četvrtak, 06 jun 2019 00:00

6. jun - Dogodilo se na današnji dan

1599 - Rođen je španski slikar Dijego Rodriges de Silva Velaskes, jedan od najvećih u istoriji slikarstva, dvorski slikar španskog kralja Felipea IV (portreti članova kraljevske porodice, "Predaja Brede", "Venera sa ogledalom").

1606 – Rođen je francuski dramski pisac Pjer Kornej Jedan je od najznačajnijih predstavnika klasicizma u evropskoj književnosti, a njegova drama "Sid" smatra se prvom velikom dramom francuskog klasicizma.

1654 - Abdicirala je švedska kraljica Kristina pod optužbama za rasipništvo i razuzdanost, a na presto je došao Karl X Gustav. Kraljica je ostatak života provela po kulturnim centrima Evrope, a sahranjena je (1689) u crkvi Svetog Petra u Rimu.

1683 - U Oksfordu, u Engleskoj otvoren je prvi javni muzej u svetu "Ešmolien".

1799 - Rođen je ruski pisac Aleksandar Sergejevič Puškin. Pesnik buntovnog duha često je bio na udaru cenzure, a zbog stihova posvećenih slobodi prognan je iz Moskve na jug Rusije. Umro je u 38. godini od rana zadobijenih u dvoboju s jednim francuskim avanturistom ("Evgenije Onjegin", "Kućica u Kolomni", "Pikova dama").

1801 - Mirovnim sporazumom u Badahozu završen je šestogodišnji rat izmedju Španije i Portugala. Portugalija je izgubila deo teritorieje istočno od reke Gvadijane.

1861 - Umro je italijanski državnik grof Kamilo Benso Kavur, prvi premijer ujedinjene Italije (1861). Jedan je od osnivača lista "Il risorgimento" (1847) u kojem se zalagao za ustavne reforme i oslobadjanje Italije od austrijske dominacije.

1871 - Nemačka je anektirala Alzas, nakon poraza Francuske u francusko-pruskom ratu.

1875 - Rođen je nemački pisac Tomas Man, jedan od najznačajnijih nemačkih i svetskih književnika u 20. veku. Dobitnik je Nobelove nagrade za književnost 1929 ("Budenbrokovi", "Čarobni breg", "Doktor Faustus", "Smrt u Veneciji" "Mario i madjioničar").

1901 - Rođen je indonežanski državnik Ahmed Sukarno, prvi predsednik Indonezije (1949-65), pod čijim je rukovodstvom zemlja stekla nezavisnost, jedan od lidera Pokreta nesvrstanosti zemalja.

1903 - Rođen je jermenski kompozitor Aram Iljič Hačaturijan, koji je u svom delu spojio elemente folklorne muzike Jermenije sa savremenom evropskom muzikom ("Igre sablji", "Gajane").

1933 - U Nju Džersiju je otvoren prvi auto bioskop, koji je mogao da primi 400 automobila.

1944 - Savezničke snage u Drugom svetskom ratu iskrcale su se u Normandiji u najvećem desantu u istoriji, nazvanom "D-Day".

1949 - Objavljena je knjiga DŽordža Orvela "1984", vizija sveta kojim vlada Veliki Brat.

1954 - Prenosom manifestacije "Festival cveća" iz Švajcarske počela je s radom Evrovizija, televizijska mreža evropskih zemalja.

1961 - Umro je švajcarski psihijatar Karl Gustav Jung, začetnik kompleksne psihologije u kojoj se razlikuju dva sloja podsvesnog - individualno i kolektivno ( "Psihološki tipovi", "Psihologija i religija", "Simbilika duha", "Studija o arhetipovima").

1967 - Egipat je zatvorio Suecki kanal, dan posle izbijanja izraelsko-arapskog rata.

1972 - U eksploziji u rudniku uglja u Rodeziji je poginuo 431 rudar.

1981 - U najtežoj nesreći u istoriji železnice poginulo je najmanje 800 ljudi kad je sedam vagona pretrpanog putničkog voza iskliznulo iz šina i palo u reku Kosi u državi Bihar u Indiji.

1982 - Izrael je počeo invaziju Libana u nastojanju da istera pripadnike Palestinske oslobodilačke organizacije.

1984 - U sukobu vojske i ekstremističkih Sika koji su se zabarikadirali u kompleks "Zlatnog hrama" u Amricaru, prema indijskim vojnim izvorima poginulo je najmanje 250 Sika i 47 vojnika. Pojedini mediji su objavili da je poginulo oko hiljadu ljudi.

1985 - Izrael je posle trogodišnje okupacije povukao veći deo snaga iz Libana, ali je zadržao granični pojas unutar te zemlje.

1994 - Srušio se kineski avion koji je leteo na unutrašnjoj liniji iz turističkog centra Sijan. Poginulo je svih 160 putnika i članova posade.

1995 - U Južnoj Africi je ukinuta smrtna kazna.

2000 - Ferenc Madl postao je novi predsednik Madjarske.

2001 - Poslanik Liberalnog saveza Vesna Perović postala je predsednica Skupštine Crne Gore, kao prva žena u istoriji Crne Gore izabrana na tu funkciju.

2001 - Francuskinja Mari Bremont, za koju se verovalo da je najstarija osoba na svetu, umrla je u snu u 115-oj godini života.

Objavljeno u Jun
utorak, 04 jun 2019 00:00

4. jun - Dogodilo se na današnji dan

1133. Nemački kralj Lotar II krunisan za rimskog cara tokom pohoda na Rim, koji je preduzeo da u Rim vrati prognanog papu Inoćentija II.

1783. Francuski pronalazači braća Etjen i Žozef Mongolfje prvi put javno demonstrirali letenje balonom punjenim zagrejanim vazduhom.

1798. Umro italijanski avanturista Đovani Kazanova de Saingalt. Tokom burnog života bio sekretar kardinala, pomorski oficir, opat, kockar, alhemičar, violinista, špijun, bibliotekar, a u istoriju ušao kao neumoran ljubavnik.

1831. Belgijski Kongres proglasio princa Leopolda iz dinastije Saks-Koburg za prvog monarha nezavisne Belgije.

1859. Rođen srpski slikar Paja Jovanović, predstavnik akademskog realizma, član Srpske akademije nauka i umetnosti, prvi srpski slikar koji je stekao evropsku reputaciju.

1867. Rođen finski maršal i državnik Karl Gustav Emil fon Manerhajm, predsednik Finske od 1944. do 1946. Prema njegovoj zamisli između dva rata izgrađena "Manerhajmova linija" odbrane prema SSSR duž sovjetsko-finske granice.

1916. Kod Ljvova u Prvom svetskom ratu počela ofanziva ruskog generala Alekseja Brusilova, koja je značajno olakšala položaj saveznika na zapadnom frontu i u Italiji. Brusilov u avgustu potukao trupe sila Osovine i zarobio oko 400.000 vojnika.

1920. U dvorcu Trijanon kod Pariza sile Antante posle Prvog svetskog rata potpisale mirovni ugovor s Mađarskom i oduzele joj teritorije koje je držala u okviru Austro-Ugarske. Oko 3,5 miliona Mađara ostalo van matične zemlje, najviše u Rumuniji.

1941. U egzilu u Holandiji umro Fridrih Vilhelm II, pruski kralj i nemački car. Sprovodio politiku ekspanzije Nemačke preko Balkana na Bliski i Srednji istok i učvršćivanja kolonijalnih poseda. U novembru 1918. primoran da abdicira.

1942. Počela četvorodnevna bitka za pacifička ostrva Midvej, u kojoj su Amerikanci naneli prvi ozbiljan poraz Japancima u Drugom svetskom ratu.

1943. Vojnim pučem zbačen sa vlasti predsednik Argentine Ramon Kastiljo.

1944. Savezničke trupe u Drugom svetskom ratu ušle u Rim.

1946. General Huan Peron izabran za predsednika Argentine. Oboren sa vlasti vojnim pučem 1955, posle čega je živeo u egzilu. U zemlju se vratio 1973, kada je formirana peronistička vlada Hektora Kampore i ponovo izabran za predsednika. Posle njegove smrti 1974. položaj predsednika preuzela njegova supruga Izabela Peron.

1951. Umro ruski dirigent Sergej Kuševicki, propagator nove muzike. 1920. emigrirao 1920. u Pariz, a potom u SAD, gde je bio dirigent Bostonskog simfonijskog orkestra.

1970. Britanski protektorat Tonga stekao nezavisnost u okviru Komonvelta.

1971. Umro mađarski marksista i književni kritičar Đerđ Lukač. Bio ministar u vladi Imre Nađa 1956, a posle njegovog pada privremeno proteran u Rumuniju. Kasnije se povukao iz javnog života.

1989. Kineske vlasti tenkovima rasturile studentske demonstracije na pekinškom trgu Tjenanmen na kojima je tražena demokratizacija zemlje. Prema zvaničnim podacima poginulo 300 ljudi, a 7.000 povređeno, a prema izveštajima većine svetskih medija poginulo više hiljada ljudi.

1989. Na prvim višepartijskim izborima u Poljskoj, posle skoro 50 godina, opoziciona koalicija i alternativni sindikalni pokret "Solidarnost" nadmoćno pobedili vladajuće komuniste, što je označilo kraj komunizma i sovjetske prevlasti u Poljskoj. Vođa "Solidarnosti" Leh Valensa u decembru 1990. postao predsednik Poljske.

1991. Komunistička vlada Fatosa Nanoa u Albaniji podnela ostavku posle 20-dnevnog generalnog štrajka.

1993. Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija odobrio slanje naoružanih trupa u Bosnu radi zaštite šest "zona bezbednosti", odnsono Sarajeva, Tuzle, Žepe, Srebrenice, Goražda i Bihaća, sa ovlašćenjem da upotrebe oružje, a u slučaju potrebe odobreno dejstvo avijacije NATO.

1996. Evropska raketa "Arijana 5" eksplodirala 40 sekundi po lansiranju.

Objavljeno u Jun
ponedeljak, 03 jun 2019 00:00

3. jun - Dogodilo se na današnji dan

1098. Posle petomesečne opsade krstaši u Prvom krstaškom ratu zauzeli grad Antiohiju.

1657. Umro engleski lekar Vilijam Harvi, koji je otkrio cirkulaciju krvi i funkciju srca kao pumpe.

1808. Rođen američki državnik Džeferson Dejvis, predsednik Konfederacije Država Amerike za vreme američkog građanskog rata. Posle poraza Konfederacije uhapšen i proveo je dve godine u zatvoru.

1818. Završen poslednji britanski rat protiv Marata, čime je Britanija stekla prevlast u Indiji.

1875. Umro francuski kompozitor Žorž Bize, autor opere "Karmen", koja se smatra remek-delom francuske i svetske opere. Prvo izvođenje te opere izazvalo skandal, a potom postala jedno od najpopularnijih dela operske muzike.

1886. Rođen srpski političar i publicista Kosta Novaković, jedan od lidera Srpske socijaldemokratske partije, kasnije član Komunističke partije Jugoslavije i njen predstavnik u balkanskom sekretarijatu Kominterne. Nestao u staljinističkim čistkama 1938, a odlukom sovjetskih državnih organa 1958. posmrtno rehabilitovan.

1889. Kraljevina Srbija preuzela od francuskog koncesionara upravljanje svojom železnicom.

1896. U Moskvi potpisan ugovor Rusije i Kine o nenapadanju u narednih 15 godina, a Kina odobrila Rusiji korišćenje železnice u severnoj Mandžuriji.

1899. Umro Johan Štraus mlađi, austrijski dirigent i kompozitor opereta i valcera. Sa svojim orkestrom nastupao širom sveta, gostovao i u Beogradu.

1906. Rođena francuska pevačica i igračica američkog porekla Žozefina Beker, zvezda pariskih kabarea "Foli Berže" i "Kazino de Pari" i borac protiv rasizma. U Drugom svetskom ratu priključila se francuskom pokretu otpora.

1924. Umro austrijski pisac Franc Kafka. Njegova dela, među kojima su najpoznatiji roman "Proces" i pripovetka "Metamorfoza", imala presudan uticaj na književnost XX veka.

1926. Rođen američki pisac Alen Ginzberg. Njegova zbirka poezije "Urlik i druge pesme" smatra se najzančajnijim delom bitničkog pokreta pedesetih godina XX veka.

1940. Okončana evakuacija savezničkih snaga iz Francuske u Drugom svetskom ratu. Iz luke Denkerk brodovima evakuisano više od 337.000 britanskih, francuskih i belgijskih vojnika.

1959. Singapur proglašen autonomnom državom u sastavu Komonvelta, u kojoj su Britanci zadržali resore odbrane i inostranih poslova.

1963. Umro papa Jovan XXIII, poglavar rimokatoličke crkve od 1958, protagonist reforme katoličke crkve i njenog prilagođavanja savremenom svetu. 1962. szvao Drugi vatikanski koncil koji je po njegovoj smrti nastavio rad na crkvenim reformama.

1965. Američki astronaut Edvard Vajt izašao iz svemirskog broda "Džemini 4" i tako postao prvi Amerikanac koji je "šetao" kosmosom, tri i po meseca posle ruskog kosmonauta Alekseja Leonova.

1968. U Beogradu, a potom i u drugim univerzitetskim centrima u Jugoslaviji, počele studentske demonstracije, prve u komunističkoj Jugoslaviji. Protest protiv privilegija komunističkih funkcionera, nezaposlenosti i ugrožavanja osnovnih demokratskih prava prekinut posle sedam dana pošto se studentima preko TV Beograd obratio predsednik SFRJ Josip Broz Tito, koji je podržao studente i obećao im brže rešavanje društvenih problema.

1973. Sovjetski supersonični avion "Tupoljev 144" srušio se u blizini Pariza tokom vazduhoplovne izložbe. Poginulo svih šest članova posade i sedam francuskih seljana.

1989. Umro iranski verski vođa, ajatolah Ruholah Homeini, koji se 1979, posle zbacivanja šaha Mohameda Reze Pahlavija, vratio iz izbeglištva u Iran koji je bio zahvaćen islamskom revolucijom. Pod njegovom vlašću prozapadni Iran pretvoren u militantnu versku republiku.

1989. U eksploziji gasovoda na Tranšibirskoj železnici dignuta u vazduh dva putnička voza. Poginulo 575 ljudi, a oko 600 povređeno.

1995. Ministri odbrane NATO i Evropske unije doneli odluku o stvaranju Snaga za brzo reagovanje u Bosni, koje će štiti mirovne trupe UN od napada bosanskih Srba.

1999. Predsednik Jugoslavije Slobodan Milošević prihvatio mirovni plan SAD, EU i Rusije, koji su u Beograd doneli finski i ruski posrednici Marti Ahtisari i Viktor Černomirdin. Plan, koji je podrazumevao dolazak međunarodnih snaga na Kosovo, bio uslov za prestanak vazdušnih napada NATO na Jugoslaviju.

1999. Sazvano zasedanje novog parlamenta Nigerije, čime je posle više od 15 godina okončana vladavina vojnim dekretima u najmnogoljudnijoj afričkoj zemlji.

2001. U 86. godini umro holivudski glumac Entoni Kvin, koji se proslavio ulogom Grka Zorbe u istoimenom filmu.

Objavljeno u Jun
nedelja, 02 jun 2019 00:00

2. jun - Dogodilo se na današnji dan

1624. Rođen poljski vojskovođa i kralj Jan III Sobjeski. Oslobodio Beč od turske opsade 1683. i time sprečio dalji prodor Turaka u srednju Evropu. Slavljen kao spasilac Evrope i njene kulture.

1740. Rođen francuski pisac Donasjen Alfons Fransoa de Sad, poznat kao Markiz de Sad. Njegovi romani smatraju se patološkom pornografijom, ali i delima koja ruše ustaljene društvene norme.

1771. Rusija u ratu s Turskom preuzela poluostrvo Krim.

1790. U Novom Sadu otvorena prva knjižara. Vlasnik Emanuel Janković štampao prvi katalog knjiga.

1840. Rođen engleski pisac Tomas Hardi. Važio za najboljeg engleskog pisca svog vremena, a zbog slobodoumnog stava o ljubavi i braku dolazio u sukob s društvenim konvencijama.

1857. Rođen engleski kompozitor i violinista Edvard Vilijam Elgar.

1882. Umro italijanski revolucionar Đuzepe Garibaldi, vođa pokreta za nezavisnost i ujedinjenje Italije. Legendarnim pohodom sa svojim dobrovoljcima, "hiljadu crvenih košulja", 1860. oslobodio Siciliju od vlasti Burbona i u septembru trijumfalno ušao u Napulj. Izabran za poslanika Rima 1874, ali odbio titule vojvode i maršala.

