809. Umro bagdadski kalif Harun al Rašid. Tokom vladavine, od 786. do 809, uspešno ratovao protiv Vizantije i Hazara, razmenjivao poslanice i darove s Karlom Velikim i održavao diplomatske odnose s Kinom. Njegov lik idealiziovan u arapskoj narodnoj poeziji i "Pričama iz 1001 noći".

1391. Umro Tvrtko I Kotromanić, bosanski ban od 1353, od 1377. kralj. Najmoćniji bosanski vladar krunisan u manastiru Mileševi uzevši titulu kralja Srbije i Bosne, čemu je 1382. dodao titulu kralja Dalmacije, Hrvatske i Primorja. Njegovom smrću okončani širenje i uspon bosanske države.

1765. Britanski parlament doneo Zakon o taksama, namećući dažbine i američkim kolonijama.

1801. U zaveri dvorskih oficira ubijen ruski car Pavle I Petrovič Romanov. Nasledio ga sin Aleksandar I.

1842. Umro francuski pisac Anri Bejl Stendal, začetnik velike epohe francuskog realizma i jedan od tvoraca realističkog i psihološkog romana.

1861. Ujedinjena Italija formirala prvu Vladu, prvi premijer postao grof Kamilo Benso di Kavur, istaknut borac za ujedinjenje Italije.

1863. Rođen srpski geolog Svetolik Radovanović, član Srpske kraljevske akademije, profesor Univerziteta u Beogradu, prvi ministar privrede u Srbiji. Reformisao srpsko rudarsko i šumarsko zakonodavstvo, a 1892. s geologom Jovanom Žujovićem osnovao Srpsko geološko društvo.

1903. U demonstracijama oko 5.000 studenata, đaka i radnika protiv apsolutističkog režima srpskog kralja Aleksandra Obrenovića, koje su organizovali studenti-socijalisti Dimitrije Tucović i Triša Keclerović, u Beogradu u sukobu s policijom poginulo pet, a povređeno šest ljudi. Uhapšeno više od 120 demonstranata, protiv 27 podignuta optužnica, a Tucović i Keclerović morali da emigriraju.

1910. Rođen japanski filmski režiser Akira Kurosava, koji je proslavio japansku kinematografiju, jedini režiser koji je dobio dva “Oskara” za najbolji inostrani film.

1912. Rođen nemački inženjer Verner fon Braun, konstruktor raketnih projektila "Fau1" i "Fau2", kojima je u Drugom svetskom ratu bombardovana Velika Britanija. Posle rata emigrirao u SAD, gde je rukovodio proizvodnjom raketnih projektila "Redstoun" i "Jupiter C", kojim je 1958. lansiran prvi američki veštački satelit "Eksplorer1".

1918. Gigantski nemački top "Velika Berta" u Prvom svetskom ratu bombardovao Pariz s više od 100 kilometara razdaljine.

1919. Benito Musolini u Milanu osnovao Fašističku partiju.

1945. Počela Bitka na Rajni u Drugom svetskom ratu, saveznika i Nemačke, završena u aprilu pobedom savezničkih snaga.

1950. Stupila na snaga Konvencija o osnivanju Svetske meteorološke organizacije i taj dan se obeležava kao Svetski meteorološki dan.

1953. Umro srpski vajar Đorđe Jovanović, član Srpske akademije nauka i umetnosti, profesor i direktor Umetničke škole u Beogradu, tvorac mnogih bista državnika, vojskovođa, naučnika, umetnika i više javnih spomenika.

1956. Pakistan prema novom Ustavu postao islamska republika.

1966. Kanterberijski nadbiskup sastao se u Rimu s papom, što je bio prvi susret dva crkvena poglavara od osnivanja Anglikanske crkve, pre 400 godina.

1983. Umro Barni Klark, prvi čovek kojem je ugrađeno veštačko srce. Klark s veštačkim srcem živeo 112 dana.

1994. Predsednički kandidat vladajuće Revolucionarne institucionalne partije Meksika Luis Donaldo Kolosio ubijen na predizbornom mitingu u Tihuani.

1999. Predsednik Jugoslavije Slobodan Milošević odbio, posle višednevnih pregovora s međunarodnim posrednicima, uključujući specijalnog izaslanika SAD Ričarda Holbruka, mirovni plan za Kosovo i razmeštanje stranih trupa u Pokrajini. Generalni sekretar NATO potom aktivirao naredbu o početku vazdušnih udara na Jugoslaviju, koji su počeli narednog dana, 24. marta.

2001. Posle 15-godišnje misije u svemiru, ruska svemirska stanica "Mir", koja je svojevremeno Rusiji donela status "svemirske sile", uništena potapanjem u Tihom okeanu.

2002. Egipatski sud osudio svog državljanina, inženjera Šerifa al Falalija, na 15 godina zatvora, uz težak rad, zbog špijunaže za Izrael. Egipatski predsednik Hosni Mubarak prethodno odbacio ranije donetu oslobađajuću presudu.

2003. Na referendumu, preko 92 odsto građana Slovenije izjasnilo se za ulazak te zemlje u Evropsku uniju.

Objavljeno u Na današnji dan
četvrtak, 22 mart 2018 00:00

22. mart - Dogodilo se na današnji dan

- Danas je Dan svetih 40 velikomučenika u Sevastiji, poznat kao Mladenci. Taj dan Pravoslavna crkva praznuje u spomen na 40 rimskih vojnika mladenaca koji su položili život za Isusa Hrista. U vreme kad je početkom IV veka istočnim delom Rimskog carstva vladao car Valerije Likinije (Valerius Licinius), koji je svim silama gušio hrišćanstvo, u maloazijskom gradu Sevastiji lokalni komandant Agrikola (Agricola) pokušao je da odvrati od hrišćanstva 40 vojnika, ali nije uspeo, pa je o tome obavestio višu komandu. Ona je poslala izaslanika Lisija (Lisius), koji je naredio da vojnike bace u jezero koje se ledilo od hladnoće, a kad ih ni to nije odvratilo od Hrista, javno ih je spalio na lomači. Kasnije je taj dan postao slava mladih bračnih parova.
1312. Papa Klement V ukinuo francuski monaški viteški red Templara, osnovan u Palestini 1118. radi zaštite poklonika Hristovog groba.

1599. Rođen flamanski slikar Anton van Dajk, istaknut predstavnik Flamanske slikarske škole. Učenik i saradnik Rubensa, proslavio se kao portretista. 1632. postao dvorski slikar kralja Čarlsa I.

1622. Indijanci ubili oko 350 belih naseljenika u Virdžiniji, što se smatra prvim indijanskim masakrom evropskih kolonista u Severnoj Americi.

1794. Kongres SAD usvojio zakon kojim se američkim brodovima zabranjuje prevoz crnih robova iz Afrike u Ameriku.

1832. Umro nemački pisac Johan Volfgang Gete, jedna od najznačajnijih i najuticajnijih ličnosti nemačke i svetske književnosti. Pored književnosti, gde se ogledao gotovo u svim rodovima, bavio se i filozofijom, prirodnim naukama, slikarstvom i državničkim poslovima u Vajmaru i smatra se jednim od poslednjih univerzalnih genija evropske tradicije.

1848. Pobunjena Venecija proglasila nezavisnost od Austrije.

1876. Rođen srpski pisac Borisav Stanković, jedan od začetnika moderne srpske proze. Prikazujući život rodnog Vranja s kraja XIX veka, dao i psihološku analizu ličnosti, unoseći prvi put u srpsku literaturu erotiku i senzualnost.

1895. Pioniri filma, braća Ogist i Luj Limijer, u Parizu prvi put demonstrirali pokretne slike upotrebivši celuloidnu traku.

1904. U londonskom listu "Daily Illustrated Mirror" na nsslovnoj stranici objavljena prva novinska fotografija u boji.

1917. SAD prve priznale privremenu vladu Aleksandra Kerenskog, uspostavljenu posle Februarske revolucije kojom je svrgnuta monarhija u Rusiji.

1919. Letom između Pariza i Brisela, jednom sedmično, uspostavljena prva avionska međunarodna linija u svetu.

1923. Rođen francuski glumac i pantomimičar Marsel Marso, koji je obnovio umetnost pantomime. Poznat po svom "Bipu", modernizovanom Pjerou iz tradiconalne komedije.

1945. Egipat, Irak, Jordan, Liban i Sirija osnovali u Kairu Arapsku ligu.

1948. Rođen kompozitor Endrju Lojd Veber, koji se proslavio mjuziklima "Isus Hristos superstar", "Evita", "Mačke" i "Fantom iz opere".

1979. Irski teroristi u Hagu ubili britanskog ambasadora u Holandiji Ričarda Sajksa.

1980. Najviša indijska nagrada "Dragulj Indije" uručena misionarki Majci Terezi.

1983. Kandidat Laburističke partije Haim Hercog izabran za predsednika Izraela.

1991. Irak oslobodio 1.150 Kuvajćana zarobljenih tokom Zalivskog rata i zatražio ubrzanje puštanja na slobodu 60.000 zarobljenih Iračana.

1992. Na drugim višepartijskim izborima u Albaniji ubedljivo pobedila Demokratska partija, čime je okončana vladavina komunista i njihovih naslednika.

1996. Međunarodni sud za ratne zločine u Hagu optužio tri bosanska muslimana i jednog bosanskog Hrvata za ubistva, torture i zlostavljanje Srba 1992. u logoru “Čelebići” kod Konjica, što su bile prve optužnice za zločine nad Srbima počinjene tokom rata u Bosni i Hercegovini.

2001. U 91. godini umro američki crtač Vilijam Hana, koji je s Džozefom Barberom stvorio Toma i Džerija, junake crtanih filmova, koji su uz "Kamenka i Kremenka", "Medveda Jogija" i niz drugih animiranih filmova, autorima doneli sedam “Oskara”.

2001. SAD donele odluku o proterivanju oko 50 ruskih diplomata pod sumnjom da su se bavili špijunažom. Rusija uzvratila proterivanjem četvorice američkih diplomata.

2002. Vrhovni sud Velike Britanije uvažio molbu jedne žene i dozvolio da aparati koji je održavaju u životu budu isključeni, čime je prvi put u Engleskoj izvršena eutanazija.

Objavljeno u Na današnji dan

1556. Kanterberijski nadbiskup Tomas Krenmer spaljen je na lomači kao jeretik u vreme rimokatoličke reakcije kraljice Meri I. Kao glavni zastupnik verske reformacije u Engleskoj uveo je liturgiju na engleskom jeziku i sastavio "Opšti molitvenik" na engleskom.

1685. Rođen je Johan Sebastijan Bah, na čijem delu se temelji nemačka muzička tradicija. Savremenici su ga cenili kao virtuoznog orguljaša, a vrednost njegovog muzičkog dela otkrivena je početkom 19. veka u doba muzičkog romantizma, naročito posle Mendelsonovog izvođenja Bahovog remek dela "Muke po Mateji" (1829). U njegovom velikom opusu izdvajaju se i "Branderbuški koncerti" i zbirka od 48 preludija i fuga za klavir.

1804. Stupio je na snagu Napoleonov kodeks, francuski krivični i građanski zakon, kojim je car Napoleon I, tada "doživotni konzul", reformisao pravosuđe.

1829. U zemljotresu u Španiji je poginulo 6.000 ljudi.

1839. Rođen je ruski kompozitor Modest Petrovič Musorgski, član kompozitorske grupe "Velika petorica", predstavnik ruske nacionalne muzičke škole (opera "Boris Godunov", klavirska kompozicija "Slike sa izložbe").

1871. Kancelar Oto fon Bizmark otvorio je prvu sednicu Rajhstaga (parlament) novostvorenog Nemačkog carstva.

1884. U Francuskoj su legalizovani sindikati.

1913. Rođen je jugoslovenski književnik Ivan Goran Kovačić, autor poeme "Jama" (1943), potresnog dela o zločinima u Drugom svetskom ratu u kojima je i sam stradao. Poema "Jama" inspirisala je mnoge slikare, a muziku inspirisanu tim delom komponovao je Nikola Hercigonja.

1918. Poslednjom nemačkom ofanzivom u Prvom svetskom ratu počela je druga bitka na reci Somi u Francuskoj.

1919. Pod vođstvom komuniste Bele Kuna oborena je vlada u Mađarskoj i proglašena Sovjetska Mađarska Republika. Sovjetska vlada podnela je ostavku 1. avgusta, a vlast su preuzeli desni socijaldemokrati.

1945. Britanski avioni su u Drugom svetskom ratu bombardovali sedište Gestapoa u Kopenhagenu, u kojem je poginulo više od 70 nemačkih nacista. Greškom su pogodili i francusku školu, gde je poginulo 86 dece i deset kaluđerica.

1952. Kvame Nkrumah je postao premijer Zlatne Obale (kasnije Gana), kao prvi Afrikanac južno od Sahare na položaju predsednika vlade.

1960. U južnoafričkom gradu Šarpvil ubijeno je najmanje 79 ljudi, a ranjeno preko 180 kada je policija otvorila vatru na mirne demonstaracije crnaca protiv rasističkog režima.

1960. Rođen je brazilski automobilski as Ajrton Sena, trostruki prvak sveta u "Formuli 1". 1988, 1990. i 1991. U Brazilu je imao status nacionalnog heroja i njegova pogibija u maju 1994. na stazi u Imoli, tokom trke za "Gran Pri San Marina", doživljena je kao nacionalna tragedija.

1963. Transferom 27 poslednjih zatočenika zatvoren je Alkatraz, po maksimalnoj bezbednosti čuven zatvor u zalivu San Franciska u kojem je nekada bio zatvoren gangster Al Kapone.

1975. Privremeno vojno veće Etiopije na čelu s vođom pučista potpukovnikom Mengisto Haile Marijamom ukinulo je 3.000 godina staru etiopsku carevinu.

1991. Na sednici Predsedništva SFR Jugoslavije postignut je dogovor da predsednici republika započnu pregovore o budućnosti savezne države. Prvi od ukupno šest takvih susreta održan je 28. marta u Splitu.

1991. Zbog lošeg vremena i teškog dima od zapaljenih kuvajtskih izvora nafte, u Kuvajtu se srušio saudijski transportni avion. Poginuli su svi putnici u avionu. 92 senegalska vojnika i šest Saudijaca, članova posade.

1997. Predsednici Rusije i SAD Boris Jeljcin i Bil Klinton saglasili su se na samitu u Helsinkiju da smanje nuklearne arsenale dveju zemalja.

1998. Kosovski Albanci održali su druge paralelne, nelegitimne parlamentarne i predsedničke izbore. Za predsednika nepriznate republike Kosovo izabran je Ibrahim Rugova, najistaknutiji lider kosovskih Albanaca u borbi za nezavisnost Kosova od Srbije.

1998. U 88. godini umrla je ruska balerina Galina Sergejevna Ulanova, gotovo dve decenije vodeća balerina "Boljšoj teatra" posle Drugog svetskog rata.

1999. U napadu albanskih ekstremista na policijsku patrolu u centru Prištine ubijena su četiri srpska policajca.

2000. Papa Jovan Pavle Drugi stigao je u prvu zvaničnu posetu Izraelu.

2001. Holandska vlada potvrdila je slučaj šapa i slinavke i time postala druga zemlja u Evropi u kojoj se pojavila ta stočna bolest.

2002. Papa Jovan Pavle II je prvi put javno saopštio da postoji veliki broj slučajeva seksualnog zlostavljanja maloletnika od strane katoličkih sveštenika, koje je optužio za gaženje zaveta i pridruživanje đavolu.

Objavljeno u Na današnji dan

43. p.n.e. Rođen je Publije Ovidije Nazon, jedan od najvećih rimskih pesnika i jedan od najčuvenijih autora stihova o ljubavi u svetskoj literaturi ("Epistule", "Lekovi od ljubavi", "Ljubavno umeće"). U glavnom delu "Metamorfoze" prepevao je 250 grčkih mitova.

