber s 2.000 boraca porazio 10.000 vojnika sultana Ibrahima od Delhija, čime je počela dvoipovekovna vladavina Mogula nad Indijom.

1653. Vođa Engleske revolucije Oliver Kromvel raspustio Parlament, Vojno veće donelo nov Ustav, a Kromvel imenovan za doživotnog lorda-protektora.

1657. U englesko-španskom ratu engleska flota pod komandom admirala Roberta Blejka napala i potopila svih 16 španskih ratnih brodova u luci Santa Krus na Tenerifima, a potom razorila grad.

1768. Umro italijanski slikar Kanaleto, jedan od najboljih pejsažista XVIII veka.

1792. Francuska objavila rat Austriji, Pruskoj i Sardinskoj kraljevini.

1808. Rođen Napoleon III, car Francuske od 1852. do 1870. Posle poraza u francusko-pruskom ratu zbačen sa prestola, u Francuskoj proklamovana Treća Republika.

1841. U filadelfijskom listu "Grahams magazin" objavljena pripovetka Edgara Alana Poa "Ubistva u ulici Morg", koja se smatra prvom detektivskom pričom.

1889. U Austriji rođen Adolf Hitler, osnivač Nacional-socijalističke partije, kancelar i diktator Nemačke od 1933. do 1945.

1893. Rođen katalonski slikar i vajar Huan Miro, jedan od najznačajnijih nadrealističkih umetnika XX veka.

1893. Rođen američki filmski glumac Harold Lojd, jedan od najslavnijih komičara nemog filma.

1912. Rođen irski književnik Brem Stoker, autor "Drakule".

1919. U Beogradu počeo Osnivački kongres Socijalističke radničke partije Jugoslavije, koja je 1920, na kongresu u Vukovaru, promenila ime u Komunistička partija Jugoslavije.

1936. Italijanske trupe okupirale Etiopiju.

1947. Umro kralj Danske Kristijan X. Veliku popularnost stekao otporom nemačkoj okupaciji u vreme Drugog svetskog rata.

1972. Američki svemirski brod "Apolo 16" spustio se na Mesec.

1984. Velika Britanija objavila da će njena administracija u Hongkongu prestati s radom 1997.

1986. Pijanista Vladimir Horovic, koji je napustio Rusiju 1925, održao, posle 61 godine, prvi koncert u SSSR.

1992. Snage bosanskih Srba izvršile blokadu Sarajeva, zahtevajući podelu grada. Blokada i granatiranje grada trajali tokom celog Bosanskog rata koji je završen potpisivanjem Dejtonskog sporazuma u novembru 1995.

1995. Umro jugoslovenski političar i pisac Milovan Đilas, jedan od najbližih saradnika Josipa Broza Tita do 1954. Posle serije članaka objavljenih u beogradskom dnevniku "Borba", u kojima je kritikovao tadašnje jugoslovensko rukovodstvo, smenjen sa svih funkcija, a potom postao najpoznatiji jugoslovenski disident.

1999. Tokom vazdušnih napada NATO na Jugoslaviju u hramu svetog Save u Beogradu liturgiju služili ruski i srpski patrijarh Aleksej II i Pavle, posle koje su se "Molitvom za mir" obratili desetinama hiljada ljudi okupljenih na platou ispred te crkve.

2003. Kinesko Ministarstvo zdravlja saopštilo da je od atipične upale pluća u Pekingu obolelo 339 osoba, od kojih je 18 umrlo, čime su kineske vlasti prvi put zvanično priznale razmere epidemije SARS u prestonici. SARS te godine pogodio 20 zemalja, a najviše zaraženih registrovano u Kini, 5.329 osoba, i u Hong Kongu, njih 1.754.

Objavljeno u Na današnji dan

1587. Engleski admiral, ser Fransis Drejk, ušao u luku Kadiz i potopio špansku flotu.

1588. Umro Paolo Veroneze, jedan od najznačajnijih slikara Venecijanske škole u XVI veku.

1689. U Rimu umrla švedska kraljica Kristina Augusta. Kraljica postala 1632. u 8. godini, abdicirala 1654. zbog tajnog prelaska u rimokatoličku veru, zabranjenu u Švedskoj.

1713. Rimsko-nemački car Karl VI izdao statut porodice Habzburg "Pragmatična sankcija" da bi osigurao presto za kćerku Mariju Tereziju.

1775. Porazom britanske vojske kod Leksingtona i Konkorda počeo američki rat za nezavisnost od Velike Britanije.

1783. Kongres SAD objavio kraj rata za nezavisnost.

1824. Engleski pesnik Džordž Gordon Bajron umro od malarije u Grčkoj, gde je učestvovao u borbi Grka za oslobođenje od Turaka.

1839. Potpisan Londonski sporazum kojim su evropske države priznale nezavisnost Kraljevine Belgije.

1867. Turski izaslanik na Kalemegdanu knezu Milošu Obrenoviću predao ključeve Beograda i drugih srpskih gradova iz kojih se povukla turska posada. Kao simbol osmanske suverenosti nad Srbijom ostala turska zastava, uz srpsku, na zidinama Beogradske tvrđave.

1881. Umro engleski političar i državnik Bendžamin Dizraeli. Bio lider konzervativaca 1868. i premijer dva puta.

1882. Umro engleski prirodnjak Čarls Robert Darvin, autor teorije o evoluciji živih bića koju je objavio u knjizi "Postanak vrsta putem prirodnog odabiranja".

1906. Umro francuski fizičar i hemičar Pjer Kiri, jedan od utemeljivača nauke o radioaktivnosti. Sa suprugom Marijom Kiri Sklodovskom i Anrijem Bekerelom 1903. podelio Nobelovu nagradu za fiziku.

1911. U Portugalu crkva odvojena od države.

1921. Na snagu stupio zakon o podeli Irske na Republiku Irsku i Severnu Irsku, koja je ostala pokrajina Velike Britanije.

1932. Vlada Kraljevine Jugoslavije donela Zakon o zaštiti zemljoradnika kojim je proglašen šestomesečni moratorijum na dugove i obustavljena prisilna zaplena imovine. Oko 709.000 seljaka dugovalo sedam milijardi dinara, mahom zelenašima i trgovcima.

1943. Počeo ustanak Jevreja u Varšavi, koji je, uz više hiljada žrtava, ugušen 16. maja. Nemački nacisti tokom borbi potpuno razorili i spalili Varšavski geto, a 58.000 ljudi poslato u koncentracione logore.

1945. Američke trupe u Drugom svetskom ratu zauzele nemački grad Lajpcig.

1951. U Londonu održano prvo takmičenje za Mis sveta. Pobedila Mis Švedske.

1960. Prvi predsednik Južne Koreje, Singman Ri, povukao se sa vlasti pod pritiskom studentskih protesta širom zemlje zbog izbornih prevara.

1967. Umro nemački državnik Konrad Adenauer, jedan od osnivača i lider Hrišćansko-demokratske unije posle Drugog svetskog rata, kancelar Zapadne Nemačke od 1949. do 1963.

1975. Indija lansirala prvi veštački satelit.

1984. Lansiran prvi kineski telekomunikacioni satelit.

1993. Više od 80 pripadnika jedne američke verske sekte, uključujući njihovog vođu Dejvida Koreša, ubili federalni agenti kad su, posle 51 dana opsade, upali u sedište sekte u teksaškom gradu Vako.

1994. U Francuskoj na doživotnu robiju osuđen nacistički ratni zločinac iz Drugog svetskog rata Pol Tuvije.

1995. Od eksplozije automobila-bombe u devetospratnoj zgradi federalnih institucija u Oklahoma Sitiju u SAD poginulo 168, a više od 400 ljudi povređeno. Napad izvršio bivši američki vojnik Timoti Mekvej. Nad njim 2001. izvršena smrtna kazna.

2002. U svojoj vili u Italiji umro norveški antropolog, naučnik i istraživač Tor Hejerdal koji se proslavio kada je na splavu “Kon-Tiki” 1947. prešao Pacifik.

Objavljeno u Na današnji dan
utorak, 18 april 2017 00:00

18. april - Dogodilo se na današnji dan

1480. Rodjena je Lukrecija Bordžija, mecena umetnika i naučnika u vreme italijanske renesanse, vanbračna ćerka pape Aleksandra VI.

1797. Rodjen je francuski državnik i istoričar Luj Adolf Tjer, osnivač i prvi predsednik Treće republike od 1871. do 1873. godine.

1820. Rodjen je austrijski kompozitor i dirigent Franc fon Zupe, autor više popularnih opereta - "Laka konjica", "Bokačo", "Lepa Galateja", "Fatinica".

1882. U Londonu je rodjen američki dirigent poljskog porekla Leopold Stokovski, osnivač Američkog simfonijskog orkestra.

1906. U zemljotresu u San Francisku poginulo je više od hiljadu ljudi, a oko 200.000 ostalo je bez kuća.

1909. U Vatikanu je beatifikovana francuska heroina iz 15. veka Žana D'Ark - Jovanka Orleanka. Kanonizacija je izvršena 1920.

1922. Umro je srpski pisac i političar Svetomir Nikolajević, profesor Velike škole, član Srpske kraljevske akademije, premijer Srbije i ministar unutrašnjih poslova (1894). Jedan je od osnivača Radikalne stranke.

1936. Umro je italijanski kompozitor Otorino Respigi ("Gregorijanski koncert" za violinu i orkestar, simfonijske poeme "Rimske pinije", "Rimske fontane", "Rimski praznici", više opera).

1942. Američki avioni u Drugom svetskom ratu prvi put su bombardovali Tokio, Jokohamu i Nagoju.

1946. Zvanično je raspuštena Liga naroda, a njena imovina preneta je na novoosnovane Ujedinjene nacije.

1946. SAD su priznale Federativnu Narodnu Republiku Jugoslaviju pod vodjstvom Josipa Broza Tita.

1951. U Parizu su Belgija, Zapadna Nemačka, Italija, Luksemburg, Francuska i Holandija potpisale ugovor o osnivanju Evropske zajednice za ugalj i čelik. To je bio početak stvaranja Evropske ekonomske zajednice, odnosno Evropske unije.

1954. Gamal Abdel Naser, jedan od vodja udara kojim je 1953. svrgnut kralj Faruk I, postao je premijer i vojni guverner Egipta.

1955. Umro je nemački naučnik Albert Ajnštajn, izumitelj teorije relativiteta. Od dolaska nacista na vlast u Nemačkoj 1933. živeo je u SAD. Nobelovu nagradu za fiziku dobio je 1921. godine.

1955. U indonežanskom gradu Bandungu počela je afroazijska konferencija 29 zemalja, na kojoj su utvrdjeni principi "pokreta nesvrstanih" kao alternative vojnim blokovima - NATO-u i Varšavskom ugovoru.

1956. Raspušten je Informbiro, savetodavno i koordinaciono telo devet evropskih komunističkih i radničkih partija, kojim su dominirali sovjetski komunisti.

1980. Južna Rodezija je pod nazivom Zimbabve postala 50. nezavisna zemlja Afrike. Na dvogodišnjicu sticanja nezavisnosti, glavni grad Solzberi preimenovan je u Harare.

1983. Bombaš samoubica uleteo je kolima u američku ambasadu u Bejrutu. U eksploziji su poginule najmanje 63 osobe, a više od sto je ranjeno.

