ponedeljak, 30 jul 2018 00:00

30. jul - Dogodilo se na današnji dan

1419. Husiti, sledbenici pogubljenog češkog verskog reformatora Jana Husa, isprovocirani bacanjem kamenja na njihovu procesiju, upali su u Gradsku većnicu u Pragu i kroz prozor izbacili katoličke članove gradske uprave, zajedno s gradonačelnikom. To je bio početak husitskih ratova.

1511. Rođen italijanski slikar i arhitekta Đorđo Vazari, autor dela "Životi slikara, vajara i arhitekata", koje je prvi put objavljeno 1550. Vazari se smatra najznačajnijim izvorom za proučavanje italijanske renesansne umetnosti.

1771. Umro engleski pesnik Tomas Grej, autor pesme "Elegija napisana na seoskom groblju", koja se smatra jednom od najlepših pesama napisanih na engleskom jeziku.

1784. Umro francuski filozof Deni Didro, predstavnik slobodarskog duha revolucionarne buržoazije XVIII veka, jedan od pokretača i najznačajnijih autora velike francuske "Enciklopedije".

1818. Rođena engleska književnica irskog porekla Emili Bronte, koja se proslavila romanom "Orkanski visovi".

1898. Umro nemački državnik Oto fon Bizmark Šenhauzen, ujedinitelj Nemačke. Prvi kancelar ujedinjenog nemačkog carstva, poznat kao "gvozdeni kancelar", bio predsednik Vlade 28 godina, do 1890, kada je na zahtev cara Vilhelma II podneo ostavku.

1898. Rođen Henri Mur, jedan od najvećih birtanskih i svetskih vajara XX veka. Njegove skulpture nalaze se na mnogim javnim mestima, kao što su zgrada UNESKO u Parizu i centar "Linkoln" u Njujorku.

1912. Umro japanski car Mucuhito, koji je tokom vladavine od 1867. ukinuo šogunate, uspostavio centralnu vlast i transformisao Japan u modernu državu.

1930. Urugvaj u Montevideu, pobedom u finalu Prvog svetskog fudbalskog prvenstva, nad Argentinom 4:2, postao prvi svetski šampion u fudbalu.

1935. U Velikoj Britaniji objavljena prva džepna knjiga, prema ideji Alena Lejna da napravi "knjigu koja će imati cenu kao 10 cigareta". Prva knjiga bila "Arijel" Andrea Moroa.

1945. Japanska podmornica potopila u Drugom svetskom ratu američku krstaricu "Indijanapolis". Poginulo 800 ljudi.

1971. Američki vasionski brod "Apolo 15" s kosmonautima Dejvidom Skotom  i Džemsom Irvinom spustio se na Mesec.

1971. U sudaru japanskog borbenog i putničkog aviona "boing 727" poginule 162 osobe.

1974. Turska, Grčka i Velika Britanija potpisale sporazum o prekidu vatre na Kipru.

1975. U Helsinkiju počela Konferencija o evropskoj bezbednosti i saradnji koja je okupila državnike 35 zemalja, uključujući lidere SSSR i SAD Leonida Brežnjeva i Džeralda Forda. Jugoslovensku delegaciju predvodio Josip Broz Tito. KEBS kasnije transformisan u Organizaciju za evropsku bezbednost i saradnju.

1980. Pacifički arhipelag Novi Hebridi stekao nezavisnost pod nazivom Republika Vanuatu, posle 74 godine britansko-francuske uprave.

1989. Radikalni članovi sovjetskog parlamenta formirali grupu za pritisak za brže reforme. Grupu vodili Boris Jeljcin i Andrej Zaharov.

1993. Lideri bosanskih muslimana, Srba i Hrvata postigli na mirovnim pregovorima u Ženevi dogovor o ustavnom uređenju Bosne i Hercegovine kao Saveza republika Republike Srpske, Herceg-Bosne i Republike Bosne. I pored dogovora, rat u Bosni nastavljen i trajao do decembra 1995, kada je u Dejtonu potpisan mirovni sporazum.