1602. Osnovana je holandska Istočnoindijska kompanija, koja je monopolom na trgovinu iz Indonezije, Malaja i Cejlona postala jedna od najmoćnijih kompanija na svetu. Rasformirana je 1796, a njeni posedi postali su deo holandskog kolonijalnog carstva.

1809. Rodjen je ruski književnik Nikolaj Vasiljević Gogolj, jedan od najznačajnijih predstavnika ruske realistične škole. Na osnovu njegovog dela, kritičar Visarion Bjelinski formulisao je principe naturalne škole ruske književnosti ("Taras Buljba", "Revizor", "Mrtve duše" "Šinjel").

1894. U Torinu je umro madjarski revolucionar Lajoš Košut, vodja madjarskog pokreta za nezavisnost od Austrije (1848-49). Nakon sloma revolucije u avgustu 1949, emigrirao je u Italiju.

1929. Umro je francuski maršal Ferdinan Foš, koji je u Prvom svetskom ratu komandovao u ključnim bitkama protiv Nemaca na Zapadnom frontu. U njegovom komandnom vagonu u Kompijenju, kod Pariza, Nemačka je u novembru 1918. potpisala kapitulaciju.

1933. Nemački nacisti su u Dahauu otvorili prvi koncentracioni logor. Tokom Drugog svetskog rata (1939-45), broj logora u Nemačkoj i okupiranim zemljama dostigao je 2000, a u njima je ubijeno oko 11 miliona ljudi, od kojih je bilo šest miliona Jevreja.

1945. Na području Like i hrvatskog primorja jugoslovenska vojska počela je završne operacije za oslobadjanje Jugoslavije u Drugom svetskom ratu.

1956. Francuska je priznala nezavisnost Tunisa, s Habibom Burgibom kao prvim predsednikom.

1970. Pored obala Švedske u zalivu Tralvet izlilo se 57 hiljada tona nafte u sudaru brodova "Imperijal" i "Otelo".

1972. U snežnoj lavini na planini Fudji, u Japanu, poginulo je 19 alpinista.

1991. Haleda Zija izabrana je za premijera Bangladeša, u prvom mirnom demokratskom prenosu vlasti od nastanka te zemlje 1971.

1994. Tunis je dobio prvi višepartijski parlament.

1995. Oko 35.000 turskih vojnika upalo je u Irak, u operaciji protiv kurdskih pobunjenika.

1995. Pripadnici japanske verske sekte AUM Šinrikjo pustili su nervni gas u tokijsku podzemnu železnicu, od čega je umrlo 12 ljudi, a više od 5.500 povredjeno.

1995. Armija BiH pokrenula je, tokom bosanskog rata, snažnu ofanzivu protiv srpskih snaga na Majevici i Vlašiću, 40 dana pre isteka četvoromesečnog primirja, zaključenog uz posredovanje bivšeg predsednika SAD Džimija Kartera.

1996. Britanska vlada je prvi put javno potvrdila da bolest "ludih krava" može biti preneta na ljude.

1997. Beogradski studenti proslavili su pobedničkom šetnjom centrom grada ispunjenje njihovog poslednjeg zahteva - ostavke rektora i studenta prorektora. To je bio i poslednji dan studentskog protesta koji je počeo 20. novembra 1996. zbog falsifikovanja rezultata lokalnih izbora u Srbiji. Studenti su postigli svetski rekord sa 119 dana svakodnevnih protesta i saopštili da su spremni da ponovo izadju na ulice ako budu ugrožene demokratske institucije, Ustav, zakoni i volja naroda.

1998. Otvoren je prvi autoput u podsaharskoj Africi koji je povezao obale Indijskog i Atlantskog okeana.

1999. Nakon povlačenja 1.380 verifikatora OEBS-a, na Kosovu su u području Srbice i Podujeva pojačani sukobi srpskih snaga bezbednosti i pripadnika ilegalne Oslobodilačke vojske Kosova. Vojska Jugoslavije poslala je pojačanje, policija je blokirala sve glavne saobraćajnice, a hiljade civila pošlo je u izbeglištvo.

2002. U napadu automobila-bombe na američku ambasadu u Limi, u Peruu, poginulo je devetoro ljudi, a desetine je ranjeno.

2003. SAD i Velika Britanija započele su vojnu operaciju protiv Iraka, nakon što je irački predsednik Sadam Husein odbio američki ultimatum da napusti Irak.

Objavljeno u Na današnji dan
ponedeljak, 19 mart 2018 00:00

19. mart - Dogodilo se na današnji dan

1563. Mirom u Amboazu završen prvi verski rat u Francuskoj posle kojeg su protestanti dobili ograničenu slobodu veroispovesti. Protestantski ratovi potresali Francusku više od 30 godina.

1628. Englezi u Americi osnovali koloniju Masačusec.

1796. Republika Francuska donela Dekret o slobodi štampe, koji je po dolasku Napoleona na vlast dve godine kasnije prestao da važi, a štampa podvrgnuta strogoj cenzuri.

1812. Španski parlament u Kadisu usvojio liberalni ustav, koji je postao ideal slobodoumnih težnji građanske klase u evropskim državama. Posle povratka na presto 1813. kralj Ferdinand VII ukinuo Ustav i obnovio feudalno-apsolutistički poredak, ali posle izbijanja ustanka 1820. bio prisiljen da ga vrati na snagu.

1813. Rođen škotski misionar i istraživač Afrike Dejvid Livingston, 1855. otkrio Viktorijine vodopade. Prvi istraživao pustinju Kalahari, basen reke Zambezi i izvorište reke Kongo. Kao najveći britanski istraživač Afrike, sahranjen u Vestminsterskoj katedrali u Londonu.

1861. Englezi, posle višegodišnjih borbi, ugušili pobunu domorodačkog stanovništva Maora na Novom Zelandu, a oni se povukli u unutrašnjost ostrva.

1872. Rođen ruski baletski koreograf Sergej Pavlovič Djagiljev, osnivač čuvene grupe "Ruski balet", koja je sa izuzetnim uspehom nastupala od 1909. do 1929.

1920. SAD odbile da potpišu Versajski ugovor posle Prvog svetskog rata i da se priključe Društvu naroda, zbog bojazni od uvlačenja u rat u slučaju napada na neku članicu Društva.

1930. Umro engleski državnik Artur Džejms Balfur, premijer Velike Britanije od 1902. do 1906. Kao šef diplomatije 1917. objavio plan o stvaranju nacionalne države Jevreja u Palestini.

1945. Velika Britnija priznala Vladu Demokratske Federativne Jugoslavije, na čelu s Josipom Brozom Titom. Posle Velike Britanije, DFJ priznale i SAD, 18. marta, i SSSR, 29. marta.

1950. Umro američki pisac Edgar Rajs Barouz, poznat po seriji popularnih pustolovnih romana o Tarzanu.

1970. Šefovi vlada Istočne i Zapadne Nemačke Vili Brant i Vili Štof sreli se u Erfurtu, što je bio prvi susret zvaničnika dve zemlje od podele Nemačke 1949.

1977. U predsedničkoj rezindenciji u Brazavilu ubijen predsednik Konga Marijen Nguabi. Za ubistvo optužen i potom pogubljen bivši šef države Alfons Masamba Deba. Vlast preuzela vojna hunta, a za predsednika u aprilu 1977. proglašen pukovnik Joakim Jombi Opango.

1978. Izraelska vojska okupirala veći deo juga Libana.

1991. Narodna skupština Srbije preuzela ovlašćenja raspuštene Skupštine Kosova i razrešila dužnosti Rizu Sapundžiju, člana Predsedništva SFRJ sa Kosova.

1994. Trupe Vlade u Pnom Penu zauzele grad Pailin na istoku Kambodže, glavno uporište maoističkog gerilskog pokreta "Crveni Kmeri".

1994. U eksploziji bombe podmetnute u podzemnu železnicu u glavnom gradu Azerbejždana Bakuu poginulo 12, povređeno više od 50 osoba.

1996. Policija Federacije Bosne i Hercegovine ušla u Grbavicu, poslednju sarajevsku opštinu koju su u bosanskom ratu držale srpske snage. Time završen transfer vlasti u sarajevskim opštinama koje su prema Dejtonskom sporazumu pripale Federaciji BiH. Najveći deo srpskog stanovništva dva dana ranije napustio Grbavicu, a prema podacima Ifora, tokom transfera vlasti iz Sarajeva se iselilo oko 60.000 Srba.

1996. U glavnom gradu Filipina Manili u požaru u jednoj diskoteci poginulo najmanje 150 osoba.

1997. Umro američki slikar holandskog porekla Vilem de Kuning, utemeljivač apstraktnog ekspresionizma, koji je četrdesetih godina XX veka preobrazio slikarstvo u SAD.

1999. Libija se saglasila da škotskom pravosuđu do 6. aprila 1999. preda dva Libijca osumnjičena da su u decembru 1988. izazvala eksploziju američkog putničkog aviona "boing 747" iznad Lokerbija u Škotskoj, a u kojoj je poginulo 270 osoba.

1999. U eksploziji bombe koju su čečenski teroristi aktivirali na pijaci u južnom ruskom gradu Vladikavkaz poginulo više od 50 osoba.

1999. Posle neuspelih pregovora Srba i kosovskih Albanaca u Parizu, predsednik SAD Bil Klinton izjavio da je "prag prekoračen" i da problem Kosova ugrožava nacionalne interese SAD. Diplomate zapadnih zemalja počele da napuštaju Beograd, a međunarodni verifikatori Kosovo.

2001. Socijalista Bertran Delano, pobedivši na izborima, postao prvi gradonačelnik Pariza iz redova levice.

2002. Zimbabve na godinu dana suspendovan iz Komonvelta.

Objavljeno u Na današnji dan
nedelja, 18 mart 2018 00:00

18. mart - Dogodilo se na današnji dan

1229. Rimsko-nemački car Fridrih II krunisao se za kralja Jerusalima, tokom Šestog krstaškog rata.

1584. Umro ruski car Ivan IV Grozni, prvi ruski vladar krunisan za cara. Uspešno ratovao protiv Tatara i sproveo unutrašnje reforme, ali zbog okrutnosti prema bojarima dobio nadimak Grozni. 1553. podigao prvu štampariju u Rusiji, a 1584. radi jačanja trgovine sa zapadnom Evropom izgradio grad Arhangelsk na ušću Severne Divne u Belo more.

1768. Umro engleski književnik irskog porekla Lorens Stern, koji je romanima "Sentimentalno putovanje" i "Tristram Šendi" znatno uticao na razvoj evropske književnosti. Prikazujući "tok misli" svojih junaka anticipirao neke oblike proze XX veka, pa se smatra i prethodnikom Džejmsa Džojsa i Virdžinije Vulf.

1780. Rođen Miloš Obrenović, vođa Drugog srpskog ustanka, obnovitelj državnosti Srbije. Srpski knez od 1815. do 1839. i od 1858. do smrti 1860, izborio Srbiji autonomiju u okviru Otomanskog carstva, a za sebe naslednu titulu kneza. Posle ustanka, borbu za autonomiju vodio diplomatskim sredstvima, u sporazumu s Rusijom i Turcima. Monopolom nad izvozom postao jedan od najbogatijih ljudi na Balkanu.

1848. U Milanu izbila pobuna protiv Austrije, austrijski feldmaršal Johan Jozef Radecki morao da povuče trupe iz grada.

1871. Radnici Pariza počeli prvu proletersku revoluciju, poznatu kao Pariska komuna, čiji je neposredan povod bio francusko-pruski rat. Naoružani radnici, nazvani "komunari", stvorili Nacionalnu gardu, Centralni komitet kao vrhovno telo, raspisali izbore i proglasili komunu. Pobuna ugušena krajem maja.

1913. U Solunu ubijen grčki kralj danskog porekla Đorđe I, koji je vladao Grčkom od 1863.

1921. Boljševici vojnom intervencijom okončali pobunu mornara u Kronštatu, glavnoj bazi ruske Baltičke flote. Kronštatski mornari i lučki radnici, koji su 1917. snažno podržali Oktobarsku revoluciju, pobunili se krajem februara 1921. protiv boljševičke vlasti zahtevajući ekonomske reforme.

1922. Britanske kolonijalne vlasti osudile vođu indijskog pokreta za nezavisnost Mahatmu Gandija na šest godina zatvora zbog kampanje građanske neposlušnosti.

1948. Sovjetska vlada opozvala vojne stručnjake iz Jugoslavije, a narednog dana i civilne, što je bio prvi javni znak razilaženja jugoslovenskog komunističkog lidera Josipa Broza Tita i sovjetskog lidera Josifa Staljina.

1956. U emigraciji u SAD umro Nikolaj Velimirović, vladika ohridski i žicki, jedan od vodećih teologa Srpske pravoslavne crkve. Njegove mošti prenete u Srbiju 1991.

1962. Potpisan Evijanski mirovni sporazum kojim je okončan osmogodišnji rat za nezavisnost Alžira od francuske kolonijalne vlasti.

1965. Tokom leta vasionskog broda "Vashod 2" sovjetski kosmonaut Aleksej Leonov izašao iz letelice i postao prvi čovek koji je "prošetao" svemirom.

1965. U Rimu umro bivši egipatski kralj Faruk I, poslednji monarh Egipta, zbačen sa vlasti 1952. u oficirskoj pobuni.

1967. Brod "Tori kanjon" ispustio 80.000 tona nafte u blizini obale Velike Britanije.

1970. General Lon Nol izveo državni udar u Kambodži dok je šef države, princ Norodom Sihanuk, bio u poseti Moskvi.

1980. Umro nemački filozof Erih From, čije se delo zasniva na humanističkim tradicijama marksizma i koji je, analizom uzroka ljudskog samootuđenja, stekao široku popularnost kao psihoanalitičar i humanist. Posećivao Jugoslaviju i u svetu popularisao "jugoslovenski put u socijalizam".

1983. U egzilu u Švajcarskoj umro bivši italijanski kralj Umberto II, poslednji monarh Italije, koji je na prestolu proveo samo mesec dana. Postao kralj u maju 1946, posle abdikacije oca Vitorija Emanuela III, abdicirao u junu, pošto su se Italijani na referendumu izjasnili za republiku.

1993. Srpske snage u bosanskom ratu blokirale humanitarne konvoje Ujedinjneih nhacija za Srebrenicu i izvršile jedan od najtežih artiljerijskih napada na opkoljeno Sarajevo.

1994. Vlada BiH i Hrvatska potpisale u Vašingtonu u prisustvu predsednika SAD Bila Klintona sporazum o muslimansko-hrvatskoj federaciji u BiH, koja je kasnije, Dejtonskim sporazumom, postala jedan od dva entiteta u bivšoj jugoslovenskoj republici BiH.

1999. Kosovski Albanci potpisali na pregovorima u Rambujeu kod Pariza mirovni sporazum, a srpska delegacija odbila vojni deo sporazuma. Šest dana kasnije NATO-snage počele vazdušne operacije nad Jugoslavijom.

2000. U katastrofalnim poplavama u Mozambiku život izgubilo 700 ljudi, a oko dva miliona ostalo bez domova.

2003. Skupština Srbije izabrala novu Vladu, s premijerom Zoranom Živkovićem, zamenikom predsednika Demokratske stranke.

Objavljeno u Na današnji dan

45. p.n.e Julije Cezar u bici kod Munda u Španiji teško porazio snage predvođene dvojicom sinova Gneja Pompeja Velikog, koji su izgubili više od 30.000 vojnika.

180. Umro rimski filozof i car Marko Aurelije, koji je tokom vladavine od 161. suzbio germansku invaziju na Rimsko carstvo, pojačao kontrolu nad provincijama, sproveo reforme u građanskom pravu i osnivao škole. Po delu "Meditacije" svrstava se među najznačajnije predstavnike poznog stoičkog eklekticizma.

1190. U Jorku u Engleskoj masakrirano više od 500 Jevreja.

1526. Francuski kralj Fransoa I oslobođen je iz ropstva. Kralj zarobljen u februaru 1525, kada je kod italijanskog grada Pavije španska armija predvođena markizom od Peskare pobedila francusko-švajcarske trupe pod njegovom komandom.