1994. Počeo je gradjanski rat u Ruandi.

1996. U Kairu je poginulo 18 grčkih turista kada su islamski teroristi otvorili vatru na turistički autobus.

1996. Više od 100 libanskih izbeglica ubijeno je kada je izraelska artiljerija otvorila vatru na izbeglički logor.

1999. SR Jugoslavija je, u vreme vazdušne intervencije NATO-a na SRJ, prekinula diplomatske odnose sa Albanijom zbog situacije na Kosovu.

Objavljeno u Na današnji dan
ponedeljak, 17 april 2017 00:00

17. april - Dogodilo se na današnji dan

1421 - Više od 100.000 ljudi utopilo se u Holandiji kada je more probilo zaštitne nasipe.

1492 - Kristofer Kolumbo dobio je saglasnost i novac od španskog kralja Ferdinanda V i kraljice Izabele, da istraži "zapadni okean". Na tom putovanju Kolumbo je otkrio američki kontinent.

1790 - Umro je američki naučnik i državnik Bendžamin Frenklin. Učestvovao je u pisanju "Deklaracije nezavisnosti", a kao neumoran borac za slobodu čoveka bio je poznat i slavljen i izvan SAD. Kao naučnik izumio je gromobran i otkrio tok i karakteristike Golfske struje.

1814 - U Ugrinama, kod Bribira (Hrvatska) rođen je srpski botaničar i prirodnjak Josif Pančić, prvi predsednik Srpske kraljevske akademije. Otkrio je novu vrstu endemsko-reliktnog četinara poznatu kao "Pančićeva omorika". Osnovao je i uredio Botaničku baštu u Beogradu.

1860 - Crna Gora i Turska, posle turskog poraza na Grahovu, potpisale su protokol o razgraničenju kojim je Crna Gora faktički priznata kao samostalna država, iako formalno priznanje nije dobila.

1894 - Rođen je ruski državnik i političar Nikita Hruščov, prvi sekretar CK KPŠ od 1953. do 1964. i predsednik sovjetske vlade od 1958. do 1964. Na XX kongresu KPŠ podneo je referat "O savladavanju kulta ličnosti i njegovih posledica", čime je počeo proces destaljinizacije SSSR.

1895 - Sporazumom u gradu Šimonoseki završen je kinesko-japanski rat. Kina je priznala nezavisnost Koreje, a ostrvo Formozu (Tajvan) predala Japanu. Tajvan je pod japanskom vlašću bio do 1945. godine.

1916 - Rođena je Sirimavo Bandaranaike, koja je u julu 1960. postala premijer Cejlona (Šri Lanke), prva žena premijer u svetu.

1924 - Rođen je srpski vajar Jovan Kratohvil, profesor Univerziteta umetnosti u Beogradu, rektor od 1971. do 1973. godine. Autor je mnogobrojnih spomenika među kojima i spomenika sovjetskim ratnim veteranima na Avali.

1941 - Oficiri bojnog broda Kraljevske ratne mornarice Jugoslavije Milan Spasić i Sergej Mašera potopili su u Tivatskom zalivu razarač "Zagreb" i potonuli zajedno s njim odbivši da izvrše naređenje o predaji broda italijanskoj mornarici nakon kapitulacije Jugoslavije.

1957 - Kiparski arhiepiskop Makarios vratio se u Atinu nakon 13 meseci provedenih u egzilu na Sejšelima. Iste godine Makarios je sa britanskom vladom počeo pregovore o nezavisnosti Kipra, a u decembru 1959. izabran je za predsednika Republike Kipar.

1961 - Uz podršku SAD, kubanski desničari u egzilu iskrcali su se u "Zalivu svinja" u nameri da obore režim Fidela Kastra. U trodnevnim borbama ubijeno je oko 100, a zarobljeno više od hiljadu napadača.

1969 - Lider Komunističke partije Čehoslovačke Aleksandar Dubček podneo je ostavku, posle kraha reformskog kursa nazvanog "praško proleće". Zamenio ga je Gustav Husak.

1975 - Crveni Kmeri zauzeli su glavni grad Kambodže Pnom Pen i započeli vladavinu terora tokom koje je ubijeno više od milion ljudi.

1977 - U Lihtenštajnu prvi put su glasale žene.

1983 - Indija je lansirala prvi veštački satelit.

1993 - U UN je usvojena rezolucija koja predviđa pooštravanje sankcija protiv SR Jugoslavije, ukoliko bosanski Srbi ne potpišu Vens-Ovenov mirovni plan za Bosnu do 26. aprila.

1993 - Umro je Turgut Ozal, predsednik Turske od 1989. godine.

1996 - SAD i Japan potpisali su deklaraciju o bezbednosnoj saradnji prema kojoj SAD zadržavaju nivo vojnih snaga u Japanu i ostalim delovima Azije.

1997 - Umro je izraelski državnik Haim Hercog, predsednik Izraela od 1983. do 1993. godine.

2001 - Izraelske snage napale su sa kopna, iz vazduha i sa mora palestinske teritorije u pojasu Gaze, nakon minobacačkog napada na izraelsko naselje Sderot.

2002 - Jugoslovenska vlada pozvala je 23 osobe koje je Haški tribunal optužio za ratne zločine, od kojih su 10 jugoslovenski državljani, da se dobrovoljno predaju tom sudu. Pozivu jugoslovenskih vlasti odazvali su se: Dragoljub Ojdanić, Milan Martić, Mile Mrkšić, Nikola Šainović, Vladimir Kovačević i Momčilo Gruban, koji u haškom zatvoru čekaju početak suđenja.

Objavljeno u Na današnji dan
nedelja, 16 april 2017 00:00

16. april - Dogodilo se na današnji dan

1346. U Skoplju srpski kralj Dušan Stefan Nemanjić krunisan za cara. Istovremeno proglašena srpska patrijaršija s prvim srpskim patrijarhom Joanikijem.

1828. U Francuskoj, gde je boravio u dobrovoljnom egzilu od 1824, umro španski slikar Francisko de Goja. Kao dvorski slikar napravio portrete članova kraljevske porodice, dvorana i uglednih ličnosti, a među najpoznatije njegove slike ubrajaju se "Odevena Maja" i "Gola Maja".

1844. Rođen francuski književnik Anatol Frans, član Francuske akademije, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1921.

1850. Umrla francuska vajarka Mari Tiso, 1802. osnovala londonski Muzej voštanih figura.

1856. Usvojena Pariska deklaracija o pomorskom pravu za vreme rata.

1859. Umro francuski političar i istoričar Aleksis Klerel Tokvil, čije je delo imalo značajan uticaj na razvoj građanske demokratije.

1867. Rođen američki pilot i konstruktor aviona Vilbur Rajt koji je 1903. s bratom Orvilom izveo prvi let avionom. Let trajao 59 sekundi, a avion preleteo 285 metara. Braća Rajt 1909. osnovala kompaniju za proizvodnju aviona.

1872. Rođena srpska slikarka nemačkog porekla Beta Vukanović. Bila profesor na beogradskoj Umetničkoj školi i jedan je od osnivača društva srpskih umetnika, slikara i vajara "Cvijeta Zuzorić".

1879. Umrla Berandet Subiru, čija je vizija Device Marije prethodila stvaranju svetilišta u Lurdu u Francuskoj.

1889. Rođen engleski filmski glumac, scenarista, režiser i producent Čarli Čaplin. Karijeru napravio u SAD, a 1952. emigrirao u Švajcarsku, gde je umro 1977. Tokom 40 godina snimio 75 kratkih i dugometražnih filmova, a 1972. dobio “Oskar” za životno delo.

1922. Nemačka i SSSR potpisali Rapalski ugovor kojim je Nemačka priznala Sovjetski Savez i obnovljeni diplomatski i trgovinski odnosi.

1940. Rođena danska kraljica Margareta II. Kraljica postala 1972. i bila prva žena koja je posle 600 godina sela na danski presto.

1944. Saveznička avijacija bombardovala Beograd u Drugom svetskom ratu. Poginulo više od 1.200 ljudi, više hiljada povređeno, razoreno oko 600 zgrada.

1945. Američke trupe u Drugom svetskom ratu ušle u nemački grad Nirnberg.

1947. U gradu Teksas u istoimenoj državi SAD poginulo više od 500 ljudi u eksploziji francuskog kamiona napunjenog nitritom.

1948. U Parizu osnovana Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj.

1964. Devetoro ljudi u Britaniji osuđeno na kazne zatvora od 25 do 30 godina zbog učešća u velikoj pljački voza 1963. Jedan od glavnih aktera "pljačke stoleća" Ronald Bigz uspeo da pobegne iz zatvora i stigne u Brazil, gde je živeo do maja 2001, kada se predao Skotland Jardu.

1970. Pod snežnom lavinom, koja je zatrpala dečji senatorijum u mestu Salanš u francuskim Alpima, poginule 72 osobe.

1975. Umro indijski filozof i državnik Sarvepali Radakrišnan, predsednik Indije od 1962. do 1967.

1982. Britanska kraljica Elizabeta proklamovala nov kanadski Ustav na osnovu kojeg su prekinute poslednje kolonijalne veze Kanade s Britanijom.

1988. U Tunisu ubijen Halil al Vazir, poznat kao Abu Džihad, vojni komandant Palestinske oslobodilačke organizacije.

1992. Košarkaši beogradskog "Partizana" u Istanbulu postali prvaci Evrope pobedom nad "Huventudom" iz Barselone, rezultatom 71:70.

1996. Bivšeg premijera Italije Betina Kraksija italijanski sud, na osnovu optužnice koja ga je teretila za korupciju, osudio u odsustvu na osam godina i tri meseca zatvora. Kraksi pobegao u Tunis i tamo ostao do smrti.

2001. Bivši predsednik Filipina Džozef Estrada predao se antikorupcijskom sudu pošto je taj sud izdao nalog za njegovo hapšenje zbog korupcije i lažnog svedočenja. Estrada se povukao sa mesta predsednika 20. januara pod pritiskom demonstranata i vojske.

2003. U Beču uhapšen Dragan Nikolić i izručen vlastima u Srbiji. Nikolić u odsustvu osuđen na 15 godina zatvora kao saizvršilac u ubistvu Željka Ražnatovića.

Objavljeno u Na današnji dan
subota, 15 april 2017 00:00

15. april - Dogodilo se na današnji dan

1450. U poslednjoj fazi Stogodišnjeg rata Francuzi u bici kod Forminjija porazili Engleze, čime je okončana engleska dominacija u Normandiji.

1469. Rođen indijski duhovni učitelj, guru Nanak, osnivač sikizma. Njegovi sledbenici Siki žive uglavnom u Indiji, najvišće u saveznim državama Pandžab i Harijana.

1755. Samjuel Džonson, engleski pesnik, novinar i leksikograf, objavio "Rečnik engleskog jezika", prvi moderan engleski rečnik.

1765. U Sankt Peterburgu umro Mihail Vasiljevič Lomonosov, ruski naučnik, pesnik i akademik, enciklopedist svetskog glasa. Bavio se i fizikom, hemijom, geografijom i astronomijom i znatno doprineo razvoju tih nauka. Autor prve ruske gramatike i osnivač Moskovskog univerziteta, koji i danas nosi njegovo ime.