1904. Rođen američki olimpijski šampion i filmski glumac Džoni Vajsmiler. Prvi uspeo da prepliva 100 metara za manje od jednog minuta. Osvojio tri zlatne medalje na Olimpijskim igrama 1924. i dve 1928. Poznatiji kao tumač glavnih uloga u filmovima o Tarzanu.

1924. Kongres SAD priznao državljanstvo Indijancima, starosedeocima na teritoriji na kojoj su stvorene SAD.

1940. Rođen grčki kralj Konstantin II, poslednji monarh Grčke. Krunu nasledio od oca Pavla I 1964, a tri godine kasnije, kada je vojna hunta preuzela vlast u Grčkoj, primoran da ode u izgnanstvo. Vojne vlasti 1973. ukinule monarhiju.

1946. Italijani se na referendumu izjasnili za republiku i time odbacili monarhiju Savojske dinastije.

1949. Država Transjordanija promenila naziv u Hašemitska kraljevina Jordan.

1953. Britanska kraljica Elizabeta II krunisana u Vestminsterskoj katedrali u Londonu, što je bilo prvo krunisanje koje je prenosila televizija.

1955. Jugoslovenski i sovjetski lideri Josip Broz Tito i Nikita Hruščov potpisali Beogradsku deklaraciju kojom su normalizovani odnosi Jugoslavije i SSSR, narušeni rezolucijom Informbiroa iz 1948.

1961. Umro američki dramski pisac Džordž S. Kaufman, dvostruki dobitnik Pulicerove nagrade.

1965. U eksploziji mine u japanskom rudniku uglja blizu Fukuoke poginulo najmanje 200 rudara.

1966. Američki vasionski brod "Survajver" izveo prvo uspešno "meko" spuštanje na Mesec i počeo da šalje prve slike Mesečeve površine.

1969. U sudaru australijskog nosača aviona "Melburn" i američkog razarača "Frenk E. Evans" u Južnokineskom moru poginula 74 američka mornara.

1979. Papa Jovan Pavle II stigao u Poljsku, u prvu posetu pape jednoj komunističkoj zemlji.

1983. SSSR sa satelita u Zemljinoj orbiti lansirao novu vasionsku sondu za istraživanje Venere.

1987. Umro španski gitarista Andres Segovija, koji se proslavio interpretacijama klasične muzike na gitari.

1992. Danci se na referendumu izjasnili protiv Mastrihtskog ugovora Evropske unije.

1993. Na prvim slobodnim izborima u Burundiju Melhior Ndadaje pobedio vojnog predsednika Pjera Bujoju, čime je u toj afričkoj zemlji prvi put šef države postao pripadnik većinskog plemena Hutu.

1997. Timothy Makvej proglašen krivim za podmetanje bombe u federalnu zgradu u Oklahoma Sitiju 1995, kada je poginulo 168 ljudi. Makvej osuđen na smrt i pogubljen na električnoj stolici 10. juna 2001.

1997. Umrla američka teniserka Jelen Jakobs. U karijeri osvojila četiri američke titule u singlu, a Vimbldon 1936, kada je proglašena prvom igračicom sveta.

1998. Policija u Beogradu presrela i pretukla studente koji su krenuli prema zgradi Vlade Srbije da izraze protest zbog novog Zakona o univerzitetu.

1999. Žene Japana izborile se za upotrebu pilula za kontracepciju, tri decenije pošto se pilula pojavila na Zapadu.

2000. Glavni tužilac Međunarodnog suda za ratne zločine u Hagu Karla del Ponte izjavila u Savetu bezbednosti Ujedinjenih nacija da nema osnova za pokretanje istrage o ratnim zločinima NATO tokom bombardovanja Jugoslavije 1999.

2001. Kolumbijska vlada i pobunjenici, pripadnici levičarskog FARC pokreta, potpisali sporazum kojim je dozvoljena prva razmena zatvorenika u 37 godina dugom ratu.

Objavljeno u Jun
subota, 01 jun 2019 00:00

1. jun - Dogodilo se na današnji dan

1198. Vizantijski car Aleksije III Anđeo odobrio srpskom velikom županu Stefanu Nemanji i njegovom sinu, monahu Savi, da na ruševinama Hilandariona podignu novi manastir Svete Gore, Hilandar.

1479. Osnovan univerzitet u Kopenhagenu.

1562. Rimski car Ferdinand I i turski sultan Sulejman II Veličanstveni potpisali mirovni sporazum kojim se Ferdinand odrekao Erdelja, današnji Banat, u korist turskog vazala Jovana Zapolje.

1671. Turska jobjavila rat Poljskoj.

1780. Rođen pruski general Karl Marija fon Klauzevic, jedan od najpoznatijih vojnih teoretičara XIX veka. U Napoleonovim ratovima bio u službi ruske vojske.

1803. Rođen ruski kompozitor Mihail Ivanović Glinka. Njegova dva glavna dela, opere "Život za cara" i "Ruslan i Ljudmila", odredile potonji razvoj opere u Rusiji.

1839. Srpski knez Miloš Obrenović abdicirao u korist sina Milana i napustio Srbiju. Posle smrti Milana, nekoliko nedelja po preuzimanju vlasti, knez postao mlađi sin Mihailo. Miloš se vratio u Srbiju 1859. da preuzme vlast po zbacivanju kneza Aleksandra Karađorđevića i vladao do smrti, 1860.

1869. Španija donela novi Ustav kojim je proglašena sloboda veroispovesti i štampe, uveden sud s porotom i građanski brak.

1880. U SAD instalirana prva javna telefonska kabina u svetu, u zgradi "Jejl banke" u Nju Hejvenu.

1907. Rođen engleski pronalažač Frenk Vitl, koji je 1930. patentirao prvi turboreaktor.

1926. Rođena američka filmska glumica Norma Džin Mortenson, poznata kao Merilin Monro, jedna od najvećih zvezda i seks-simbola američkog filma pedesetih godina XX veka. 1962. izvršila samoubistvo.

1941. Nemci u Drugom svetskom ratu potukli britanske trupe i osvojili Krit, čime su obezbedili važnu bazu za operacije na Bliskom Istoku i u Severnoj Africi. Britanci se povukli s velikim gubicima, a prilikom evakuacije poginulo i oko 3.000 Australijanaca.

1944. Jugoslovenski kralj Petar II Karađorđević potpisao ukaz o imenovanju bivšeg hrvatskog bana Ivana Šubašića za predsednika jugoslovenske vlade u izbeglištvu.

1946. Pogubljen rumunski general i državnik Jon Antonesku. 1940. na abdikaciju prislio kralja Karola II, proglasio se vođom i zaveo diktaturu, podredivši Rumuniju u Drugom svetskom ratu nacističkoj Nemačkoj. Posle rata osuđen na smrt i streljan.

1948. Umro srpski političar i pisac Jaša Prodanović, jedan od osnivača i lider Republikanske stranke, član Srpske akademije nauka i umetnosti. U kraljevini Srbiji bio ministar prosvete i ministar privrede, a posle Drugog svetskog rata potpredsednik Vlade FNRJ.

1958. General Šarl de Gol postao premijer Francuske u jeku krize oko budućnosti francuskih kolonija u severnoj Africi. U decembru te godine De Gol prvi put izabran za predsednika države. Drugi predsednički mandat dobio na izborima 1965.

1969. Kandidat “degolista” Žorž Pompidu izabran za predsednika Francuske pošto je Šarl de Gol podneo ostavku.

1973. Britanski Honduras promenio naziv u Belize.

1973. Premijer grčke vojne vlade Georgios Papadopulos ukinuo monarhiju i proglasio republiku.

1980. Američka kablovska TV-mreža CNN počela rad.

1987. U eksploziji bombe podmetnute u helikopter ubijen libanski premijer Rašid Karami.

1990. Predsednici SSSR i SAD Mihail Gorbačov i Džordž Buš potpisali sporazum o prestanku proizvodnje hemijskog oružja i o uništavanju tog oružja do kraja 1992.

1993. Smenjen predsednik Jugoslavije Dobrica Ćosić, prvi predsednik SRJ, izabran u junu 1992. Ta smena izazvala revolt nekoliko hiljada Beograđana ispred zgrade Skupštine. Pod optužbom da su izazvali nerede, u kojima je poginuo jedan policajac, a više ljudi povređeno, uhapšeni lider Srpskog pokreta obnove Vuk Drašković i njegova supruga Danica. Pušteni 9. jula, abolicijom predsednika Srbije Slobodana Miloševića. Novi predsednik SRJ 25. postao funkcioner Socijalističke partije Srbije Zoran Lilić.

1994. Južna Afrika se posle 33 godine vratila u Komonvelt.

1994. Armando Kalderon Sol postao prvi predsednik El Salvadora posle gotovo desetogodišnjeg građanskog rata.

1997. Na parlamentarnim izborima u Francuskoj pobedila udružena levica, a premijer postao lider Socijalističke partije Lionel Žospen.

2000. Haški tribunal za zločine počinjene u Ruandi 1994. osudio belgijskog novinara na 12 godina zatvora jer je podsticao zločine u svojim radio-emisijama.

2001. Nepalski prestolonaslednik, princ Dipendra, u palati u Katmanduu ubio roditelje, kralja Birendru i kraljicu Ajsvaraju, i šest članova porodice, a potom izvršio samoubistvo. Državna komisija saopštila da je princ bio pod uticajem alkohola i droge.

2001. U eksploziji bombe u noćnom klubu u Tel Avivu, koju je aktivirao palestinski bombaš-samoubica, poginula 21 osoba.

Objavljeno u Jun

1594. Umro italijanski slikar Đakopo Tintoreto, jedan od najvećih majstora XVI veka, čuven po veštini postizanja izuzetnih svetlosnih efekata bojom.

1740. Umro pruski kralj Fridrih Vilijam I. Diplomatskim i ratnim poduhvatima značajno proširio i ojačao zemlju. Nasledio ga sin Fridrih II Veliki.

1793. Hapšenjem “žirondinaca” u Francuskoj počela vladavina jakobinskog terora.

1809. Na brdu Čegar kod Niša u Prvom srpskom ustanku poginuo srpski vojvoda Stevan Sinđelić. Da bi zaustavio Turke koji su prodrli u srpsko utvrđenje, on je zapalio skladište municije i izazavo eksploziju u kojoj su poginuli srpski i turski vojnici. Turci glave srpskih ustanika ugradili u Ćele-kulu.

1809. Umro austrijski kompozitor Jozef Hajdn. Napisao više od 100 simfonija, više gudačkih kvarteta, klavirskih sonata, a prema njegovom "Carskom kvartetu" nastala himna Austrije.

1819. Rođen američki pisac Volt Volter Vitmen, jedan od najznačajniji pesnika američke književnosti, čija je zbirka pesama "Vlati trave" imala presudan uticaj na moderno pesništvo. Neshvaćen u svojoj zemlji, prvo priznanje dobio od engleskih "prerafaelista" i pokreta za "vers libre" u francuskoj poeziji.

1859. Počeo da radi veliki sat na kuli britanskog parlamenta u Londonu, “Big Ben”.

1902. Mirom u Verenigingu završen britansko-burski rat u kojem su poginula 5.774 Britanca i najmanje 4.000 Bura.

1910. Ujedinjenjem britanskih kolonija Natal, Transval i Rt Dobre Nade osnovana Južnoafrička unija sa statusom britanskog dominiona.

1924. Kina priznala SSSR.

1930. Rođen američki filmski glumac, režiser i producent Klint Istvud. Karijeru počeo ulogama u italijanskim "špageti-vesternima" Serđa Leonea, da bi potom postao zvezda Holivuda i uspešan režiser.

1931. U Bahreinu nađena nafta, prvo nalazište petroleja u nekoj arpaskoj zemlji.

1938. Prvi put prikazan film na televiziji. Film "Povratak Skarlet Pimpernel" prikazala američka televizijska kuća NBC.

1939. Danska s Nemačkom potpisala pakt o nenapadanju. U aprilu naredne godine nemačke trupe okupirale Dansku.

1961. Južna Afrika proglasila republiku s predsednikom Čarlsom Robertsom Svartom na čelu i napustila Britanski komonvelt.

1962. U Izraelu obešen nemački ratni zločinac Adolf Ajhman, šef Gestapoa, pošto je sud utvrdio da je kriv za smrt nekoliko miliona Jevreja u Drugom svetskom ratu.

1970. U zemljotresu jačine 7,9 stepeni Rihterove skale u Peruu poginulo više od 70.000 osoba, a 600.000 njih ostalo bez domova. Potpuno razoreni gradovi Jungaj, Huares i Čimbote.

1991. U Lisabonu potpisan mirovni sporazum o Angoli, kojim je posle gotovo 16 godina okončan građanski rat.

1992. U organizaciji Centra za antiratnu akciju u Beogradu održane demonstracije više desetina hiljada građana koji su nošenjem crnog flora dugog 1300 metara izrazili svoje saućešće sa žrtvama rata u Bosni i Hercegovini.

1996. Bosanski Hrvat Dražen Erdemović priznao, pred Međunarodnim sudom za ratne zločine u Hagu, da je učestvovao u masovnim pogubljenjima muslimana u Srebrenici. To je bilo prvo priznanje krivice pred Haškim tribunalom.

1997. Ukrajina i Rusija potpisale sporazum o strateškom partnerstvu.

2000. U Sofiji umro bivši predsednik Bugarske Petar Mladenov. Bio funkcioner za vreme komunističkog režima Todora Živkova, a krajem 80-ih postao lider reformističkih snaga koje su pod uticajem Gorbačovljeve "perestrojke" srušile vlast komunista u Bugarskoj.

2001. Agent FBI, veteran Robert Hansen, optužen za špijunažu, izjavio da nije kriv. Američka vlada optužila Hansena da je 15 godina prenosio strogo poverljive informacije Moskvi za sumu od 1.400.000 dolara i dijamante.

Objavljeno u Maj
četvrtak, 30 maj 2019 00:00

30. maj - Dogodilo se na današnji dan

1431. U Ruanu na lomači spaljena Jovanka Orleanka pošto je po nalogu Engleza pred crkvenim sudom optužena da je jeretik i veštica. Rehabilitovana na reviziji procesa 1456, a odlukom pape Benedikta XV 1920. proglašena za sveticu.

1498. Kristofer Kolumbo isplovio uz šest brodova iz španske luke Sanlukar na treće putovanje u Novi svet, tokom kog je otkrio Trinidad i obale Južne Amerike.

1536. Engleski kralj Henri VIII venčao se s trećom ženom Džejn Sejmor, 11 dana po pogubljenju njegove druge žene Ane Bolen.

1593. U tuči u jednoj londonskoj taverni ubijen Kristofer Marlou, najznačajniji dramski pisac engleske renesanse pre Šekspira.

1640. U Antverpenu umro flamanski barokni slikar Peter Paul Rubens. Njegovo delo izvršilo ogroman uticaj na evropsko slikarstvo.

1744. Umro engleski pesnik i satiričar Aleksander Poup.

1778. Umro francuski filozof, pisac i istoričar Fransoa Volter, jedan od najznačajnijih mislilaca evropskog prosvetiteljstva u 18. veku.

1814. Rođen ruski revolucionar, anarhist Mihail Aleksandrovič Bakunjin. Zbog širenja liberalnih ideja ruski Senat ga 1844. lišio plemićke titule i osudio na robiju u Sibiru, odakle je uspeo da pobegne u Zapadnu Evropu, gde je nastavio revolucionarne aktivnosti.

1848. SAD i Meksiko ratifikovali sporazum potpisan u februaru 1848. posle poraza Meksikanaca u američko-meksičkom ratu. Za naknadu od 15 miliona dolara u sastav SAD ušle meksičke teritorije Novi Meksiko, Kalifornija, delovi Nevade, Jute, Arizone i Kolorada.

1876. Zbačen turski sultan Abdul Azis, na presto stupio njegov nećak sultan Murat V, koji je svrgnut nekoliko meseci kasnije i stavljen u doživotni pritvor u jednu carigradsku palatu.

1909. Rođen američki klarinetista i kompozitor Beni Gudmen, najpopularniji džez-muzičar tridesetih godina, nazvan "kralj svinga".

1912. Umro američki pilot i konstruktor aviona Vilbur Rajt, pionir avijacije koji je 1903. s bratom Orvilom izveo prvi let u istoriji vazduhoplovstva.