1649. Engleski parlament raspustio Dom lordova u vreme vladavine Olivera Kromvela, pobednika u građanskom ratu u kojem je 1648. poražen kralj Čarls I.

1861. Parlament ujedinjene Italije proglasio kraljevinu, a Vitorija Emanuela II kraljem Italije.

1921. U Poljskoj proglašen Ustav kojim je uvedena parlamentarna vladavina.

1938. Rođen ruski baletski igrač Rudolf Nurejev, jedna od najvećih zvezda svetske baletske scene XX veka. Na Zapad emigrirao posle gostovanja u Parizu u junu 1961. Upamćen po glavnim ulogama u mnogim baletima.

1944. Napadom više od 200 bombardera na ciljeve u Beču počelo savezničko bombardovanje Austrije u Drugom svetskom ratu.

1948. Velika Britanija, Francuska i zemlje Beneluksa potpisale Briselski ugovor o 50-godišnjem savezu protiv oružanih napada u Evropi i o ekonomskoj, socijalnoj i vojnoj saradnji, što se smatra zametkom Evropske unije.

1956. Umrla francuska naučnica, nuklearni fizičar i hemičar Irena Kiri, kćerka nobelovaca Pjera i Marije Kiri. Sa suprugom Žanom Frederikom Žolioom 1935. podelila Nobelovu nagradu za hemiju. Sa srpskim fizičarem Pavlom Savićem 1937. i 1938. otkrila izotope poznatih elemenata neutronima bombardujući uran.

1958. Iz Kejp Kaneverala SAD u orbitu Zemlje lansirale "Vangard I", drugi američki satelit.

1963. U erupciji vulkana Agung na indonežanskom ostrvu Bali život izgubilo najmanje 11.000 ljudi.

1968. Ispred ambasade SAD u Londonu izbio sukob policije i demonstranata koji su protestovali protiv Vijetnamskog rata. Uhapšeno 300 demonstranata, a 90 policajaca povređeno.

1969. Golda Meir, blizak saradnik Bena Guriona u borbi za stvaranje države Izrael, postala prva žena-premijer Izraela. Zbog nesuglasica u koalicionoj vladi 1974. podnela ostavku.

1973. Kambodžanski vazduhoplovni oficir ukradenim avionom bombardovao predsedničku palatu u Pnom Penu. Predsednik Lon Nol ostao živ, a poginulo najmanje 20 osoba.

1991. Većina sovjetskih građana izjasnila se na referendumu za očuvanje saveza država pod novim imenom Zajednica Nezavisnih Država.

1992. Eksplozija automobila-bombe raznela zgradu izraelske ambasade u Buenos Ajresu. Poginulo 29 osoba, povređene 252.

1992. Na referendumu u Južnoj Africi belci nadmoćnom većinom podržali okončanje sistema aparthejda.

1995. Vojska Azerbejdžana posle žestokih borbi ugušila dvodnevnu policijsku pobunu u severnim predgrađima glavnog grada Bakua. Pobunu protiv predsednika Gajdara Alijeva predvodio zamenik munistra unutrašnjih poslova Rovšan Javadov.

1996. Talas pljački i podmetnutih paljevina zahvatio Grbavicu, dva dana pre no što je to poslednje srpsko predgrađe u Sarajevu, u skladu s Dejtonskim sporazumom, predato policiji Federacije BiH.

1998. Džu Rong Đi, vrhunski kineski ekonomista i reformator, postao premijer Kine.

1999. Šest članova Međunarodnog olimpijskog komiteta izbačeno iz te institucije zbog primanja mita.

2000. U Ugandi 530 osoba, članova sekte "Deset božijih zapovesti", izvršilo kolektivno samoubistvo spaljivanjem u crkvi.

2002. Pet osoba ubijeno, 45 povređeno, kada su dva napadača ubacila bombe u protestantsku crkvu u diplomatskom naselju u Islamabadu, u Pakistanu. Većina ubijenih i povređenih bili stranci.

2002. Umro Van Tien Dung, komandant severno-vijetnamskih snaga koje su osvojile Sajgon, u konacnoj pobedi i kraju tridesetogodišnjeg američko-vijetnamskog rata.

Objavljeno u Na današnji dan

37. Na ostrvu Kapri umro rimski car Tiberije koji je tokom vladavine od 14. osigurao granice Rimskog carstva i sredio finansije i upravu, posebno u provincijama. 26. se povukao na Kapri, dok je u Rimu prefekt pretorijanaca Elije Sejan zaveo krvav režim u carevo ime.

1521. Portugalski moreplovac Fernao de Magelan stigao na Filipine, gde je krajem aprila poginuo u sukobu s domorocima. Posle tri godine plovidbe oko sveta, u Španiju se 1522. od pet brodova njegove ekspedicije vratila samo "Viktorija" sa 18 članova posade. Tim putovanjem prvi put oplovljena Zemlja.

1792. Švedski kralj Gustav III smrtno ranjen tokom maskenbala u operi "Rojal" u Stokholmu. Preminuo 29. marta. Taj atentat bio inspiracija Verdiju za operu "Bal pod maskama".

1827. U Njujorku izašle prve američke novine za crnce, "Freedom's Journal".

1851. Španija zaključila konkordat s Vatikanom, prema kojem je rimokatolicizam postao jedina vera u Španiji, a obrazovanje i štampa stavljeni pod kontrolu crkve.

1861. U Beču počeo da izlazi dnevni list "Ost und West". List pokrenuo i uređivao Karlovčanin Imbro Ignjatijević Tkalac, a pomagali ga srpski knez Mihailo Obrenović i biskup Josip Juraj Štrosmajer.

1926. Američki fizičar Robert Godard izveo prvo uspešno lansiranje rakete na tečno gorivo. Raketa dostigla 56 metara udaljenosti za 2,5 sekundi.

1930. Umro španski general Migel Primo de Rivera i Orbaneha, vojni diktator Španije od septembra 1923. do januara 1930, kada je podneo ostavku izgubivši podršku vojske.

1934. U Rimu potpisan italijansko-mađarsko-austrijski protokol kojim je formiran "Dunavski blok" protiv "Male antante" Čehoslovačke, Rumunije i Jugoslavije.

1935. Hitler izdao dekret kojim je nemačkoj armiji osigurao 500.000 naoružanih vojnika. Time potpuno odbacio Versajski ugovor, sklopljen posle prvog svetskog rata, kojim je Nemačkoj dozvoljeno 100.000 ljudi pod oružjem.

1953. Josip Broz Tito doputovao u Veliku Britaniju, što je bila prva poseta šefa jugoslovenske države jednoj zapadnoj zemlji posle Drugog svetskog rata.

1967. U zagrebačkom listu "Vjesnik" objavljena "Deklaracija o nazivu i položaju hrvatskog jezika" koju su podržali Matica hrvatska, Društvo književnika Hrvatske i 16 drugih ustanova i organizacija. Rastući hrvatski nacionalizam, oličen u tom dokumentu, dobio odgovor u "Predlogu za razmišljanje Društva književnika Srbije", koji su potpisala 42 srpska pisca.

1968. Tokom Vijetnamskog rata američki vojnici masakrirali najmanje 100 civila u selu Mi Laj.

1978. Pripadnici terorističke organizacije "Crvene brigade" u Rimu kidnapovale istaknutog italijanskog političara i bivšeg premijera Alda Mora, zahtevajući puštanje na slobodu uhapšenih članova svoje organizacije. Teroristi Mora držali u zatočeništvu do maja 1978, a potom ga ubili.

1978. Više od 250.000 tona nafte iscurelo u blizini Portsala u Francuskoj posle havarije broda "Amoko Kadiz".

1985. U Bejrutu otet američki novinar Teri Anderson. Pušten na slobodu 4. decembra 1991, posle gotovo sedam godina zatočeništva.

1993. U eksploziji podmetnute bombe u indijskom gradu Kalkuta poginulo 69 osoba.

1998. Vatikan izrazio žaljenje zbog toga što pojedini pripadnici rimokatoličke crkve nisu učinili dovoljno da tokom Drugog svetskog rata pomognu Jevrejima izloženim nacističkom progonu, ali odbacio zahteve da osudi ponašanje tadašnjeg pape Pija XII.

1999. Svih 20 članova Evropske komisije, najvišeg izvršnog tela Evropske unije, podnelo ostavke zbog optužbi za prevare, korupciju i loše upravljanje finansijama. To su bile prve ostavke od osnivanja tog tela 1958.

2002. U Beogradu u 68. godini umro jedan od najpoznatijih filmskih i pozorišnih glumaca Danilo Bata Stojković.

2002. U eksploziji u selu Lučane, kraj Bujanovca, nastanjenom većinskim albanskim stanovništvom, uništena poslednja srpska kuća.

Objavljeno u Na današnji dan
četvrtak, 15 mart 2018 00:00

15. mart - Dogodilo se na današnji dan

44. p.n.e. Republikanski zaverenici koje su predvodili Brut i Kasije u Senatu ubili rimskog cara i vojskovođu Gaja Julija Cezara.

1493. Kristofer Kolumbo doveo sedam Indijanaca Aruak sa ostrva Hispanjola u Španiju. To su bili prvi stanovnici Novog sveta koji su kročili na Stari kontinent.

1603. Francuski moreplovac i istraživač Samjuel de Šamplen  isplovio prema Novom svetu. 1608. osnovao grad Kvebek i organizovao francusku kolonizaciju Kanade.

1776. Kongres SAD doneo odluku o ukidanju zavisnosti od britanske krune. Nezavisnost proglašena 4. jula 1776.

1824. Rođen srpski pisac Branko Radičević, najznačajniji pesnik srpskog romantizma. Oduševljen pristalica Karadžićeve jezičke reforme, pesničkim slobodama označio prodor u novu epohu srpske poezije. Umro u Beču 1853, a njegovi posmrtni ostaci 1883. preneti na Stražilovo kod Sremskih Karlovaca.

1848. Tri dana posle masovnih demonstracija u Beču revolucija zahvatila Budimpeštu, a potom se proširila na celu Mađarsku. Uz pomoć Rusije, austrijske trupe ugušile revolucionaran pokret u avgustu 1849.

1883. Beograd dobio prvu "telefonsku stanicu", sedam godina posle pronalaska telefona, a prvi telefonski razgovor vodili ministar odbrane i kapetan palilulske žandarmerijske stanice. Koncesije za uvođenje telefona u Srbiji 1882. dobio Panta Mihajlović, prijatelj Nikole Tesle.

1898. Umro engleski inženjer Henri Besemer, koji je 1855. pronašao postupak prerade sirovog gvožđa u čelik, Besemerov postupak. 1859. u Šefildu podigao čeličanu koja i danas radi.

1907. U Finskoj žene prvi put izabrane u Parlament.

1917. Pod pritiskom revolucionara abdicirao poslednji ruski car Nikolaj II, čime je posle tri veka okončana vladavina dinastije Romanov. Car potom s porodicom interniran u Carsko Selo, pa u Tobolsk. Tokom Oktobarske revolucije carska porodica premeštena u Jekaterinburg i ubijena u julu 1918.

1922. Egipatski sultan uzeo titulu kralja kao Fahd I.

1937. Prva centralna banka krvi, u kojoj je krv za transfuziju čuvana zamrzavanjem, osnovana u bolnici u Čikagu.

1939. Pošto je, pod pretnjom napada i uništenja Praga, predsednik Emil Haha u Berlinu potpisao akt o predaji zemlje Trećem Rajhu, nemačke trupe okupirale Češku. Slovačka i Moravska proglašene nemačkim protektoratom.

1957. Umro srpski političar, slikar i novinar Moša Pijade, predsednik Skupštine Jugoslavije. Član Komunističke partije od 1920, imao značajnu ulogu u Narodnooslobodilačkom ratu od 1941. do 1945, a u posleratnoj Jugoslaviji bio u najužem partijskom i državnom rukovodstvu. U novembru 1943. u Jajcu organizovao Telegrafsku agenciju nove Jugoslavije, Tanjug. Umro u Parizu na povratku iz Velike Britanije, gde je predvodio jugoslovensku parlamentarnu delegaciju.

1975. Umro grčki brodovlasnik Aristotel Onazis, jedan od najbogatijih ljudi na svetu. Bio poznat i po ljubavnoj vezi sa operskom pevačicom Marijom Kalas i ženidbi sa Žaklinom Kenedi, udovicom predsednika SAD Džona Kenedija.

1983. Umrla engleska književnica Rebeka Vest, poznata po romanima "Vojnikov povratak" i "Harijet Hjum" i putopisnoj studiji "Crno jagnje i sivi soko", koju je napisala posle boravka u Jugoslaviji 1937. i 1941.

1991. Predsednik Predsedništva Jugoslavije i predstavnik Srbije u tom telu Borisav Jović podneo ostavku jer je Predsedništvo odbilo da objavi vanredno stanje u zemlji posle demonstracija 9. marta.

1991. Umro srpski pisac Miodrag Bulatović. Pažnju čitalaca privukao prvom zbirkom pripovedaka "Đavoli dolaze". Jedan je od najprevodjenijih srpskih pisaca.

1998. Umro američki lekar, pedijatar, Bendžamin Spok. Njegova knjiga "Odgoj beba i dece po metodi dr Spoka", čije se prvo izdanje pojavilo 1946, štampana u sedam izdanja i prodata u 50 miliona primeraka. Prevedena na preko 30 jezika.

2000. U naselju Bošnjačka mahala u severnom delu Kosovske Mitrovice došlo do žestokih sukoba srpskih stanovnika i pripadnika Kfora, koji su uspostavljali bezbednosnu zonu u tom gradu, podeljenom na albanski i srpski deo. U sukobima povređeno 15 Srba i dva francuska vojnika.

2001. Sukob naoružanih albanskih ekstremista i makedonskih snaga bezbednosti eskalirao kada su se borbe prvi put prenele iz raštrkanih naselja duž granice s Kosovom u predgrađe Tetova, drugog po veličini makedonskog grada.

Objavljeno u Na današnji dan

1489. Kraljica Kipra Katarina Kornaro, poslednja vladarka iz dinastije Lizinjan, ustupila je svoju kraljevinu Mletačkoj Republici.

1558. Nemački car Ferdinand I uzeo je titulu svetog rimskog cara bez uobičajenog papinog krunisanja.

1804. Rođen je austrijski kompozitor Johan Štraus Stariji, koji je bečkom vlaceru dao klasični oblik i znatno doprineo njegovoj popularnosti. Komponovao je više od 150 valcera, od kojih je najpoznatiji "Lorelaj-Zvuci Rajne", veliki broj marševa, među kojima i čuveni "Marš Radecki", polke, kadrile.

1820. Rođen je Vitorio Emanuele II, poslednji sardinski kralj (od 1849) i prvi kralj ujedinjene Italije od 1861. do smrti 1878. Popularni "padre della patria", Vitorio Emanuele II inaugurisao je parlamentarnu vladavinu u Italiji.

1864. Engleski istraživač Samjuel Bejker otkrio je drugi izvor reke Nil u istočnoj Africi i nazvao ga Albertovo jezero.

1879. Rođen je nemački naučnik Albert Ajnštajn, najistaknutiji teoretičar fizike u 20. veku, tvorac teorije relativiteta (1916), dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 1921. Iz Nemačke je emigrirao u SAD 1933, posle dolaska nacista na vlast. Na njegovo upozorenje 1939. da bi Nemci mogli napraviti atomsku bombu, započeli su u SAD istraživački radovi za proizvodnju te bombe. Bio je oženjen srpskom matematičarkom Milevom Marić.

1883. U Londonu je umro nemački filozof i ekonomist Karl Marks, najznačajniji teoretičar modernog socijalizma i komunizma u 19. veku. S Fridrihom Engelsom objavio je 1848. "Komunistički manifest" ("Prilog kritici Hegelove filozofije prava", "Teze o Fojerbahu", "Osamnaesti brimer Luja Bonaparte", "Kapital. kritika političke ekonomije").