1996. Na Barbadosu u 92. godini umrla Klodet Kolber, zvezda holivudskih komedija tridesetih godina.

1997. U eksplozijama bombi dva arapska bombaša-samoubice na prepunoj jerusalimskoj pijaci poginulo 18, povređeno najmanje 170 ljudi.

1997. SAD ukinule dvanaestogodišnju zabranu putovanja američkih građana u Liban pošto su dobile garancije vlade u Bejrutu da će učiniti sve da spreči terorizam.

1999. Napuštajući obale Panamskog kanala posle gotovo jednog veka SAD zvanično zatvorile "panamsku operaciju".

2001. Kanada prva država na svetu koja je, uprkos velikim protestima lekara, dozvolila teškim bolesnicima da uzgajaju marihuanu i koriste je za lečenje.

2002. Za premijera Hrvatske ponovo izabran Ivica Račan.

Objavljeno u Jul
nedelja, 29 jul 2018 00:00

29. jul - Dogodilo se na današnji dan

1526. U pohodu na Ugarsku turska vojska posle tronedeljne opsade zauzela Petrovaradin. Turci potom osvojili susedne gradove u Sremu i kod Osijeka izgradili most na reci Dravi, prešli u Ugarsku i 29. avgusta kod Mohača potukli vojsku kralja Ljudevita II.

1588. Britanska flota pod komandom lorda Hauarda i ser Fransisa Drejka porazila špansku "Nepobedivu armadu" od oko 125 brodova, koju je u invaziju na Englesku poslao španski kralj Filip II.

1805. Rođen francuski istoričar i političar Aleksis de Tokvil, čije je delo imalo značajan uticaj na razvoj građanske demokratije.

1856. Umro nemački kompozitor Robert Šuman, jedan od najznačajnijih i najuticajnijih predstavnika muzičkog romantizma.

1878. Počela austrougarska okupacija Bosne i Hercegovine, na osnovu dogovora evropskih sila na Berlinskom kongresu.

1883. Rođen italijanski diktator i fašista Benito Musolini, koji je vladao Italijom od 1922. do 1943. i uveo Italiju u Drugi svetski rat na strani Nemačke 1940. Italijanski partizani uhvatili ga 1945. pri pokušaju bekstva iz zemlje i streljali.

1890. Umro holandski slikar Vinsent van Gog, dva dana pošto je pokušao samoubistvo. Za života prodao samo jednu sliku.

1900. Anarhista Gaetano Breši u Monci ubio italijanskog kralja Umberta I. Atentator 1901. izvršio samoubistvo.

1905. Rođen švedski političar Dag Hamaršeld, generalni sekretar Ujedinjenih nacija od 1953. do 1961, kada je poginuo u avionskoj nesreći u Africi na jednom od svojih mirovnih putovanja. Posthumno mu dodeljena Nobelova nagrada za mir.

1937. Japanske trupe okupirale u Kinesko-japanskom ratu kineski grad Tjencin.

1940. Počela vazdušna ofanziva Nemačke na Veliku Britaniju u Drugom svetskom ratu.

1941. Višijevska Francuska i Japan potpisali sporazum o "zajedničkom protektoratu" nad Indokinom. Francuska nastavila upravljanje Indokinom, a Japan poslao trupe.

1946. U Parizu počela mirovna konferencija zemalja-pobednica u Drugom svetskom ratu. Mirovni ugovori, usaglašeni tokom zasedanja konferencije od 29. jula do 16. oktobra potpisani 10. februara 1947.

1948. Na stadionu "Vembli" u Londonu otvorene prve Olimpijske igre posle Drugog svetskog rata.

1967. U Vijetnamskom ratu u požaru oštećen američki nosač aviona "Forestal", poginulo 130 ljudi.

1973. Grci se na referendumu, koji je raspisala vojna hunta, izjasnili za ukidanje monarhije, a vođa vojne hunte, pukovnik Jorgos Papadopulos, postao predsednik Grčke.

1981. U katedrali Svetog Pavla u Londonu venčali se naslednik britanskog prestola, princ od Velsa Čarls, i Dajana Spenser.