1764. U Versaju umrla Žana Antoaneta Puason, markiza De Pompadur, ljubavnica kralja Luja XV i jedna od najuticajnijih ličnosti na njegovom dvoru.

1843. Rođen američki pisac Henri Džejms. Napisao oko 100 knjiga.

1909. Austrijski car odobrio Statut za autonomnu upravu u Bosni i Hercegovini.

1912. Na prvom putovanju iz Velike Britanije u SAD potonuo "Titanik", u to vreme najveći i najluksuzniji prekookeanski brod. Život izgubilo 1.523 od 2.224 putnika.

1912. Rođen korejski diktator Kim Il Sung. Upravljao Severnom Korejom od osnivanja te zemlje 1948. do smrti 1994. Smrću "velikog vođe", kako su ga podanici zvanično oslovljavali, okončana najduža apsolutistička vladavina u XX veku.

1923. Insulin, koji je kanadski naučnik, nobelovac Frederik Banting, otkrio 1921, ušao u upotrebu pri lečenju dijabetesa.

1941. Jugoslovenska vlada, na čelu s predsednikom, generalom Dušanom Simovićem, napustila zemlju posle nemačke okupacije. Dan ranije iz zemlje otišao kralj Petar II Karađorđević.

1945. Britanske trupe u Drugom svetskom ratu oslobodile nemački koncentracioni logor “Bergen-Belzen”.

1952. Banka “Frenklin” u Njujorku izdala prvu kreditnu karticu u svetu.

1968. Dva sovjetska satelita bez ljudske posade, “Kosmos 212” i “Kosmos 213”, automatski se spojila dok su kružila u Zemljinoj orbiti.

1974. Posle petnaestogodišnje vladavine, vojnim pučem svrgnut sa vlasti predsednik Nigera Diori Hamani.

1979 . U zemljotresu na Crnogorskom primorju poginulo više od 100 osoba, oko 600 povređeno, a više od 80.000 ostalo bez kuća.

1980. U Parizu umro francuski filozof i književnik Žan Pol Sartr, jedan od najznačajnijih predstavnika egzistencijalizma. Nobelovu nagradu za književnost dobio 1964, ali odbio da je primi.

1986. Američki avioni bombardovali Tripoli i Bengazi u znak odmazde za pogibiju dva Amerikanca u eksploziji bombe u diskoteci u Berlinu, 5. aprila. U bombardovanju ubijeno oko 40 osoba, među njima usvojena kćerka libijskog lidera Moamera Gadafija.

1989. Na fudbalskom stadionu u Šefildu, u severnoj Engleskoj, pod srušenim tribinama poginulo 96, a povređeno 200 osoba kada su na već pun stadion puštene nove grupe navijača.

1989. Umro kineski političar Hu Jaobang, šef Komunističke partije Kine od 1981. do januara 1987, kad je smenjen pod optužbom da je dopustio prodor ideja buržoaskog liberalizma. Na dan njegove smrti studenti u Pekingu i Šangaju izašli na ulice da bi izrazili žalost, što je bio početak velikog studentskog protesta koji je okončan krvoprolićem početkom juna 1989. na centralnom pekinškom trgu Tjenanmen.

1990. U Njujorku u 85. godini umrla filmska glumica švedskog porekla Greta Garbo. Smatra se jednom od najboljih glumica XX veka.

1992. Ujedinjene nacije uvele sankcije protiv Libije zbog njene umešanosti u podmetanje bombe u avion kompanije “Pan Ameriken”, koji je eksplodirao iznad Lokberija u Škotskoj 1988. i bombardovanja francuskog aviona iznad Nigera 1989.

1994. Ministri vodećih zemalja sveta potpisali GATT, Opšti sporazum o tarifama i trgovini.

1996. "Komisija za istinu" u Južnoj Africi, formirana kako bi ispitala zloupotrebu vlasti u vreme aparthejda, otvorila istražni postupak.

1996. Od podmetnute eksplozivne naprave oštećena Bajrakli-džamija u Beogradu. Beogradski muftija Hamdija Jusufspahić izjavio da je to je bio sedmi napad na tu džamiju od 1990.

1997. Tokom hodočašća, u požaru koji je zahvatio šatorsko naselje blizu Meke, u Saudijskoj Arabiji, poginula 343 hodočasnika.

1998. Bivši kambodžanski diktator Pol Pot umro od srčanog udara. Tokom njegove četvorogodišnje vladavine, od 1975. do 1979, više od milion ljudi ubijeno ili umrlo od mučenja, gladi i bolesti.

1999. NATO preuzeo odgovornost za bombardovanje konvoja izbeglica na Kosovu, a tokom kojeg je, prema jugoslovenskim izvorima, poginulo 75 civila.

2002. U nesreći putničkog aviona kineske kompanije “Air China” poginule najmanje 122 osobe.

Objavljeno u Na današnji dan

1629. Rođen holandski matematičar i astronom Kristijan Hajgens. Otkrio prsten oko Saturna i konstruisao časovnik s klatnom.

1759. U Londonu umro nemački kompozitor Georg Fridrih Hendl. Njegov velik opus sadrži opere, oratorijume i kompozicije za orkestar.

1849. Na inicijativu revolucionarnog lidera Lajoša Košuta Mađarska proglasila nezavisnost od Austrije.

1865. Predsednik SAD Abraham Linkoln smrtno ranjen u atentatu nekoliko dana po završetku građanskog rata. Na njega u loži vašingtonskog pozorišta pucao Džon But. Preminuo sledećeg dana, a predsednik SAD postao Endrju Džonson.

1883. Rođen srpski pisac Sima Pandurović, jedan od osnivača srpske moderne.

1900. Predsednik Francuske Emil Lube u Parizu otvorio Međunarodnu izložbu, najveću te vrste u istoriji Evrope.

1904. Rođen engleski pozorišni i filmski glumac Džon Gilgud. Slavu stekao ulogama Šekspirovih junaka, a filmsku nagradu “Oskar” dobio 1981. za ulogu u filmu "Artur".

1907. Rođen haićanski predsednik Fransoa Divalije, Papa Dok. Bio predsednik Haitija od 1957. do smrti, 1971.

1914. Umro američki filozof i logičar Čarls Sanders Pirs, osnivač pragmatizma, pravca koji je kasnije razvio Vilijam Džejms.

1917. Umro poljski lekar Ludovik Lazar Zamenhof, izumitelj veštačkog jezika esperanta. Pod pseudonimom Dr Esperanto 1887. objavio udžbenik novostvorenog jezika "Lingvo internacia".

1930. Ruski pesnik Vladimir Vladimirovič Majakovski, jedan od utemeljivača ruskog futurizma, autor lirskih poema "Oblak u pantalonama" i "Flauta kičma", izvršio samoubistvo u Moskvi.

1931. U Španiji proglašena republika po abdikaciji i bekstvu iz zemlje kralja Alfonsa III. Republiku 1939, posle trogodišnjeg građanskog rata, ukinuo general Francisko Franko.

1945. Savezničke trupe uhapsile nemačkog diplomatu i političara Franca fon Papena i izručile ga sudu za ratne zločine u Nirnbergu. Oslobođen krivice, a kasnije u Nemačkoj osuđen na osam godina zatvora. Pušten 1949.

1969. Umro srpski književni istoričar Petar Kolendić, profesor Beogradskog univerziteta i član Srpske akademije nauka i umetnosti, poznat po studijama i raspravama o staroj dubrovačkoj i dalmatinskoj književnosti.

1975. U Sikimu u severoistočnoj Indiji ukinuta monarhija i proglašena republika. Sikim postao 22. država Indijske unije.

1986. Umrla francuska književnica Simon de Bovoar, životna saputnica Žana Pola Sartra. Njena knjiga "Drugi pol" bila inspiracija feminističkog pokreta.

1988. Avganistan i Pakistan potpisali sporazum o Avganistanu, a SSSR i SAD dali izjave o nemešanju i neintervenciji. Sporazumom predviđen povratak avganistanskih izbeglica iz Pakistana i povlačenje sovjetskih trupa iz Avganistana.

1994. Dva američka borbena aviona “F-15” greškom, iznad severnog Iraka, oborila dva američka helikoptera, usmrtivši svih 26 putnika.

1995. Svetska zdravstvena organizacija saopštila da na teritoriji SFRJ ima oko milion ljudi kojima je potrebna medicinska pomoć zbog psiholoških trauma izazvanih ratom.

1999. Najmanje 75 ljudi poginulo, a 25 teško povređeno u Metohiji u dve izbegličke kolone koje su raketirali avioni NATO.

1999. Pakistan izvršio probu balističke rakete dometa 2.000 kilometara, sposobnu da nosi nuklearne projektile.

2000. Mitingom u centru Beograda, pod geslom "Stop teroru, za demokratske izbore", srpska opozicija počela koordiniranu akciju za demokratske promene u zemlji.

2003. Na zasedanju u Luksemburgu šefovi diplomatija Evropske unije odlučili da zabrane ulazak na teritoriju EU svim licima na Balkanu koja pomažu haškim optuženicima na slobodi.

Objavljeno u Na današnji dan
četvrtak, 13 april 2017 00:00

13. april - Dogodilo se na današnji dan

1519. Rođena francuska kraljica italijanskog porekla Katarina de Mediči, kćerka gospodara Firence Lorenca II Medičija. Posle smrti muža Anrija II od 1560. vladala Francuskom kao regentkinja. Po njenom nalogu 1572. izvršen pokolj više hiljada protestanata, poznat kao Bartolomejska noć.

1598. Francuski kralj Anri IV potpisao Nantski edikt, kojim se protestantima priznaju ista prava kao i katolicima. Edikt, neprijateljski primljen od katolika, ukinuo Luj XIV 18. oktobra 1685.

1605. Umro ruski car Boris Godunov. Njegov život inspirisao Aleksandra Puškina da napiše dramu "Boris Godunov", a Modesta Musorgskog da komponuje istoimenu operu.

1695. Umro francuski pesnik i basnopisac Žan de Lafonten. Ogledao se u svim književnim rodovima, ali je u istoriju književnosti ušao delom "Basne" objavljenim u 12 knjiga. 1684. izabran za člana Francuske akademije.

1743. Rođen američki državnik i pravnik Tomas Džeferson, osnivač Demokratske stranke, treći predsednik SAD. Jedan od glavnih autora "Deklaracije o nezavisnosti", usvojene 4. jula 1776. Od Napoleona I 1803. kupio Lujzijanu.

1813. Umro ruski vojskovođa Mihail Kutuzov. Kao vrhovni komandant ruske vojske zaslužan za poraz Napoleonovih trupa u Rusiji 1812. Jedan od glavnih likova u romanu Lava Tolstoja "Rat i mir".

1832. Rođen srpski slikar Stevan Todorović, član Srpske kraljevske akademije. Izradio oko 300 portreta savremenika, među kojima Kornelija Stankovića, Đure Daničića, Vladana Đorđevića, kraljice Natalije.

1848. Sicilija proglasila nezavisnost od Napuljske kraljevine.

1869. U Pančevu izašao prvi broj nedeljnika "Pančevac". U tom listu objavljen prvi prevod na srpski jezik "Komunističkog manifesta". List više puta zabranjivan i obnavljan.

1885. Rođen mađarski filozof i književni kritičar Đerđ Lukač. Bio ministar u vladi Imrea Nađa 1956, a posle njegovog pada privremeno proteran u Rumuniju. Kasnije se povukao iz javnog života.