1891. Podmornica "Monarh" je postavila telefonski kabl ispod Lamanša, pripremajući prvu telefonsku vezu Velike Britanije s kontinentom.

1932. Rođen je srpski pesnik, novinar, pisac filmskih scenarija i radio drama Miroslav Antić. Objavio je više od 30 knjiga, među kojima i zbirke pesama za decu "Plavi čuperak", "Nasmejani svet", "Šašava knjiga".

1932. Samoubistvo je izvršio američki industrijalac Džordž Istman, jedan od pionira fotografije i filma, osnivač kompanije "Kodak".

1938. Streljan je ruski revolucionar Nikolaj Buharin. Jedan od vodećih ideologa boljševika proglašen je krivim za kontrarevolucionarne aktivnosti i špijunažu na montiranom procesu i osuđen na smrt.

1945. Britansko ratno vazduhoplovstvo izbacilo je na železnički vijadukt u nemačkom gradu Bilefeld najtežu bombu u Drugom svetskom ratu, "Velikog Slema" težine 11 tona.

1953. Umro je Klement Gotvald predsednik Čehoslovačke od 1948, kada su svu vlast u toj državi preuzeli komunisti. U njegovo vreme staljinističko razdoblje kulta ličnosti dostiglo je vrhunac, a na insceniranim procesima osuđeni su na smrt i streljani neki istaknuti komunisti kao što su Slanski i Klementis.

1976. Egipat je poništio ugovor o prijateljstvu i saradnji sklopljen sa Sovjetskim Savezom 1971.

1979. Najmanje 200 ljudi je poginulo prilikom pada aviona tipa "Trajdent" na jednu fabriku blizu Pekinga.

1980. U avionskoj nesreći u Varšavi poginulo je 87 osoba, među kojima 14 članova američkog bokserskog tima.

1983. Članice Organizacije zemalja proizvođača nafte (OPEK) saglasile su se, prvi put od osnivanja te organizacije 1960. da smanje cene nafte za 15 odsto.

1986. Umro je srpski kompozitor, dirigent i muzički kritičar Mihailo Vukdragović, profesor i rektor Muzičke i potom Umetničke akademije u Beogradu (simfonijska poema "Put u pobedu", kantate "Vezilja slobode", "Svetli grobovi", "Srbija", gudački kvarteti, solo pesme).

1991. "Birmingemska šestorka". šest Iraca pogrešno optuženih da su 1974. podmetnuli eksplozije u pabove u engleskom gradu Birmingem. oslobođena je nakon 16 godina provedenih u zatvoru.

1995. Astronaut Norman Tagard postao je prvi Amerikanac koji je poleteo u kosmos ruskom raketom, lansiranom s kosmodroma u Bajkonuru u Kazahstanu.

1997. Umro je američki filmski režiser Fred Cineman, dobitnik dva Oskara za filmove "Odavde do večnosti" i "Čovek za sva vremena". Čuven je i po filmovima "Tačno u podne", "Starac i more" i "Operacija Šakal".

2002. Predstavnici Srbije, Crne Gore, SR Jugoslavije i Evropske unije potpisali su u Beogradu Sporazum o preuređenju odnosa Srbije i Crne Gore. Time je prestala da postoji Jugoslavija, 83 godine nakon što je, na kraju Prvog svetskog rata, stvorena Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca. Nova državna zajednica Srbija i Crna Gora formalno je uspostavljena 4. februara 2003.

2003. Američki predsednik Džordž Buš produžio je sankcije Iraku uvedene 1995, kojima se zabranjuje američkim građanima i kompanijama da ulažu u razvoj iračke naftne industrije.

Objavljeno u Na današnji dan

1325 - Asteci su osnovali svoju naseobinu Tenočtitlan, kasnije prestonicu Asteškog carstva, na mestu gde je današnji grad Sijudad Meksiko.

1567 - Nemački plaćenici koje je unajmila holandska vladarka Margareta od Parme ubili su 2.000 kalvinista.

1572 - U Starigradu na ostrvu Hvar umro je Petar Hektorović, autor speva "Ribanje i ribarsko prigovaranje", izuzetno vrednog književno-istorijskog dokumenta, u kojem je Hektorović, pored autobiografskih zabeležio i dragocene etnografske podatke, kao i neke narodne lirske i epske pesme, medju kojima i srpsku narodnu pesmu "Kraljević Marko i brat mu Andrijaš". Preveo je spev "Remedia amoris" rimskog pesnika Ovidija.

1781 - Engleski astronom nemačkog porekla Vilijam Heršel otkrio je sedmu planetu Sunčevog sistema, koja je kasnije nazvana Uran.

1809 - Nakon neuspeha u ratu s Rusijom i Danskom 1808, oficirskom zaverom zbačen je s prestola švedski kralj Gustav IV.

1848 - Pod pritiskom demonstracija i pobune u Beču austrijski kancelar Klemens Meternih podneo je ostavku. Kancelar je pobegao u Veliku Britaniju, a hiljadama gnevnih Bečlija koje su opkolile dvor car Ferdinand I je obećao ustav.

1865 - Tokom Američkog građanskog rata Kongres Konfederacije, pod predsednikom Džefersonom Dejvisom, žestokim protivnikom ukidanja ropstva, doneo je zakon kojim je robovima dozvoljeno, u zamenu za slobodu, da budu vojnici u južnjačkoj armiji.

1881 - U atentatu u Petrogradu ubijen je ruski car Alksandar II. Atentat su izvršili članovi tajnog terorističkog udruženja "Narodna volja".

1906 - Umrla je Suzan Entoni, začetnica i vođa pokreta za prava žena u SAD. Napisala je "Istoriju ženskog prava glasa".

1913 - Kanbera je postala glavni grad Australije.

1928 - Nakon pucanja brane "St. Frensis", oko 60 kilometara severno od Los Anđelesa, u vodi koja je preplavila dolinu utopilo se najmanje 450 ljudi.

1946 - Pripadnici jugoslovenske službe Državne bezbednosti uhapsili su generala i komandanta kraljevske vojske u Drugom svetskom ratu Dragoljuba Dražu Mihailovića. Na sudjenju pred Vojnim sudom u Beogradu Mihailović je osuđen na smrt zbog izdaje. Streljan je 17. jula iste godine.

1972 - Velika Britanija i Kina saglasile su se da razmene ambasadore 22 godine nakon što je London priznao vladu u Pekingu; Britanci su zatvorili konzulat na Tajvanu.

1975 - Umro je Ivo Andrić, jedan od najvećih jugoslovenskih pisaca 20. veka, čije je delo donelo ugled i međunarodno priznanje jugoslovenskoj književnosti. Prvi je i do sada jedini jugoslovenski književnik dobitnik Nobelove nagrade za književnost (1961) ("Ex ponto", "Znakovi", "Na Drini ćuprija", "Travnička hronika", "Gospođica", "Prokleta avlija").

1990 - Sovjetski parlament izglasao je uvođenje višepartijskog sistema, nakon 72-godišnjeg monopola na vlast Komunističke partije.

1992 - U zemljotresu na istoku Turske je poginulo najmanje 570 ljudi.

1995 - U Beogradu je u 72. godini umro popularni pozorišni i filmski glumac Mija Aleksić.

1996 - U mestu Danblejn, oko 40 kilometara severno od Glazgova, naoružani čovek je u gimnastičkoj sali osnovne škole ubio 16 učenika prvog razreda, uzrasta izmedju pet i šest godina i njihovu učiteljicu, ranio još 13 đaka i potom izvršio samoubistvo.

1998 - Predsednik Južne Koreje, Kim Dae Džong, koji je i sam bio zatvaran zbog političkih uverenja, doneo je odluku o masovnoj amnestiji koja je obuhvatila preko pet miliona osoba, od političkih zatvorenika do pijanih vozača kojima su bile oduzete vozačke dozvole.

1999 - Na Kosovu, u eksplozijama bombi u centru Podujeva i na pijaci u Kosovskoj Mitrovici poginulo je šestoro i ranjeno više od 50 ljudi, a u napadima oružane formacije kosovskih Albanaca "Oslobodilačka vojska Kosova" kod Vučitrna poginula su dva pripadnika Vojske Jugoslavije.

2001 - Bivši gradonačelnik Bosanskog Šamca Blagoje Simić, protiv koga je Međunarodni sud za ratne zločine podigao optužnicu 1995. za zločine počinjene tokom rata u BiH 1992-95, dobrovoljno se predao sudu.

2002 - Vlada Angole je proglasila jednostrano primirje u 27-godišnjem građanskom ratu sa pobunjenicima-pripadnicima Nacionalne Unije za nezavisnost Angole (UNITA).

Objavljeno u Na današnji dan
ponedeljak, 12 mart 2018 00:00

12. mart - Dogodilo se na današnji dan

641. Kineska princeza Ven Čeng udala se za vladara Tibeta, na osnovu čega kasnije Kina polagala pravo na suverenitet nad tom državom.

1507. U bici s pobunjenicima u Navari poginuo Čezare Bordžija, italijanski pustolov, političar i kardinal. Sin pape Aleksandra VI poslužio Makijaveliju kao uzor političkog cinizma i smatra se da ga je Bordžijin način vladanja podstakao da napiše delo "Vladar".

1537. Turci zauzeli dalmatinsko utvrđenje Klis, koje je dugo odolevalo turskom nadiranju iz Bosne. U borbi poginuo i legendarni senjski kapetan i kliški knez Petar Kružić. Iste godine Turci osnovali kliški sandžak koji je obuhvatao celo dalmatinsko zaleđe i deo Bosne.

1832. Rođen engleski kapetan Čarls Kaningem Bojkot, protiv kog je 1880, dok je upravljao jednim engleskim lendlordstvom u Irskoj, primenjen nenasilan otpor odbijanjem saradnje. Takav vid otpora kasnije po njemu nazvan bojkot.

1848. U Beču izbile velike studentske demonstracije protiv apsolutističkog režima kancelara Klemensa Meterniha, što je bio početak revolucije koja je potresla temelje Austrije i dovela do sloma Meternihovog apsolutizma.

1854. Velika Britanija i Francuska zaključile savez sa Otomanskim carstvom protiv Rusije u Krimskom ratu.

1856. Rođen Stepa Stepanović, jedan od najistaknutijih srpskih vojskovođa u dva balkanska i Prvom svetskom ratu. Čin generala dobio 1907, od 1908. bio ministar vojske, a posle pobede na Ceru u avgustu 1914. unapređen u čin vojvode. Izveo proboj Solunskog fronta i razbio bugarsku odbranu u Prvom svetskom ratu, što je doprinelo kapitulaciji Bugarske u septembru 1918.

1868. Četri godine posle smrti autora, skinuta zabrana sa pravopisa Vuka Stefanovića Karadžića i dozvoljena njegova upotreba. Rešenje o tome, na osnovu odluke kneza Mihaila Obrenovića, doneo ministar prosvete Dimitrije Crnobarac, bečki i pariski doktor nauka.

1880. Rođen srpski pisac Vladislav Petković Dis, uz Simu Pandurovića i Milana Rakića najznačajniji pesnik srpske moderne s početka XX veka. Na povratku iz Francuske 1917, gde je izbegao u vreme Prvog svetskog rata, Dis se utopio kod Krfa kada je nemačka podmornica torpedovala brod na kojem je bio. Objavio dve zbirke pesama, "Utopljene duše" i "Mi čekamo cara".

1881. Rođen turski državnik Mustafa Kemal, poznat kao Kemal Ataturk, prvi predsednik Turske. Pod njegovim vođstvom 1922. zbačen poslednji sultan Muhamed VI, 1923. proglašena republika. Sproveo značajne reforme koje su bile temelj za stvaranje moderne Turske države.

1907. U eksploziji ratnog broda "Jena" u francuskoj luci Tulon poginulo najmanje 118 ljudi.

1925. Umro kineski revolucionar i državnik Sun Jat Sen, otac moderne Kine i njen prvi predsednik. 1894. poveo borbu za rušenje monarhije, a 1905. osnovao Saveznu ligu iz koje je 1912. nastala stranka Kuomintang. Posle njegove smrti vođstvo nad Kuomintangom preuzelo desno krilo stranke, predvođeno Čang Kaj Šekom.

1938. Predvođene Adolfom Hitlerom, nemačke trupe umarširale u Austriju, čime je ta država pripojena Trećem Rajhu.

1947. Predsednik SAD Hari Truman proklamovao doktrinu o pomoći zemljama ugroženim komunizmom, "Trumanova doktrina". Prva sredstva data Grčkoj i Turskoj.

1964. Umro srpski slikar Jovan Bijelić, član Srpske akademije nauka, jedan od najznačajnijih srpskih i jugoslovenskih likovnih stvaralaca XX veka. Od 1919. do 1925. bio scenograf Narodnog pozorišta u Beogradu, a istakao se i kao pedagog.

1966. Indonežanski parlament lišio Ahmeda Sukarna svih funkcija, uključujući položaj predsednika države, a general Suharto postao vršilac dužnosti šefa države.

1971. Premijer Hafez al Asad izabran, na referendumu, za predsednika Sirije.

1978. Partije levice, prvi put u istoriji Francuske, dobile apsolutnu većinu u prvom krugu parlamentarnih izbora.

1984. U Velikoj Britaniji počeo generalni štrajk rudara.

1993. U seriji eksplozija 13 podmetnutih bombi u indijskom gradu Bombaj poginulo najmanje 200 ljudi, a 1.100 ih povređeno.

1999. Poljska, Češka i Mađarska postale članice NATO kao prve zemlje nekadašnjeg Varšavskog ugovora.

1999. Umro Jehudi Menjuhin, jedan od najvećih violinista XX veka. Počeo da svira u petoj godini, a svetsku slavu stekao u sedmoj, kada je na koncertu u San Francisku svirao Mendelsonov koncert za violinu. 1963. osnovao "Školu Jehudija Menjuhina" za muzički nadarenu decu.

2001. Uz posredovanje međunarodne zajednice predstavnici vlasti Srbije i pobunjenih Albanaca na jugu Srbije potpisali su sporazum o prekidu vatre.

2001. U akciji uništavanja neislamskih kulturnih spomenika talibanske vlasti u Avganistanu uništile dva najveća kipa Bude u svetu, stara nekoliko hiljada godina.

2002. Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija, na predlog SAD, usvojio rezoluciju u kojoj se prvi put Palestina pominje kao posebna država, pored Izraela.

2003. U atentatu u Beogradu ispred sedišta Vlade Srbije ubijen premijer Srbije i lider Demokratske stranke Zoran Đinđić.

Objavljeno u Na današnji dan
nedelja, 11 mart 2018 00:00

11. mart - Dogodilo se na današnji dan

1544 - Rođen je italijanski pesnik Torkvato Taso, autor čuvenog epa "Oslobođeni Jerusalim" koje se smatra jednim od najreprezentativnijih dela italijanske književnosti. Bio je uzor romantičarima, a njegova poezija inspirisala je Getea i Bajrona. Neki njegovi soneti bili su posvećeni Dubrovčanki Cvijeti Zuzorić.

1851 - U Veneciji je prvi put izvedena Verdijeva opera "Rigoleto".

1885 - Rođen je engleski vozač brzih automobila i čamaca Malkolm Kempbel, koji je između 1924. i 1935. devet puta obarao svetski rekord u brzini vožnje automobilom, a između 1937. i 1939. triput u vožnji čamcem. Postao je 1935. prvi čovek koji je automobilom "Plava ptica" vozio brže od 300 milja na čas (483 kilometra).

1913 - Velika Britanija i Nemačka su postigle sporazum o granicama afričkih kolonija Nigerije i Kameruna.

1917 - Britanske trupe su zauzele Bagdad u Prvom svetskom ratu.

1920 - Emir Fejsal proglašen je kraljem nezavisne Sirije.

1938 - Artur Sajs-Inkvart je postao austrijski kancelar umesto Kurta fon Šušniga, a narednog dana Hitlerove trupe ušle su u Austriju.