1983. Umro britanski pozorišni i filmski glumac Dejvid Niven, 1958. dobitnik "Oskara" za film "Odvojeni stolovi".

1983. Umro španski filmski režiser Luis Bunjuel, jedan od najvećih reditelja u svetskoj kinematografiji, poznat po nadrealističkim filmskim ostvarenjima.

1985. Alan Garsija inaugurisan za novog predsednika Perua i s 36 godina postao najmlađi šef države na svetu.

1992. Bivši istočnonemački komunistički lider Erih Honeker došao u Berlin posle osam meseci provedenih i čileanskoj ambasadi u Moskvi, da se suoči sa optužnicom za smrt mnogih nemačkih građana koji su preko Berlinskog zida pokušali da pobegnu u tadašnji Zapadni Berlin.

1994. Bivši italijanski premijer Betino Kraksi osuđen na osam i po godina zatvora pod optužbom za prevaru. Kraksi presudu dočekao u izbeglištvu u Tunisu, gde je i umro.

1996. Kina izvela nuklearnu probu na Lop Noru, a potom obećala da će se ubuduće pridržavati moratorijuma na nuklearne probe.

1999. U Sarajevu počeo samit Pakta za stabilnost Jugoistočne Evropu. Delegacije iz 39 zemalja i predstavnici 17 međunarodnih organizacija 30. jula usvojili deklaraciju o demokratizaciji i ekonomskoj obnovi Balkana. Srbiji, koja nije pozvana na samit, poručeno da može da se priključi Paktu kada prihvati demokratske promene.

2001. Umro bivši lider poljske komunističke partije Edvard Gjerek.

Objavljeno u Jul

1330. Srpski kralj Stefan Dečanski potukao u bici kod Velbužda vojsku bugarskog cara Mihajla Šišmana. Šišman poginuo u toj bici.

1586. Tomas Heriot iz Kolumbije doneo prve krompire u Englesku. Krajem XVI veka krompir prenet i u Španiju. U početku gajen kao ukrasna biljka, ali zbog porasta stanovništva, ratova i gladi širom Evrope ušao i u ishranu.

1655. Umro francuski pisac Sirano de Beržerak, poznat po delu "Drugi svet", u kojem je spojio političku satiru i naučnu fantastiku. Edmon Rostan ga uzeo za glavnog junaka popularne komedije "Sirano de Beržerak".

1741. Umro italijanski kompozitor i virtuoz na violini Antonio Vivaldi, jedan od najznačajnijih predstavnika baroka i prethodinika novog doba klasike. Iz njegovog obimnog stvaralačkog opusa najčuveniji koncert za violinu i orkestar "Četiri godišnja doba".

1750. Umro nemački kompozitor Johan Sebastijan Bah. Savremenici ga više cenili kao orguljaša, a interes za njegovu muziku i svest o njegovom značaju u istoriji muzike pojavili se početkom XIX veka u doba muzičkog romantizma, naročito posle Mendelsonovog izvođenja Bahovog remek-dela "Muke po Mateji".

1794. Na gijotini pogubljeni jedan od glavnih vođa Francuske revolucije i vođa "jakobinaca" Maksimilijan Robespjer i njegovi sledbenici. To je bio kraj "jakobinske diktature", zavedene u jesen 1793.

1821. Peru proglasio nezavisnost od Španije.

1858. Prvi put upotrebljen otisak prstiju kao znak identifikacije. Upotrebio ga Vilijam Heršel u Indiji, kada je uzeo otisak od Rađjadara Konaija sa poleđine jednog ugovora.

1868. Ratifikovan 14. amandman Ustava SAD, kojim su crnci dobili pravo na državljanstvo.

1876. U bici na Vučjem dolu Crnogorci pobedili tursku vojsku pod komandom Muktar-paše i naneli joj teške gubitke, oko 4.000 mrtvih i ranjenih i 310 zarobljenih.

1899. Rođen srpski književni i pozorišni kritičar Velibor Gligorić, predsednik Srpske akademije nauka i umetnosti od 1965. do 1971. Objavio više dela iz oblasti književne i pozorišne kritike.