1913. U Londonu zaključen mirovni ugovor članica Balkanskog saveza, koji su činile Bugarska, Srbija, Crna Gora i Grčka, i Turske, kojim je okončan Prvi balkanski rat. Turska tim ugovorom izgubila sve balkanske posede, na evropskom tlu ostao joj samo Carigrad sa okolinom.

1918. Umro ruski filozof Georgij Valentinovič Plehanov. 1883. u Ženevi osnovao prvu rusku marksističku grupu "Oslobođenje rada" koja je početkom devedesetih sarađivala s Lenjinom. Plehanov se kasnije kritički odnosio prema taktici boljševika i, smatrajući da Rusija nije dovoljno sazrela za socijalizam, Oktobarsku revoluciju ocenio kao kobnu grešku.

1942. Britansko ratno vazduhoplovstvo uz 1.047 aviona bombardovalo nemački grad Keln u Drugom svetskom ratu.

1956. Jugoslovenska državno-partijska delegacija s Josipom Brozom Titom na čelu doputovala u SSSR, u prvu posetu posle smrti Staljina i raskida s Moskvom 1948.

1960. Umro ruski pisac Boris Leonidovič Pasternak, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1958. Najveći uspeh kod publike i književne kritike doneo mu roman "Doktor Živago", objavljen u inostranstvu, posle čega je izbačen iz ruskog Saveza pisaca. U SSSR "Doktor Živago" štampan 1988.

1961. Iz zasede ubijen dominikanski diktator Rafael Truhiljo.

1973. Zapadna Nemačka i Čehoslovačka postigle dogovor o normalizaciji odnosa posle 32-godišnjeg prekida.

1980. Papa Jovan Pavle II stigao u Pariz, u prvu posetu jednog pape Francuskoj od 1814.

1992. Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija usvojio rezoluciju 757 kojom su Srbiji i Crnoj Gori, zbog umešanosti u rat u Bosni, uvedene sankcije koje podrazumevaju potpunu ekonomsku blokadu i prekid svih naučnih, kulturnih i sportskih veza sa svetom.

1992. U Beogradu ispred Jugoslovenskog dramskog pozorišta nekoliko stotina dramskih umetnika jednosatnim ćutanjem izrazilo protest protiv rata na tlu bivše Jugoslavije i saosećanje sa svim žrtvama.

1994. Umro srpski nuklearni fizičar i hemičar Pavle Savić, profesor Beogradskog univerziteta, predsednik Srpske akademije nauka i umetnosti od 1971. do 1981. Doprineo razvijanju procesa nuklearne fisije.

1995. Rusija formalizovala odnose s NATO, ali ponovila upozorenje da bi širenje zapadnog vojnog saveza na istok Evrope moglo da podeli kontinent.

1998. U severnoj avganistanskoj provinciji Tahar u zemljotresu poginulo najmanje 3.000 ljudi.

1999. U vazdušnim udarima NATO na Jugoslaviju pogođen sanatorijum u Surdulici. Poginulo 20 osoba.

1999. Najmanje 54 osobe poginule u Minsku, u stampedu nekoliko hiljada mladih koji su posle završetka rok-koncerta jurnuli u ulaz stanice podzemne železnice da se sklone od iznenadnog pljuska.

2000. Vojna komanda na Fidžiju proglasila vanredno stanje da bi okončala krizu koju su izazvali pobunjenici držeći premijera i grupu Vladinih službenika kao taoce.

2001. Na poslednjem suđenju u Nemačkoj za zločine počinjene u Drugom svetskom ratu, bivši SS-oficir i nadzornik u koncentracionom logou "Terezijenštat", 89-godišnji Anton Malot osuđen na doživotni zatvor zbog ubistva tri i pokušaja ubistva četvrtog zatvorenika jevrejske nacionalnosti na svirep način.

Objavljeno u Maj

29. maj (29.5.) je 149. dan godine po gregorijanskom kalendaru (150. u prestupnoj godini).

Do kraja godine ima još 216 dana.

1868. - U Košutnjaku, u Beogradu u atentatu ubijen je knez Mihailo Obrenović.

1875. - Rođen je Svetozar Ćorović, srpski književnik (†1919.)

1929. - Prvi zvučni film u koloru „On with the show“ prikazan je u Njujorku.

1167. - Vojska udruženih italijanskih gradova Lombardijske lige porazila je u bici kod Lenjana trupe nemačkog cara Fridriha I Barbarose.

1453. - Pad Carigrada u turske ruke nakon duge opsade i pogibija Konstantina Dragaša, poslednjeg vizantijskog cara.

1453. - Umro je Konstantin XI Paleolog Dragaš, vizantijski car.

1500. - Portugalski moreplovac Bartolomeo Dijaz, koji je otkrio Rt dobre nade, utopio se u brodolomu na olujnom moru.

1829. - Umro je Hamfri Dejvi, engleski hemičar. (* 1778.)

1832. - Umro je Vukolaj Radonjić, poslednji crnogorski guvernadur.

1839. - Uspostavljeni diplomatski odnosi Srbije i Velike Britanije.

1868. - Rođen je Abdul Medžid II, turski sultan (†1944.)

1868. - U Košutnjaku, u Beogradu u atentatu ubijen je knez Mihailo Obrenović. Atentatori su uhapšeni, odmah osuđeni i streljani na Karaburmi. Za učešće u zaveri optužen je bivši knez Aleksandar Karađorđević.

1875. - Rođen je Svetozar Ćorović, srpski književnik (†1919.)

1894. - Rođen je Džozef fon Šternberg, američki filmski režiser austrijskog porekla.

1903. - Umro je Aleksandar Obrenović, kralj Srbije (* 1876.)

1903. - Umro je Milovan Pavlović, srpski general, ministar vojske. (* 1842.)

1914. - U sudaru britanskog putničkog broda „Carica Irske“ i norveškog teretnjaka „Storstat“ na reci Sent Lorens u Kanadi poginulo je najmanje 1.012 ljudi.

1917. - Rođen je Džon Ficdžerald Kenedi, američki državnik, predsednik SAD.(†1963.)

1929. - Prvi zvučni film u koloru „On with the show“ prikazan je u Njujorku.

1932. - Rođen je Dušan Poček, srpski glumac

1942. - Umro je Džon Barimor, američki filmski i pozorišni glumac.

1944. - Umro je Jan Čajak je bio znameniti slovački pisac i prevodilac

1953. - Novozelanđanin Edmund Hilari i Nepalac Tenzing Norgaj, osvojili su, prvi u svetu, Mont Everest, najviši planinski vrh na svetu.

1968. - Savet bezbednosti UN uveo sankcije Rodeziji zbog rasne dikriminacije režima Jana Smita.

1972. - Generalni sekretar Centralnog komiteta Komunističke partije i predsednik Prezidijuma Vrhovnog Sovjeta SSSR Leonid Brežnjev i predsednik SAD Ričard Nikson potpisali u Moskvi deklaraciju kojom je otvorena era boljih, miroljubivih odnosa dve svetske sile.

1975. - Rođen je Melani Braun, engleska pevačica, muzičarka, glumica i televizijska ličnost (Spajs Gerls).

1979. - Umrla je Meri Pikford, zvezda nemog filma.

1985. - Na stadionu „Hejsel“ u Briselu, u neredima pred finalni meč evropskog Kupa šampiona između italijanskog prvaka „Juventusa“ i engleskog „Liverpula“, poginulo je 39 i povređeno više od 400 ljudi, uglavnom italijanskih navijača.

1990. - Boris Jeljcin izabran za prvog predsednika Ruske Federacije. U decembru 1999. podneo je ostavku i imenovao premijera Vladimira Putina za vršioca dužnosti. Putin je 26. marta 2002. izabran za novog predsednika Rusije.

1991. - Fudbalski klub Crvena zvezda je u Bariju osvojio titulu prvaka Evrope.

1994. - Umro je Erih Honeker, komunistički lider i predsednik Istočne Nemačke.

1997. - Loran Kabila preuzeo je dužnost predsednika Demokratske Republike Kongo (bivši Zair), 12 dana nakon što su njegove snage, u sedmomesečnom građanskom ratu, porazile armiju lojalnu diktatoru Mobutuu Sese Sekou.

1999. - Hrvatska odbila zahtev Međunarodnog suda za ratne zločine u Hagu za pokretanje istrage o zločinima počinjenim nad srpskim civilima u operaciji „Oluja“ u avgustu 1955.

2000. - Umro je Đoko Jovanić, general JNA i narodni heroj. (* 1917.)

2001. - Četvorica sledbenika Osame Bin Ladena, šefa terorističke mreže Al-Kaida osuđena u Americi za planiranje ubistava Amerikanaca u inostranstvu i postavljanje bombi u dve američke ambasade u Africi.

2002. - U Velikoj Britaniji, crnac Pol Boteng imenovan za generalnog sekretara Trezora i on je prvi crnac u vladinom kabinetu koji je zauzeo visoki položaj.

2003. - Američki predsednik Džordž Buš povukao naredbe od pre 11 godina koje su omogućile uvođenje sankcija bivšoj Jugoslaviji. Na snazi su ostale sankcije koje se odnose na bivšeg jugoslovenskog predsednika Slobodana Miloševića i njegovu porodicu.

2003. - Umro je Momir Talić, načelnik Generalštaba Vojske Republike Srpske.

2010. - Umro je Denis Hoper, američki glumac i režiser. (*1936)

Objavljeno u Maj

1522. Turci zauzeli utvrđen grad Knin i proglasili ga sedištem Ličkog sandžaka.

1660. U Osnabriku rodjen Džordž I, prvi britanski kralj iz Hanoverske dinastije. Tokom njegove vladavine od 1714. do smrti 1727. položaj premijera dobio ključnu ulogu u izvršnoj vlasti.

1738. Rođen francuski lekar Žozef Injas Gijotin, profesor anatomije. U vreme Francuske revolucije predložio izvršenje smrtne kazne spravom za odsecanje glave, koja bi skratila muke osuđeniku. Od 1792. ta sprava nosi njegovo ime.

1759. Rođen engleski državnik Vilijam Pit Mlađi, koji je 1783. postao najmlađi premijer u istoriji Velike Britanije. 1805. bio glavni organizator Treće evropske koalicije protiv Napoleona.

1812. Rusija i Turska potpisale mirovni ugovor u Bukureštu kojim je Rusija dobila Besarabiju, a Turskoj prepustila Vlašku i Moldaviju. Mir omogućio ruskom caru da vojne snage usmeri na Napoleona Bonapartu.

1834. U Kneževini Srbiji uveden srpski jezik kao služben u prepisci s turskim vlastima, koja je dotad vođena isključivo na turskom.

1843. Umro američki filolog i leksikograf Noa Vebster. 1806. objavio svoj prvi rečnik engleskog jezika, a 1828. rečnik koji i danas nosi njegovo ime.

1879. Rođen srpski matematičar, astronom i geofizičar Milutin Milanković, osnivač katedre nebeske mehanike na Beogradskom univerzitetu.

1884. Rođen češki državnik Eduard Beneš, osnivač moderne čehoslovačke države, predsednik od 1936. do 1938, kada je pred nemačkom okupacijom izbegao u London. Posle Drugog svetskog rata ponovo bio šef države do dolaska komunista na vlast 1948.

1934. Kanađanka Oliva Dion u Kalenderu u kanadskoj državi Ontario rodila pet devojčica, nazvanih "Dionove petorke", prve petorke u svetu za koje se zna da su preživele.

1937. Nevil Čemberlen posle povlačenja Stenlija Boldvina postao premijer Velike Britanije. Potpisnik Minhenskog sporazuma 1939, koji je omogućio Nemcima da okupiraju Čehoslovačku.

1937. Umro austrijski psiholog Alfred Adler, jedan od Frojdovih sledbenika. Od Frojda se odvojio 1912. osnivanjem pravca individualne psihologije.

1940. Belgijski kralj Leopold III u Drugom svetskom ratu potpisao kapitulaciju. Istog dana počela evakuacija poraženih savezničih snaga iz francuske luke Denkerk u Drugom svetskom ratu kojom je do 2. juna spaseno 224.585 britanskih i 112.546 francuskih i belgijskih vojnika.

1944. Umro srpski etnolog i folklorista Tihomir Đorđević, profesor Beogradskog univerziteta, član Srpske kraljevske akademije. Objavio oko 700 studija, putopisa, beležaka i komentara o srpskim narodnim običajima.

1961. Ukinut "Orijent-ekspres", voz koji je 78 godina saobraćao na liniji Pariz-Istanbul.

1971. SSSR lansirao kosmički brod u pravcu Marsa.

1972. U Parizu umro vojvoda od Vindzora, koji je kao engleski kralj Edvard VIII stupio na presto 1936. i iste godine abdicirao zbog ženidbe sa Amerikankom Volis Simpson.

1976. SSSR i SAD potpisali ugovor o ograničenju podzemnih nuklearnih proba.

1976. U redovan saobraćaj puštena železnička pruga Beograd-Bar, s prekidima građena 24 godine.

1982. Papa Jovan Pavle II stigao u Veliku Britaniju, u prvu posetu rimokatoličkog pape toj zemlji od 1531.

1986. Dva sovjetska kosmonauta izašla iz orbitalne stanice "Saljut 7" i provela oko četiri časa u "kosmičkoj šetnji".

1987. Devetnaestogodišnji Zapadni Nemac Matijas Rust preleteo sportskim avionom "cesna" od Helsinkija do Moskve i spustio se na centralni Crveni trg u glavnom gradu SSSR, prošavši neprimećeno kroz sovjetski vazdušni prostor.

1995. U zemljotresu na poluostrvu Sahalin poginulo najmanje 2.000 ljudi.

1995. Poginuo bosanski ministar inostranih poslova Irfan Ljubijankić kada je helikopter u kom se nalazio oboren raketom u blizini Bihaća.

1995. Na filmskom festivalu u Kanu jugoslovenski reditelj Emir Kusturica dobio "Zlatnu palmu" za film "Podzemlje". Deset godina ranije Kusturica dobio istu nagradu za film "Otac na službenom putu".

1997. Rusija i Ukrajina potpisale ugovor kojim je ruskoj Crnomorskoj floti omogućeno da 20 godina koristi pomorsku bazu u luci Sevastopolj na poluostrvu Krim.

1998. Izvršivši petu nuklearnu probu Pakistan zvanično postao nuklearna sila.

1999. Pošto je avijacija NATO pojačala napade na Jugoslaviju, jugoslovenski predsednik Slobodan Milošević, posle razgovora sa specijalnim predstavnikom ruskog predsednika Viktorom Černomirdinom, prihvatio uslove zapadnih zemalja za prekid bombardovanja.

2001. U Kairu održana prva Dečija konferencija afričkih nacija.

Objavljeno u Maj
ponedeljak, 27 maj 2019 00:00

27. maj - Dogodilo se na današnji dan

1358. Hrvatsko-ugarski kralj Ludovik I uručio gradu Dubrovniku Višegradsku povelju, kojom je Dubrovačka komuna dobila samoupravu, uz obavezu plaćanja godišnjeg danka i pružanja pomorske pomoći novom gospodaru.

1564. Umro švajcarski teolog francuskog porekla Žan Kalvin, vođa frakcije protestantizma u Ženevi, kalvinizma, koji je imao brojne pristalice u evropskim zemljama, posebno u Francuskoj, i izazvao velike društvene potrese. Njegovo delo "Temelji hrišćanstva" postalo priručnik protestantske teologije.

1679. Engleski parlament usvojio "Habeas Corpus Act", zakon koji štiti građane od nezakonitog hapšenja i utamničenja. Osnovni principi tog zakona kasnije ugrađeni u Istav SAD.

1703. Ruski car Petar Veliki osnovao novu prestonicu Rusije na ušću reke Neve u Baltičko more, Sankt Peterburg. Glavni grad Rusije bio do 1918.

1806. Francuska vojska ušla u Dubrovnik, čime je Dubrovačka Republika izgubila viševekovnu nezavisnost, mada je formalno ukinuta 31. januara 1908. kada je pripojena Kraljevini Italiji.

1840. Umro italijanski virtuoz na violini i kompozitor Nikolo Paganini, čijoj su veštini savremenici pridavali magične moći. Kao kompozitor se proslavio sa šest violinskih koncerata.

1860. Đuzepe Garibaldi, u pohodu za ujedinjenje Italije, zauzeo Palermo na Siciliji.

1868. U Mostaru rođen srpski pesnik Aleksa Šantić, autor antologijskih pesama "Ostajte ovdje", "Emina", "Veče na školju". Pripadao “Mostarskom krugu” oko književnog lista "Zora", koji je pokrenuo s Jovanom Dučićem i Svetozarom Ćorovićem.