1941 - Kongres SAD izglasao je, na predlog predsednika Ruzvelta, Zakon o zajmu i najmu, kojim je Velika Britanija dobila neophodnu vojnu pomoć u Drugom svetskom ratu. Za sprovođenje zakona predviđeno je sedam milijardi dolara.

1955 - Umro je britanski mikrobiolog Aleksander Fleming, koji je 1928. iz gljive penicilium notatum izolovao prvi antibiotik penicilin. Nobelovu nagradu za medicinu podelio je 1945. s engleskim biohemičarem Čejnijem i australijskim lekarom Florijem koji su njegov izum prvi put primenili.

1973 - Hektor Kampora pobedio je na prvim predsedničkim izborima u Argentini od 1965.

1974 - Umro je srpski pravnik Milan Bartoš, jedan od najistaknutijih jugoslovenskih stručnjaka za međunarodno javno pravo, profesor Pravnog fakulteta u Beogradu, sekretar Srpske akademije nauka i umetnosti.

1975 - U Lisabonu je ugušena pobuna padobranskih jedinica protiv levičarske vojne vlade, a bivši predsednik general Antonio Ribeiro de Spinola je s grupom oficira pobegao u Španiju.

1981 - Pod parolom "Kosovo - republika" u Prištini su izbile studentske demonstracije kosovskih Albanaca, koje su u narednim nedeljama zahvatile celo Kosovo. To je bilo prvi put da su kosovski Albanci masovno podržali ideju o nezavisnoj kosovskoj republici.

1985 - Mihail Sergejevič Gorbačov izabran je za generalnog sekretara Centralnog komiteta Komunističke partije Sovjetskog Saveza. Na toj funkciji je nasledio preminulog Konstantina Černjenka.

1985 - Egipćani braća Al Fajed postali su većinski vlasnici čuvene londonske robne kuće "Harods".

1990 - Parlament Litvanije proglasio je nezavisnost zemlje od Sovjetskog Saveza. To je bila prva sovjetska republika koja se izdvojila iz SSSR-a.

1990 - Čileanski diktator general Augusto Pinoče je posle više od 16 godina prepustio predsednički položaj Patrisiju Elvinu, ali je zadržao komandu nad oružanim snagama.

1998 - Pored snažnih protesta studenata, koji su tražili političke i privredne reforme, general Suharto je počeo svoj sedmi mandat predsednika Indonezije.

1999 - Nakon što je jedan beogradski sud osudio trojicu novinara lista "Dnevni telegraf" na po pet meseci zatvora međunarodna organizacija za zaštitu ljudskih prava "Hjumen rajts voč" ocenila je da su napadi jugoslovenskih vlasti na slobodu medija poprimili alarmantne razmere.

2000 - U eksploziji metana u rudniku uglja "Barakovi" u Ukrajini poginuo je 81 radnik ugljenokopa.

2000 - Akademik i advokat Rikardo Lagos ianugurisan je za predsednika Čilea, kao drugi socijalista na čelu te države, posle Salvadora Aljendea ubijenog u državnom udaru 1973.

2002 - U napadu izraelskih tenkova na izbeglički logor u Gazi poginulo je najmanje 17 Palestinaca.

2003 - Kanadski sudija Filip Kirš izabran je za predsednika prvog stalnog Međunarodnog krivičnog suda u Hagu, koji će biti nadležan za zločine počinjene bilo gde u svetu. Osnivanje suda podržalo je blizu 90 zemalja, ali ne SAD, Rusija i Kina.

Objavljeno u Na današnji dan

1528. U Beču kao jeretik na lomači spaljen Baltazar Hubmajer, jedan od glavnih vođa austrijskih baptista.

1628. Rođen italijanski lekar i botaničar Marčelo Malpigi, koji se smatra tvorcem mikroskopske anatomije. Izumeo jako konveksno sočivo, jednostavan mikroskop koji uveličava do 180 puta.

1772. Rođen nemački pisac Fridrih fon Šlegel, jedan od začetnika nemačkog romantizma i jedan od prvih evropskih modernista. Pisao eseje, pesme i pripovetke propagirajući ideje romantičarskog pokreta. U "Istoriji stare i nove književnosti" dao jedan od prvih pregleda cele svetske književnosti.

1856. Umro Jovan Sterija Popović, prvi srpski komediograf, "otac" srpske drame i, kao ministar prosvete, jedan od glavnih organizatora prosvetnog i kulturnog života u obnovljenoj Srbiji. Učestvovao u osnivanju prvog beogradskog teatra, Pozorište na Đumruku, koji je 1841. otvoren izvođenjem njegove tragedije "Smrt Stefana Dečanskog". Njegove drame više od 100 godina na pozorišnim repertoarima.

1872. Umro italijanski revolucionar Đuzepe Macini, glavni ideolog nacionalnog pokreta Italijana u XIX veku i jedan od tvoraca moderne italijanske države.

1915. U Čikagu održan Prvi jugoslovenski narodni sabor s predstavnicima 486 raznih iseljeničkih organizacija iz SAD i Kanade. Bila je to prva velika javna manifestacija u svetu u korist ideje o oslobađanju i ujedinjenju južnoslovenskih naroda u jednu državu.

1922. Britanske vlasti uhapsile Mahatmu Gandija, optužile ga za pobunu i osudile na šest godina zatvora.

1945. Tokio u Drugom svetskom ratu razoren napadom 300 američkih bombardera B29. Poginulo oko 100.000 stanovnika japanske prestonice, bez domova ostalo njih oko milion.

1948. Šef čehoslovačke diplomatije Jan Garig Masarik, sin prvog predsednika Čehoslovačke Tomaša Masarika, izvršio samoubistvo iskočivši kroz prozor zgrade Ministarstva u Pragu.

1952. Bivši predsednik Kube Fulhensio Batista oborio kubansku vladu i potom kao diktator vladao zemljom do 1959, kada ga je sa vlasti srušio Fidel Kastro.

1959. U Lasi, glavnom gradu Tibeta, izbila pobuna protiv kineske vlasti. Posle višednevnih uličnih borbi Kinezi su ugušili pobunu, a Dalaj Lama izbegao u Indiju.

1968. U feribotu koji se prevrnuo u luci grada Velington na Novom Zelandu poginulo najmanje 200 ljudi.

1969. Džejms Erl Rej, optužen za ubistvo američkog crnačkog lidera Martina Lutera Kinga u aprilu 1968, osuđen na 99 godina zatvora.

1974. Japanski poručnik Hiro Onade predao se, posle 29 godina skrivanja u džungli, filipinskim vlastima, objasnivši da nije dobio naređenje o povlačenju i prestanku rata SAD i Japana.

1975. Snage severnog Vijetnama, u prvoj velikoj pobedi u Vijetnamskom ratu, zauzele grad Buon Ma Tuot. Ta pobeda označila početak velike ofanzive koja je sedam nedelja kasnije dovela do osvajanja Sajgona.

1990. Sud u Iraku osudio na smrt britanskog novinara Farzada Bazofta zbog špijunaže. Uprkos talasu protesta u inostranstvu i apela iračkim vlastima da mu poštede život, pogubljen 15. marta.

1993. Suharto šesti put izabran za predsednika Indonezije.

1995. U eksploziji ispred džamije u pakistanskom gradu Karačiju i pucnjavi jednog teroriste na ljude koji su potrčali da pomognu povređenima, poginulo 12 ljudi, uključujući petoro dece, a 26 je povređeno.

1997. Vatikan uspostavio diplomatske odnose s Libijom.

2000. Asocijacija nezavisnih elektronskih medija uputila protest vlastima Srbije zbog zatvaranja nezavisnih radio i televizijskih stanica u Srbiji, ocenjujući da ta akcija vlasti poprima alarmantne razmere.

2000. U Rijeci umro hrvatski pevač Ivo Robić, legenda hrvatske i jugoslovenske muzičke scene.

2001. SAD uslovile ekonomsku pomoć Jugoslaviji saradnjom s Međunarodnim sudom za ratne zločine u Hagu, zahtevajući izručenje optuženih za ratne zločine, pre svega bivšeg predsednika Slobodana Miloševića i ratnog komandanta bosanskih Srba Ratka Mladića do 31. marta. Posle hapšenja Slobodana Miloševića 1. aprila SAD odobrile pomoć Jugoslaviji od 50 miliona dolara.

2002. U odmazdi za pogibiju 11 Izraelaca u samoubilačkom bombaškom napadu arapskih ekstremista u Jerusalimu izraelski helikopteri razorili sedište palestinskog vođe Jasera Arafata u Gazi.

Objavljeno u Na današnji dan

173. Potpisivanjem mira u Carigradu završen je rat Otomanskog carstva i Mletačke republike, u kojem su Turci (1571) preuzeli Kipar od Mletaka.

1765. Rođen je francuski hemičar Žozef Nieps, pionir fotografije. Usavršavajući litografiju od 1813. do 1820, prvi je u svetu uspeo da fiksira sliku dobijenu u mračnoj komori pomoću posrebrene bakarne ploče prekrivene osetljivim slojem asfaltnog laka.

1793. Francuski Konvent (revolucionarna skupština) objavio je rat Španiji.

1809. Umro je francuski konstruktor balona Žan Pjer Fransoa Blanšar, koji je 1785. sa Džonom Džefrisom prvi preleteo Lamanš balonom.

1814. Napoleonove trupe od 37.000 vojnika pobedile su 90.000 Prusa pod komandom feldmaršala Blihera u bici kod Linjija u Francuskoj.

1850. Rođen je čehoslovački državnik i filozof Tomaš Masarik, profesor Praškog univerziteta, borac za nezavisnost i prvi predsednik Čehoslovačke, od 1918. do 1935.

1876. Prvi razgovor telefonom obavili su pronalazač telefona Aleksander Grejem Bel i njegov saradnik Votson.

1932. Umro je francuski državnik Aristid Brijan, šest puta premijer između 1909. i 1929, dobitnik Nobelove nagrade za mir 1926, začetnik ideje o Sjedinjenim Državama Evrope.

1936. Ulaskom vojske u demilitarizovanu Rajnsku oblast, Nemačka je demonstrativno prekršila Versajski mirovni ugovor zaključen posle Prvog svetskog rata.

1945. Američke trupe su u Drugom svetskom ratu zauzele strateški važan most preko Rajne kod Remagena u Nemačkoj.

1945. Potisnuvši japanske snage u Drugom svetskom ratu, britanska 14. armija je ušla u Mandalej, drugi po veličini grad u Burmi.

1945. Nakon ostavke kraljevske vlade, Josip Broz Tito je formirao novu jugoslovensku vladu u koju su ušli i šef Demokratske stranke Milan Grol, kao prvi potpredsednik, i Ivan Šubašić, kao ministar inostranih poslova.

1951. Jedan verski fanatik ubio je iranskog premijera Alija Razmaru u džamiji u Teheranu.

1983. U eksploziji gasa u rudniku uglja blizu turskog grada Eregli poginulo je 96 rudara.

1989. Iran je prekinuo diplomatske odnose s Velikom Britanijom zbog objavljivanja knjige britanskog pisca indijskog porekla Salmana Ruždija "Satanski stihovi", u kojoj je islam, prema oceni iranskih verskih vođa, izvrgnut poruzi.

1994. Prilikom sletanja na aerodrom u Kigaliju, oboren je avion kojim su se predsednici Ruande i Burundija Habjariman i Ntjaramir vraćali s mirovnih pregovora u Tanzaniji. Pogibija dvojice predsednika prekinula je osmomesečno primirje između plemena Hutu i Tutsi i izazvala novi talas nasilja.

1998. Italijanski vojni sud proglasio je krivim bivšeg nemačkog Š kapetana Eriha Pribkea za masakr u Adreatinskim pećinama u blizini Rima u Drugom svetskom ratu i osudio ga na doživotnu robiju.

1999. U 70. godini u Londonu je umro američki filmski režiser Stenli Kjubrik, jedan od najznačajnijih režisera modernog filma. Tokom 46 godina karijere snimio je oko 20 filmova među kojima su najpoznatiji "Staze slave", "2001: Odiseja u svemiru", "Paklena pomorandža", "Doktor Strendžlav" i "Beri Lindon".

2002. Arijel Šaron postao je premijer Izraela.

2002. Na referendumu u Irskoj glasači su se izjasnili protiv strogih zakona o zabrani abortusa.

2003. Za predsednika nove državne zajednice Srbije i Crne Gore izabran je potpredsednik Demokratske partije socijalista Crne Gore Svetozar Marović.

Objavljeno u Na današnji dan
utorak, 06 mart 2018 00:00

6. mart - Dogodilo se na današnji dan

1474 - Rođen je italijanski vajar, slikar, arhitekta i pisac Mikelanđelo Buonaroti, jedan od najvećih umetnika Renesanse.

1480 - U Toledu je potpisan sporazum kojim je Španija priznala portugalsko osvajanje Maroka, a Portugalija se odrekla pretenzija prema Kanarskim ostrvima.

1629 - Nemački car Ferdinand II Habzburški izdao je Edikt o restituciji kojim je protestantskim knezovima naloženo da vrate katoličkoj crkvi sve posede zaplenjene od 1552. Ferdinand III opozvao je taj edikt Vestfalskim mirovnim ugovorom 1648.

1836 - Meksikanci pod komandom generala Antonija Lopeza de Santa Ane zauzeli su američku tvrđavu Alamo u Teksasu. Tokom opsade koja je trajala 13 dana poginulo je svih 156 Teksašana, među kojima i legendarni Dejvi Kroket.

1874 - Rođen je ruski filozof Nikolaj Aleksandrovič Berđajev, profesor na Moskovskom univerzitetu (1920). Mislilac hrišćanske inspiracije napustio je sovjetsku Rusiju 1922. i postao najpopularniji ruski filozof na Zapadu. Umro je 23. marta 1948. u Francuskoj ("Hrišćanstvo i klasna borba", "Smisao istorije", "Filozofija slobode", "Čovek i mašina", "O ropstvu i slobodi čoveka").

1882 - Knez Milan Obrenović proglasio je Srbiju kraljevinom, a sebe kraljem.

1900 - Umro je nemački inženjer Gotlib Vilhelm Dajmler, koji je 1883. konstruisao prvi automobilski benzinski motor. Osnovao je 1890. kompaniju "Dajmler Motoren-Gezelšaft", koja se 26 godina posle njegove smrti ujedinila s fabrikom Karla Benca u kompaniju "Dajmler-Benc", proizvođača prestižnih automobila "mercedes".

1927 - Rođen je kolumbijski književnik Gabrijel Garsija Markes. Pisac "magičnog realizma", žanra koji meša mitove, magiju i realnost, najviše je doprineo da latinoamerička literatura dođe u centar pažnje svetske kulturne javnosti šezdesetih godina 20. veka. Dobitnik je Nobelove nagrade za književnost 1982. ("Sto godina samoće", "Ljubav u vreme kuge", “Hronika najavljene smrti”).

1941 - Krunski savet Kraljevine Jugoslavije je u Drugom svetskom ratu doneo odluku da Jugoslavija pristupi Trojnom paktu, pod uslovom da joj Nemačka i Italija garantuju nepovredivost teritorije.

1944 - Poletevši iz vazduhoplovnih baza u Velikoj Britaniji, 658 američkih bombardera započeli su u Drugom svetskom ratu danonoćno bombardovanje Berlina.

1945 - U Njujorku je umrla srpska slikarka Milena Pavlović-Barili, jedan od najznačajnijih predstavnika nadrealizma u srpskom slikarstvu. Od 1939. živela je u SAD, gde je bila ilustrator modnog časopisa "Vog" i scenograf i kostimograf u njujorškim pozorištima. Rođena je u Požarevcu 1909.

1946 - Francuska je priznala Vijetnam kao nezavisnu državu u okviru Indokineske federacije.

1949 - Radio Beograd je prvi put emitovao humorističku emisiju "Veselo veče", koja je odmah postala jedna od najpopularnijih radio emisija.

1953 - Georgij Maljenkov je posle smrti Josifa Staljina postao sovjetski premijer i prvi sekretar Komunističke partije.