1914. Austro-Ugarska objavila rat Srbiji, mesec dana posle atentata na prestolonaslednika Franca Ferdinanda u Sarajevu. Dalji tok događaja doveo do Prvog svetskog rata.

1919. U Amsterdamu počeo Međunarodni sindikalni kongres, na kojem je osnovan Internacionalni savez sindikata, poznatiji pod nazivom Amsterdamska sindikalna internacionala.

1937. Japanci u Kinesko-japanskom ratu zauzeli Peking.

1940. Britanci u Drugom svetskom ratu odbili nemački napad na mediteransko ostrvo Maltu.

1941. U odmazdi za požare u nemačkim garažama Nemci u Beogradu u Drugom svetskom ratu streljali više od 120 ljudi, mahom Jevreja, komunista i njihovih simpatizera.

1942. Umro britanski arheolog Vilijam Pitri, koji je 1880. počeo prva naučna arheološka iskopavanja u Egiptu i vodio ih gotovo pola veka. Osnovao Britansku arheološku školu u Egiptu.

1945. Američki bombarder B25 u gustoj magli udario u "Empajer stejt bilding" u Njujorku, tada najvišu zgradu u svetu. Poginulo 14 ljudi.

1968. Umro nemački hemičar i nuklearni fizičar Oto Han, dobitnik Nobelove nagrade za hemiju 1944. Jedan od inicijatora i potpisnika Getingenškog apela protiv atomskog naoružanja.

1976. U zemljotresu u kojem je potpuno razoren kineski grad Tangšan poginulo najmanje 242.000, a povređeno 164.000 ljudi.

1984. Predsednik SAD Ronald Regan otvorio Olimpijske igre u Los Anđelesu, koje su bojkotovali SSSR i još neke zemlje tadašnjeg sovjetskog bloka kao revanš za američki bojkot Olimpijskih igara u Moskvi 1980.

1999. Evropski sud za ljudska prava proglasio francusku državu krivom za torturu nad zatvorenikom osumnjičenim za rasturanje droge. To je bila prva presuda ovog suda jednoj evropskoj zemlji.

2000. Mirovne trupe Ujedinjenih nacija ušle u delove graničnog područja između Libana i Izraela. Izrael 24. maja, posle 22 godine, povukao trupe iz okupacione zone od 15 kilometara.

2001. Alehandro Toledo preuzeo dužnost predsednika Perua, kao prvi predsednik indijanskog porekla u istoriji te zemlje.

2003. U 101. godini umro američki komičar Bob Houp.

Objavljeno u Jul

916 - Umro je slovenski prosvetitelj Kliment Ohridski, najpoznatiji ucenik brace Chirila i Metodija i njihov saradnik u sirenju slovenske pismenosti i knjizevnosti.

1189 - Veliki zupan Stefan Nemanja ugostio je u Nisu nemackog cara Fridriha I Barabrosu na njegovom proputovanju kroz Srbiju u Trecem krstaskom ratu, i ponudio mu savez protiv Vizantije.

1540 - Pod optuzbom za veleizdaju, pogubljen je Tomas Kromvel, glavni savetnik engleskog kralja Henrija VIII.

1675 - U bici kod Sazbaha, u Holandskom ratu, poginuo je francuski vojskovodja Anri Tiren, komandant francuske vojske u Tridesetogodisnjem ratu.

1789 - Kongres SAD osnovao je Odeljenje za spoljne poslove, koje je kasnije postalo Stejt department.

1830 - U Francuskoj je izbila trodnevna "Julska revolucija" izazvana odlukom kralja Sarla X Burbonskog da ukine slobodu stampe, raspusti tek izabranu skupstinu i promeni izborni zakon. Kralj je abdicirao i emigrirao u Skotsku.

1832 - Rodjen je Djura Jaksic, najveci liricar srpskog romantizma i jedan od najdarovitijih srpskih slikara 19. veka. Pored poezije, koja je najvrednija u njegovom knjizevnom opusu, pisao je pripovetke i herojske poeme ("Na Liparu", "Ponoc", "Padajte braco", "Otadzbina", "Seobe Srbalja", "Stanoje Glavas").