1878. Rođena američka igračica irskog porekla Isidora Dankan, začetnik modernog baletskog pravca u kojem dominira slobodan igrački pokret. Poznata i po ljubavnoj romansi s ruskim pesnikom Sergejom Jesenjinom.

1905. U rusko-japanskom ratu ruska flota doživela težak poraz u bici kod Cušime, izgubivši 26 od 45 brodova.

1909. Rođen srpski istoričar umetnosti Svetozar Radojčić, profesor Filozofskog fakulteta u Skoplju i Beogradu, član Srpske akademije nauka i umetnosti.

1910. Umro nemački bakteriolog Robert Koh, jedan od osnivača bakteriologije, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1905. Bacil tuberkuloze otkrio 1882, izolovao i bacil antraksa i pronašao izazivača kolere.

1923. Rođen američki diplomata nemačkog porekla Hajnc Alfred Kizinger, poznat kao Henri Kisindžer, jedna od vodećih ličnosti u posleratnoj američkoj diplomatiji. Bio savetnik za nacionalnu bezbednost, državni sekretar, dobitnik Nobelove nagrade za mir 1973. Zaslužan za otopljavanje odnosa SAD i SSSR i Kine i za uspeh mirovnih pregovora s Vijetnamom.

1937. U San Francisku u saobraćaj oušten "Golden gejt", jedan od najvećih mostova na svetu.

1941. Britanska mornarica, uz pomoć avijacije, u Drugom svetskom ratu potopila nemački ratni brod "Bizmark". Poginulo oko 2.300 osoba.

1942. U okupiranoj Čehoslovačkoj smrtno ranjen šef Gestapoa Rajnhard Hajdrih. Njegova smrt 4. juna izazvala talas represalija protiv stanovništva u Češkoj i Moravskoj.

1960. U Turskoj vojnim udarom oborena vlada Adnana Menderesa. Vlast preuzeo Komitet nacionalnog jedinstva s generalom Kemalom Girselom na čelu.

1964. Umro indijski državnik Džavaharlal Nehru, prvi premijer nezavisne Indije i jedan od osnivača Pokreta nesvrstanih zemalja.

1988. Sirijske trupe ušle u južna predgrađa Bejruta i okončale tronedeljene ulične borbe rivalskih muslimanskih šiitskih milicija.

1992. U redu za hleb u centru Sarajeva od eksplozije granate poginulo 16 osoba, a 144 povređene.

1993. U eksploziji automobila-bombe ispred galerije Ufici u Firenci pet osoba poginulo, a kolekcija galerije ozbiljno oštećena.

1997. NATO i Rusija potpisali "Osnivački akt o međusobnoj saradnji", kojim je formiran zajednički Stalni savet NATO-Rusija, za konsultacije o evropskoj bezbednosti.

1997. Šefovi diplomatija Hrvatske i Jugoslavije Mate Granić i Milan Milutinović u Zagrebu potpisali konzularnu konvenciju kojom se uređuje status diplomatskih predstavništva.

1999. Medjunarodni sud za ratne zločine u Hagu optužio predsednika Jugoslavije Slobodana Miloševića i još četiri funkcionera Jugoslavije i Srbije za zločine protiv čovečnosti i ratne zločine na Kosovu.

2001. U Japanu održan prvi referendum na temu energetike. Stanovnici sela Kariva, u kojem se nalazi najveća nuklearna elektrana na svetu, izjasnili se protiv korišćenja recikliranog plutonijuma u njenim postrojenjima.

Objavljeno u Maj
nedelja, 26 maj 2019 00:00

26. maj - Dogodilo se na današnji dan

604. Umro Sveti Avgustin, prvi kenterberijski nadbiskup i osnivač hrišćanske crkve u Engleskoj. Papa Grgur I poslao ga 596. s 40 “benediktinaca” da utemelji hrišćanstvo i poveže Englesku s Rimom. 597. osnovao Kenterberijsku nadbiskupiju.

735. Umro engleski istoričar i kaluđer Sveti Bid, autor prve istorije Engleske. Njegova "Crkvena istorija engleskog naroda", pisana na latinskom, najvažniji izvor anglosaksonske istorije između I i VI veka.

1521. Rimsko-nemački car Karlo V, kao izvršilac papske ekskomunikacije, doneo Vormski edikt kojim su Martin Luter, osnivač protestantizma u Nemačkoj, i njegovi sledbenici prognani iz zemlje.

1659. Aurangzeb, veliki mogul Indije, zvanično stupio na presto koji je uzurpirao zbacivši oca i smaknuvši braću.

1805. Napoleon Bonaparta u milanskoj katedrali krunisan za kralja Italije.
1822. Rođen francuski pisac Edmon Gonkur. Zaveštanjem, posle njegove smrti 1896. osnovana "Akademija Gonkur" koja od 1903. svake godine nagrađuje najbolji roman francuske literature.

1851. U Londonu počeo prvi moderni međunarodni šahovski turnir, koji je 15. jula, u konkurenciji 16 igrača, završen trijumfom nemačkog majstora Adolfa Andersena.

1865. Predajom generala Kirbija Smita u Šrevenportu kod Nju Orleansa u Luizijani prestao poslednji oružan otpor južnjačke vojske u Američkom građanskom ratu, mesec i po dana pošto je Konfederacija potpisala kapitulaciju.

1868. Obešen irski nacionalista Majkl Baret zbog bombaškog napada u Londonu. To je bilo poslednje javno smaknuće u Engleskoj.

1876. Umro češki istoričar i političar František Palacki, organizator i predsednik Sveslovenskog kongresa 1848. i jedan od osnivača Matice češke. Zastupao ideju austroslavizma i zalagao se za federativno preuređenje Austro-Ugarske.

1896. Nikola II Romanov krunisan za cara Rusije.

1912. Rođen mađarski političar Janoš Kadar, lider mađarskih komunista i predsednik Vlade 1956. posle antisovjetskih demonstracija i oružane pobune u Mađarskoj ugušene intervencijom sovjetskih trupa.

1923. Održana prva motociklistička trka "24 casa Le Mana".

1942. U Londonu potpisan britansko-sovjetski ugovor o punoj saradnji dve zemlje u Drugom svetskom ratu i posle okončanja rata.

1955. U Beograd doputovala delegacija Sovjetskog Saveza na čelu s prvim sekretarem CK KPSS Nikitom Hruščovim. To je bila prva zvanična poseta, posle 1948, predstavnika SSSR Jugoslaviji. Na kraju razgovora potpisana Beogradska deklaracija, kojom su normalizovani međudržavni odnosi.

1966. Britanska Gijana postala nezavisna država u okviru Britanskog komonvelta.

1972. U Moskvi potpisan prvi sporazum SSSR i SAD o ograničenju strategijskog nuklearnog naoružanja, SALT 1.

1976. Umro nemački filozof Martin Hajdeger, jedan od najuticajnijih filozofa XX veka, profesor univerziteta u Frajburgu.

1978. Umrla ruska balerina Tamara Platonovna Karsavina, uz Anu Pavlovu i Vaclava Nižinskog jedna od najvećih zvezda Ruskog baleta Sergeja Đagiljeva.

1991. Zvijad Gamsahurdija izabran za predsednika Gruzije.

1991. Austrijski putnički avion "boing 767", kompanije bivšeg automobilskog asa Nikija Laude, pao na oko 160 kilometara severno od Bangkoka. Poginulo svih 223 putnika i članova posade. Medju poginulima bila i tri Jugoslovena.

1997. Australijski premijer Džon Hauard izvinio se desetinama hiljada Aboridžina koji su u prošlosti, zbog sprovođenja politike asimilacije, na silu uzeti od svojih roditelja.

1998. Uprkos protivljenju profesora i studenata Skupština Srbije usvojila Zakon o univerzitetu kojim je Vlada Srbije ovlašćena da postavlja rektora, dekane, univerzitetske i fakultetske upravne i nadzorne odbore. Policija brutalno rasterala studente i profesore koji su zbog toga protestovali ispred zgrade Skupštine. U naredne dve godine 180 profesora napustilo Beogradski univerzitet.

2001. Organizaciju afričkog jedinstva posle 38 godina postojanja zamenila Afrička unija. Promena izvršena u cilju političke i ekonomske integracije 53 afričke države-članice, a po ugledu na Evropsku uniju.

Objavljeno u Maj

1787. Pod predsedništvom Džordža Vašingtona u Filadelfiji počela rad Ustavna konvencija. Nacrt Ustava SAD usvojen 17. septembra, posle gotovo četiri meseca rasprave.

1803. Rođen američki pesnik, esejist i duhovni vođa transcendentalista Ralf Valdo Emerson.

1810. U Rio de la Plati u Argentini počela pobuna protiv španskog kolonijalnog režima, a vlast preuzela privremena Vlada. Taj dan se proslavlja kao Dan nezavisnosti Argentine, mada je nezavisnost formalno proglašena u julu 1816.

1840. U Srbiji juveden javni poštanski saobraćaj otvaranjem prve pošte u Beogradu, u zgradi na Kalemegdanu. Pošta iz Beograda u druga mesta u zemlji otpremana sredom i subotom.

1856. Rođen francuski maršal Franše Depere, komandant savezničkih snaga na Solunskom frontu u Prvom svetskom ratu i počasni vojvoda srpske vojske.

1879. Rođen  Vilijam Maksvel, lord Biverbruk, britanski političar i novinski magnat. Bio član britanske vlade za vreme dva svetska rata i vlasnik "Dejli ekspresa" i "Sandej ekspresa".

1889. Rođen ruski inženjer avijacije Igor Ivanovič Sikorski. Napravio helikopter i avion s više motora.

1892. Rođen bivši predsednik SFRJ Josip Broz Tito. Za vreme njegove vladavine 25. maj slavljen kao Dan mladosti. Prema nekim podacima, on je rođen 7. maja.

1895. Britanski pisac Oskar Vajld osuđen na dve godine robije zbog homoseksualizma.

1911. Predsednik Meksika Porfirio Dijas podneo ostavku posle pobede revolucionarnih snaga nad trupama Vlade u građanskom ratu.

1915. Završena bitka za grad Ipr u Belgiji u Prvom svetskom ratu, u kojoj je bilo 105.000 poginulih i ranjenih, a tokom koje su Nemci prvi put upotrebili otrovni gas koji je po tom gradu dobio naziv iperit.

1922. Rođen Enriko Berlinguer, lider italijanskih komunista od 1972. do smrti 1984, zastupnik "evrokomunizma" i "istorijskog kompromisa".

1923. Velika Britanija priznala nezavisnost Transjordanije pod emirom Abdulahom. Istog dana 1946. novim sporazumom priznat suverenitet te bliskoistočne države nazvane Jordan, sa Abdulahom kao kraljem.

1929. U Narodnom pozorištu u Beogradu izvedena premijera "Gospođe ministarke" Branislava Nušića. Reditelj bio Vitomir Bogić, a scenograf Ananije Verbicki. Naslovnu ulogu tumačila Žanka Stokić, kojoj je Nušić unapred namenio ulogu.

1944. Nemci u Drugom svetskom ratu počeli vazdušni desant na Drvar, u Bosni, gde je bio smešten Vrhovni štab jugoslovenskih partizana.

1960. Tokom kinesko-nepalskih prepirki oko granice na Mont Everestu Kinezi stigli na severnu stranu vrha i postavili kinesku zastavu i bistu Mao Cedunga.

1961. Britanski advokat Piter Benenson u Londonu osnovao organizaciju za zaštitu ljudska prava “Amnesti internešenel”.

1963. Samit afričkih država u Adis Abebi okončan sporazumom o osnivanju Organizacije afričkog jedinstva.

1969. U Sudanu državnim udarom vlast preuzeo pukovnik Džafar Mohamed al-Nimeiri.

1979. Po poletanju sa čikaškog aerodroma srušio se američki avion "DC-10" pošto mu je prethodno otpao jedan motor. Poginulo svih 273 putnika i članova posade.

1983. U požarima koji su zahvatili tri broda na reci Nil u južnom Egiptu poginulo više od 300 ljudi.

1991. Završena dvodnevna akcija tokom koje su Izraelci "vazdušnim mostom" prebacili 15.000 etiopskih Jevreja iz Adis Abebe u Izrael.

1992. Oskar Luiđi Skalfaro postao predsednik Italije.

1993. Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija usvojio rezoluciju 827 o osnivanju Međunarodnog suda za ratne zločine počinjene na tlu SFRJ, sa sedištem u Hagu. To je bio prvi takav sud posle sudova u Nirnbergu i Tokiju. 1994. osnovan i Međunarodni krivični sud za Ruandu, sa sedištem u tanzanijskom gradu Aruši.

1994. Ruski književnik Aleksandar Solženjicin vratio se u Rusiju posle 20 godina izgnanstva.

1995. Avijacija NATO, u ratu u BiH, bombardovala skladište municije bosanskih Srba kod Pala. Srbi odgovorili uzimanjem za taoce 377 pripadnika mirovnih snaga UN. Poslednji taoci pušteni 18. juna.

1995. U eksploziji granate na centralnom trgu u Tuzli 71 osoba poginula, a 108 ih povređeno.

1996. Bivši bugarski car Simeon II vratio se u zemlju posle 50 godina egzila.

1997. Vojnim udarom zbačena civilna vlada u Sijera Leoneu, a predsednik Ahmad Tedžan Kabah prinuđen da napusti zemlju.

2000. U 100. godini umro češki pozorišni i filmski glumac Fransis Lederer. Nemački film "Pandorina kutija" jedan od najpoznatijih filmova u kojima je glumio.

2001. Deset godina po raspadu SFRJ, predstavnici novonastalih država u Beču parafirali Sporazum o podeli imovine bivše zajedničke zemlje.

2001. Amerikanac Erik Vajhenmajer prva slepa osoba koja je osvojila Mont Everst, na koji se popeo sa Šermanom Bulom, 64-godišnjim lekarem, koji je tako postao najstarija osoba koja je osvojila taj vrh.

2001. Umro kubanski fotograf Alberto Korda, poznat po fotografijama južnoameričkog gerilskog vođe Ernesta Če Gevare.

Objavljeno u Maj
ponedeljak, 13 maj 2019 00:00

13. maj - Dogodilo se na današnji dan

1619 - Po nalogu princa Morisa od Nasaua (Maurice van Našau)pod optužbom za religioznu subverziju pogubljen je holandski državnik Johan fan Oldenbarnevelt (van Oldenbarneveldt), osnivač moderne holandske države.

1717 - U Beču je rođena austrijska carica, češka i mađarskakraljica Marija Terezija (Maria Theresia), naslednica Karla VI od 1740, jedna od najznačajnijih ličnosti dinastije Habsburga.

1787 - Prvi brodovi sa robijašima krenuli su iz Engleske premanovoj koloniji Australiji koja je tada Engleskoj služila kao kažnjenička kolonija.

1792 - Rođen je italijanski sveštenik Đovani Mastai Fereti(Giovanni, Ferretti), od 1846. papa Pije IX (Pius). Za vreme njegovog pontifikata, najdužeg u istoriji rimokatoličke crkve (31 godina i 236 dana), prestala je da postoji Crkvena država (1870). Najveći njen deo ušao je u sastav Kraljevine Sardinije, dok je papska država svedena na nekadašnji Patrimonij.

1795 - Rođen je slovački filolog i istoričar Pavel JozefŠafarik (Josef), jedan od osnivača slavistike. Bio je direktor srpske gimnazije u Novom Sadu od 1819. do 1833. ("Srpska čitanka").

1798 - Rođen je slikar Konstantin Danil, jedan od najvećihsrpskih slikara 19. veka, predstavnik srpskog bidermajera. 1830 - Osnovana je Republika Ekvador, a za prvog predsednikaizabran je Huan Hoze Flores (Juan Jose).

1840 - Rođen je francuski pisac Alfons Dode (Alphonse Daudet)autor trilogije o zgodama Tartarena Taraskonca, remek dela francuske humorističke proze. Veliki uspeh donela mu je zbirka pripovedaka "Pisma iz mog mlina". 1846 - Kongres SAD je formalno objavio rat Meksiku, mada su borbeu Kaliforniji započele nekoliko dana ranije.

1848 - U Sremskim Karlovcima je počelo zasedanje "Majskeskupštine" na kojoj su delegati 175 crkvenih opština iz Vojvodine i Srbije izabrali Josifa Rajačića za patrijarha, a pukovnika Stevana Šupljikca za vojvodu. Skupština je 15. maja proglasila Srpsko Vojvodstvo, ali austrijska i mađarska vlada nisu priznali srpsku autonomiju.