1957 - Bivše britanske kolonije Zlatna Obala i Togoland ujedinjene su u državu pod nazivom Gana, koja je stekla nezavisnost u okviru Komonvelta, čime je počeo talas dekolonizacije u Africi.

1980 - Francuska književnica belgijskog porekla Margerit Jursenar postala je prva žena član Francuske akademije.

1992 - "Mikelanđelo", jedan od najopasnijih kompjuterskih virusa, napao je hiljade kompjutera širom sveta.

1993 - Pripadnici angolskog pobunjeničkog pokreta UNITA zauzeli su Huambo, drugi po veličini grad u Angoli, nakon dvomesečnih borbi s vladinim snagama.

1994 - Umrla je grčka glumica Melina Merkuri, veoma angažovana šezdesetih godina 20. veka u borbi protiv vojne hunte u Grčkoj, potom ministar kulture u vladi grčkih socijalista ("Nikad nedeljom", "Fedra", "Ciganin i džentlmen").

1998 - U sukobima sa srpskim snagama bezbednosti na Kosovu je ubijen Adem Jašari, jedan od glavnih vođa ilegalne Oslobodilačke vojske Kosova.

1999 - Na severu Kambodže, uz granicu s Tajlandom, uhapšen je Ta Mok, poslednji od vođa maoističkog gerilskog pokreta Crveni Kmeri, tokom čijeg je režima u drugoj polovini sedamdesetih ubijeno ili umrlo od gladi i bolesti oko milion i po ljudi.

2001 - Tokom hodočašća u Meku, u jurnjavi vernika su poginula 34 muslimanska hodočasnika.

2002 - Vlasti u Indiji su uspostavile kontrolu nad zapadnom indijskom državom Gudžarat, nakon jednonedljenih sukoba Indusa i Muslimana u kome je poginulo 803 osobe, uključujući i 58 Indusa koji su živi izgoreli u vozu kojeg je zapalila jedna muslimanska banda, što je i bio uzrok sukoba.

Objavljeno u Na današnji dan
ponedeljak, 05 mart 2018 00:00

5. mart - dogodilo se na današnji dan

1496. Engleski kralj Henri VII primio u službu italijanske pomorce Đovanija i Sebastijana Kabota da bi za englesku krunu otkrili nove zemlje. Oni 1497. stigli do Severne Amerike.

1684. Nemačka, Poljska i Venecija u Lincu formirale Svetu ligu protiv Turske.

1696. Rođen italijanski slikar Đovani Batista Tijepolo, jedan od poslednjih velikana venecijanskog slikarstva. Njegovi glavni radovi, freske velikih dimenzija, rađene u maniru kasnog rokokoa, nalaze se u nadbiskupskoj palati u Udinama, u palati Labija u Veneciji, u biskupskoj rezidenciji u Vircburgu i u kraljevskoj palati u Madridu.

1770. Britanske trupe u Bostonu, centru otpora protiv britanske kolonijalne vlasti, ubile pet demonstranata i taj događaj, poznat kao "bostonski masakr", ubrzao izbijanje Američkog rata za nezavisnost.

1827. Umro italijanski fizičar Alesandro Volta, koji je izumeo elektrofor, galvanski element, bateriju galvanskih elemenata. Po njemu mnogi pojmovi u fizici dobili ime.

1832. U Beogradu počela da radi prva štamparija u Srbiji, u kojoj je kao prva knjiga štampan "Sabor istine i nauke" Jovana Stejića. Štamparija kupljena u Rusiji i dopremljena u Beograd u maju 1831.

1856. Londonsko pozorište "Kovent garden" uništeno u požaru.

1916. Španski prekookeanski putnički brod "Princ od Asturije" potonuo za nekoliko minuta pošto je udario u stenu u blizini brazilske obale. Od 588 putnika i članova posade njih 455 izgubilo život.

1933. Nacional-socijalistička radnička partija Adolfa Hitlera osvojila većinu u nemačkom Rajhstagu.

1945. Američke trupe u Drugom svetskom ratu ušle u Keln.

1953. Umro sovjetski diktator Josif Visarionovič Džugašvili Staljin. Kao generalni sekretar Komunističke partije od 1922. do smrti bio neprikosnoven vladar SSSR i lider komunističkog sveta. U partijskim čistkama od 1934. eliminisao političke protivnike, a svojom politikom doprineo zaoštravanju međunarodnih odnosa u vreme “hladnog rata” i narušio ugled SSSR stečen značajnom ulogom u slamanju fašizma u Drugom svetskom ratu. Rezolucijom Informbiroa 1948. pokušao da tadašnju Jugoslaviju čvršće podredi sovjetskoj kontroli.

1953. Umro ruski kompozitor i pijanista Sergej Sergejevič Prokofjev, jedan od najoriginalnijih muzičkih stvaralaca XX veka, koji je u svom delu uspešno asimilirao rusko muzičko nasleđe i moderan muzički izraz. U njegovom opusu od 138 dela izdvajaju se Peta simfonija i balet "Romeo i Julija". Komponovao i muziku za filmove Sergeja Ejzenštajna "Aleksandar Nevski" i "Ivan Grozni".

1964. Umro prvi filmski snimatelj na Balkanu Milton Manaki, koji je 1905. počeo da filmskom kamerom beleži događaje. Poseban dokumentarni značaj ima reportaža o boravku poslednjeg turskog sultana Abdula Hamida II 1911. u Bitolju, snimci rumunskog i grčkog kralja, bugarskog cara, događaji iz vremena mladoturske revolucije, balkanskih ratova, Prvog i Drugog svetskog rata.

1966. Svih 124 putnika i članova posade poginulo kada je britanski putnički avion udario u japansku planinu Fuđi.

1970. Stupio na snagu ugovor o neširenju nuklearnog oružja koji je potpisalo 45 zemalja.

1975. Kuvajt nacionalizovao naftnu industriju, uključujući imovinu britanskih naftnih kompanija.

1983. Na izborima u Australiji laburisti Boba Houka pobedili liberale Malkoma Frejzera.

1984. Umro italijanski pevač Tito Gobi, operski bariton svetskog ugleda. Proslavio se ulogom u "Toski" Đakoma Pučinija, u kojoj mu je partner bila Marija Kalas.

1993. Minut posle poletanja sa skopskog aerodroma srušio se makedonski putnički avion "foker 100". Poginulo 77 od 97 putnika i članova posade.

1998. U terorističkom napadu tamilskih pobunjenika, koji su u glavnom gradu Šri Lanke Kolombu aktivirali bombu jednom mini-busu, poginulo 37, povređeno oko 250 ljudi.

1999. Odlukom Međunarodnog arbitražnog tribunala grad Brčko dobio status distrikta pod suverenitetom Bosne i Hercegovine, što je izazvalo oštre proteste u Republici Srpskoj.

2001. Predsednici Jugoslavije i Republike Srpske Vojislav Koštunica i Mirko Šarović u Banjaluci potpisali Sporazum o uspostavljanju specijalnih i paralelnih veza SRJ i RS.

2003. Predstavnički dom Kongresa SAD usvojio Zakon o normalizaciji trgovinskih odnosa SAD sa Srbijom i Crnom Gorom.

Objavljeno u Na današnji dan
nedelja, 04 mart 2018 00:00

4. mart - Dogodilo se na današnji dan

1152. Fridrih I Barbarosa izabran za nemačkog kralja i nasledio strica Konrada III. Kasnije bio jedan od vođa u Trećem krstaškom ratu.

1193. Umro Jusuf Saladin, sultan Egipta i Sirije, osnivač dinastije Ejubida, vojskovođa koji je 1187. porazio krstaše kod Hatina i osvojio Jerusalim. Osvajanjem Jerusalima, koji je do tada bio pod franačkom vlašću, izazvao Treći krstaški rat.

1678. U Veneciji rođen kompozitor Antonio Vivaldi. Napisao više od 300 koncerata za solističke instrumente i orkestar, među kojima i čuveni "Četiri godišnja doba", oko 60 simfonija, opere i druge kompozicije.

1801. Tomas Džeferson postao prvi predsednik SAD inaugurisan u novom glavnom gradu SAD, Vašingtonu.

1857. Mirom u Parizu završen britansko-persijski rat, a šah Persije priznao nezavisnost Avganistana.

1877. U “Boljšoj teatru” u Moskvi prvi put izveden balet "Labudovo jezero" Petra Iliča Čajkovskog.

1933. Frenklin Delano Ruzvelt položio zakletvu kao 32. predsednik SAD i objavio novi ekonomski program, "Nju dil", za savladavanje posledica velike ekonomske krize od 1929.

1941. Britanska mornarica u Drugom svetskom ratu napala nemačke snage na okupiranim norveškim ostrvima Lofoten i potopila 11 nemačkih brodova.

1945. Crvena armija u Drugom svetskom ratu izbila na Baltičko more.

1964. Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija usvojio rezoluciju o raspoređivanju mirovnih snaga na Kipru.

1965. Sirija nacionalizovala devet naftnih kompanija, među kojima dve kompanije američkih naftnih koncerna.

1970. U havariji francuske podmornice "Euridika" u Sredozemnom moru u blizini Tulona život izgubilo svih 57 članova posade.

1974. Konzervativci u Velikoj Britaniji izgubili izbore, a premijer Eduard Hit podneo ostavku. Novu Vladu formirao lider laburista Herold Vilson.

1977. U snažnom zemljotresu u Rumuniji, u kom je najviše stradao glavni grad Bukurešt, poginulo više od 1.500 ljudi, a 35.000 ostalo bez domova.

1996. Ispred najvećeg tržnog centra u Tel Avivu bombaš-samoubica eksplozijom ubio najmanje 14 osoba i ranio više od 130, što je bio četvrti napad u Izraelu u devet dana.

1998. Posle sukoba srpskih snaga bezbednosti i naoružanih Albanaca na području Drenice, u kojima je poginulo više desetina ljudi, kosovski Albanci počeli masovne demonstracije širom Kosova. OVK pozvala sunarodnike da joj se pridruže i najavila osvetu, a Savet NATO u Briselu ocenio da Kosovo nije samo unutrašnje pitanje Jugoslavije, već i međunarodne zajednice.

2000. SAD ponudile 5 miliona dolara za informacije koje mogu pomoći u hapšenju predsednika Jugoslavije Slobodana Miloševića, bivšeg predsednika Republike Srpske Radovana Karadžića i ratnog komandanta bosanskih Srba Ratka Mladića, optuženih pred Međunarodnim sudom za ratne zločine. Ponuda objavljena na oko 10.000 poternica postavljenih na javnim mestima u Bosni i Hercegovini.

2002. Lider Demokratskog saveza Kosova Ibrahim Rugova postao prvi predsednik Kosova pod međunarodnom upravom. Za prvog premijera izabran funkcioner Demokratske partije Kosova Bajram Redžepi.

Objavljeno u Na današnji dan
subota, 03 mart 2018 00:00

3. mart - Dogodilo se na današnji dan

1703. Umro engleski naučnik i pronalazač Robert Huk. Usavršio barometar, teleskop i mikroskop, otkrio ćelijsku strukturu biljaka i postavio osnovni zakon teorije elastičnosti, “Hukov zakon”.

1707. Umro mogulski car Aurangzeb, najmlađi sin cara Džehana, poslednji veliki mogulski vladar Indije. Tokom njegove vladavine od 1658. Mogulsko carstvo teritorijalno prošireno, ali oslabljeno iznutra progonima hinduizma i fanatičnim širenjem islamizma.

1808. Francuske trupe pod komandom maršala Joakima Mira zauzele Madrid.

1847. Rođen američki fizičar škotskog porekla Aleksander Grejem Bel, pronalazač telefona 1875. Bavio se istraživanjem mehanike govora i 1872. u Bostonu osnovao školu za učitelje za gluvoneme.

1861. Manifestom cara Aleksandra II ukinuto kmetstvo u Rusiji. Više od 47 miliona kmetova oslobođeno feudalnog odnosa i dobilo pravo da trguje, da se bavi zanatima i svim poslovima u privredi.

1875. U Pariskoj operi prvi put izvedena Bizeova opera "Karmen".

1878. Potpisan Sanstefanski mirovni ugovor Rusije i Turske kojim je Rusija pokušala da "istočno pitanje" reši u svoju korist i stvaranjem Velike Bugarske, koja je obuhvatila i neka područja istočne Srbije, obezbedi prevlast na Balkanu. Zbog žestokog protivljenja evropskih sila, Srbije i Grčke izvršena revizija Sanstefanskog ugovora na Berlinskom kongresu u junu iste godine.

1886. Posle poraza srpske vojske kod Slivnice Srbija i Bugarska zaključile Bukureštanski mir. Tromesečni rat, koji je počeo kralj Milan Obrenović zbog pripajanja istočne Rumelije Bugarskoj, znatno oslabio kraljev položaj u zemlji.

1918. U Brest-Litovsku potpisan mirovni ugovor sovjetske Rusije i Nemačke i njenih saveznika u Prvom svetskom ratu. Zbog unutrašnje nestabilnosti i izostanka podrške sila Antante, sovjetska vlast bila prisiljena da napravi velike teritorijalne ustupke i pristane da Nemačkoj plati ratnu odštetu.

1924. Narodna skupština u Ankari ukinula muslimanski kalifat i proterala iz zemlje kalifa i njegovu porodicu kao deo reformi predsednika Kemala Ataturka u modernizaciji zemlje.

1974. U dotad najtežoj nesreći u istoriji civilnog vazduhoplovstva poginulo 346 osoba u turskom putničkom avionu DC-10, koji se srušio blizu Pariza.

1980. Vođa partije ZAPU Robert Mugabe ubedljivom većinom dobio prve slobodne izbore u Rodeziji i potom formirao prvu većinsku crnačku vladu.

1988. Umro poljski violinista Henrik Šering, jedan od najvećih majstora violine XX veka.

1991. Stanovnici Letonije i Estonije ubedljivom većinom glasali za nezavisnost od Sovjetskog Saveza.

1996. Konzervativna Narodna partija Hosea Marije Asnara pobedila na parlamentarnim izborima u Španiji, čime je okončana 13-godišnja vladavina socijalističkog premijera Felipea Gonsalesa.

1996. Umrla francuska književnica Margaret Diras.

1996. U eksploziji bombe podmetnute u autobus u centru Jerusalima poginulo 19 osoba, među kojima i bombaš-samoubica.

1996. Jugoslovenske vlasti uhapsile Radoslava Kremenovića i Dražena Erdemovića, koje je Haški sud osumnjičio za ratne zločine u Srebrenici u julu 1995. i predale ih Tribunalu. Kremenović je posle istrage pušten jer sud nije dokazao njegovu krivicu, a Erdemović, prvi optuženi koji je priznao krivicu, osuđen na 5 godina zatvora.

1997. Najmanje 125 ljudi poginulo, a više od 450 ih povređeno kada je putnički voz u pakistanskoj provinciji Pendžab u punoj brzini izleteo iz šina.

2000. Međunarodni sud za ratne zločine u Hagu osudio ratnog komandanta snaga bosanskih Hrvata, generala Tihomira Blaškića, na 45 godina zatvora, zbog zločina koje su hrvatske snage počinile nad muslimanima u srednjoj Bosni od 1992 do 1994.

2002. Građani Švajcarske izjasnili se na referendumu o ulasku Švajcarske u Ujedinjene nacije.

2003 U Pakistanu je uhapšen Kalid Šeik Mohamed, jedan od osumnjičenih za organizovanje terorističkih napada na SAD 11. septembra 2001. godine. 

2010 Slovenačka nacionalna aviokompanija Adrija ervejz, ponovo je uspostavila letove na liniji Ljubljana-Beograd, nakon 18 godina prekida. 

2012 Srbija je dobila status kandidata za članstvo u Evropskoj uniji. 

2014 Umro je francuski reditelj Alen Rene (Alain Resnais) svetski poznat po filmovima "Hirošima, ljubavi maja" i "Poslednje godine u Marijenbadu". Snimao je i kratkometražne filmove, a 1950. godine je sa filmom "Van Gog", osvojio Oskara za najbolji film u toj kategoriji.