1835 - Rodjen je Djozue Karduci, najveci italijanski pesnik u prvim decenijama posle ujedinjenja Italije, profesor italijanske knjizevnosti Univerziteta u Bolonji. Dobitnik je Nobelove nagrade za knjizevnost 1906. ("Jambi i epode", "Nove rime", "Varvarske ode").

1839 - Poceo je Opijumski rat izmedju Kine i Velike Britanije kada su kineske vlasti u luci u Kantonu zaplenile i unistile 20.000 sanduka opijuma.

1841 - U dvoboju je poginuo ruski pisac Mihail Jurjevic Ljermontov, pesnik kavkaskih pejsaza i romanticnog buntovnistva, jedan od najznacajnijih pesnika i prozaista ruske knjizevnosti 19. veka ("Junak naseg doba", "Demon", "Pesma o trgovcu Kalasnikovu").

1844 - Umro je engleski hemicar i fizicar Dzon Dalton, jedan od osnivaca atomske teorije materije ("Novi sistem filozofije hemije"). Proucavao je anomaliju neprepoznavanja boja, koja je po njemu nazvana daltonizam.

1872 - Rodjen je srpski kompozitor i dirigent Stanislav Binicki, autor prve izvedene srpske opere "Na uranku" (na tekst B. Nusica) i "Marsa na Drinu". Osnovao je Beogradski vojni orkestar (1899), a sa Stevanom Mokranjcem Srpsku muzicku skolu, koja je kasnije dobila ime "Mokranjac".

1874 - U Kragujevcu je pokrenut list "Glas javnosti" kao glasilo socijalista Svetozara Markovica.

1905 - U Ljubotinju, u Crnoj Gori, rodjen je Petar Lubarda, jedan od najznacajnijih jugoslovenskih slikara 20. veka. Izlagao je na mnogim izlozbama u zemlji i inostranstvu i dobitnik je mnogobrojnih nagrada. Bio je clan Srpske akademije nauka i umetnosti.

1917 - Umro je svajcarski hirurg Emil Teodor Koher, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1909. Ispitivao je funkciju stitne zlezde i znatno doprineo razvoju savremene hirurgije.

1921 - Kanadski lekari Frederik Grant Benting i Carls Best izolovali su insulin, sto je ubrzo omogucilo efikasno lecenje dotad smrtonosne secerne bolesti.

1953 - U Panmundzomu je potpisan sporazum o primirju u Korejskom ratu, cime je okoncan trogodisnji rat u kojem je poginulo 1,6 miliona Korejaca i Kineza i preko 118.000 pripadnika trupa UN.

1954 - Velika Britanija i Egipat postigli su sporazum o okoncanju 72-godisnje britanske kontrole nad Sueckim kanalom.

1955 - Austrija je obnovila drzavni suverenitet posto su zemlju nakon 17 godina napustile strane trupe - nemacke po zavrsetku Drugog svetskog rata, a saveznicke 10 godina kasnije.

1967 - Umro je srpski pisac Veljko Petrovic, clan Srpske akademije nauka i umetnosti, predsednik Matice srpske u Novom Sadu, Srpske knjizevne zadruge u Beogradu i upravnik beogradskog Narodnog muzeja ("Rodoljubive pesme", zbirke pripovedaka "Bunja i drugi u Ravangradu", "Pomerene savesti", "Prepelica u ruci").

1970 - Umro je portugalski diktator Antonio de Oliveira Salazar. Postao je premijer 1932. i vladao uz pomoc vojske i tajne policije do 1968, kada se zbog bolesti povukao sa vlasti.

1980 - U izbeglistvu u Kairu umro je bivsi iranski sah Mohamed Reza Pahlavi. Na vlast je dosao 1941, a zbacen je u Islamskoj revoluciji ajatolaha Homeinija 1979.