1851 - Rođen je srpski pisac i lekar Laza Lazarević ("Prvi puts ocem na jutrenje", "Sve će to narod pozlatiti", "Na bunaru", "Školska ikona", "On zna sve", "U dobri čas hajduci", "Verter").

1862 - Rođen je srpski pisac Janko Veselinović, autor romana"Hajduk Stanko" sa tematikom iz Prvog srpskog ustanka i pripovedaka i romana iz seoskog života ("Slike iz seoskog života", "Seljanka").

1881 - Rođen je Dimitrije Tucović, vođa socijalističkogpokreta u Srbiji. Bio je jedan od organizatora prve Balkanske socijaledmokratske konferencije (1910), a na kongresu Internacionale u Kopenhagenu (1910) odlučno se suprotstavio imperijalističkoj politici zvanične Austrije. Objavio je oko 600 radova u domaćim i stranim listovima. Poginuo je 20. novembra 1914. u Kolubarskoj bici ("Zakonsko osiguranje radnika", "Zakon o radnjama i socijalna demokratija").

1882 - Rođen je francuski slikar Žorž Brak (Georges Braque)koji je s Pablom Pikasom (Picašo) 1905. osnovao kubistički pokret.

1887 - U Beogradu je osnovana Provizorna opservatorija Velikeškole. Osnivanjem Republičkog hidrometeorološkog zavoda Srbije 1947. Opservatorija je postala njegov sastavni deo.

1888 - U Brazilu je ukinuto ropstvo.

1914 - Rođen je američki bokser Džoe Luis (Joe) prvak sveta uteškoj kategoriji od 1937. do 1949, kada se povukao.

1930 - Umro je norveški polarni istraživac i diplomata FritjofNansen (Fridtjof), dobitnik Nobelove nagrade za mir 1922. Kao visoki komesar Društva naroda rukovodio je repatrijacijom ratnih zarobljenika nakon Prvog svetskog rata.

1931 - Umro je srpski kompozitor i horovođa Josif Marinković,član Srpske kraljevske akademije. Njegove solo pesme i mnoge horske kompozicije uz pratnju klavira poseban su doprinos srpskoj muzici. Bio je dirigent beogradskog pevačkog društva "Obilić".

1949 - Prvi britanski mlazni avion "Kanbera" izvršio je prviprobni let.

1961 - Umro je američki filmski glumac Gari Kuper (Gary Cooper),dobitnik Oskara za filmove "Narednik Jork" i "Tačno u podne".

1968 - U Parizu su počeli zvanični pregovori predstavnikaSevernog Vijetnama i SAD o okončanju rata u Vijetnamu.

1981 - Na trgu Svetog Petra u Rimu u atentatu je ranjen papa JovanPavle II. Atentator Mehmed Ali Agdža (Agca) je uhapšen. Pušten je iz zatvora nakon 20 godina i u junu 2000. predat Turskoj.

1990 - U Zagrebu na stadionu u Maksimiru na fudbalskoj utakmici zagrebačkog "Dinama" i beogradske "Crvene zvezde" dogodio se krvavi obračun navijača ova dva kluba.

1994 - Ministri inostranih poslova SAD, EU i Rusije postigli su uŽenevi saglasnost o zajedničkoj strategiji u rešavanju bosanskog konflikta.

1999 - Peru i Ekvador su potpisali dokument o razgraničenju,okončavši posle šest decenija spor zbog kojeg su te zemlje tri puta ratovale.

1999 - U 97. godini života umro je Džin Sarazen (Gene Sarazen)jedan od samo četiri golf igrača koji su osvojili četiri glavna profesionalna kupa u golfu.

2005 - Na prvoj međunarodnoj donatorskoj konferenciji za obnovu iočuvanje kulturnog nasleđa na Kosovu, održanoj u Parizu u organizaciji UNESKO-a, prikupljeno je deset miliona dolara. 2007 - Na takmičenju za pesmu Evrovizije u Helsinkiju pobedila je predstavnica Srbije Marija Šerifović sa pesmom "Molitva".

Objavljeno u Maj
subota, 09 mart 2019 00:00

9. mart - Dogodilo se na današnji dan

1074. Boreći se protiv kršenja celibata, papa Grgur VII naredio ekskomunikaciju svih oženjenih rimokatoličkih sveštenika.

1495. Tokom opsade Napulja, u vojsci frnacuskog kralja Šarla III pojavila se epidemija sifilisa koja se brzo proširila na ostale evropske zemlje. Smatra se da su, dotad nepoznatu bolest, doneli Kolumbovi moreplovci s Novog kontinenta.

1661. Umro kardinal Žil Mazaren, francuski političar italijanskog porekla. Posle smrti kardinala Rišeljea 1642. postao ministar za vreme regentstva kraljice Ane i kao jedan od najveštijih diplomata svoga doba učvrstio temelje na kojima je Luj XIV gradio hegemonističku politiku Francuske prema Evropi.

1796. Napoleon Bonaparta oženio Žozefinu de Boarne, udovicu bivšeg francuskog oficira gijotiniranog za vreme Francuske revolucije.

1814. Rođen ukrajinski pisac i slikar Taras Ševčenko, najveći ukrajinski pesnik XIX veka, romantičar i revolucionar. Poezijom inspirisanom narodnim stvaralaštvom razvio književni ukrajinski jezik i otvorio puteve novoj ukrajinskoj poeziji.

1831. Kralj Luj Filip osnovao francusku Legiju stranaca sa sedištem u Alžiru.

1862. Tokom Američkog građanskog rata dogodio se prvi sukob oklopnih brodova između "Monitora", broda armije Unije, i broda Konfederalne vojske "Merimak". U četvoročasovnoj bici nijedan brod nije oštećen.

1888. Umro Vilhelm I, pruski kralj od 1861, koji je uz pomoć moćnog kancelara Ota fon Bizmarka 1871. ujedinio 25 nemačkih država u Nemačko Carstvo i proglasio se carem.

1890. Rođen ruski državnik Vjačeslav Mihajlovič Molotov, šef sovjetske diplomatije od 1939. do 1949. i od 1953. do 1956, glavni pregovarač s nacističkom Nemačkom u pripremi sovjetsko-nemačkog pakta o nenapadanju, u avgustu 1939. Posle 30 godina provedenih u partijskom i državnom vrhu u vreme Staljinove diktature, isključen iz Centralnog komiteta Komunističke partije i smenjen sa svih funkcija u junu 1957.

1924. Italija anektirala Rijeku, koja je od potpisivanja jugoslovensko-italijanskog ugovora u Rapalu u novembru 1920. imala status nezavisnog grada.

1942. Japanske invazione snage u Drugom svetskom ratu okončale zauzimanje indonežanskog ostrva Java, tada pod holandskom kolonijalnom vlašću.

1943. Rođen američki velemajstor Robert Bobi Fišer, prvi Amerikanac koji je osvojio titulu svetskog prvaka u šahu. Šampionsku titulu stekao pobedivši 1972. u Rejkjaviku ruskog velemajstora Borisa Spaskog, a izgubio bez meča 1975, kada je odbio da prihvati uslove Međunarodne šahovske federacije, pa je za prvaka sveta proglašen ruski velemajstor Anatolij Karpov.

1989. Vlasti u Varšavi zvanično optužile sovjetske službe bezbednosti za likvidaciju više od 4.200 poljskih oficira u Katinskoj šumi, u proleće 1940.
1991. U Beogradu održane prve velike antirežimske demonstracije. Policija silom rasturila demonstrante, posle čega su na ulice Beograda izašli s tenkovi. Poginuli jedan demonstrant i jedan policajac. Proteste narednih dana nastavili studenti, kod Terazijske česme.

1992. Umro bivši premijer Izraela Menahem Begin. Lider ilegalne cionističke grupe "Irgun Cevai Leumi" četrdesetih, a posle osnivanja Izraela 1948. šef desničarske partije "Likud", potpisao 1997. u Kemp Dejvidu mirovni ugovor sa egipatskim predsednikom Anvarom el Sadatom, za šta je s njim podelio Nobelovu nagradu za mir 1978.

1994. IRA izvela prvi u seriji minobacačkih napada na londonski aerodrom "Hitrou".

1999. Iranski predsednik Mohamad Hatami doputovao u Italiju, što je bila prva poseta šefa iranske države jednoj zapadnoj zemlji od islamske revolucije 1979. Tokom trodnevne posete Hatami se sreo i s poglavare Rimokatoličke crkve Jovanom Pavlom II u Vatikanu, kao najviši iranski verski lider koji je posetio papu.

2001. U napadima albanskih ekstremista na selo Lučane na jugu Srbije poginuo jedan pripadnik srpskih snaga bezbednosti, a dva povređena.

2002. Ponovo otvoren tunel Mon Blan u Alpima, posle velikog požara u kojem je 1999. poginulo 39 osoba.

2002. U samoubilačkoj eksploziji u prepunom kafiću “Moment” u Jerusalimu, u blizini rezidencije izraelskog premijera Ariela Šarona, poginulo 13, povređeno više od 50 osoba.

Objavljeno u Na današnji dan

- Danas je međunarodni Dan žena. Druga međunarodna konferencija žena socijalista je 8. marta 1910. u Kopenhagenu, na inicijativu nemačke revolucionarke Klare Cetkin, ustanovila praznik u znak sećanja na demonstracije američkih žena u Čikagu 8. marta 1909. Prva proslava Dana žena u Srbiji održana je 1914.

1500. Portugalski moreplovac Pedro Alvarez Kabral krenuo iz Lisabona na put u Indiju. Promenivši dotad poznatu rutu, udaljio se od afričke obale u pravcu zapada, prema Južnoj Americi, i tako otkrio današnji Brazil, proglasivši ga portugalskom kolonijom. Iste godine brazilsku obalu otkrio Španac Visente Pinson.

1846. U Beogradu otvorena prva čitaonica u Srbiji, nazvana Srpsko čitalište, kasnije Čitalište beogradsko.

1879. Rođen srpski slikar i vajar Mihailo Milovanović, jedan od osnivača Udruženja likovnih umetnika Srbije, ratni slikar Vrhovne komande srpske vojske u Prvom svetskom ratu, autor čuvenih portreta srpskih vojvoda Radomira Putnika, Živojina Mišića, Stepe Stepanovića i Petra Bojovića, kralja Petra I Karađorđevića i regenta Aleksandra Karađorđevića.

1879. Rođen nemački hemičar i fizičar Oto Han, koji je s Fricom Štrasmanom 1939. otkrio cepanje jezgra atoma urana pomoću neutrona, čime je otvorio eru nuklearnih reaktora. Dobitnik Nobelove nagrade za hemiju 1944.

1889. Umro švedski brodski inženjer i pronalazač Džon Erikson, izumitelj prvog uspešnog brodskog vijka.

1910. U Kopenhagenu održana Druga konferencija žena-socijalista, na inicijativu nemačke revolucionarke Klare Cetkin. Na konferenciji ustanovljen praznik Dan žena, u znak sećanja na demonstracije žena u Čikagu 8. marta 1909.

1914. U Srbiji održana prva proslava Dana žena.

1917. Nemirima i štrajkovima u Petrogradu počela "Februarska revolucija" u Rusiji.

1921. Francuske trupe ušle u Diseldorf i druge gradove u Ruru pošto Nemačka nije isplatila ratnu štetu, što je bila obavezna prema Versajskom mirovnom ugovoru, potpisanom posle Prvog svetskog rata.

1922. U Zagrebu izvršena smrtna kazna vešanjem nad Alijom Alijagićem, koji je 1921. u Delnicama izvršio atentat na jugoslovenskog ministra unutrašnjih poslova Milorada Draškovića, tvorca Obznane, Vladine uredbe kojom je zabranjen rad Komunističke partije Jugoslavije.

1942. Japanske trupe u Drugom svetskom ratu zauzele glavni grad Burme Rangun, dan pošto su grad napustili Britanci.

1942. Umro kubanski velemajstor Hose Raul Kapablanka, svetski prvak u šahu od 1921. do 1927. Titulu osvojio pobedivši nemačkog velemajstora Emanuela Laskera, a izgubio od ruskog velemajstora Aleksandra Aljehina.

1950. Sovjetski maršal Kliment Vorošilov objavio da je SSSR u septembru 1949. isprobao atomsku bombu, u vreme kada se smatralo da je SAD jedina država koja poseduje nuklearno naoružanje.

1965. U Južni Vijetnam se iskrcalo 3.500 američkih marinaca, čime je počelo masovno uključenje kopnenih trupa SAD u Vijetnamski rat. Početkom 1968. broj američkih trupa u Južnom Vijetnamu popeo se na 525.000.

1973. U eksploziji automobila-bombe, koju su podmetnuli pripadnici IRA ispred zgrade glavnog londonskog suda i sedišta Skotland jarda u Londonu, poginula jedna osoba, a povređeno njih 238.

1993. Uz posredovanje Međunarodnog komiteta Crvenog krsta iz logora u Bosni i Hercegovini pušteno 5.540 zarobljenika zatočenih tokom bosanskog rata. Prema saznanjima te organizacije, ostalo zatočeno još 3.100 zarobljenika u srpskim, hrvatskim i muslimanskim logorima.

1994. Više od 100 intelektualaca iz celog sveta potpisalo Apel svim evropskim vladama i Ujedinjenim nacijama zahtevajući da spreče masakre u Bosni i na teritoriji cele SFRJ i da Jugoslavija preda teško naoružanje UN. Zatraženo da, ukoliko vlasti SRJ to odbiju, njeno naoružanje bude uništeno bombardovanjem iz vazduha maksimalno štedeći ljudske živote.

1999. Vojska Šri Lanke, u brzoj operaciji, zauzela više od 500 kvadratnih kilometara teritorije na severu zemlje, koja je bila pod kontrolom separatističke gerilske grupe Tamilski tigrovi. U sukobima separatista i Vladinih snaga od 1983. poginulo oko 57.000 ljudi.

2001. NATO odobrio ulazak jugoslovenskih vojno-policijskih snaga u prvi sektor Kopnene zone bezbednosti na administrativnoj granici Srbije i Kosova. Kopnena zona bezbednosti uspostavljena na osnovu Kumanovskog sporazuma, koji su u junu 1999. potpisali NATO i Vojska Jugoslavije, po završetku vazdušnih udara NATO na SRJ. Jugoslovenske snage ušle u prvi sektor 14. marta.

2001. Međunarodni sud za ratne zločine u Hagu formirao poseban tim za istragu zločina OVK. Prve optužnice protiv Albanaca sa Kosova podignute u februaru 2003.

2001. U 102. godini umrla Dam Ninet de Valoa, balerina i osnivač Britanskog kraljevskog baleta.

Objavljeno u Na današnji dan
četvrtak, 28 februar 2019 00:00

28. februar - Dogodilo se na današnji dan

1525. Španski osvajač Ernan Kortes pogubio je poslednjeg astečkog cara Kuautemoka.

1825. Rusija i Velika Britanija potpisale su ugovor kojim je određena granica između Aljaske i Kanade, teritorija koje su tada bile u posedu Rusa, odnosno Britanaca.

1832. U Beogradu je osnovana Narodna biblioteka Srbije kao sastavni deo Državne štamparije. Biblioteka je potom bila pod Ministarstvom prosvete, a od 1871. je samostalna ustanova. Odluku o osnivanju doneo je knez Miloš Obrenović.

1844. Tokom prikazivanja nove fregate "Prinston", koje je na reci Potomak priredila američka mornarica, na brodu je eksplodirao jedan od topova, usmrtivši državnog sekretara, ministra mornarice i još nekoliko funkcionera vlade SAD.

1862. U Srbiji je donet prvi zakon o advokaturi.

1869. Umro je francuski pisac i diplomata Alfons de Lamartin, jedan od najvećih liričara romantizma. Slavu mu je donela već prva knjiga "Pesničke meditacije", a potom i njegova najznačajnija zbirka "Pesničke i religiozne harmonije" sa čuvenom "Himnom noći" koju je preveo Njegoš. U proznom delu "Put na istok" sa simpatijama je opisao Srbiju i njenu borbu za slobodu.

1916. Završeno je prebacivanje glavnine srpske vojske od oko 140.000 vojnika iz okupirane Srbije u Prvom svetskom ratu, na ostrvo Krf. Oporavljena u narednim mesecima, reorganizovana i naoružana srpska vojska se u leto iste godine vratila u borbu na Solunskom frontu. Tokom povlačenja preko Albanije od decembra 1915. više od 200.000 vojnika i civila umrlo je od gladi, iscrpljenosti i zime.