Objavljeno u Na današnji dan

- Danas je praznik Sveti velikomučenik Teodor Tiron. Tiron znači regrut. Tek što je sveti Teodor stigao u vojsku u puk marmaritski, u gradu Amasiji, počeo je strašan progon hrišćana pod carevima Maksimijanom i Maksiminom. Mladić nije hteo da krije da je hrišćanin, pa je žestoko kažnjen. Neki zločesti sudija naredi da ga strpaju u tamnicu i da tamnicu zapečate. Hteo je na taj način da ga umori glađu. U tamnici se Teodoru javi sam Hristos da ohrabri svoga mučenika i reče mu: "Ne boj se, Teodore, Ja sam sa tobom, ne uzimaj više zemaljske hrane i pića, jer ćeš biti u drugom životu, večnom i neprolaznom sa mnom na nebesima". U tamnici mladog mučenika tada se pojavilo mnoštvo anđela koji su svojim sjajem i belinom osvetlili tamnicu, a stražari su prestrašeni i u čudu sve ovo posmatrali. Malo zatim, sveti Teodor izveden je iz tamnice i mučen, a potom osuđen na smrt. Bacili su ga u oganj i u njemu on predade svoju dušu Gospodu 306. godine.

1459. Rođen holandski sveštenik Adrijan Floriszon, papa Adrijan VI od januara 1522. i jedini Holanđanin poglavar Rimokatoličke crkve u njenoj istoriji. Umro u septembru 1523, ne uspevši da ostvari zamisao o ujedinjenju evropskih zemalja u ratu protiv Otomanskog carstva.

1824. Rođen češki kompozitor, dirigent i pijanista Bedžih Smetana, čije delo predstavlja uspešnu sintezu folklornog i umetnički doteranog muzičkog izraza. Utemeljivač češkog nacionalnog izraza u muzici i osnivač češke opere.

1855. Umro ruski car Nikolaj I. Njegova autokratska i militaristička vladavina od 1825. završena porazom u Krimskom ratu, posle čega je Rusija izgubila pravo da drži flotu u Crnom moru i podiže tvrđave na njegovim obalama, i deo Besarabije i protektorat nad dunavskim kneževinama.

1917. Tokom Februarske revolucije u Rusiji car Nikolaj II abdicirao, formirana privremena vlada Georgija Lvova. Car potom s porodicom interniran prvo u Carsko Selo, a pošto mu je Engleska uskratila azil, u Tobolsk. Kada je izbila Oktobarska revolucija, carska porodica premeštena u Jekaterinburg, gde je pogubljena 1918.

1919. U Moskvi održan osnivački kongres Komunističke internacionale, kojem su prisustvovala 52 delegata iz 30 zemalja. Kominterna odigrala značajnu ulogu u odbrani prve socijalističke zemlje, SSSR, mnogim partijama i pokretima pružila ideološku, političku i materijalnu pomoć, a u Staljinovo vreme se pretvorila u centralističku organizaciju, čije su članice bile obavezne da slede Staljinovu liniju.

1921. U Francuskoj umro bivši crnogorski kralj Nikola I. Tokom njegove vladavine od 1860. Crna Gora vodila oslobodilačke ratove protiv Turske i stekla međunarodno priznanje i znatno proširenje teritorije na Berlinskom kongresu 1878. U novembru 1918. Velika narodna skupština u Podgorici zbacila ga sa vlasti i proglasila prisajedinjenje Kraljevini Srbiji. Posmrtni ostaci kralja Nikole i kraljice Milene preneti u zemlju u oktobru 1989. i sahranjeni u Cetinju.

1931. Rođen ruski državnik Mihail Sergejevič Gorbačov, poslednji predsednik SSSR, koji je posle preuzimanja vlasti 1985. počeo proces reformi, "perestrojku". Okončao razdoblje "hladnog rata" sa Zapadom i doprineo slomu komunizma u zemljama Istočne Evrope.

1943. Počela bitka u Bizmarkovom moru u Drugom svetskom ratu u kojoj su saveznički avioni potopili 12 japanskih ratnih brodova, sprečivši ih da dopreme pojačanja na Novu Gvineju. Poginulo oko 4.000 Japanaca.

1949. Američki kapetan Džejms Galager spustio se u bazu Fort Vort u Teksasu, okončavši prvi let oko Zemlje bez spuštanja. On je za 94 časa i jedan minut avionom "B-50" preleteo 37.742 kilometra.

1956. Francuska priznala nezavisnost Maroka.

1962. U Burmi izvršen vojni udar pod vođstvom Ne Vina. Vojni režim okončan na isti dan 1974, kada je stupio na snagu nov Ustav, a Burma proglašena socijalističkom republikom s predsednikom Ne Vinom.

1988. Predsednik Saveza komunista Srbije Slobodan Milošević, obraćajući se okupljenim Srbima sa Kosova ispred zgrade Skupštine SFRJ, najavio hapšenje albanskih lidera na Kosovu.

1994. U Vašingtonu predsednik bošnjačke vlade Haris Silajdžić,  predstavnik bosanskih Hrvata Krešimir Zubak i ministar inostranih poslova Hrvatske Mate Granić potpisali preliminaran sporazum o spajanju hrvatskih i muslimanskih teritorija u Bosni u federaciju sedam etničkih kantona.

1996. Teškim izbornim porazom Laburističke partije australijskog premijera Pola Kitinga okončana trinaestogodišnja vladavina laburista u Australiji.

1998. Film "Titanik" postao prvi film u svetu koji je ostvario prihod od milijardu dolara.

1999. Ruandski pobunjenici iz plemena Hutu ubili osam od 17 stranih turista, koje su oteli prethodnog dana. Otmičari kasnije ubijeni.

2000. Britanske vlasti dozvolile bivšem čileanskom diktatoru Augustu Pinočeu da napusti London i ode u Čile, odbivši zahtev Španije za njegovo izručenje.

2002. Devet izraelskih civila ubijeno u Jerusalemu u samoubilačkom bombaškom napadu arapskih ekstremista.

Objavljeno u Na današnji dan
četvrtak, 01 mart 2018 00:00

1. mart - Dogodilo se na današnji dan

1498. Na putu ka Indiji portugalski moreplovac Vasko da Gama iskrcao se, kao prvi Evropljanin, na obale današnje afričke države Mozambik.

1562. Katolici u Francuskoj masakrirali preko 1.000 protestanata tokom njihove molitve u Vasiju, što je bio početak dugotrajnih borbi i ratova, poznatih pod imenom "protestantski ratovi", koji su uz prekide 36 godina razdirali Francusku.

1767. Španski kralj Karlos III proterao iz zemlje jezuitski red katoličke crkve.

1809. Švedska, kao prva zemlja u svetu, uspostavila funkciju ombudsmana, osobe koja nadzire rad organa uprave i javnih službi, a postavlja je Parlament. Prvi ombudsman bio je Lars Avgust Manerhajm.

1811. Egipatski kralj Mohamed Ali izvršio pokolj nad mamelučkim vođama i time dokrajčio vlast mameluka u Egiptu. Mameluci, potomci ratnih zarobljenika koje su persijski i egipatski vladari uvršćavali u svoje vojske, pretežno telesnu gardu, zavladali Egiptom 1250, kada su oborili dinastiju Ajbeka.

1815. Napoleon Bonaparta vratio se u Francusku sa ostrva Elba, gde je bio prognan posle abdikacije u aprilu 1814. Ušavši trijumfalno u Pariz, preuzeo vlast u zemlji i počeo razdoblje "100 dana", okončano vojnim porazom kod Vaterloa. Posle druge abdikacije 22. juna predao se Englezima koji su ga internirali na ostrvo Sveta Jelena, gde je umro 5. maja 1821.

1872. U planinskom području Jelouston u SAD osnovan prvi nacionalni park u svetu.

1878. Završen drugi srpsko-turski rat koji je Srbiji doneo teritorijalno proširenje za četiri okruga i međunarodno priznanje na Berlinskom kongresu, održanom u junu iste godine.

1891. Rođen Stanislav Vinaver, najznačajniji protagonista moderne srpske književnosti posle Prvog svetskog rata. Autor Manifesta ekspresionizma i pokretač mnogih zajedničkih poduhvata mladih pisaca, bio i novinar, feljtonist, polemičar i prevodlac. Najpopularnijim njegovim delom smatra se "Pantologija novije srpske pelengirike", iz 1922, u kojoj je parodirao "Antologiju novije srpske lirike" Bogdana Popovića.

1896. Bosonogi ratnici abisinskog cara Menelika II potukli italijanske trupe kod Adue, posle čega je Italija morala da prizna nezavisnost Abisinije.

1919. U Beogradu se sastao prvi jugoslovenski parlament, Privremeno narodno predstavništvo Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, u kojem je bilo 296 poslanika postavljenih ukazom Vlade. Poslanici mahom bili iz ranijih parlamenata jugoslovenskih zemalja, izabrani pre Prvog svetskog rata.

1932. Kidnapovan 20-mesečni sin američkog pilota Čarlsa Lindberga, prvog pilota koji je preleteo Atlantik 1927. Beba nađena mrtva u maju, a taj dogadjaj je podstakao donošenje tzv. Lindbergovog zakona kojim je na području SAD za otmicu predviđena smrtna kazna.

1941. Bugarska u Drugom svetskom ratu pristupila Trojnom paktu i dopustila nemačkim trupama da uđu u zemlju.

1943. Britansko ratno vazduhoplovstvo u Drugom svetskom ratu počelo sistematski da bombarduje evropske železničke sisteme na teritoriji pod kontrolom nacističke Nemačke.

1954. SAD na pacifičkom ostrvu Bikini izvele prvu probu hidrogenske bombe.

1958. Umro srpski vajar Toma Rosandić, prvi rektor Akademije likovnih umetnosti u Beogradu, član Srpske akademije nauka i umetnosti. Izradio velik broj javnih spomenika, među kojima veliku grupu "Igrali se vrani konji" ispred Skupštine Jugoslavije u Beogradu i skulpturu "Umorni borac" na Kalemegdanu.

1959. Kiparski vođa pokreta za nezavisnost od Velike Britanije, arhiepiskop Makarios, vratio se na Kipar sa Sejšelskih ostrva, gde su ga 1956. proterali Britanci. Potom izdejstvovao pregovore na kojima su krajem godine Velika Britanija, Grčka i Turska postigle sporazum o nezavisnosti Kipra. Od 1960. do smrti 1977. Makarios bio predsednik Republike Kipar.

1966. Posle tri i po meseca leta, na Veneru se spustila sovjetska automatska stanica "Venera III", prvi vasionski brod koji je prispeo na neku drugu planetu.

1991. Na prvim slobodnim izborima u Albaniji Albanska partija rada, komunisti, osvojila 176 od 250 poslaničkih mesta i zadržala vlast, ali predsednik partije Ramiz Aljija izgubio u svojoj izbornoj jedinici.

1992. Na referendumu u Crnoj Gori, na koji je izašlo 66,04 odsto birača, 95,94 odsto glasalo za ostanak u Jugoslaviji. Referendum bojkotovali muslimani, Albanci i neke opozicione partije. Istovremeno, bosanski Hrvati i muslimani izjasnili se na referendumu za nezavisnu Bosnu i Hercegovinu.

1997. Albanska vlada i predsednik Republike Salji Beriša podneli ostavke pod pritiskom dvomesečnih nemira izazvanih krahom piramidalnih banaka u kojima je na desetine hiljada Albanaca izgubilo ušteđevinu.

2001. Tužilaštvo Međunarodnog suda za ratne zločine podiglo optužnice protiv više osoba iz Jugoslavije zbog napada na Dubrovnik 1991.

Objavljeno u Na današnji dan
subota, 16 decembar 2017 00:00

16. decembar - Dogodilo se na današnji dan

1653. Vođa engleskih parlamentarista u građanskom ratu protiv monarhista Oliver Kromvel proglašen doživotnim lordom-protektorom Engleske, Škotske i Irske.

1773. Nezadovoljna visokim uvoznim carinama i britanskom kolonijalnom vlašću, grupa američkih kolonista, maskirana u Indijance, u Bostonskoj luci sa jednog britanskog broda u more pobacala sanduke čaja. Taj događaj, kasnije nazvan "Bostonska čajanka", nagovestio američki rat za nezavisnost, započet 1775.

1775. Rođena engleska književnica Džejn Ostin, čije je delo početkom XX veka svrstano među dela "velike tradicije". Smatra se najčitanijim romanopiscem među autorima koji su stvarali pre viktorijanskog perioda.

1835. U velikom požaru koji je zahvatio Njujork uništeno 600 građevina.

1838. Buri se, tokom Velike seobe, bežeći od britanske kolonijalne vlasti, sukobili s plemenom Zulu i u bici na Krvavoj Reci pobili 3.000 pripadnika tog južnoafričkog plemena.

1859. Umro nemački filolog Vilhelm Grim, koji je s bratom Jakobom sakupio i objavio čuvene priče i bajke za decu. S bratom radio i na istraživanju nemačkog jezika, folklora i kulture, a sam se bavio izučavanjem spomenika starog nemačkog jezika.

1885. U Sarajevu počeo da izlazi srpski književni list "Bosanska vila", veoma cenjen u bosanskim književnim krugovima. Pokrenut kao časopis koji će se baviti srpskom kulturnom baštinom, vremenom prerastao u ugledan list u kojem su objavljivali istaknuti pisci svih nacionalnosti i književnici van bosanskohercegovačkog kruga. Do 1887. ga uređivao Nikola Šumonja, potom do zabrane, 15. juna 1914, Nikola Kašiković.

1916. Ubijen ruski monah i pustolov Grigorij Raspućin, koji je, kao tobožnji vidovnjak i čudotvorac, uspeo da se nametne, kao osoba od poverenja, poslednjem ruskom caru Nikoli II i njegovoj ženi, carici Aleksandri. Ubila ga grupa oficira da bi spasla ugled monarhije.

1917. Rođen engleski pisac Artur Čarls Klark, popularizator astronautike i autor čuvenih naučno-fantastičnih romana.

1920. U jednom od najtežih zemljotresa u svetu u kineskoj provinciji Gansu poginulo oko 180.000 ljudi.

1921. Umro francuski kompozitor Kamij Sen Sans, klavirski virtuoz i dirigent, jedan od osnivača društva za negovanje i unapređenje francuske muzike. Njegov ogroman opus obuhvata muzička dela svih vrsta.

1931. Umro srpski istoričar i sveštenik Dimitrije Ruvarac, profesor i rektor Karlovačke bogoslovije, od 1882. arhimandrit manastira Grgetega. Ustanovio kritičku školu u srpskoj istoriografiji, uvodeći filološki metod u analizu istorijskih izvora. Autor brojnih rasprava i studija.

1934. Pušten u saobraćaj prvi beogradski drumski most preko Save, nazvan "Zemunski most kralja Aleksandra". Dignut u vazduh u aprilu 1941, a na mestu visećeg mosta 1957 podignut most nezvanično nazvan Brankov most.

1944. Nemci u Drugom svetskom ratu u Ardenima probili savezničke linije odbrane, iznenadivši američke snage, i počeli kontraofanzivu na zapadnom frontu. U borbama okončanim nemačkim porazom saveznici izgubili 77.000 vojnika, a Nemci 130.000.

1944. U avionskoj nesreći iznad Lamanša poginuo američki džez-muzičar Glen Miler.

1949. Vođa borbe za nezavisnost Ahmed Sukarno izabran za prvog predsednika Indonezije posle sticanja nezavisnosti zemlje od Holandije.

1966. Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija na predlog Velike Britanije jednoglasno izglasao ekonomske sankcije protiv režima bele manjine u Rodeziji.

1971. Pakistanske trupe predale se indijskoj vojsci i Oslobodilačkoj armiji Istočnog Bengala. Time okončan indijsko-pakistanski sukob i sačuvana nezavisnost nove države Bangladeš, proklamovane u martu 1971.