1892. Rođen britanski maršal avijacije Artur Haris Bombaš, poznat po taktici "tepih-bombardovanja" koja je u Drugom svetskom ratu primenjena na Keln, Berlin i Dresden.

1898. Marija Kiri Sklodovska otkrila element koji je dobio naziv radijum. Tim otkrićem postavljeni temelji nauke o radioaktivnosti.

1906. U Dablinu rođen irski književnik Samjuel Beket, uz Joneska i Ženea najznačajniji predstavnik "teatra apsurda". 1969. dobio Nobelovu nagradu za književnost.

1919. Britanske trupe u Amrikaru masakrirale oko 380 Indusa, pristalica vođe pokreta za nezavisnost Indije Mahatme Gandija.

1922. Rođen tanzanijski državnik Džulijus Kambarage Njerere, jedan od lidera pokreta nesvrstanih i jedan od osnivača Organizacije afričkog jedinstva.

1941. Rusija i Japan potpisali sporazum o neutralnosti u Drugom svetskom ratu.

1945. Sovjetske trupe pod maršalom Fjodorom Tolbuhinom u Drugom svetskom ratu oslobodile Beč.

1945. Teškim zapaljivim bombama američko vazduhoplovstvo u Drugom svetskom ratu uništilo velik deo Tokija.

1963. Rođen Gari Kasparov, ruski šahista. U 23. godini postao svetski šampion, najmlađi u istoriji šaha. Titulu preuzeo od zemljaka Anatolija Karpova.

1964. Američki filmski glumac Sidni Poatje dobio “Oskar” za film "Poljski ljiljani", prvi crnac koji je dobio to priznanje.

1966. U udesu helikoptera poginuo predsednik Iraka Abdul Salam Arif.

1975. Vojnim pučem u Čadu zbačen sa vlasti, a potom ubijen, predsednik Fransoa Tombalbaje. Vlast preuzelo Vrhovno vojno veće kojim je predsedavao Feliks Malum.

1975. Pripadnik hrišćanske milicije u predgrađu Bejruta ubio 22 Palestinca. Taj napad smatra se početkom građanskog rata u Libanu.

1981. Novinarka “Vašington posta” Dženet Kuk dobila Pulicerovu nagradu za priču o osmogodišnjem narkomanu. Dva dana kasnije vratila nagradu, posle priznanja da je izmislila priču.

1990. Sovjetski Savez priznao odgovornost za masakr više hiljada Poljaka 1940. u Katinskoj šumi.

1995. Ukrajina pristala da do 2000. zatvori nuklearni reaktor u Černobilu, poznat po tome što je 1986. izazvao ogromno radioaktivno zagađenje.

1996. U Briselu završena donatorska konferencija za posleratnu Bosnu i Hercegovinu, na kojoj je obećano 1,23 milijardi dolara pomoći za obnovu zemlje.

1997. Posle dužeg odlaganja, Papa Jovan Pavle II posetio Sarajevo. Duž puta kojim je trebalo da prođe njegova motorizovana kolona nađene mine, postavljene nešto ranije.

1999. U Mičigenu u SAD Džek Kervorkian osuđen na 10 do 25 godina zatvora za pomoć u samoubistvu Tomasa Jouka, koje je izvršeno godinu dana ranije i snimljeno na video-kaseti.

2002. Stalan Arbitražni sud u Hagu doneo pravosnažnu odluku kojom je definisana 1.000 kilometara dugačka granica između Etiopije i Eritreje, čime je okončan sukob koji je kulminirao dvogodišnjim ratom te dve afričke zemlje.

Objavljeno u Na današnji dan

1204. Krstaši, koji su u Četvrtom krstaškom ratu krenuli u Svetu zemlju da oslobode Hristov grob, zauzeli Konstantinopolj i pretvorili ga u centar tzv. Latinskog carstva. Vizantija ga vratila 1261, pod tursku vlast pao 1453. i kao Istanbul bio prestonica Osmanlijskog carstva do 1923.

1654. Irska i Škotska se ujedinile sa Engleskom.

1684. Umro Nikolo Amati, najveći majstor među graditeljima violina porodice Amati iz italijanskog grada Kremone.

1861. Napadom snaga Konfederacije na tvrđavu Samter u Južnoj Karolini počeo američki građanski rat.

1871. Rođen grčki general i političar Joanis Metaksas. Kao premijer i ministar vojske 1936. raspustio Parlament i do 1941. vladao kao diktator.
1877. Velika Britanija anektirala bursku južnoafričku republiku Transval.

1877. Rusija objavila rat Turskoj.

1913. Rođen američki džez-muzičar Lajonel Hempton. Radio s Lujem Amstrongom i Benijem Gudmanom. Uveo vibrafon kao instrument u džez-sastav.

1933. Rođena španska operska pevačica Monserat Kabalje, jedan od vodećih svetskih soprana u izvođenju Verdija i Donicetija.

1938. Umro ruski operski pevač Fjodor Ivanovič Šaljapin, najčuveni bas u istoriji opere.

1941. U avionskom udesu u Grčkoj poginuo srpski istoričar Vladimir Ćorović, profesor Beogradskog univerziteta i član Srpske kraljevske akademije.

1941. Nemačke trupe u Drugom svetskom ratu ušle u Beograd.

1945. Umro predsednik SAD Frenklin Delano Ruzvelt, koji je od 1932. četiri puta biran za predsednika, kao kandidat Demokratske stranke. Njegovom zaslugom SAD prevladale ekonomsku krizu tridesetih godina, a u Drugom svetskom ratu napustio izolacionističku politiku SAD i pridružio se evropskim saveznicima u ratu protiv nacističke Nemačke. Mesto predsednika preuzeo dotadašnji potpredsednik Hari Truman.

1961. Sovjetski Savez lansirao prvog čoveka u kosmos. U svemirskom brodu "Vastok I" kosmonaut Jurij Gagarin napravio krug oko Zemlje za 108 minuta.

1962. Umro francuski vajar i slikar ruskog porekla Antoan Pevzner, jedan od najistajnutijih u pokretu ruskih konstruktivista. Pre egzila u Francusku 1923. pripadao grupi avangardnih ruskih umetnika, s Kazimirom Maljevičem, Vladimirom Tatljinom i Naumom Gaboom.

1966. Bombarderi avijacije SAD izveli prve vazdušne napade na Severni Vijetnam.

1980. U vojnom udaru pod vođstvom narednika Semjuela Doa ubijen predsednik Liberije Vilijam Tolbert. Do potom suspendovao Ustav, proglasio se predsednikom i naredio streljanje 13 predstavnika bivšeg režima.

1981. Umro američki bokser Džoe Luis, prvak sveta u “teškoj” kategoriji rekordnih 12 godina, sa 68 pobeda u 71 meču. Titulu prvaka sveta odbranio 25 puta.

1987. Dva sovjetska kosmonauta Aleksandar Lavejkin i Jurij Romanenko "šetajući" kosmosom uspešno povezali kosmički modul sa orbitalnom stanicom "Mir".

1993. Tokom kontrole zone "zabranjenog leta" iznad Bosne i Hercegovine francuski avion "miraž" srušio se u Jadransko more.

1997. Bivši albanski kralj Leka I vratio se u zemlju posle 58 godina izgnanstva.

1999. U vazdušnim udarima NATO na Jugoslaviju pogođen putnički voz na mostu u Grdeličkoj klisuri. Poginulo 55 putnika, a više desetina ih povređeno.

2001. U mestu Loran, u Francuskoj, deaktivirana bomba zaostala iz Drugog svetskog rata, teška 250 kilograma. Bomba nađena u centru grada na gradilištu jedne dvorane, između gradske skupštine i lokalnog stadiona.

2001. Posle intervencije predsednika SAD Džordža Buša Kina pristala da posle 11 dana oslobodi 24 člana posade špijunskog aviona SAD.

2002. Predsednik Venecuele Ugo Čaves podneo ostavku pod pritiskom oficira, posle žestokih sukoba njegovih pristalica i protivnika, a u kojima je poginulo najmanje 17 osoba. U roku od 48 sati Čaves dekretom vraćen na mesto predsednika.

2002. Jugoslovenski ministar za rad, zdravstvo i socijalnu politiku Miodrag Kovač izvršio samoubistvo u Madridu, gde je službeno boravio.

Objavljeno u Na današnji dan
utorak, 11 april 2017 00:00

11.april - Dogodilo se na današnji dan

1227. Umro je Džingis-kan, mongolski vojskovođa i osnivač mongolske države.

1514. Umro je Donato Bramante, italijanski arhitekt. Poslednjih petnaest godina života proveo je radeći za pape Aleksandra VI i Julija II. Njegovo delo imalo je presudan uticaj na arhitekturu visoke renesanse.

1689. Krunisan je engleski kraljevski par Vilijam III Oranski i Meri II. Za vreme njihove vladavine doneto je nekoliko važnih odredaba i zakona. Deklaracija prava, Akt tolerancije...

1713. Utrehtskim mirom okončan je "rat za špansko nasleđe". Nizom ugovora, koje su 1713, 1714. i 1715. potpisale Engleska, Francuska, Holandija, Savoja, Portugal i Pruska preuređena je mapa Evrope, a Španija je prinuđena da za vladare prihvati francuske Burbone.

1755. Rođen je Džejms Parkinson, britanski lekar koji je otkrio Parkinsonovu bolest.

1814. Postignut je sporazum u Fontenblou prema kojem je Napoleon Bonaparta abdicirao i bio prognan na ostrvo Elba. Na prestolu ga je zamenio Luj XVIII.

1842. Beogradski trgovci braća German završili su gradnju prve srpske lađe "Knez Mihailo". Majstori iz Carigrada počeli su gradnju 1840. u Brzoj Palanci na Dunavu. Brod je mogao da se koristi i u vojne svrhe. na njemu je bilo mesta za 18 topova.

1894. Uganda je postala britanski protektorat.

1899. SAD su od Španije preuzele Filipine.

1919. Osnovana je Međunarodna organizacija rada sa sedištem u Ženevi.

1945. Američke trupe osvojile su u Drugom svetskom ratu nemačke gradove Esen i Vajmar i oslobodile koncentracioni logor Buhenvald.

1948. Počela je izgradnja novog beogradskog naselja na levoj obali Save. Novi Beograd.

1952. Krvavim vojnim pučem vlast u Boliviji preuzeo je Nacionalni revolucionarni pokret.

1961. U Jerusalemu je počelo suđenje bivšem funkcioneru nacističke Nemačke Adolfu Ajhmanu za ratne zločine nad Jevrejima u Drugom svetskom ratu.

1973. Nacistički lider Martin Borman zvanično je proglašen mrtvim i skinut sa liste traženih ratnih zločinaca u SR Nemačkoj.

1977. Umro je francuski pisac Žak Prever, "pesnik ljubavi, prijateljstva i sreće", autor čuvene "Barbare", veoma popularan među mladima pedesetih godina 20. veka. Poznat je i po scenarijima za filmove Marsela Karnea "Obala u magli", "Hotel Sever", "Deca raja" i "Ljubavnici iz Verone".

1979. U glavni grad Ugande Kampalu ušle su trupe Tanzanije i snage opozicije u egzilu, okončavši osmogodišnju vladavinu diktatora Idija Amin Dade. Idi Amin je pobegao u Libiju.