1922. Velika Britanija je formalno proglasila nezavisnost Egipta, ali je zadržala kontrolu nad Sueckim kanalom i poslovima odbrane zemlje.

1931. Član Donjeg doma britanskog parlamenta Osvlad Mozli osnovao je "Novu partiju", koja je godinu dana kasnije postala Britanska unija fašista.

1933. Hitler je, dan nakon paljenja Rajhstaga, ubedio predsednika Nemačke Paula fon Hindenburga da potpiše Zakon o odbrani naroda i države kojim su ukinute lične slobode, sloboda govora i štampe i pravo na okupljanje. U nekoliko narednih dana uhapšeno je više od četiri hiljade komunista.

1941. U egzilu je umro bivši španski kralj Alfonso XIII. Odbivši da abdicira 1931, kada su na izborima u Španiji pobedili republikanci, kralj je bio prisiljen da napusti zemlju.

1948. Poslednje britanske vojne jedinice napustile su Indiju. Laburistička vlada ukinula je 1947. britansku vladavinu nad Indijom.

1953. U Ankari su Jugoslavija, Grčka i Turska potpisale sporazum o političkoj, privrednoj i vojnoj saradnji, poznat kao Balkanski savez.

1974. SAD i Egipat su posle sedam godina prekida obnovili diplomatske odnose.

1975. U najtežoj podzemnoj železničkoj nesreći u Velikoj Britaniji, 42 putnika su poginula kad je voz u punoj brzini udario u ogradu u stanici "Murgejt" londonskog metroa.

1986. U centru Stokholma ubijen je švedski premijer i lider Socijaldemokratske stranke Ulof Palme. Jedan od najpopularnijih evropskih političara u to vreme, ubijen je na ulici dok se sa suprugom vraćao kući iz bioskopa. Atentator nije otkriven.

1991. Završen je Zalivski rat, koji su 42 dana vodile SAD i saveznici protiv Iraka. Iračke snage prisiljene su da napuste Kuvajt koji su okupirale 1. avgusta 1990.

1991. Srpsko nacionalno veće i Izvršno veće SAO Krajine donelo je odluku da se SAO Krajina razdružuje od Republike Hrvatske i ostaje u Jugoslaviji.

1993. Američki vojni transporteri izbacili su iznad istočne Bosne prve tovare humanitarne pomoći u hrani i lekovima, čime je počela "Operacija padobran" u ratom zahvaćenoj Bosni i Hercegovini.

1994. U zoni "zabranjenog leta" iznad Bosne i Hercegovine zapadno od Banjaluke dva američka aviona F-16 srušili su četiri srpska aviona tipa "Galeb".

1997. U Iranu je zemljotres razorio više od 20 sela, a poginulo je oko 1.000 ljudi.

1998. Nakon ubistva četiri srpska policajca kod Glogovca i Srbice, na području Drenice na Kosovu počeli su sukobi srpskih snaga bezbednosti i kosovskih Albanaca, pripadnika Oslobodilačke vojske Kosova.

2002. U potrazi za Radovanom Karadžićem pripadnici SFOR-a sproveli su opsežnu akciju na području Čelebića, ali nisu uspeli da uhapse ratnog lidera bosanskih Srba optuženog za ratne zločine pred Međunarodnim sudom u Hagu.

2003. Na zajedničkoj sednici oba veća Skupštine SR Jugoslavije proglašena je Povelja o ljudskim i manjinskim pravima i građanskim slobodama.

Objavljeno u Na današnji dan

280. Rođen rimski imperator Konstantin I. Počeo hristijanizaciju Rimskog carstva, a prema nekim izvorima rođen u današnjem Nišu. 312. izdao Milanski edikt o toleranciji kojim je hrišćanstvo izjednačio sa ostalim verama, a 325. sazvao Prvi vaseljenski sabor u Nikeji na kojem je stvoren temelj dogmatskog i kanonskog sistema hrišćanske crkve. 330 osnovao Konstantinopolj, novu prestonicu Rimskog carstva.

1617. U selu Stolbovo sklopljen mirovni ugovor Švedske i Rusije. Šveđani Rusiji vratili područje Novgoroda i priznali dinastiju Romanovih, a zadržali južnu obalu Finskog zaliva i Karelijsku prevlaku i time odsekli Rusiju od Baltika, što je trajalo sve do Severnog rata, od 1700 do 1721.

1844. Dominikanska Republika postala nezavisna od Haitija.

1881. Buri pobedili Britance u bici kod Majuba Hila u južnoj Africi. Na isti dan 1900. britanske trupe pod komandom lorda Kičinera pobedile Bure u presudnoj bici kod Pardenberga.

1887. Umro ruski kompozitor i naučnik Aleksandar Borodin, pripadnik muzičke grupe "Velika petorica", čije je delo značajno doprinelo razvoju ruske simfonije i kamerne muzike. Na svom životnom delu, operi "Knez Igor", radio 18 godina, a dovršili je Rimski-Korsakov i Glazunov, stvorivši remek-delo ruske romantične opere. Autor značajnih radova iz hemije i biohemije.

1900. Osnovana britanska Laburistička partija, s Remzijem Mekdonaldom kao sekretarom.

1902. Rođen američki pisac Džon Štajnbek, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1962. Književni uspeh postigao romanom "Kvart Tortilja" 1935, a potom usledila čuvena dela "O miševima i ljudima", "Plodovi gneva", "Zima našeg nezadovoljstva", "Istočno od raja".

1905. Reorganizacijom Velike škole osnovan Beogradski univerzitet, prva univerzitetska ustanova u Srbiji.

1933. U požaru koji su podmetnuli nacisti izgorela zgrada nemačkog parlamenta, Rajhstag, u Berlinu. Optuživši komuniste, nacisti taj događaj iskoristili za obračun s političkim oponentima i zavodeći teror uništili poslednje ostatke parlamentarno-demokratskog sistema u zemlji.

1936. Umro ruski lekar i naučnik Ivan Petrovič Pavlov, osnivač Instituta za eksperimentalnu medicinu, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1907. Njegova teorija o uslovnim refleksima snažno uticala na mnoge naučne discipline, posebno na psihologiju, psihijatriju i medicinu.

1939. Velika Britanija i Francuska priznale vladu generala Franciska Franka u Španiji.

1952. Održana prva sednica Ujedinjenih nacija u novom stalnom sedištu svetske organizacije u Njujorku.

1963. Dolaskom na vlast predsednika Huana Boša Gavinja u Dominikanskoj Republici posle 33 godine okončan period diktature. Osnivač i vođa Revolucionarne dominikanske partije, Gavinjo od 1930. živeo u izbeglištvu.

1976. U Zapadnoj Sahari, koju je dan ranije Španija predala na upravljanje Maroku i Mauritaniji, oslobodilački front Polisario proklamovao Saharsku Arapsku Demokratsku Republiku.

1993. Na pruzi Beograd-Bar u stanici Štrpci naoružani otmičari izveli iz voza 19 putnika, jugoslovenskih državljana, muslimana, i odveli ih u nepoznatom pravcu. Nebojša Ranisavljević, jedan od otmičara, 9. septembra 2002. osuđen na 15 godina zatvora zbog ratnog zločina protiv civilnog stanovništva.

1994. U eksploziji bombe u maronitskoj katoličkoj crkvi u Libanu poginulo 10, povređeno 60 vernika koji su pred oltarom čekali na pričešće.

1996. Jugoslavija ukinula sankcije Republici Srpskoj uvedene 4. avgusta 1994.

1999. Međunarodne organizacije za borbu protiv korišćenja nagaznih mina procenile da je u 64 zemlje širom planete rasuto preko 100 miliona nagaznih mina, od čega se sedam miliona nalazi na prostoru bivše Jugoslavije. Prema tim podacima, eksplozije nagaznih mina svakog meseca ubiju ili osakate 2.000 ljudi, od kojih su 90 odsto civili, među njima najveći broj dece.

2002. Više od 60 ljudi poginulo kada su muslimanski ekstremisti napali voz s hinduskim nacionalistima u Indiji.

2002. U 83 godini umro Spajk Miligan, osnivač britanske komedije XX veka.

2003. Tribunal u Hagu izrekao bivšoj predsednici RS Biljani Plavšić kaznu od 11 godina zatvora, a Biljana Plavšić potom upućena na izdržavanje kazne u švedski zatvor Hinseberj. Ona je krajem 2002. priznala krivicu za progon nesrpskog stanovništva tokom rata u Bosni i Hercegovini.

Objavljeno u Na današnji dan
utorak, 26 februar 2019 00:00

26. februar - Dogodilo se na današnji dan

- Danas je praznik Sv. Simeon Mirotočivi. Simeon Mirotočivi je zapravo monaško ime Stefana Nemanje, rodonačelnika dinastije Nemanjića. Stefan Nemanja rođen je 1118. godine u Ribnici. Vladao je Toplicom, Ibrom i Rasinom. Vlast je preuzeo 1166, kad je zbacio brata Tihomira, velikog župana, štićenika dvora u Carigradu. Ubrzo po preuzimanju vlasti, pokušao je da se otrgne vazalnog odnosa prema Romeji (Vizantija), protiv čije je vojske ratovao u savezu s Mletačkom republikom, ali je to uspeo tek posle smrti romejskog cara Manojla Komnina 1180. U savezu sa Ugarskom, napao je Romeju i Raškoj priključio Zetu, Trebinje, Zahumlje i Metohiju. Nemački car i jedan od vođa Trećeg krstaškog rata Fridrih I Barbarosa, koji je s vojskom na osnovu sporazuma s Nemanjom prošao kroz Rašku, 1189. nije prihvatio njegovu ponudu za savez protiv Romeje.

Kad su krstaši prešli u Malu Aziju, Romeja je napala Rašku i preotela joj 1190. teritorije preko Morave, ali je Nemanja uspeo da očuva samostalnost države. U toku svoje 37-godišnje vladavne, Nemanja se surovo razračunavao sa bogumilima, činio je mnoga dobra dela, a podigao je manastire Đurđeve stupove, Studenicu, Bogorodičin manastir i Svetog Nikolu kod Kuršumlije. Godine 1196. on se zamonašio i dobio ime Simeon Monah. Neko vreme je proveo u Studenici, a zatim je otišao na Svetu goru u manastir Hilandar (koji je podigao sa svojim sinom Savom), gde je i umro, na današnji dan 1199. godine. Po svojoj želji, sahranjen je u Hilandaru. Godinu dana posle smrti, primetili su da iz Simeonove ruke izvire miro od kojeg je sva crkva mirisala. Zbog toga je Skup svetogorskih duhovnika kanonizovao Simeona za sveca, nazvavši ga Simeon novi Mirotočac, prvog u nizu svetaca iz loze Nemanjića.

1531. U zemljotresu u Portugalu poginulo nekoliko desetina hiljada ljudi, sušen velik deo prestonice Lisabona i nekoliko drugih gradova.

1777. Rođen srpski vojvoda i diplomata prota Mateja Nenadović, koji je sa stricem Jakovom pokrenuo Prvi srpski ustanak u valjevskoj i šabačkoj nahiji. Pregovarao s Turcima i Rusijom i time uspostavio prve diplomatske kontakte ustanika sa stranim državama. Bio je predsednik Praviteljstvujuščeg sovjeta, prve Vlade Srbije. Njegovi "Memoari", pored književne vrednosti, predstavljaju dragocen istorijski dokument.

1815. Napoleon Bonaparta pobegao iz zatočeništva na ostrvu Elba i uz pomoć grupe sledbenika se vratio na vlast u Francuskoj. Njegova druga vladavina, nazvana "100 dana", okončana u junu posle vojnog poraza kod Vaterloa.

1852. Britanski vojni transportni brod "Birkenhed" potonuo u zalivu Simon uz obalu Južne Afrike, život izgubilo 485 osoba.

1885. Predstavnici 15 zemalja na kongresu u Berlinu, koji je organizovao nemački kancelar Oto fon Bizmark, dogovorili se o podeli centralne i istočne Afrike.

1901. Vođe Bokserskog ustanka u Kini Či Hsui i Hsu Čeng Juu javno pogubljeni odsecanjem glave.

1909. Turska priznala austrougarsku aneksiju Bosne i Hercegovine.

1915. Nemci u Prvom svetskom ratu, u borbi protiv Francuza kod Malankura, prvi put u istoriji ratovanja upotrebili bacače plamena.

1916. Nemci u Prvom svetskom ratu potopili francuski teretni brod "Provansa II". Poginulo 930 osoba.

1935. Škotski fizičar Robert Votson Vat demonstrirao prvi kompletan i upotrebljiv radar.

1936. Adolf Hitler u Nemačkoj otvorio prvu fabriku za proizvodnju "narodnog vozila", “folksvagen”.

1952. Britanski premijer Vinston Čerčil saopštio da je Velika Britanija proizvela atomsku bombu i da će je isprobati u Australiji.

1960. Umro srpski lingvista Aleksandar Belić, profesor Beogradskog univerziteta, predsednik Srpske kraljevske akademije, odnosno Srpske akademije nauka i umetnosti, od 1937. do 1960. i član svih slovenskih akademija. Osnivač srpske moderne dijalektologije i jedan od tvoraca naučne sintakse.

1980. Egipat i Izrael uspostavili diplomatske odnose, čime je okončano 30-godišnje ratno stanje dve zemlje.

1986. Sovjetski Savez lansirao u Zemljinu orbitu prvi blok svemirske stanice "Mir", koja je posle 15 godina uništena sagorevanjem, a nesagoreli delovi pali u Tihi okean 23. marta 2001.

1990. Pod vođstvom Violete Barios de Čamoro udružena lista 14 opozicionih partija Nikaragve dobila izbore pobedivši sandiniste predsednika Danijela Ortege.

1993. U snažnoj eksploziji koju su u Svetski trgovinski centar u Njujorku podmetnuli arapski islamski ekstremisti poginulo šest, a povređeno oko 1.000 osoba. Osam godina kasnije, 11. septembra 2001, obe kule STC srušene u napadu otetim putničkim avionima. U napadu poginulo oko 3.000 ljudi.

1995. Posle gubitka oko milijardu dolara, koje je na berzi u Singapuru izazvao diler Nik Lison, bankrotirala londonska banka "Bering", jedna od najstarijih i najuglednijih britanskih banaka.

2001. Umro Dragoslav Avramović, bivši guverner Narodne banke Jugoslavije, autor programa ekonomske stabilizacije 1994, kojim je suzbio hiperinflaciju u Jugoslaviji.

2001. Skupština Jugoslavije ukinula ukaz o oduzimanju državljanstva dinastiji Karađorđević, koji je 1947. donela tadašnja komunistička vlada.

2002. Skupština Srbije usvojila izmene Krivičnog zakona kojima je ukinuta smrtna kazna.

Objavljeno u Na današnji dan
ponedeljak, 25 februar 2019 00:00

25. februar - Dogodilo se na današnji dan

1815. - Ubijen je srpski vojvoda Stanoje Stamatović, poznat kao Stanoje Glavaš, jedan od čelnika Prvog srpskog ustanka, hajduk i borac protiv Turaka. Ubistvo je posle propasti Hadži-Prodanove bune naredio Sulejman-paša. Na zboru u Orašcu 1804. odbio je da predvodi Prvi srpski ustanak i na njegov predlog je za vožda izabran Karađorđe. Njegovo herojstvo u boju na Deligradu, u oslobađanju Prokuplja, opsadi Beograda i drugim bitkama opevano je u narodnim pesmama, a Đura Jakšić je napisao istorijsku dramu "Stanoje Glavaš".

1870. - Hiram Revels postao je prvi crnac koji je ušao u američki senat.

1873. - Rođen je Enriko Karuzo, italijanski operski pevač, tenor, jedan od najboljih pevača svih vremena. Nalazi se među prvim pevačima čije je pevanje snimljeno na gramofonske ploče. Napisao je: "Uspomene", "Metodi pevanja". Umro je 1921. godine.