1984 - Umro je britanski filmski i pozorisni glumac Dzejms Mejsn, koji je u dugackoj filmskoj karijeri snimio vise od 80 filmova ("Pozar nad Engleskom", Covek u sivom", "Pustinjski lisac", "Julije Cezar").

1985 - U drzavnom udaru u Ugandi svrgnut je predsednik Milton Apolo Obote, koji je bio sef drzave od 1966. do 1971, kada ga je oborio Idi Amin Dada. Drugi put je postao predsednik 1979.

1989 - Krister Peterson proglasen je krivim i osudjen na dozivotnu robiju zbog ubistva svedskog premijera Olofa Palmea 1986. On je kasnije oslobodjen, a ubistvo je ostalo nerazjasnjeno.

1990 - Belorusija je proglasila nezavisnost od tadasnjeg SSSR-a.

1996 - Tokom Olimpijskih igara u Atlanti eksplodirala je bomba u zabavnom parku. Poginulo je dvoje i ranjeno 110 ljudi.

Objavljeno u Jul
četvrtak, 26 jul 2018 00:00

26. jul - Dogodilo se na današnji dan

1847. Liberija, država oslobodjenih američkih robova koji su se doselili u Afriku, postala prva nezavisna republika u Africi.

1856. U Dablinu rodjen engleski dramski pisac, novinar i kriticar Dzordz Bernard So. Knjizevnu karijeru poceo pisanjem romana i pozorisnih kritika, a proslavio se mnogobrojnim pozorisnim delima. Dobitnik Nobelove nagrade za knjizevnost 1925.

1858. Lajonel Rotsild postao prvi Jevrejin clan donjeg doma britanskog parlamenta.

1875. Rodjen svajcarski psihijatar Karl Gustav Jung, osnivac "analiticke" ili "kompleksne" psihologije, u kojoj se razlikuju dva sloja podsvesnog, individualno i kolektivno.

1894. Rodjen engleski pisac Aldo Haksli, jedan od najistaknutijih evropskih esejista 20. veka. Njegovi "romani ideja" zasnovani su na esejistickim modelima rasprava i sukoba nacela.

1908. Rodjen cileanski drzavnik Salvador Aljende Gosens, osnivac Socijalisticke partije i prvi marksista predsednik Cilea. Ubijen u udaru vojne hunte pod vodjstvom generala Augusta Pinocea 11. septembra 1973.

1909. Pokusaj spanske vlade da u Kataloniji mobilise rezerviste za borbe u Maroku doveo do ustanka u Barseloni, koji je krvavo ugusen.

1928. Rodjen americki filmski reziser Stenli Kjubrik, koji se proslavio filmovima razlicitog zanra kao sto su "2001, Odiseja u svemiru", "Paklena pomorandza", "Dr Strejndzlav" i "Lolita".

1941. Predsednik SAD Frenklin Delano Ruzvelt zamrznuo svu japansku imovinu u SAD i time obustavio americko-japansku trgovinu.

1943. Rodjen britanski muzicar Mik Dzeger, osnivac i pevac grupe "Roling stouns".

1945. Na parlamentarnim izborima u Velikoj Britaniji pobedili laburisti i njihov lider Klement Atli zamenio na mestu premijera Vinstona Cercila.

1950. Vojnici SAD, tokom Korejskog rata, pocinili masakr nad stotinama nenaoruzanih izbeglica u selu No Gun Ri.

1952. Umrla Eva Peron, popularna prva dama Argentine, supruga Huana Perona.

1953. Napadom gerilaca na kasarnu Monkada u gradu Santjago de Kuba Fidel Kastro poceo borbu protiv rezima diktatora Fulhensija Batiste.

1956. Egipatski predsednik Gamal Abdel Naser nacionalizovao Suecki kanal koji je bio pod kontrolom anglo-francuske kompanije.

1963. U zemljotresu u glavnom gradu Makedonije, Skoplju, poginulo vise od 1.000 ljudi, a grad razrusen.

1965. Maldivska ostrva u Indijskom okeanu, britanski protektorat od 1887, stekla nezavisnost.

1974. Konstantin Karamanlis formirao prvu civilnu vladu nakon sedmogodisnjeg vojnog rezima u Grckoj.

1984. Umro americki statisticar Dzordz Horas Galup, direktor i osnivac "Galupovog instituta" za ispitivanje javnog mnjenja.