1984. Konstantin Černjenko izabran je za predsednika Prezidijuma Vrhovnog sovjeta SSSR-a.

1985. Umro je predsednik Albanije Enver Hodža. Kao neprikosnoveni komunistički lider od završetka Drugog svetskog rata do smrti, bio je pristalica staljinističkog kursa.

1991. Savet bezbednosti UN objavio je formalni kraj Zalivskog rata uz obećanje Iraka da će platiti ratnu štetu i uništiti oružje za masovno uništavanje.

1997. U Beogradu, u restoranu "Mama mia", ubijen je zamenik ministra unutrašnjih poslova Srbije, general-pukovnik Radovan Stojčić-Badža. Ubistvo nije rasvetjeno.

1999. Indija je uspešno isprobala raketu dugog dometa tipa "Agni", sposobnu da nosi i nuklearne projektile.

1999. U Beogradu je ubijen novinar Slavko Ćuruvija, vlasnik listova "Dnevni telegraf" i "Evropljanin". Ubistvo nije razjašnjeno.

2001. Škotska kompanija ""PPL Terapeitiks Pielsi", koja je 1996. stvorila prvog kloniranog sisara. ovcu Doli, saopštila je da je proizvela pet kloniranih prasića.

2002. U sedištu UN u Njujorku zvanično je osnovan stalni Međunarodni sud za ratne zločine, nakon što je više od 60 zemalja ratifikovalo Rimski sporazum iz 1998. kojim je ovaj sud uspostavljen.

2002. Bivši ministar unutrašnjih poslova Srbije Vlajko Stojiljković izvršio je samoubistvo na ulazu u zgradu Skupštine SR Jugoslavije.

2003. Sfor je u Tuzli (BiH) uhapsio Nasera Orića, ratnog Armije BiH iz Srebrenice i isporučio Tribunalu u Hagu, pred kojim je optužen za ratne zločine nad stanovnicima srpske nacionalnosti u istočnoj Bosni od početka rata do 1993. godine.

Objavljeno u Na današnji dan
ponedeljak, 10 april 2017 00:00

10. april - Dogodilo se na današnji dan

1583 - Rođen je holandski pravnik, pisac i humanista Hugo Grocijus, osnivač nauke o međunarodnom pravu.

1585 - Umro je papa Grgur XIII, poznat po reformi Julijanskog kalendara 1582. godine. Novi kalendar nazvan je po njemu Gregorijanski.

1755 - Rođen je nemački lekar Samuel Haneman, osnivač homeopatije.

1778 - Rođen je engleski pisac Vilijam Hezlit, jedan od najznačajnijih književnih kritičara 19. veka. Napisao je obimnu biografiju Napoleona I Bonaparte i više knjiga o umetnosti.

1813 - Umro je francuski matematičar i astronom Luj Lagranž. Rođen je u Torinu 1736, gde je sa 19 godina bio profesor matematike na artiljerijskoj školi. Objavio je niz radova iz teorije brojeva, varijacionog računa, teorije parcijalnih jednačina, sferne astronomije ("Analitička mehanika", "Teorija analitičkih funkcija I, II").

1814 - Britanska i španska vojska porazile su u bici kod Tuluza trupe Napoleona Bonaparte. Bonaparta je narednog dana abdicirao i prognan je na ostrvo Elba.

1847 - U Mađarskoj je rođen Džozef Pulicer, osnivač fondacije iz koje se svake godine u SAD dodeljuje "Pulicerova nagrada" za najbolja ostvarenja u novinarstvu, karikaturi i književnosti. Na Kolumbija univerzitetu osnovao je 1903. godine prvu novinarsku školu.

1864 - Mlađi brat austrijskog cara Franca Josifa, nadvojvoda Maksimilijan krunisan je za cara Meksika.

1867 - Umro je prvi ruski šahovski majstor i teoretičar Aleksandar Dmitrijevič Petrov, utemeljivač ruske šahovske škole.

1869 - Spajanjem dve železničke pruge, "Union Pacifik" i "Central Pacifik" proradila je američka transkontinentalna železnica.

1919 - Vladine snage ubile su iz zasede revolucionarnog meksičkog vođu Emiliana Zapatu.

1921 - Sun Jat Sen je izabran za predsednika Kine.

1932 - Paul fon Hindenburg ponovo je izabran za predsednika Nemačke pobedivši sa 19 miliona glasova Adolfa Hitlera koji je dobio 13 miliona glasova birača. U januaru 1933. poverio je Hitleru formiranje vlade i time formalno predao vlast nacistima.

1938 - Na referendumu, organizovanom uz pritisak nacističke Nemačke, 99,75 odsto Austrijanaca izjasnilo se za priključenje Nemačkoj.

1941 - U Zagrebu je, uz podršku nacističke Nemačke, proglašena Nezavisna država Hrvatska, na čelu sa ustaškim poglavnikom Antom Pavelićem.

1941 - Komunistička partija Jugoslavije donela je odluku u Zagrebu da komunisti nastave borbu protiv nemačkih okupatora bez obzira na raspad jugoslovenske armije. Sedište Centralnog komiteta partije premešteno je iz Zagreba u Beograd.

1944 - Sovjetske trupe preuzele su u drugom svetskom ratu Odesu od Nemaca.

1953 - Švedski političar Dag Hamaršeld postao je generalni sekretar UN. Ponovo je izabran 1957. godine. Posredovao je u više međunarodnih sporova, a poginuo je 1961. pod nerazjašnjenim okolnostima u avionskoj nesreći putujući u jednu od mirovnih misija u Africi. Posthumno mu je dodeljena Nobelova nagrada za mir.

1954 - Umro je francuski hemičar i industrijalac Ogist Limijer koji je sa bratom Lujem napravio prvu filmsku kameru i fabriku za izradu fotografskog materijala u Lionu. U pariskoj kafani "Gran kafe" braća Limijer prikazala su 28. decembra 1895. godine prvu filmsku predstavu u svetu - "Ulazak voza u stanicu", "Radnici izlaze iz fabrike".

1962 - Umro je američki filmski reditelj mađarskog porekla Majkl Kertiz, dobitnik Oskara za film "Kazablanka".

1963 - U severnom Atlantiku u eksploziji američke atomske podmornice "Trešer" poginulo je 129 ljudi.

1972 - U zemljotresu u južnom Iranu poginulo više je od 5.000 ljudi.

1972 - Više od 50 zemalja, uključujući SAD i ŠSR, potpisalo je konvenciju o zabrani biološkog oružja.

1973 - Izraelski komandosi upali su u Bejrut i ubili trojicu lidera PLO, a jednog teško ranili. Premijer Libana Saeb Salam podneo je ostavku.

1974 - Izraelski premijer Golda Meir podnela je ostavku zbog sukoba u njenoj Laburističkoj partiji.

1992 - Od eksplozije podmetnute bombe u Londonu tri osobe su poginule, a 91 ranjena.

1993 - U Južnoj Africi je ubijen Kris Hani, lider južnoafričke Komunističke partije. Narednog dana crnci su iz osvete spalili dvojicu belaca.

1994 - Avioni NATO bombardovali su položaje bosanskih Srba oko Goražda, koje je UN proglasila "bezbednosnom zonom". To je bila prva vojna akcija NATO snaga od osnivanja ove vojne alijanse.

1995 - Izrael i Jordan su razmenili ambasadore na osnovu mirovnog sporazuma dveju zemalja iz oktobra 1994. godine.

1997 - U Njujorku u "Korporaciji Karnegi" i pod pokroviteljstvom "Projekta za etničke odnose", održan je, bez saglasnosti o bilo kojem spornom pitanju, trodnevni srpsko-albanski okrugli sto o Kosovu, na kojem su učestvovali predstavnici srpske opozicije i kosovskih Albanaca.

2001 - Organizacija UN za ishranu i poljoprivredu (FAO) saopštila je da glad ugrožava oko 30 miliona ljudi u Africi.

2002 - Izveštaj o padu Srebrenice otkrio da su holandske mirovne trupe posredno odgovorne za masakr 7.500 Muslimana, nakon čega su holandska vlada i načelnik Generalštaba holandske vojske podneli ostavke.

2003 - Nemačke vlasti izručile su Srbiji bivšu vlasnicu propale piramidalne "Dafiment banke" Dafinu Milanović.

Objavljeno u Na današnji dan
nedelja, 09 april 2017 00:00

9. april - Dogodilo se na današnji dan

1553. Umro je francuski književnik Fransoa Rable, jedna od najistaknutijih ličnosti francuske renesanse. Njegov satirični roman "Gargantua i Pantagruel" ubraja se među najznačajnija renesansna dela.

1626. Umro je engleski filozof, državnik i pisac Frensis Bekon. U vreme vladavine kralja Džejmsa I Stjuarta bio je lord kancelar od 1618. do 1621. ("Unapređenje nauke", "Novi organon", "Nova atlantida", "Eseji ili saveti etički i politički").

1683. Francuski istraživač Rober Kavalije de la Sal proglasio je deo teritorije u Americi francuskim posedom i nazvao je Luizijana u čast kralja Luja XIV.

1807. Austrijska vojska savladala je Ticanovu bunu, ustanak sremskih seljaka, koji je počeo 3. aprila pod vođstvom Teodora Avramovića Ticana. U pobuni je učestvovalo 15.000 seljaka iz 45 sela. Tican je uhvaćen i pogubljen krajem 1807. godine.

1821. U Parizu je rođen jedan od najvećih francuskih pesnika 19. veka Šarl Bodler. Njegovu zbirku pesama "Cveće zla" mnogi književni kritičari smatraju najvećim lirskim delom 19. veka.

1865. Završen je četvorogodišnji građanski rat u SAD nakon što se general konfederalnih snaga Robert Li predao komandantu armije Unije Julisizu Grantu. U ratu je poginulo više od 600.000 ljudi.

1906. Velika Britanija i Francuska su potpisale konvenciju o nezavisnosti Sijama (Tajland).

1926. Rođen je Hju Hefner, američki publicista, izdavač magazina "Plejboj" koji je pokrenuo u decembru 1953. sa tada nepoznatom Merlin Monro nagom na naslovnoj strani.

1928. U Turskoj, nakon reformi Kemala Ataturka, islam je prestao da bude državna religija.

1940. Nemačke trupe napale su Dansku i Norvešku u Drugom svetskom ratu.

1948. Jevrejska milicija napala je arapski grad Deir Jasin na području današnjeg Izraela. Ubijeno je 100 Arapa, a ostali su prisiljeni da napuste grad.

1959. Umro je američki arhitekta Frenk Lojd Rajt, jedan od tvoraca moderne funkcionalne arhitekture. Prvi je u SAD upotrebio armirani beton. Projektovao je Gugenhajmov muzej u Njujorku i hotel "Imperijal" u Tokiju.

1969. Francusko-britanski supersonični putnički avion "Konkord" obavio je prvi let, od Bristola do Ferforda u Engleskoj.

1974. Indija, Pakistan i Bangladeš potpisali su sporazum o repatrijaciji ratnih zarobljenika.

1977. Komunistička partija Španije legalizovana je nakon 38 godina zabrane delovanja u vreme Frankovog režima.

1988. Li Peng je imenovan za premijera Kine.

1990. Posle 40 godina vladavine komunista, na izborima u Mađarskoj pobedio je Mađarski demokratski forum.

1991. Gruzija je proglasila nezavisnost od SSSR-a.

1991. Savet bezbednosti UN doneo je odluku o slanju 1.440 pripadnika mirovnih snaga za nadgledanje iračko-kuvajtske granice i povlačenja američkih snaga iz južnog Iraka.