1888. - Umro je srpski botaničar i prirodnjak Josif Pančić, prvi predsednik Srpske kraljevske akademije. Medicinu je završio u Pešti, a u Beču je usavršavao botaničke studije i upoznao Vuka Karadžića, po čijem je savetu 1846. došao u Srbiju. Radio je kao lekar u Paraćinu, Jagodini i Kragujevcu, a 1856. postao je profesor Liceja, potom Velike škole u Beogradu, čiji je rektor bio šest puta. Proučavao je floru, faunu i mineralogiju Balkanskog poluostrva, posebno Srbije. Opisao je oko 80 nepoznatih biljnih i životinjskih vrsta. Otkrio je endemsko-reliktni četinar poznat kao "Pančićeva omorika" (Picea omorika) i reliktne ramondije (Ramonda serbica, Ramonda nathaliae). Osnovao je i uredio Botaničku baštu u Beogradu. Objavio je oko 30 radova iz botanike, zoologije, geologije, mineralogije, šumarstva, arheologije. Dela: "Flora Kraljevine Srbije", "Ptice Srbije", "Ribe Srbije".

1899. - Paul Julijus Rojter, osnivač novinske agencije "Rojters", preminuo je u 83. godini. Rojter je 1849. u Kaselu uveo prvu kontinentanu golubiju poštu sa Ahenom i Vervijeom, krajnjim tačkama nemačkih i francusko-belgijskih telegrafskih linija, a zatim se 1851. preselio u London, gde je osnovao Rojterovu agenciju. Iste godine, Rojterovim vestima je počeo da se služi londonski "Tajms". Tada Rojter organizuje telegrafsko-kablovske mreže za Nemačku, Francusku, podmorski kabl za SAD i uspostavlja mrežu dopisnika po celome svetu.

1932. - Imigrant Adolf Hitler dobio je nemačko državljanstvo.

1986. - Ferdinand Markos, filipinski dikator, pobegao je iz zemlje.

1987. - Majkl Džordan oborio je rekord Čikago bulsa postigavši 58 poena u utakmici.

Objavljeno u Na današnji dan
nedelja, 24 februar 2019 00:00

24. februar - Dogodilo se na današnji dan

1389. Danci u bici kod Folkepinga porazili Šveđane i zarobili njihovog kralja Alberta, posle čega je danska kraljica Margaret postala vladar Danske i Švedske.

1443. Rođen mađarski kralj Matija Hunjadi, poznat kao Matija I Korvin. Sin Janjoša Hunjadija, vojvode iz Erdelja, izabran za kralja 1458, bio poslednji ugarski vladar koji je uspeo da sredi prilike u zemlji i da uspostavi jaku kraljevsku vlast. Uspešno ratovao protiv Turaka i Habsburgovaca, 1486. zauzeo Beč. Reformisao državu, u Bratislavi osnovao univerzitet 1465. i 1472. prvu štampariju. Posle njegove smrti 1490. Mađari izgubili sve teritorije koje je osvojio.

1525. Španci pod komandom Markiza od Peskare pobedili francusko-švajcarsku vojsku u bici kod Pavije u Italiji, upotrebivši prvi put u istoriji ratovanja puške “muškete”. Poginulo oko 14.000 vojnika, francuski kralj Fransoa I zarobljen.

1803. Rođen srpski trgovac i brodovlasnik Miša Anastasijević, poznat kao Kapetan Miša. Kneževini Srbiji 1863. poklonio zgradu današnjeg Rektorata Beogradskog univerziteta, Kapetan-Mišino zdanje. Zvanje "kapetana dunavskog" dodelio mu 1833. knez Miloš Obrenović.

1847. Rođen srpski hemičar Sima Lozanić, prvi rektor Beogradskog univerziteta, član Srpske kraljevske akademije. Bio profesor hemije na Filozofskom fakultetu Velike škole i potom Univerziteta u Beogradu, ministar privrede i spoljnih poslova u vladama Srbije 1894. i 1905.

1848. U Londonu na nemačkom jeziku objavljen Manifest komunističke partije, koji su, prema odluci Kongresa tajnog radničkog udruženja "Saveza komunista", održanog u Londonu u novembru 1847, napisali Karl Marks i Fridrih Engels.

1868. Kongres SAD pokrenuo, prvi put u američkoj istoriji, postupak impičmenta protiv predsednika države Endrjua Džonsona. Optužen za kršenje Ustava, Džonson primoran da se naredne godine povuče sa predsedničkog položaja.

1938. U Arlingtonu u Nju Džersiju napravljen prvi proizvod od najlona, čekinje za četkicu za zube.

1945. Egipatski premijer Ahmed Maher Paša ubijen u Parlamentu, neposredno pošto je objavio deklaraciju o stupanju Egipta u rat protiv Nemačke i Japana.

1945. Američke trupe u Drugom svetskom ratu oslobodile Manilu, glavni grad Filipina, koji je bio pod japanskom okupacijom.

1946. Huan Peron izabran za predsednika Argentine, u prvom od 3 mandata na čelu države.

1966. Vojnim udarom u Gani zbačen sa vlasti predsednik Kvame Nkrumah, pod čijim je vođstvom Gana 1957. stekla nezavisnost od Velike Britanije. Puč pod vođstvom poručnika Džerija Rolingsa izvršen tokom Nkrumahove posete Kini.

1974. Pakistan saopštio da je zvanično priznao Bangladeš, bivši Istočni Pakistan, za nezavisnu državu.

1974. Umro srpski biolog Siniša Stanković, član Srpske akademije nauka i umetnosti i osnivač Instituta za ekologiju i biogeografiju SANU, direktor Biološkog instituta Srbije. Njegovi najznačajniji radovi nastali na osnovu ispitivanja života u Ohridskom jezeru. Od 1944. do 1952. bio predsednik Prezidijuma Skupštine Srbije.

1989. Sahranjen car Japana Hirohito, regent od 1921, kada je zamenio bolesnog oca i car od 1926. Posle poraza Japana u Drugom svetskom ratu odrekao se 1946. "božanskog porekla", a Ustavom 1947. ukinuta mu carska apsolutistička vladavina. Međunarodni sud oslobodio ga 1948. optužbi za ratne zločine koje su Japanci počinili tokom Drugog svetskog rata.

1990. Umro italijanski državnik Alesandro Pertini, predsednik Italije od 1978. do 1985. Učesnik u pokretu otpora tokom Drugog svetskog rata, bio jedan od najpopularnijih političara posleratne Italije.

1991. Američke i savezničke snage počele, u Zalivskom ratu, kopnenu ofanzivu na iračke snage u Iraku i Kuvajtu.

1996. Palestinski islamski teroristi u dva samoubilačka napada u Izraelu ubili 27 i ranili 77 ljudi.

1998. Francuski parlament jednoglasno ratifikovao sporazum o sveobuhvatnoj zabrani atomskih proba.

2000. Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija odobrio slanje 5.500 pripadnika mirovnih trupa za nadgledanje primirja u Demokratskoj Republici Kongo.

2001. Džordž Buš preuzeo dužnost predsednika SAD pošto je na izborima pobedio Ala Gora.

2002. Na Zimskim olimpijskim igrama u Solt Lejk Sitiju u SAD najviše medalja osvojili sportisti iz Nemačke, 12 zlatnih, 16 srebrnih i sedam bronzanih, ukupno 35.

Objavljeno u Na današnji dan
subota, 23 februar 2019 00:00

23. februar - Dogodilo se na današnji dan

- Danas je praznik Sveti mučenik Haralampije. Ovaj veliki svetitelj bio je episkop u Magneziji, a u vreme svog stradanja za veru bio je starac od 113 godina. U vreme cara Septimija Severa, počeo je strašan progon hrišćana. Starac, sveštenik Haralampije nije se krio od progonitelja nego je slobodno i javno propovedao veru Hristovu, mnoge nevernike preobratio i priveo hrišćanstvu, čak i carevu kćer Galinu. Kad su ga zarobili, hrabro je podnosio sve muke, a kad su mu živom kožu odrali, stari svetac reče carskim vojnicima: "Hvala vam, braćo, zato što ostrugavši moje staro telo, vi obnoviste duh moj za večni život." Malo zatim starca su izveli na gubilište, a on se i tu molio Bogu za sve ljude, za njihovo zdravlje, blagostanje i spasenje. I dok je pored njega stajao dželat, on je govorio: "Gospode, ti znaš da su ljudi meso i krv; oprosti im grehe i izlij blagodat Tvoju na sve!" Posle molitve, ispustio je dušu pre nego što je dželat spustio mač na njegov vrat. Sve se to dogodilo 202. godine, a carska kći Galina uzela je njegovo telo i časno ga sahranila.

1574. U Francuskoj izbio peti verski rat katolika i protestanata, a takvi ratovi potresali Francusku do početka XVIII veka. Punu ravnopravnost protestanti stekli posle Francuske revolucije 1789.

1685. Rođen nemački kompozitor Georg Fridrih Hendl, uz Johana Sebastijana Baha najznačajniji muzičar baroka. U njegovom obimnom opusu najvrednijim se smatraju opere i oratorijumi. Po odlasku u London postao centralna ličnost muzičkog života engleske prestonice, a 1719. povereni mu organizacija i vođenje Kraljevske muzičke akademije.

1792. Umro engleski slikar Džošua Rejnolds, jedan od najvećih svetskih portretista, osnivač Kraljevske umetničke akademije 1768. i njen prvi predsednik. Snažno uticao na englesko slikarstvo svojim stvaralaštvom i teoretskim raspravama o slikarstvu.

1821. U Rimu umro engleski pesnik Džon Kits, čija se dela ubrajaju među najlepša poetska dela na engleskom jeziku.

1836. Oko 4.000 vojnika pod komandom meksičkog generala Antonija Lopesa de Santa Ane počelo opsadu tvrđave Alamo u Teksasu. Tvrđava, koju je branilo oko 200 dobrovoljaca, među njima Dejvi Kroket, pala 6. marta, svi branioci izginuli.

1866. Pod pritiskom bojara nezadovoljnih demokratskim reformama, rumunski knez Aleksandar Kuza, ujedinitelj Moldavije i Vlaške, primoran da abdicira i da napusti zemlju. Nasledio ga Karol I, princ od Hoencolerna, koji je 1881. postao prvi rumunski kralj. 

1898. Francuski pisac Emil Zola uhapšen zbog objavljivanja otvorenog pisma predsedniku Francuske, pod naslovom "Optužujem", u kom je Vladu optužio za antisemitizam i montiran sudski proces protiv kapetana Alfreda Drajfusa.

1905. Američki advokat Pol Persi Haris u Čikagu osnovao u Rotari klub.

1919. Benito Musolini napustio Socijalističku partiju i osnovao fašističku stranku pod nazivom "Borbeni odredi”.

1931. Umrla australijska pevačica Neli Melba, jedan od najvećih operskih soprana krajem XIX i početkom XX veka.

1934. Ubijen lider nikaragvanskih pobunjenika Cezar Augusto Sandino.

1938. U Kuvajtu otkriveno prvo nalazište nafte.

1942. Japanska podmornica u Drugom svetskom ratu bombardovala američku rafineriju nafte kod Santa Barbare u Kaliforniji.

1944. U Vrhovni štab Narodnooslobodilacke vojske Jugoslavije u Drvaru stigla sovjetska vojna misija. To je bila prva sovjetska vojna misija na tlu Jugoslavije u Drugom svetskom ratu.

1959. Međunarodni sud za ljudska prava otvorio prvo zasedanje u Strazburu.

1965. U Santa Moniki umro američki filmski komičar Sten Lorel, mršaviji iz tandema Stanlio i Olio.

1970. Britanska Gvajana postala nezavisna republika u okviru Komonvelta.

1981. U pokušaju da izvrši državni udar i zbaci vladu Adolfa Suareza grupa gardista pod vođstvom pukovnika Antonia Tehera upala, uz pucnjavu, u španski parlament.

1991. Vojnim pučem u Tajlandu oborena vlada Čatičaja Čunavana, a vlast preuzela vojna hunta.

1994. Bosanski muslimani i Hrvati zaključili sporazuman prekid vatre koji je stupio na snagu 25. februara i bio uvod za stvaranje muslimansko-hrvatske federacije u okviru Bosne i Hercegovine.

1999. Pregovori vlasti Srbije i kosovskih Albanaca u Rambujeu kod Pariza prekinuti bez potpisivanja sporazuma koji su pregovaračima ponudili međunarodni posrednici. Srpska strana odbila prisustvo stranih trupa na svojoj teritoriji, a albanska razoružanje OVK.

2001. U Beogradu uhapšen Radomir Marković, šef Državne bezbednosti za vreme režima Slobodana Miloševića. Marković osumnjičen za učešće u političkim ubistvima od oktobra 1998. do januara 2001. Tridesetog januara 2003. osuđen na sedam godina zatvora za pomaganje u prikrivanju ubistva četiri člana Srpskog pokreta obnove na Ibarskoj magistrali.

2001. Predsednici Jugoslavije i Makedonije Vojislav Koštunica i Boris Trajkovski u Skoplju potpisali Sporazum o razgraničenju dve zemlje.

Objavljeno u Na današnji dan

1512 - Umro je italijanski moreplovac Amerigo Vespuči. Prema latinskoj verziji njegovog imena (Americus) nemački kartograf Martin Valdzemiler nazvao je Novi svet Amerika (America), premda je novi kontinet 1492. otkrio Kristofer Kolumbo. Vespuči je u Novi svet putovao 1499. kao član španske ekspedicije, a 1501. i 1502. je predvodio portugalsku ekspediciju.

1784 - Iz njujorške luke je isplovio prvi američki trgovački brod za Kinu "Kineska carica". U Kinu je stigao 28. avgusta.

1788 - Rođen je nemački filozof Artur Šopenhauer, čije je delo postalo cenjeno pred kraj njegovog života i posle smrti (1860). Njegova duboko pesimistična filozofija našla je sledbenike u generaciji razočaranoj neuspehom nacionalnih pokreta 1848, a u filozofiji i književnosti imala je odraza u delima Fridriha Ničea i Tomasa Mana (glavno delo: "Svet kao volja i predstava").

1819 - SAD su preuzele Floridu od Španije, prema sporazumu koji su potpisali američki državni sekretar Džon Kvinsi Adams i španski ministar Don Luis de Onis.

1826 - Rođen je srpski političar i novinar Svetozar Miletić, vođa Srba u Vojvodini u borbi za nacionalna prava u Austro-Ugarskoj. Bio je učesnik Majske skupštine 1848, gradonačelnik Novog Sada 1861. i predvodnik liberalne struje na Blagoveštanskom saboru. Osnivač je "Srpske narodne slobodoumne stranke" (1869) i tvorac njenog Bečkerečkog programa. Pokrenuo je čuveni list "Zastava", vodeće glasilo vojvođanskih Srba.

1828 - Mirom u Turkmančaiju poražena Persija ustupila je Rusiji deo Jermenije, uključujući glavni grad Jerevan.

1848 - U Parizu je izbila revolucija izazvana privrednom krizom. Pod pritiskom ustanika kralj Luj Filip je abdicirao i 24. februara je proglašena Druga republika koja je opstala do decembra 1852, kada se Šarl Luj Napoleon proglasio za cara Napoleona III. 

1862 - Tokom Američkog građanskog rata Džeferson Dejvis proglašen je za predsednika Konfederacije Država Amerike (otcepljene južne države).

1882 - Knez Milan Obrenović proglasio je Srbiju kraljevinom i sebe kraljem. Knez je postao 1868. posle ubistva njegovog oca kneza Mihaila, a vlast je preuzeo od namesnika kad je 1872. postao punoletan.

1900 - Rođen je španski filmski režiser Luis Bunjuel, jedan od najvećih stvaralaca u svetskoj kinematografiji. Snimio je 32 filma, a "Andaluzijski pas" iz 1928. i "Zlatno doba" iz 1930. postali su obrazac nadrealističkog poetskog filma.

1913 - U vojnoj pobuni u Meksiku ubijeni su meksički revolucionar i predsednik (1911-13) Francisko Madera i potpredsednik Pino Suarez.

1935 - Rođen je Danilo Kiš, jedan od najznačajnijih srpskih pisaca druge polovine 20. veka i jedna od najmarkantnijih ličnosti u književnim krugovima 60-ih i 70-ih godina. Bio je dramaturg pozorišta "Atelje 212" u Beogradu i lektor u Strazburu, Bordou i Lilu ("Mansarda", "Bašta, pepeo", "Peščanik", "Grobnica za Borisa Davidoviča", "Enciklopedija mrtvih", "Čas anatomije").

1966 - Premijer Ugande Milton Obote preuzeo je svu vlast u zemlji i naredio da se uhapsi pet ministara.

1967 - Napadom na severnovijetnamske trupe severno od Sajgona, američke i južnovijetnamske snage počele su najveću zajedničku operaciju u Vijetnamskom ratu.