1995. Peru i Ekvador sporazumeli se o demilitarizovanoj zoni od oko 500 kvadratnih kilometara u pogranicnom amazonskom podrucju, okoncavsi medjusobni jednomesecan rat.

2001. Medjunarodni sud za ratne zlocine u Hagu otpecatio optuznicu protiv generala Hrvatske vojske u penziji Ante Gotovine, koji je okrivljen za zlocine nad Srbima za vreme i posle operacije "Oluja" 1995. u Krajini, Hrvatska.

Objavljeno u Jul

1261. Mihailo VIII Paleolog vratio Konstantinopolj i ponovo ga proglasio prestonicom Vizantije. Grad 1204. osvojili krstaši, spalili ga i opljačkali i s Mlečanima ga proglasili prestonicom Latinskog carstva, a prestonica Vizantije premeštena u Nikeju.

1593. Kralj Francuske Anri IV kralj Navare pre dolaska na francuski presto 1589. i vođa francuskih hugenota, prešao u katoličanstvo.

1712. Vojska švajcarskih protestanskih kantona u bici kod Vilmergena potukla snage katoličkih kantona, čime su u Švajcarskoj okončani verski ratovi.

1817. Po povratku u Srbiju ubijen vođa Prvog srpskog ustanka Đorđe Petrović Karađorđe. On je, posle sloma ustanka 1813, izbegao u Austriju, a zatim u Rusiju.

1834. Umro engleski pesnik Semjuel Tejlor Kolridž. Njegove poeme "Stari mornar" i "Kubla Kan" smatraju se vrhunskim delima romantične, intuitivne poezije, a na njegovim teorijskim pogledima zasnovana englesko-američka "nova kritika".

1843. Umro škotski hemičar Čarls Mekintoš, izumitelj nepromočive tkanine za kišne ogrtače.

1848. Rođen britanski državnik Artur Džejms Balfur, premijer i ministar inostranih poslova. 1917. predložio stvaranje nacionalne države Jevreja u Palestini.

1848. Austrijanci u bici kod Kustoce porazili snage Sardinske kraljevine, suzbivši prvi značajniji napor za ujedinjenje italijanskih teritorija u jedinstvenu državu.

1878. Prva kineska diplomatska misija u SAD stigla u Vašington.

1894. Rođen američki filmski glumac Volter Brenan, najčuveniji epizodista svetske kinematografije. Igrao u više od 100 filmova, dobitnik više "Oskara".

1898. Vojska SAD u špansko-američkom ratu okupirala Portoriko, koji je Pariskim mirovnim ugovorom iste godine ustupljen SAD. Istog dana 1953. dobio status pridružene države SAD.

1907. Japan proglasio protektorat nad Korejom s pravom da kontroliše vladu te zemlje.

1909. Francuski pilot Luj Blerio prvi avionom preleteo Lamanš. Razdaljinu od 40 kilometara od Lebaraka kod Kalea do Dovera preleteo za 37 minuta.

1917. Holanđanka Margareta Gertruda Cele, poznata kao Mata Hari, osuđena na smrt pod otužbom da je špijunirala u korist Nemačke tokom Prvog svetskog rata.

1934. Nacisti u Beču ubili austrijskog kancelara Engelberta Dolfusa.

1943. Italijanski diktator Benito Musolini primoran, posle sednice Velikog fašističkog veća, da podnese ostavku. Kralj Viktor Emanuele imenovao za premijera maršala Pjetra Badolja. Musolini uhapšen i interniran, a 1945. streljan.

1952. Stupio na snagu ugovor o Evropskoj zajednici za ugalj i čelik, što je bila prva faza stvaranja Evropske unije.

1956. U sudaru italijanskog i švedskog broda "Andrea Dorija" i "Štokholm" ispred obala SAD u Atlantskom okeanu poginulo 50 ljudi.