1992. Sali Beriša izabran je za prvog nekomunističkog predsednika Albanije posle Drugog svetskog rata.

1995. Peruanski predsednik Alberto Fudžimori osvojio je drugi petogodišnji mandat na prvim mirnim predsedničkim izborima u Peruu od 1980. godine.

1998. U paničnoj jurnjavi islamskih hodočasnika u Saudijskoj Arabiji poginulo je 119 vernika iz više zemalja.

1999. Pobunjeni vojnici su na aerodromu u Nijameju ubili predsednika Nigera Ibrahima Barea Mainasaru.

2002. Pod snažnim pritiskom SAD Izrael se povukao iz dva palestinska grada, a sukobi su nastavljeni u izbegličkom kampu u Đenini, u Zapadnoj obali.

Objavljeno u Na današnji dan
subota, 08 april 2017 00:00

8. april - Dogodilo se na današnji dan

1513 - Španski istraživač Huan Ponse de Leon, tragajući za mitskim "izvorom mladosti", otkrio je Floridu i proglasio je posedom Španije. Godine 1845. Florida je postala jedna od saveznih država SAD.

1810 - Rodjen je nemački kompozitor Robert Šuman, jedan od glavnih predstavnika muzičkog romantizma. Imao je brojne sledbenike u Nemačkoj i drugim evropskim zemljama, posebno je uticao na Bramsov stvaralački opus.

1861 - U Sremskim Karlovcima održan je Blagoveštenski sabor, poslednji političi skup Srba u Ugarskoj, na kojem je zatražena posebna teritorija za Srbe (Vojvodina sa Sremom, donjom Bačkom i Banatom) sa vojvodom na čelu i sopstvenom administracijom. Saborom je predsedavao patrijarh Josif Rajačić. Austrijski car Franc Jozef I nije nikada potvrdio zaključke ovog skupa, a Ugarski sabor nije ih ni uzeo u razmatranje.

1893 - U Kanadi je rodjena glumica Meri Pikford, zvezda nemog filma. Sa Čarlijem Čaplinom, Daglasom Ferbanksom i Dejvidom Grifitom 1919. je osnovala filmsku kompaniju "Junajted Artist Korporejšn".

1904 - U Londonu je potpisan anglo-francuski sporazum poznat pod nazivom "Entente Cordiale", kojim su Velika Britanija i Francuska rešile sporna pitanja u vezi sa interesnim zonama u zapadnoj Africi, Egiptu i Maroku.

1905 - U Djakovu je umro biskup i političar Josip Juraj Štrosmajer. Osnivač je i pokrovitelj Jugoslovenske akademije znanosti i umjetnosti (1868) i utemeljitelj Zagrebačkog sveučilišta (1874).

1913 - U Pekingu je počeo da zaseda prvi kineski parlament.

1919 - Rodjen je rodezijski političar Jan Smit, jedan od osnivača Rodezijskog fronta (1962). Kao premijer (od 1964) sprovodio je rasnu diskriminaciju nad većinskim domorodačkim stanovništvom, a 1965. proglasio je nezavisnost Rodezije od Velike Britanije. 

1939 - Italijanske trupe, koje su se prethodnog dana iskrcale na obale Albanije, zauzele su Tiranu. Albanski kralj Zogu izbegao je u Grčku.

1944 - Jedinice sovjetske Crvene armije u Drugom svetskom ratu izbile su na granicu Čehoslovačke i Rumunije.

1946 - U Ženevi je održano poslednje zasedanje Lige naroda, čime je formalno ukinuta ova medjunarodna organizacija i zamenjena novom - Ujedinjenim nacijama.

1950 - U Londonu je umro Vaslav Nižinski, legendarni ruski baletski igrač. Izuzetan plesač i koreograf, koji je išao ispred svog vremena, bio je predmet divljenja raznih umetnika - slikara, vajara, fotografa, pisaca i pesnika. Rodjen je u Kijevu 1889. godine, a balet je učio u Carskoj školi u Sankt Peterburgu.

1953 - Britanske vlasti optužile su Džomo Kenijatu da je umešan u aktivnosti tajne organizacije Mau Mau i osudile ga na sedam godina zatvora. Nakon ostvarenja državne samostalnosti 1963. Kenijata je bio premijer i ministrar inostranih poslova, a potom predsednik Kenije od 1964. godine.

1971 - U Londonu je održan Prvi svetski kongres Roma na kojem je verifikovan naziv pripadnika tog naroda - Romi. Odlukom UN 8. april proglašen je za Svetski dan Roma.

1973 - Umro je jedan od najvećih umetnika 20. veka, španski slikar i vajar i jedan od najznačajnijih predstavnika kubizma Pablo Pikaso. Zajedno sa Žoržom Brakom napravio je prekretnicu u evropskom slikarstvu, ostvarujući novu koncepciju oblika i prostora. Od mnogobrojnih dela iz njegove zaostavštine, napoznatija su "Gospodjice iz Avinjona" i "Gernika".

1981 - U Njujorku je umro američki general Omar Nelson Bredli, komandant američkih snaga pri iskrcavanju u Normandiji 1944, predsednik komiteta NATO 1949.

1984 - Umro je ruski fizičar Piotr Kapica, jedan od najznačajnijih fizičara 20. veka. Dobitnik je Nobelove nagrade za fiziku 1978. godine.

1990 - Nepalski kralj Birendra je ukinuo zabranu rada političkih partija, koja je bila na snazi 30 godina.

1992 - Nakon genetskog testa otiska prstiju, nemački i izraelski izvori saopštili su da je izvesno da je ratni zločinac iz drugog svetskog rata Jozef Mengele umro u Brazilu 1979. godine.

1992 - Palestinski lider Jaser Arafat pronadjen je živ u Libijskoj pustinji 12 sati nakon avionske nesreće u kojoj su poginula trojica njegovih saputnika.

1993 - Makedonija je primljena u UN.

1996 - SR Jugoslavija i Makedonija potpisale su sporazum o normalizaciji odnosa.

2002 - Tužilaštvo u Prokuplju podiglo je optužnice protiv Saše Cvjetana i Dejana Demirovića za ratni zločin počinjen nad albanskim civilima u Podujevu, na Kosovu 1999. godine. To je bilo drugo sudjenje za ratne zločine pred sudovima u SR Jugoslaviji.

Objavljeno u Na današnji dan

- Danas su Blagovesti, dan kada je arhanđel Gavrilo Devi Mariji doneo vest (blagu vest) o tome da je, promišlju Božjom, u blagoslovenom stanju i da će roditi Sina.
1348 - Češki kralj Karlo IV osnovao je univerzitet u Pragu (Karlov univerzitet), prvi univerzitet u centralnoj Evropi.

1614 - Umro je španski slikar El Greko, rođen na Kritu 1540. godine kao Dominikos Teotokopulos. Tvorac jednog od najoriginalnijih slikarskih opusa u istoriji evropskog slikarstva bio je potpuno zaboravljen i ponovo je otkriven krajem XIX veka.

1770 - Rođen je engleski romantičarski pesnik Vilijam Vodsvort. Najznačajnije njegovo delo su "Lirske balade", knjiga koja je označila početak romantizma u engleskoj književnosti.

1866 - Zemunski štampar Ignjan Sopron, na poziv bosanskog vezira Šerifa Osman Paše, otvorio je prvu štampariju u Sarajevu i pokrenuo prve novine štampane u Bosni - nedeljnik "Bosanski vjesnik". List je uređivao Miloš Mandić, a izlazile su na srpskom ili hrvatskom jeziku, ćirilicom i po Vukovom pravopisu.

1929 - Beogradska radio stanica prvi put je direktno prenosila jednu fudbalsku utakmicu, prvenstveni susret BSK i "Jugoslavije". Reporter je bio Rade Stoilović.

1939 - Musolinijeve trupe iskrcale su se na obale Albanije i za pet dana okupirale celu zemlju.

1941 - Vlada Kraljevine Jugoslavije objavila je proklamaciju o početku rata s Nemačkom i Italijom i izdala naredbu o opštoj mobilizaciji.

1943 - U mestu Geri u SAD umro je srpski pesnik, esejist i putopisac Jovan Dučić. Njegovo delo predstavlja vrhunac srpske lirike u dve prve dekade 20. veka. Bio je u diplomatskoj službi Kraljevine Srbije i Kraljevine Jugoslavije. Od 1941. godine živeo je u SAD, a njegovi posmrtni ostaci preneti su u rodno mesto Trebinje u oktobru 2000. ("Pesme", "Pesme u prozi", "Plave legende", "Pesme ljubavi i smrti", "Carski soneti", zbirka putopisa "Gradovi i himere", knjiga proze "Blago cara Radovana").

1943 - U laboratoriji u Bazelu, u Švajcarskoj prvi put je proizvedena droga LSD.

1945 - Američki avioni su u Drugom svetskom ratu potopili najveći japanski ratni brod "Jamato".

1947 - Umro je američki automobilski magnat Henri Ford. Prve "benzinske kočije" konstruisao je 1896, a 1899. je počeo proizvodnju automobila. Prvi je uveo serijsku proizvodnju, a 1908. je stvorio "model T", prvi "narodni automobil".

1948 - Osnovana je Svetska zdravstvena organizacija (WHO). Statut ove organizacije potpisalo je 26 zemalja, a 7. april proglašen je za Svetski dan zdravlja.
1955 - Umrla je američka filmska glumica Teda Bara, prvi "vamp" u istoriji kinematografije.

1961 - Uhapšen je jugoslovenski političar i disident Milovan Đilas, bivši najbliži saradnik Josipa Broza Tita.

1963 - Usvojen je novi jugoslovenski ustav kojim je naziv države Federativna Narodna Republika Jugoslavija promenjen u Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija. Novi ustav popularno je nazvan "povelja samoupravljanja" jer je njime samoupravni model primenjen u svim sferama i na svim nivoima društvenog života.

1966 - Iz Sredozemnog mora kod španske obale izvađena je američka hidrogenska bomba, ispala iz aviona zbog tehničke greške.

1975 - U Zagrebu je umro hrvatski slikar i grafičar Krsto Hegedušić. Bio je inicijator i jedan od osnivača umetničke grupe "Zemlja" (1929), a osnivač je i slikarske škole naivaca u Hlebinama (1930).

1990 - Feribot "Skandinavska zvezda" zahvaćen je plamenom tokom krstarenja u Severnom moru izmedju Norveške i Danske. U nesreći je poginulo 158 ljudi.

1992 - Dan nakon što je EZ priznala nezavisnost Bosne i Hercegovine bosanski Srbi proglasili su u Banjaluci nezavisnost Republike Srpske, a predstavnici bosanskih Srba u Predsedništvu BiH Biljana Plavšić i Nikola Koljević dali su ostavke.

1992 - SAD su priznale nezavisnost BiH, Slovenije i Hrvatske.

1994 - U glavnom gradu Ruande Kigaliju ubijen je premijer Agate Uvilingijimana.