1993. Šest zemalja-članica Evropske unije, odnosno Velika Britanija, Nemačka, Francuska, Italija, Holandija i Danska, uprkos protivljenju Grčke, priznalo Bivšu Jugoslovensku Republiku Makedoniju.

1995. Savet bezbednosti UN dao snagama NATO ovlašćenje da preuzmu nadležnost nad mirovnim operacijama u Bosni i Hercegovini. Time je okončana misija UNPROFOR-a i stvoreni pravni uslovi da NATO počne misiju nadgledanja sprovođenja mira u Bosni.

1997. Petnaest kosovskih Albanaca optuženih za terorizam i pripadnost ilegalnoj organizaciji Oslobodilačka vojska Kosova osuđeno u Prištini na kazne zatvora od četiri do 20 godina.

2001. Prvi američki brod od 1962, kada su SAD uvele embargo protiv Kube, stigao u luku u Havani, noseći oko 500 tona smrznute hrane.

2002. Pred Tribunalom u Hagu počela trodnevna rasprava o presudi bivšoj predsednici Republike Srpske Biljani Plavšić, koja je priznala krivicu za zločine protiv čovečnosti tokom rata u BiH. Biljana Plavšić 27. februara 2003. osuđena na 11 godina zatvora i upućena na izdržavanje kazne u švedski zatvor "Hinseberji".

Objavljeno u Na današnji dan
utorak, 07 novembar 2017 00:00

7. novembar - Dogodilo se na današnji dan

1598 - Rođen je španski slikar Fransisko de Surbaran, čije delo, uz stvaralaštvo Velaskeza, predstavlja vrhunac španskog baroknog slikarstva. Bio je dvorski slikar kralja Filipa IV (1638), a njegovi najbolji radovi nalaze se u samostanima u Sevilji.

1659 - Francuska i Španija su zaključile Pirinejski mir, kojim je završen rat između dve zemlje započet 1635.

1867 - Rođena je poljska naučnica Marija Sklodovska Kiri, prva žena koja je stekla akademsku titulu pariske Akademije medicine i postala šef katedre za fiziku na Sorboni. Radeću sa suprugom Pjerom na istraživanju radioaktinosti, otkrila je radijum (1898) i polonijum. Supružnici Kiri su 1903. podelili Nobelovu nagradu za fiziku sa Bekerelom, a 1911. Marija Kiri je dobila Nobelovu nagradu za hemiju.

1875 - Britanski istraživač Vernej Kameron stigao je na atlantsku obalu Afrike kao prvi Evropljanin koji je prešao Afriku od obale do obale. Na taj put krenuo je 1873. iz Zanzibara.

1879 - Rođen je ruski revolucionar Lav Davidovič Bronštejn, poznat kao Lav Trocki, jedna od ključnih ličnosti u obe ruske revolucije, 1905. i 1917. Bio je član Politbiroa boljševičke partije, predsednik uticajnog Petrogradskog sovjeta, šef diplomatije u prvoj sovjetskoj vladi. Nakon sukoba sa Staljinom, isključen je 1927. iz partije, 1929. je proteran iz SSSR, a u avgustu 1940. po Staljinovom nalogu ubijen u Meksiku. Njegova ideja o permanentnoj revoluciji, kao jedinom načinu za pobedu socijalizma u svetu, našla je sledbenike u pokretu trockista.

1913 - Rođen je francuski pisac Alber Kami, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1957. ("Stranac", "Kuga", "Mit o Sizifu", "Pisma nemačkom prijatelju", "Pobunjeni čovek").

1917 - U Petrogradu je pod vodstvom vođe boljševika Vladimira Iljiča Lenjina počela Oktobarska socijalistička revolucija. Crvena Garda zauzela je sve značajne punktove u gradu, srušena je privremena vlada Aleksandra Kerenskog i formirana prva sovjetska vlada s Lenjinom na čelu.

1944 - Frenklin Ruzvelt izabran je četvrti put za predsednika SAD, što je jedinstven slučaj u američkoj istoriji.

1946 - Završena je prva savezna radna akcija omladine Jugoslavije na železničkoj pruzi Brčko-Banovići. Oko 70.000 mladih iz cele zemlje i 2.000 iz inostranstva izgradilo je za 190 dana prugu dugu 90 kilometara.

1956 - Tokom Suecke krize, Generalna skupština UN izglasala je rezoluciju kojom je Velikoj Britaniji, Francuskoj i Izraelu naloženo da odmah povuku trupe iz Egipta.

1972 - Ričard Nikson izabran je drugi put za predsednika SAD, ali je u avgustu 1974. bio prisiljen da podnese ostavku zbog afere Votergejt u kojoj je otkriveno da su pristalice republikanaca uoči tih izbora, radi špijunaže provalile u glavno sedište Demokratske stranke. To je bilo prvi put da američki predsednik podnese ostavku.

1973 - SAD i Egipat su uspostavili pune diplomatske odnose, prekinute posle Šestodnevnog rata 1967. u kojem je izraelska armija porazila egipatske snage i zauzela Sinaj, područje Gaze i Golansku visoravan u Siriji.

1987 - U Tunisu je u državnom udaru koji je predvodio premijer Bin Ali oboren Habib Burgiba, predsednik države od sticanja nezavisnosti 1956. Ben Ali je za 84-godišnjeg lidera, koji je 1974. proglašen doživotnim predsednikom Tunisa, rekao da je isuviše senilan da bi vladao.

1990 - Meri Robinson je, na prvim predšedničkim izborima posle 17 godina, postala prva žena predsednik Irske.

1992 - Umro je slovački državnik Aleksander Dubček, vođa reformističkog pokreta u Čehoslovačkoj krajem šezdesetih godina 20. veka nazvanog "Praško proleće", promoter "socijalizma sa ljudskim likom". U januaru 1968. je izabran za generalnog sekretara Centralnog komiteta KPČ, a u avgustu iste godine je smenjen nakon vojne intervencije Varšavskog pakta. Posle pada komunističkog režima 1989. izabran je za predsednika čehoslovačkog parlamenta.

1996 - Prilikom pada nigerijskog putničkog aviona "Boing 727" oko 40 kilometara istočno od Lagosa poginuli su svi putnici i članovi posade (142).

2000 - Održani su predsednički izbori u SAD koji su, zbog spora oko izbornih rezultata, doveli zemlju u političku krizu bez presedana. Odlukom Vrhovnog suda SAD 13. decembra za predsednika je izabran republikanski kandidat Džordž Buš Mlađi.

2000 - U Kopenhagenu je u 90. godini umrla kraljica majka Ingrid, koja je na danskom prestolu bila kao žena kralja Frederika IX od 1947. do njegove smrti 1972. godine.

2001 - Belgijska nacionalna avio kompanija Sabena podnela je zahtev za bankrot i time postala prva evropska avio kompanija koja je to uradila zbog velikih gubitaka u avio industriji, nakon terorističkih napada na Ameriku 11. septembra 2001. godine.

Objavljeno u Na današnji dan
nedelja, 08 oktobar 2017 00:00

8. oktobar - Dogodilo se na današnji dan

1354. Ubijen rimski tribun Kola di Rienco, koji je, ponesen idejom o obnavljanju antičke republike i ujedinjenjem Italije pod vođstvom Rima, 1347. proglasio Rimsku Republiku. Ubijen u ustanku koji je organizovalo rimsko plemstvo.

1469. Umro firentinski slikar fra Filipo Lipi, najznačajniji predstavnik rane renesanse u slikarstvu, Botičelijev učitelj.

1803. Umro italijanski pisac Vitorio Alfijeri, prvi autentični tragičar u italijanskoj književnosti, čije je delo inspirisalo generacije koje su pripremile i sprovele italijanski nacionalni preporod.

1810. Rođen Džejms Vilijem Maršal, čije je otkriće zlatnog rudnika u Kaliforniji pokrenulo "zlatnu groznicu" 1849.

1856. Velika Britanija počela "drugi opijumski rat" protiv Kine, u kojem joj se pridružila i Francuska. Kada su 1857. anglo-francuske trupe zauzele Kanton, Kina kapitulirala i potpisala mir u Tjencinu.

1864. Rođen Branislav Nušić, srpski i jugoslovenski komediograf. Uzor mu bili Gogolj i raniji srpski komediografi Sterija i Trifković. Njegove komedije i danas na pozorišnim repertoarima.

1871. U Čikagu izbio veliki požar koji je, prema legendi, počeo u jednoj štali kada je krava ritajući se oborila kerozinsku lampu na gomilu slame i strugotine. U požaru koji je trajao tri dana poginulo oko 300 osoba, a oko 90.000 ostalo bez svojih kuća.

1895. Rođen argentinski državnik Huan Domingo Peron, predsednik od 1946. do 1955, kada je oboren u vojnom udaru. Posle 17 godina egzila, trijumfalno se vratio u Argentinu 1972, a 1973. ponovo izabran za predsednika. Umro 1974, a predsednik Argentine postala njegova supruga Izabela.

1895. Ubijena korejska kraljica Min, koja je pokušavala da zaustavi japansku dominaciju u Koreji. Zaveru na korejskom dvoru organizovao Japan preko svog konzula, generala Goro Miura.

1912. Crna Gora objavila rat Turskoj i istog dana napala turske položaje kod Skadra, čime je počeo Prvi balkanski rat.

1953. Velika Britanija i SAD povukle svoje trupe iz Slobodne zone Trsta i predale Italiji civilnu upravu u zoni "A". To je izazvalo krizu u jugoslovensko-italijanskim odnosima, koja je rešena Londonskim sporazumom 5. oktobra 1955.

1954. Vojne snage Severnog Vijetnama ušle u glavni grad Hanoj.

1967. Umro britanski državnik Klement Ričard Atli, laburistički premijer od 1945. do 1951. Njegova vlada sprovela niz socijalnih reformi u posleratnoj Britaniji i priznala nezavisnost Indije 1947. i Burme 1948.

1970. Nobelovu nagradu za književnost dobio ruski pisac Aleksandar Isajevič Solženjicin.

1975. Žestoki okršaji u Bejrutu i severnom Libanu odneli najmanje 25 života i prekinuli poslednje primirje između zaraćenih hrišćana i muslimana.

1991. Posle isteka tromesečnog brionskog moratorijuma Slovenija i Hrvatska potvrdile svoju samostalnost i nezavisnost od SFRJ.

1992. Umro Vili Brant, kancelar Zapadne Nemačke od 1969. do 1974, kada je podneo ostavku jer je otkriveno da je njegov blizak saradnik istočnonemački špijun. Vodio politiku popuštanja i doprineo političkoj stabilizaciji u Evropi, a u istoriji evropskih naroda ostaće zapamćen i kao nemački državnik koji se 1970. poklonio žrtvama nacizma u Varšavi. Dobitnik Nobelove nagrade za mir 1971.

1993. Ujedinjene nacije ukinule sankcije Južnoj Africi, uvedene 1960. zbog politike aparthejda koju su sprovodile tadašnje vlasti.

1998. Savet NATO usvojio detaljan operativan plan za vazdušne udare u fazama na Kosovu. Predsedniku Jugoslavije Slobodanu Miloševiću dat rok od 24 caša da ispuni zahteve iz rezolucije Ujedinjenih nacija, a Vlada Srbije donela Uredbu o posebnim merama u uslovima oružanih pretnji NATO.

1999. Funkciju komandanta KFOR preuzeo nemački general Klaus Rajnhart.

2001. Najmanje 114 osoba poginulo kada je avion kompanije SAS udario u jedan mali avion na aerodromu "Linate" u Milanu.

2003. Glumac Arnold Švarceneger, poreklom Austrijanac, izabran za guvernera Kalifornije, kao kandidat Republikanske stranke.

Objavljeno u Oktobar
subota, 07 oktobar 2017 00:00

7. oktobar - Dogodilo se na današnji dan

1571. Španska i mletačka mornarica kod Lepanta u jugozapadnoj Grčkoj porayile tursku flotu. U najvećoj pomorskoj bici posle bitke kod Akcijuma 31. p.n.e. poginulo oko 25.000 turskih vojnika i potopljeno 80 turskih brodova. To je bila i poslednja velika bitka s brodovima na vesla.

1806. Ralf Vedživud u Londonu patentirao indigo.

1813. Padom Beograda u turske ruke ugušen Prvi srpski ustanak. Turci uspostavili upravni aparat i organizaciju kakva je postojala pre izbijanja ustanka 1804.

1849. Umro američki pisac Edgar Alan Po. Za života gotovo nepoznat, postao jedan od najuticajnijih pesnika kada su vrednost njegovog dela otkrili francuski pesnici Bodler, Malarme i Valeri. U spisu "Filozofija kompozicije" analizirao nastanak svoje najčuvenije poeme "Gavran". Njegove kratke pripovetke smatraju se pretečom detektivskih romana.

1885. Rođen danski atomski fizičar Nils Henrik David Bor, dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 1922. za istraživanja strukture atoma. Jedan od osnivača atomske fizike.

1908. Po oslobađanju od turske vlasti, Krit se ujedinio s Grčkom. Grčka 1912. anektirala to ostrvo, a Londonskim ugovorom 1913. aneksija međunarodno priznata.

1914. Rođen Mihailo Lalić, jedan od najistaknutijih jugoslovenskih autora ratne proze.

1919. Osnovana holandska avio-kompanija KLM, najstariji postojeći avio-prevoznik u svetu.

1931. Rođen južnoafrički nadbiskup Dezmond Tutu, borac protiv aparthejda, dobitnik Nobelove nagrade za mir 1984, prvi crnac nadbiskup u Južnoj Africi.

1940. Nemačka u Drugom svetskom ratu okupirala Rumuniju i preuzela kontrolu nad njenim naftnim poljima.

1949. Na području sovjetske okupacione zone proglašena Nemačka Demokratska Republika s predsednikom Vilhelmom Pikom i premijerom Otom Grotevolom. Dve nemačke države ujedinile se 3. oktobra 1990.

1959. Umro američki operski pevač i filmski glumac italijanskog porekla Mario Lanca.

1959. Sovjetski vasionski brod "Luna 3" prvi fotografisao tamnu stranu Meseca.

1981. Potpredsednik Egipta Hosni Mubarak postao šef države posle ubistva Anvara el Sadata 6. oktobra.

1985. Palestinski gerilci u Mediteranu oteli italijanski putnički brod "Akile Lauro" sa oko 440 ljudi i zapretili da će ga eksplozijom uništiti ukoliko Izrael ne oslobodi iz zatvora 50 Palestinaca.

1992. Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija usvojio rezoluciju o formiranju međunarodne komisije eksperata za ispitivanje ratnih zločina na prostoru SFRJ i saopštio da je zabrinut zbog informacija o masovnom ubijanju i etničkom čisćenju.

1996. Istražioci Međunarodnog suda za ratne zločine na prostoru SFRJ iz masovne grobnice u "Ovčari" kraj Vukovara ekshumirali 200 tela.

1997. Oko 30.000 muzičara, umetnika, radničkih lidera i političara iz celog sveta stiglo u Boliviju na komemorativan skup povodom 30. godišnjice smrti Ernesta Če Gevare.

2000. U Beogradu konstituisana Skupština Jugoslavije. Vojislav Koštunica položio predsedničku zakletvu. U narednim danima novi predsednik primio mnoge državnike, a Jugoslavija, posle desetogodišnje izolacije, otvorila proces pomirenja sa svetom.

2000. Slovenački skijaš Davo Karničar postao prvi čovek koji je uspeo da se na skijama spusti sa najviše planine na svetu, 8.848 metara visokog Maunt Everesta.

2001. SAD i Velika Britanija počeli vazdušne napade na Avganistan zbog odbijanja avganistanskih vlasti da izruče Osamu bin Ladena. Vlasti SAD optužile Bin Ladena za napad na Svetski trgovinski centar u Njujorku i zgradu Pentagona, 11. septembra 2001, kada je poginulo nekoliko hiljada ljudi.

Objavljeno u Oktobar
Strana 12 od 14

Još vesti iz kategorije...

Top