1979 - Karipsko ostrvo Santa Lusija steklo je posle 165 godina britanske uprave punu nezavisnost i postalo 40. član Komonvelta.

1980 - Izraelska vlada pustila je u opticaj novu nacionaln valutu šekel, koji je zamenio izraelsku funtu.

1987 - Umro je američki slikar, novinar, filmski režiser i producent Endi Vorhol, jedan od najznačajnijih predstavnika pop-art slikarstva.

1993 - Savet bezbednosti UN jednoglasno je usvojio rezoluciju o pokretanju postupka za osnivanje Međunarodnog suda za krivično gonjenje lica odgovornih za ozbiljna kršenja međunarodnog humanitarnog prava, izvršena na teritoriji bivše Jugoslavije.

1997 - U svom biltenu "Člirimi" (Oslobođenje) jedna od oružanih grupacija kosovskih Albanaca "Nacionalni pokret za oslobođenje Kosova" pozvao je kosovske Albance na oružani narodni ustanak kao "jedini put koji garantuje slobodu i pobedu nad srpskim okupatorom".

2001 - Međunarodni sud za ratne zločine u Hagu osudio je Dragoljuba Kunarca, Radomira Kovača i Zorana Vukovića na 28, 20 i 12 godina zatvora za silovanje i porobljavanje muslimanskih žena i devojčica u Foči u periodu od juna 1992, do februara 1993. godine.

2002 - U sukobu s vladinim snagama ubijen je Jonas Savimbi, lider angolskog pokreta UNITA koji se više od 30 godina bori za vlast u Angoli.

Objavljeno u Na današnji dan
četvrtak, 21 februar 2019 00:00

21. februar - Dogodilo se na današnji dan

1437 - U manastiru u Pertu (Škotska) ubijen je škotski kralj Džejms I. Zaveru su pripremili pripadnici visokog plemstva da bi sprečili kralja da učvrsti svoju vlast i smanji njihov uticaj na vođenje državnih poslova.

1513 - Umro je papa Julije II, zaštitnik umetnosti i umetnika. Tokom njegovog pontifikata (od 1503) Papaska država je postala centar umetnosti i kulture. Po papinoj narudžbi Mikelanđelo je oslikao Sikstinsku kapelu, Rafael Santi njegove privatne odaje, a Bramante je rekonstruisao crkvu Svetog Petra u Vatikanu

1613 - Na ruski presto je stupio Mihail, sin moskovskog patrijarha Filareta, rodonačelnik dinastije Romanov koja je vladala Rusijom do 1917.

1677 - Umro je holandski filozof Baruh de Spinoza, jedan od najznačajnijih i najdoslednijih predstavnika racionalističke i monističke filozofije. Njegova misao, izneta u kapitalnom delu "Etika", izvršila je veoma značajan uticaj na evropsku filozofiju. Kritički odnos prema Bibliji i Talmudu izazvali su gnev u teološkim krugovima, a jevrejska zajednica ga je 1656. anatemisala i isključila iz svojih redova.

1794 - Rođen je meksički general i državnik Antonio Lopes de Santa Ana, predsednik Meksika nekoliko puta između 1833. i 1855, kada je oboren u narodnom ustanku pod vodjstvom liberala. Upamćen je i po osvajanju tvrđave Alamo u Teksasu 1836, kada je oko 4.000 vojnika pod njegovom komandom masakriralo oko 200 branilaca tvrđave, među kojima i legendarnog Dejvi Kroketa.

1866 - Rođen je nemački bakteriolog August fon Vaserman, koji je 1906. pronašao metodu za utvrđivanje sifilisa (Vasermanova reakcija).

1893 - Rođen je španski gitarista Andres Segovija, najveći majstor tog instrumenta u 20. veku, jedan od prvih gitarista koji je tehniku gitare prilagodio polifoničnim delima.

1911 - Japan i SAD su potpisali trgovinski ugovor kojim je ograničen priliv japanskih radnika u Ameriku.

1916 - Nemačkim napadom počela je bitka kod Verdena u Francuskoj, najduža i najkrvavija u Prvom svetskom ratu. U bici koja je okončana 18. decembra poginulo je oko milion nemačkih i francuskih vojnika.

1941 - U avionskoj nesreći je poginuo kanadski fiziolog Frederik Grant Banting, koji je s Čarlsom Bestom 1921. izolovao insulin. Godine 1923. dobio je Nobelovu nagradu za medicinu koju je podelio sa svojim saradnikom Džonom Maklaudom.

1943 - Britanski kralj Džordž VI dodelio je Rusima odlikovanje "Mač časti" za odbranu Staljingrada u Drugom svetskom ratu.

1947 - Američki pronalazač Edvin Herbert Lend demonstrirao je u Njujorku prvu "instant kameru", Polaroid.

1958 - Gamal Abdel Naser je izabran za prvog predsednika Ujedinjene Arapske Republike, federacije Egipta i Sirije.

1965 - Tokom govora na skupu Afro-američke organizacije jedinstva, u Njujorku je ubijen američki borac za građanska prava i vođa američkih crnaca Malkolm Eks.

1972 - Ričard Nikson je doputovao u Peking, kao prvi predsednik SAD u poseti Narodnoj Republici Kini. Time je počela normalizacija američko-kineskih odnosa i otvoren je put za prijem Kine u UN i njeno stalno mesto u Savetu bezbednosti.

1974 - U Skupštini SFR Jugoslavije proglašen je novi Ustav kojim su definisane promene u odnosima federacije i federalnih jedinica i ustrojstvo federalne zajednice. Republike su faktički postale nacionalne države, a autonomne pokrajine Kosovo i Vojvodina "konstitutivni elementi" federacije, čime je njihova veza sa Republikom Srbijom svedena na minimum.

1983 - U etničkim nemirima posle izbora u indijskoj državi Asam poginulo je više od 800 ljudi.

1991 - Umrla je engleska balerina Margot Fontejn, jedna od najvećih balerina 20. veka. Sa izvanrednim uspehom interpretirala je širom sveta glavne uloge u baletima "Žizela", "Labudovo jezero", "Začarana lepotica", "Žar ptica". Gostovala je u Beogradu 1954.

1992 - Savet bezbednosti UN doneo je rezoluciju 743 o upućivanju mirovnih snaga UN u SFR Jugoslaviju (UNPROFOR) sa mandatom od 12 meseci. Komandni punkt 14.000 "plavih šlemova" biće smešten u Sarajevu, glavnom gradu Bosne i Hercegovine.

1997 - Pristalice i simpatizeri srpske koalicije "Zajedno", koji su gotovo tri meseca protestovali širom Srbije zbog poništavanja rezultata lokalnih izbora, okupili su se u Beogradu da proslave konstituisanje Skupštine grada, prve posle Drugog svetskog rata u kojoj na vlasti nisu bili komunisti. Svečani čin tog dana bio je skidanje zvezde petokrake, simbola komunizma, sa kupole Gradske skupštine. Za gradonačelnika je izabran lider Demokratske stranke Zoran Đinđić.

2001 - U Kandaharu, sedištu talibana, više od hiljadu ljudi prisustvovalo je javnom izvršenju smrtne kazne vešanjem nad dve žene optužene za prostituciju.

Objavljeno u Na današnji dan

1631. Nemački protestantski knezovi sklopili savez sa švedskim kraljem Gustavom II, čime i Švedska ušla u Tridesetogodišnji rat.

1707. Umro poslednji velik mogul Indije Aurangzeb. 1658. zbacio oca sa vlasti, pogubio braću i uzurpirao presto. Osvojio Dekan, Kandahar i Kabul i nazvao se "Alamgir", Osvajač sveta. Podsticao umetnost i nauku, osnivao škole i fanatično širio islam, progoneći hinduizam. Njegovom smrću počelo slabljene mogulske države.

1790. Umro austrijski car Josif II, najstariji sin Marije Terezije i njen suvladar od 1765. do 1780. Kao pobornik prosvećenog apsolutizma sproveo značajne reforme, 1781. uveo državnu kontrolu nad papskim bulama i doneo Edikt o toleranciji kojim je priznao slobodu veroispovesti u austrijskom carstvu.

1809. Francuzi posle duže opsade zauzeli Saragosu, koja je odbila Napoleonovog brata Žozefa za kralja Španije.

1860. U Novom Sadu izašao prvi broj "Danice", najznačajnijeg književnog časopisa srpskog romantizma, koji je pokrenuo i uređivao Đorđe Popović. "Danica" okupila stotinak srpskih pisaca, među kojima Jakova Ignjatovića, Đuru Jakšića, Jovana Jovanovića Zmaja, Lazu Kostića, Ljubu Nenadovića i druge.

1886. Rođen mađarski revolucionar Bela Kun, jedan od osnivača Komunističke partije Mađarske, vođa mađarske sovjetske revolucije 1919. Streljan u staljinističkim čistkama u SSSR 1939, rehabilitovan posle Staljinove smrti.

1908. Umro pisac Simo Matavulj, član Srpske kraljevske akademije, jedan od najistaknutijih predstavnika srpskog realizma. Njegovo najznačajnije delo roman "Bakonja fra Brne".

1920. Umro američki istraživač, admiral Robert Edvin Piri, prvi čovek koji je, u aprilu 1909, stigao na Severni pol. Ispitao i najseverniji deo Grenlanda, oplovio ga 1901. i ustanovio da je ostrvo.

1938. Šef britanske diplomatije Entoni Idn podneo ostavku u znak protesta zbog popustljive politike premijera Nevila Čemberlena prema nemačkom lideru Adolfu Hitleru.

1942. Japanci u Drugom sveskom ratu napali portugalski Timor i ostrvo Bali u holandskoj Istočnoj Indiji.

1962. Posle uspešnih podorbitalnih letova s ljudskom posadom, SAD u orbitu oko Zemlje lansirale svemirski brod "Merkjuri Atlas 6", kojim je prvi američki astronaut Džon Glen tri puta obleteo oko Zemlje. Let trajao četiri sata, 55 minuta i 23 sekunde.

1967. Predsednik Indonezije Ahmet Sukarno predao svu izvršnu vlast generalu Suhartu, zadržavši titulu predsednika.

1979. U erupciji indonežanskog vulkana Sinira život izgubilo 175 osoba.

1985. U Irskoj, i pored žestokog protivljenja rimokatoličke crkve, legalizovana prodaja kontraceptivnih sredstava.

1986. Verski sukobi Hindusa, muslimana i Sika zahvatili Indiju, u tri indijske države zaveden policijski čas.

1991. Usvajanjem amandmana 99. na Ustav kojim je Republika Slovenija definisana kao samostalna država, Skupština Slovenije pokrenula inicijativu za izdvajanje iz SFRJ.

1991.Vlada Hrvatske podnela Saboru dopunu Ustava po kom u Hrvatskoj važe samo zakoni te republike, čime je suspendovan Ustav SFRJ.

1996. Zetovi iračkog predsednika Sadama Huseina, general Husein Kamel Hasan i njegov brat Sadam Kamel, vratili se s porodicama u Irak iz šestomesečnog izbeglištva u Jordanu. Irački predsednik ih pomilovao, ali tri dana kasnije oba ubijena.

1999. Na Kosovu, na područjima Podujeva, Orahovca i Suve Reke, pojačani oružani sukobi srpskih snaga bezbednosti i pripadnika OVK.

2000. Policija Srbije tokom sedam dana privela 24 aktivista Otpora zbog lepljenja plakata i ispisivanja grafita antirežimskog sadržaja. Hapšenje aktivista Otpora i onemogućavanje rada nezavisnih medija obeležili naredni period sve do izbora u septembru, na kojima je, pobedom Demokratske opozicije Srbije, srušen režim Slobodana Miloševića.

2002. U najvećoj železničkoj nesreći u Egiptu poginulo 373 putnika, 66 ih povređeno, kada je izbio požar u vozu na liniji Kairo-Luksor.

Objavljeno u Na današnji dan
utorak, 19 februar 2019 00:00

19. februar - Dogodilo se na današnji dan

1473. Rođen poljski naučnik Nikola Kopernik, tvorac heliocentričnog sistema i utemeljivač moderne astronomije. Njegovo učenje bilo u suprotnosti s crkvenom naukom o Zemlji kao središtu sveta, zbog čega su mnogi njegovi sledbenici stradali kao žrtve katoličke inkvizicije. Katolička crkva 1616. zabranila sva dela koja su se zasnivala na Kopernikovom učenju, a zabrana skinuta 1757.

1674. Potpisan Vestiminsterski ugovor kojim je okončan englesko-holandski rat, a Nova Nizozemska, područje današnjeg Njujorka, pripala Engleskoj.

1797. Papa Pije VI potpisao Tolentinski ugovor s Napoleonom Bonapartom, a prema kom su Bolonja, Romanja i Ferara pripale Francuskoj.

1807. Britanska flota prošla kroz Dardanele da bi se potom pridružila ruskim snagama u ratu protiv Turske.

1861. Carskim manifestom i Zakonom o pravnom položaju seljaka car Aleksandar II ukinuo kmetstvo u Rusiji.

1918. Sovjetski Centralni izvršni komitet izdao dekret o zabrani privatnog vlasništva nad zemljom, vodama i prirodnim resursima.

1922. U Zagrebu izašao prvi broj lista "Borba", iza kog je stajala ilegalna Komunistička partija Jugoslavije. List zabranjen 13. janaura 1929. Ponovo izlazio u Drugom svetskom ratu u Užicu krajm 1941. i u Bosanskoj krajini od oktobra 1942. do februara 1943. Posle rata nastavio da izlazi u Beogradu kao dnevni list.

1940. Umro srpski političar Ljubomir Davidović, jedan od prvaka Radikalne stranke Srbije do 1901. i jedan od osnivača Samostalne radikalne stranke 1902. Od 1919. bio predsednik novoformirane Demokratske stranke, predsednik jugoslovenske vlade, a od 1929. lider Udružene opozicije.

1942. Japanski avioni u prvom napadu na Australiju u Drugom svetskom ratu bombardovali Darvin i obližnju vojnu bazu. U napadu poginula 243 Australijanca, potopljeno osam brodova i uništena 23 aviona.

1945. Američke snage iskrcale se u Drugom svetskom ratu na pacifičko ostrvo Ivo Džima. U borbama koje su trajale do 26. marta, kada su se Japanaci predali, poginulo više od 6.800 Amerikanaca.

1951. Umro francuski pisac Andre Žid, jedna od najkontroverznijih i najuticajnijih ličnosti francuske književnosti XX veka. Romanopisac, esejist, kritičar, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1947, a 1952. njegova dela našla se na spisku zabranjenih knjiga Vatikana.

1952. Umro norveški pisac Knut Hamsun, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1920. Za vreme Drugog svetskog rata, kao simpatizer Kvislinga i nacističke Nemačke, izgubio popularnost, a njegovi čitaoci mu poštom vraćali knjige. Posle rata, u dubokoj starosti, osuđen na visoku novčanu kaznu zbog saradnje sa okupatorom.

1959. Velika Britanija, Grčka i Turska potpisale, u Londonu, sporazum o nezavisnosti Kipra, na kom je godinama trajao ustanak protiv britanske kolonijalne vlasti.

1976. Island prekinuo diplomatske odnose s Velikom Britanijom posle neuspešnih pregovora dve zemlje o pravu na ribarenje u spornim vodama. Time počeo "bakalarski rat".

1977. U Bukureštu potpisan jugoslovensko-rumunski sporazum o daljem zajedničkom korišćenju Dunava i izgradnji hidrocentrale "Đerdap 2".

1991. Boris Jeljcin zatražio ostavku predsednika SSSR Mihaila Gorbačova, tvrdeći da je žrtvovao reforme da bi povećao ličnu vlast.

1992. U Južnoj i Severnoj Koreji stupili na snagu sporazumi o zabrani nuklearnog oružja na Korejskom poluostrvu.

1993. Od 1.500 putnika i članova posade feribota koji je potopljen u oluji pored obala Haitija spaseno njih 285.

1997. U 93. godini umro kineski državnik Deng Sjaoping, koji je kao kineski lider od 1978. poveo zemlju u političke i privredne reforme. Sa vlasti se povukao 1990, ali do smrti imao presudan uticaj u postmaoističkoj Kini.

1999. Ubijen verski vođa iračkih šiita, veliki ajatolah Mohamad Sadek al Sadr, s dva sina.

2002. Posle ubistva šest izraelskih vojnika izraelske snage napale sedište palestinskog vođe Jasera Arafata u Gazi, poginulo 15 Palestinaca.

Objavljeno u Na današnji dan
Strana 2 od 13

Još vesti iz kategorije...

Top