2001 - Policija je u rasturila antivladine demonstracije u više gradova u Turskoj. Radnici i gradjani revoltirani naglim padom nacionalne valute i skokom cena tražili su ostavku premijera Bulenta Edževita i njegove vlade.

Objavljeno u Na današnji dan
četvrtak, 06 april 2017 00:00

6. april - Dogodilo se na današnji dan

885 - Umro je Metodije Solunski, koji je zajedno sa svojim mlađim bratom Ćirilom bio prvi slovenski prosvetitelj i tvorac prvog slovenskog pisma - glagoljice.

1199 - Umro je engleski kralj Ričard I Plantagenet, vitez "lavljeg srca", jedan od vođa u Trećem krstaškom ratu i junak srednjovekovnih legendi.

1490 - Umro je mađarski kralj Matija I Korvin, reformator mađarske države. Tokom vladavine od 1458. uspešno je ratovao protiv Turaka i Habsburgovaca, zauzevši 1486. i Beč u kojem je i umro. U Požun 1465. osnovao je univerzitet, a 1472. prvu štampariju. Nazvan je Korvin zbog gavrana (latinski - corvus) na njegovom štitu.

1528 - Umro je nemački slikar i grafičar Albreht Direr poznat po portretima velike umetničke i dokumentarne vrednosti i izvanrednim gravirama u drvetu i bakru ("Apokalipsa", "Velika muka", "Bogorodičin život").

1652 - Predstavnik Holandske istočnoindijske kompanije Jan van Ribek osnovao je u Kapuu prvo naselje belih doseljenika u Južnoj Africi.

1667 - Dubrovnik je pogodio katastrofalan zemljotres u kojem je poginulo više hiljada građana. Od zemljotresa i požara, koji je harao dvadesetak dana, grad je bio skoro potpuno uništen. Obnavljanje je trajalo više od 50 godina.

1690 - Austrijski car Leopold uputio je balkanskim hrišaćanima proglas u kojem ih je pozvao da i dalje pomažu njegovu vojsku u borbama protiv Turaka, obećavajući im za uzvrat razne povlastice.

1838 - Umro je srpski novinar i publicista Dimitrije Davidović, autor Sretenjskog ustava i osnivač "Novina serbskih" u Beču 1813. koje su izlazile devet godina. Od 1829. bio je sekretar kneza Miloša Obrenovića, a potom ministar unutrašnjih poslova i prosvete.

1909 - Američki istraživač Robert Peri osvojio je Severni pol, prešavši sa svojom ekspedicijom na sankama 1.600 kilometara.

1917 - Objavom rata Nemačkoj SAD su ušle u Prvi svetski rat.

1941 - Nemačke trupe napale su u Drugom svetskom ratu Grčku i Jugoslaviju. Napad na Jugoslaviju počeo je bombardovanjem Beograda koji je gotovo razoren, a poginulo je oko 12.000 ljudi.

1941 - Etiopske i britanske trupe oslobodile su Adis Abebu, koju su u ratu sa Etiopijom početkom 1935. godine, okupirale italijanske snage.

1971 - U Njujorku je umro kompozitor Igor Stravinski, jedan od začetnika i glavnih pobornika "nove muzike" 20. veka. Njegovi baleti "Žar ptica", "Petruška", "Posvećenje proleća" i mnoga simfonijska dela, opere i oratoriji obeležili su muzičko stvaralaštvo prošlog veka.

1973 - U Beogradu je otvorena nova zgrada Narodne biblioteke Srbije. Stara zgrada biblioteke izgorela je u požaru 6. aprila 1941. godine kada su Nemci bombardovali Beograd.

1985 - Vojnim udarom u Sudanu svrgnut je Džafer Nimeiri, koji je vladao od 1969. godine kada je, takođe državnim udarom, svrgao tadašnjeg predsednika Abdua. Vlast je preuzeo ministar odbrane i komandant armije general Abdel-Rahman Suer al-Dahab.

1992 - EZ je priznala nezavisnost bivše jugoslovenske republike BiH. Istog dana u Sarajevu su pale prve žrtve i označile početak rata u Bosni i Hercegovini.

1994 - U Ruandi je, u toku građanskog rata između plemena Hutu i Tutsi, raketom oboren avion u kojem su bili predsednici Ruande i susednog Burundija Žuvenal Habjarimana i Siprijen Ntarjamira. U masakrima koji su usledili ekstremni Huti pobili su oko 800 hiljada manjinskih Tutsa, uglavnom civila.

1995 - U Kigaliju, u Ruandi osnovan je prvi sud za genocid na koji će biti izvedeno 30.000 Huta optuženih za masakr nad Tutsima.

2000 - Umro je Habib Burgiba (96), koji se smatra osnivačem modernog Tunisa. Bio je proglašen za doživotnog predsednika Tunisa, ali je 1987. godine mirnim prevratom zbačen sa vlasti.

2001 - Predstavnici Haškog tribunala predali su saveznom ministru pravde Momčilu Grubaču optužnicu za ratne zločine i nalog za hapšenje Slobodana Miloševića.

2003 - Hrvatska policija uhapsila je haškog optuženika Ivicu Rajića, kome se na teret stavljaju ratni zločini u Bosni i Hercegovini.

Objavljeno u Na današnji dan

1814. - Rođen je Josif Pančić, naučnik, botaničar i prvi predsednik Srpske akademije nauka. Radio je neumorno na proučavanju flore Srbije. Glavno deo: "Flora kneževine Srbije"; pored toga, objavio je i "Priloge", posvećene flori Bugarske i Crne Gore, kao i niz rasprava.

1841. - U niškom, leskovačkom, pirotskom i vranjskom kraju izbila je buna naroda protiv Turaka, poznata kao Milojeva i Srndakova buna, koju su predvodili Miloje Jovanović i Nikola Srndak. Posle borbi kraj Prve Kutine i Gornjeg Matejevca, Turci su 23. aprila 1841. u krvi ugušili bunu, mnoga sela spalili, a Jovanovića pogubili.

1865. - Umro je srpski kompozitor, pijanista i horovođa, Kornelije Stanković, značajan za srpsku muziku kao osnivač nacionalnog pravca, zapisivač i harmonizator srpskog crkvenog pojanja. Školovao se u Aradu, Segedinu, Pešti, a u Beču je studirao kompoziciju. U Sremskim Karlovcima proučavao je i beležio dotad samo usmenom tradicijom sačuvano srpsko crkveno pojanje, a potom je bio horovođa Beogradskog pevačkog društva. Doprineo je interesovanju stranih kompozitora - posebno ruski, uključujući Petra Čajkovskog ("Slovenski marš") i Nikolaja Rimskog Korsakova ("Fantazija na srpske teme") - za srpsku muziku . Dela: "Pravoslavno crkveno pojanje u srpskoga naroda", "Srpske narodne pesme" u šest svezaka koje je harmonizovao za hor, za glas i klavir, ili samo za klavir.

1887. - Kralj Milan Obrenović je naimenovao prvih 16 članova Srbske kraljevske akademije, potom Srpske kraljevske akademije, prethodnice Srpske akademije nauka i umetnosti. Od 1888. akademici su sami birali stalne i dopisne članove.

1896. - Otvorene su prve savremene Olimpijske igre u Atini na kojima je učestvovalo 484 takmičara. Na njima su učestvovali samo muškarci, a žene su počele da se takmiče od 1900. godine.

1954. - Elvis Prisli snima svoj debitantski singl "That's All Right".

1955. - Vinston Čerčil daje ostavku na funkciju premijera Velike Britanije. Njegovo mesto zauzima Entoni Eden.

1958. - Umrla je srpska književnica Isidora Sekulić, izuzetan stilista širokog obrazovanja i visoke kulture, tanani posmatrač ljudskih života i sudbina, pisac visoke duhovnosti i prefinjenog duha, uz to član Srpske akademije nauka i umetnosti. Kritičari je smatraju klasikom srpske književnosti, a povodom njene smrti jedan od kritičara je ocenio da je umro "literarno najkulturniji čovek našeg tla od Ćirila i Metodija do juče, do danas, možda do prekosutra". Sarađivala je u svim boljim srpskim i hrvatskim književnim časopisima. Bila je poznavalac mnogih jezika, izvrstan i veoma plodan prevodilac, naročito s engleskog jezika. Dela: putopis "Pisma iz Norveške", roman "Đakon Bogorodičine crkve", pripovetke "Hronika palanačkog groblja", "Saputnici", "Gospa Nola", eseji "Analitički trenuci i teme", "Zapisi o mome narodu", "Mir i nemir", "Njegošu - knjiga duboke odanosti", "Govor i jezik kulturna smotra naroda".

1963. - Bitlsi dobijaju svoju prvu srebrnu ploču za "Please Please Me".

1964. - U Londonskom metrou pušteni su u vožnju prvi vozovi bez vozača.

1967. - Vil Čemrlen postavlja rekord NBA lige skokom od 41 metar.

1971. - Proradio vulkan Etna u Italiji.

1974. - Otvoren Svetski trgovinski centar u Njujorku (srušen u terorističkom napadu 11. septembra 2001.) koji je sa 110 spratova u tom momentu bio najviša zgrada na svetu.

5. april je u pravoslavnom kalendaru najraniji datum Uskrsa.

Objavljeno u Na današnji dan
utorak, 04 april 2017 00:00

4. april - Dogodilo se na današnji dan

1284. Umro je kralj Kastilje Alfons Deseti Mudri, utemeljivač zakonodavstva, pokrovitelj nauke i zanatstva, pobornik verske tolerancije. Tokom vladavine Kastiljom i Leonom od 1252. do smrti, dvor u Toledu je pretvorio u centar učenosti i utočište za mnoge Jevreje, Mavare i hrišćanske skolastičare. Izdao je zakonik za celu zemlju, pokrenuo pisanje španske istorije i astronomskih dela, kao i prevođenje Biblije na španski jezik.

1581. Engleska kraljica Elizabeta I  proglasila je za viteza Frensisa Drejka, gusara, potom admirala, prvog Engleza koji je oplovio svet.

1617. Umro je škotski matematičar Džon Neper, koji je pronašao i sastavio logaritamske tablice i dao uputstvo o njihovom sastavljanju.

1765. U Petrogradu je umro Mihail Vasiljevič Lomonosov, ruski naučnik, pesnik i akademik, enciklopedista svetskog glasa. Bavio se i fizikom, hemijom, geografijom i astronomijom i znatno doprineo razvoju tih nauka. Autor je prve ruske gramatike i osnivač Moskovskog univerziteta (1755), koji i danas nosi njegovo ime.

1825. U Novom Sadu je rođen srpski naučnik i filolog Đura Daničić. Podržavao je Vuka Karadžića u borbi za reformu srpskog jezika i pravopisa ("Rat za srpski jezik i pravopis, 1847). Bio je sekretar Jugoslovenske akademije znanosti i umjetnosti u Zagrebu gde je 1880. pokrenuo izradu "Rečnika hrvatskog ili srpskog jezika". S latinskog je preveo Stari zavet.

1860. U Beogradu je rođen Vojislav Ilić, pesnik koji se smatra osnivačem moderne poezije u srpskoj književnosti i tvorcem verističkog izraza ("Zimska idila", "Jesen", "Ja ništa više ne verujem", "Tamara", "Istok").

1905. U zemljotresu u provinciji Lahore, tada delu Britanske Indije, poginulo je 19.000 ljudi.

1912. U Tibetu je proglašena Kineska republika.

1914. U Milfordu, američka država Pensilvanija, umro je filozof, matematičar i naučnik Čarls Sanders Pirs, začetnik filozofije pragmatizma ("Principi filozofije", "Elementi logike", "Pragmatizam i pragmaticizam").

1939. Na irački presto stupio je Fejsal II nakon smrti njegovog oca kralja Gazija I.

1949. Ministri spoljnih poslova SAD i 11 zapadnoevropskih država potpisali su u Vašingtonu Severno-atlantski pakt (NATO), vojni ugovor kojim je stvorena snažna vojnopolitička formacija zapadnih saveznika.

1960. Francuska i Federacija Mali (Senegal i Sudan) potpisali su sporazum kojim je Federacija Mali stekla nezavisnost.

1968. U Memfisu, u američkoj saveznoj državi Tenesi, ubijen je Martin Luter King, borac za građanska prava i mir. U borbi za ravnopravnost crnaca u SAD služio se Gandijevim metodama nenasilja i građanske neposlušnosti. Dobitnik je Nobelove nagrade za mir 1964. godine.

1969. U Hjustonu, američka država Teksas, izvršena je prva operacija ugrađivanja veštačkog srca u ljudski organizam. Prvi pacijent sa ugrađenim veštačkim srcem živeo je samo četiri dana.

1975. Prilikom pada američkog vojnog transportnog aviona posle poletanja iz Sajgona, poginulo je 155 vijetnamske dece, ratne siročadi.

1983. Umrla je američka pozorišna i filmska glumica Glorija Svanson, zvezda nemog i zvučnog filma ("Bulevar sumraka", "Kraljica Keli", "Gospođa San-Žen", "Zaza", "Muško i žensko").

1998. U eksploziji metana u ukrajinskom rudniku uglja Skačinsko, u Donjeckoj oblasti, poginula su 63 rudara.

1999. U vazdušnim udarima NATO na rafineriju nafte u Pančevu poginula su tri radnika rafinerije. U bombardovanju toplane na Novom Beogradu poginuo je čuvar toplane.

2001. Sudanski ministar odbrane i još 14 vojnih funkcionera poginuli su u avionskoj nesreći u kritičnom trenutku građanskog rata u zemlji.

2002. Angolska vojska i UNITA potpisali su primirje u Luandi, čime je okončan jedan od najdužih i najkrvavijih afričkih ratova. Oko milion ljudi poginulo je u borbama vladinih snaga i UNITA koje su počele 1975. nakon sticanja nezavisnosti od Portugalije. 

2002. U Beogradu je u 82. godini preminuo arheolog Milutin Garašanin, član Srpske akademije nauka i počasni član mnogih evropskih akademija.

2003. Agencija Tanjug poslavila je 60 godina postojanja.

Objavljeno u Na današnji dan
ponedeljak, 03 april 2017 00:00

3. april - Dogodilo se na današnji dan

1512 - Turski sultan Bajazit II abdicirao je u korist sina Selima I.

1682 - Umro je španski slikar Bartolomeo Esteban Muriljo, jedan od najznačajnijih predstavnika visokog baroka u slikarstvu.

1807 - U selu Voganj kod Rume počela je Ticanova buna u kojoj je učestvovalo 15.000 seljaka iz 45 sela rumskog i iločkog vlastelinstva. Austrijska vojska je za 10 dana ugušila pobunu, a vođa Teodor Avramović Tican uhvaćen je i krajem godine streljan.

1897 - U Beču je umro čuveni nemački kompozitor i pijanista Johanes Brams, autor brojnih simfonija, klavirskih koncerata, horskih i solo pesama. Svetsku slavu donelo mu je delo "Nemački rekvijem" napisano 1868. godine. Rodio se u Hamburgu, 7. maja 1833. u porodici muzičara.

1915 - U Valjevu je umrla srpska slikarka Nadežda Petrović, profesor Akademije likovnih umetnosti u Beogradu. Smatra se začetnikom modernog srpskog slikarstva, a njene slike "Resnik", Notr Dam", "Autoportret", "Bulonjska šuma" svrstavaju se među najbolja dela u srpskoj likovnoj umetnosti.

1922 - Josif Visarionović Staljin izabran je za generalnog sekretara Komunističke partije Rusije.

1930 - Ras Tafari je postao car Haile Selasije I od Abisinije (Etiopija).

1930 - Rođen je nemački državnik Helmut Kol, kancelar Zapadne Nemačke od 1982. i prvi kancelar Nemačke posle ujedinjenja Zapadne i Istočne Nemačke 1990. Na tom položaju je ostao 16 godina, do izbornog poraza 1998.

1936 - Pogubljen je Bruno Hauptman, otmičar i ubica sina američkog pilota Čarlsa Lindberga, koji je prvi sam preleteo Atlantski okean. Ovaj događaj je bio povod da SAD donesu Zakon o otmici kojim je za kidnapovanje uvedena smrtna kazna.

1941 - Mađarski premijer Pal Teleki izvršio je samoubistvo jedan dan nakon što je usvojen nemačko-mađarski plan za napad na Jugoslaviju. Teleki je bio član delegacije koja je 12. decembra 1940. u Beogradu potpisala Ugovor o večnom prijateljstvu i miru između Jugoslavije i Mađarske. Mađarska je zajedno s Nemačkom 6. aprila 1941. napala Jugoslaviju.
1948 - Premijerom drame Ivana Cankara "Kralj Betajnove" u režiji Bojana Stupice, otvoreno je Jugoslovensko dramsko pozorište u Beogradu. Dramski ansambl je u početku imao 40 članova, direktor je bio pisac Eli Finci, a umetnički rukovodilac Bojan Stupica. 

1948 - Predsednik SAD Hari Truman potpisao je Maršalov plan ekonomske pomoći posleratnoj Evropi.

1975 - Ruski velemajstor Anatolij Karpov postao je svetski prvak u šahu, pošto je dotadašnji prvak američki velemajstor Bobi Fišer odbio da brani titulu.
1979 - U Pakistanu je pogubljen bivši predsednik vlade Zulfikar Ali Buto, koji je zbačen sa vlasti vojnim udarom 1977.

1991 - Savet bezbednosti UN je izglasao rezoluciju o prekidu vatre u Zalivskom ratu, naložio razmeštnje mirovnih snaga u regionu i zatražio od Iraka da uništi oružje za masovno razaranje.

1991 - U Švajacarskoj je umro engleski pisac Grejem Grin - "Treći čovek", "Suština stvari", "Ministarstvo straha", "Moć i slava", "Kraj ljubavi", "Naš čovek u Havani".

1992 - Komunistički lider i predsednik Albanije Ramiz Alija podneo je ostavku dve nedelje nakon izbora nekomunističke skupštine.

1995 - Najmanje 150 pripadnika plemena Hutu, mahom žena i dece, masakrirano je u jednom selu na severoistoku Burundija.

1996 - U avionskoj nesreći kod dubrovačkog aerodroma Ćilipi poginuli su ministar trgovine SAD Ronald Braun, svi putnici (29), uglavnom članovi njegove pratnje i članovi posade (šest).

1999 - U napadu NATO-a u Beogradu pogođene su zgrade republičkog i saveznog ministarstva unutrašnjih poslova. U Novom Sadu srušen je drugi most na Dunavu.

2000 - Pripadnici Sfora uhapsili su na Palama jednog od ratnih lidera i visokog funkcionera bosanskih Srba Momčila Krajišnika i predali ga Međunarodnom sudu za ratne zločine u Hagu. 2003 - U Strazburu je državna zajednica Srbija i Crna Gora primljena u Savet Evrope, kao 45-ta zemlja članica te najstarije panevropske organizacije.

Objavljeno u Na današnji dan
nedelja, 28 februar 2016 23:56

29. februar - Dogodilo se na današnji dan

1720. Švedska kraljica Ulrika abdicirala je u korist supruga, princa Frederika I.

1792. Rođen je italijanski kompozitor Đoakino Antonio Rosini, koji je muzički obogatio tradicionalnu italijansku komičnu operu i značajno uticao na nekoliko generacija kompozitora među kojima su Belini i Verdi. Napisao je 39 opera od kojih su najčuvenije "Seviljski berberin", "Viljem Tel" i "Otelo".

1808. Napoleon je, u pohodu na Španiju koju je osvojio za mesec dana, ušao u Barselonu.

1824. U Budvi je rođen crnogorski pisac i političar Stefan Mitrov Ljubiša, predsednik Dalmatinskog sabora od 1870, delegat u bečkom parlamentu. Kao političar borio se protiv italijanskog uticaja u Dalmaciji. Književnim radom počeo se baviti 1845, kada je objavio etnografski spis o Paštrovićima, a nakon objavljivanja prve pripovetke 1868. postao je jedan od najistaknutijih i najcenjenijih pripovedača ("Kanjoš Macedonović", "Pričanje Vuka Dojčevića").

1892. SAD i Britanija su potpisale ugovor o lovu na foke u Beringovom moru kojim su ustanovljene kvote ulova potpisnica ugovora.

1916. Stupila je na snagu naredba nemačke vrhovne komande u Prvom svetskom ratu o potapanju svih naoružanih trgovačkih brodova zemalja s kojima je Nemačka bila u ratu.

1920. Nova socijaldemokratska vlada Čehoslovačke donela je novi ustav i time zamenila privremeni ustav usvojen 13. novembra 1918. kojim je konstituisana čehoslovačka država nastala raspadom Austro-Ugarske posle prvog svetskog rata.

1920. Rođena je francuska glumica Simon Rusel, poznata kao Mišel Morgan, koja se proslavila ulogama u filmovima "Obala u magli", "Pastoralna simfonija", "Veliki manevri".

1944. Američke trupe su u Drugom svetskom ratu izvršile invaziju na Admiralska ostrva u Tihom okeanu severoistočno od Nove Gvineje, koja su bila pod japanskom okupacijom. Zauzimanje tih ostrva bilo je strateški značajno za savezničke snage u nadiranju ka Filipinima.

1956. Pakistan je proglašen islamskom republikom.

1960. U snažnom zemljotresu koji je pogodio marokanski grad Agadir poginulo je oko 12.000 ljudi, a grad je gotovo potpuno srušen.

1984. Iran je saopštio da je bombardovao drugi po veličini irački grad Basru, a Irak da je uništio 50 iranskih brodova u ratu dveju susednih zemalja.

1992. U Bosni i Hercegovini je održan referendum na kojem se većina stanovništva izjasnila za nezavisnu državu, što je značilo odvajanje od tadašnje SFR Jugoslavije. Bosanski Srbi su bojkotovali ovaj referendum, a napetost u kojoj je održan kulminirala je kada je ispred crkve u centru Sarajeva ubijen Srbin Nikola Gardović na svadbi svoga sina. U roku od nekoliko sati grad je blokiran barikadama koje su čuvali naoružani civili Srbi i Muslimani.

1996. U najtežoj nesreći u istoriji peruanskog civilnog vazduhoplovstva poginulo je svih 117 putnika i šest članova posade aviona "boing 737" na letu iz Lime ka gradu Arekipa, koji se srušio u Andima, oko 900 kilometara južno od Lime.

Objavljeno u Na današnji dan
Strana 13 od 13

Još vesti iz kategorije...

Top