1957. Tunis postao republika, a za predsednika izabran Habib Burgiba.

1963. SSSR, SAD i Velika Britanija zaključile ugovor o zabrani nuklearnih proba u vazduhu, pod vodom i u kosmosu.

1968. Papa Pavle VI zabranio vernicima rimokatoličke crkve sve veštačke metode sprečavanja začeća.

1978. Rođena prva na svetu "beba iz epruvete" Luis Džoj Braun, u bolnici u Lankaširu, u Velikoj Britaniji.

1982. Vođa Palestinske oslobodilačke organizacije Jaser Arafat potpisao u Bejrutu deklaraciju kojom je prihvatio rezolucije Ujedinjnih nacija o postojanju države Izrael.

1986. Umro američki filmski režiser italijanskog porekla Vinsent Mineli, 1958. dobitnik "Oskara za film "Žiži".

1991. Sovjetski predsednik Mihail Gorbačov predložio liderima Komunističke partije SSSR novu platformu u kojoj izgradnja komunizma više nije osnovni cilj i pozvao ih da odbace "zastarele ideološke dogme".

1992. Italijanska vlada poslala 7.000 vojnika na Siciliju, u nastojanju da razbije mafiju.

1994. Izrael i Jordan potpisali u Vašingtonu deklaraciju kojom je okončano ratno stanje dve države.

1995. Međunarodni sud za ratne zločine na prostoru bivše Jugoslavije u Hagu podigao optužnice protiv Radovana Karadžića, Ratka Mladića, Milana Martića i još 21 osobe, uglavnom komandanata i stražara zatvoreničkih logora u Bosni. Lider bosanskih Srba Radovan Karadžić i general Ratko Mladić optuženi za genocid, ratne zločine i zločine protiv čovečnosti.

2000. Supersonični avion kompanije "Er-Frans" srušio se blizu Pariza neposredno po poletanju. Poginulo 109 putnika i članova posade i još četvoro ljudi na zemlji. To je bila prva nesreća "konkorda" otkako je počeo da leti 1969.

2001. General Hrvatske vojske Rahim Ademi, optužen za zločine počinjene nad Srbima 1993. u Medačkom džepu, kod Gospića u Hrvatskoj, doborovoljno se predao Međunarodnom sudu za ratne zločine u Hagu.

Objavljeno u Jul

1567. Škotska kraljica Marija Stjuart primorana da abdicira zbog antiprotestantske politike. Naredne godine pobegla u Englesku gde je zatvorena, a posle 18 godina tamnovanja optužena za učestvovanje u izdaji i pogubljena.

1701. Antoan da la Mot Kadilak osnovao, na obali reke Mičigen, trgovački centar Ponšartren, koji se kasnije razvio u grad Detroit.

1704. Britanske snage pod komandom admirala Džordža Ruka preuzele Gibraltar od Španaca.

1783. Rođen južnoamerički revolucionar, vojskovođa i državnik Simon Bolivar. Oslobodio najveći deo Južne Amerike od španske vlasti i bio prvi predsednik Kolumbije i Gornjeg Perua, koji je po njemu nazvan Bolivija.

1799. Napoleon izvojevao svoju poslednju pobedu u osvajanju Egipta, potukavši tursku vojsku kod Abukira.

1802. Rođen francuski pisac Aleksandar Dima Otac, koji se proslavio avanturističkim romanima sa sadržajem iz francuske istorije.

1804. Srpska potera predvođena Milenkom Stojkovićem uhvatila i pogubila na dunavskom ostrvu Ada Kale beogradske dahije Aganliju, Kučuk Aliju, Mulu Jusufa i Mehmeda Fočića.

1824. Rezultati prvog ispitivanja javnog mnjenja u svetu objavljeni u američkoj državi Delaver uoči predsedničih izbora u SAD.

1828. Rođen ruski pisac, književni kritičar i revolucionar Nikolaj Černiševski. Njegovo političko delovanje u carskoj Rusiji prekinuto progonom u Sibir.

1883. Metju Veb, prvi čovek koji je 1875. preplivao Lamanš, utopio se prilikom pokušaja da prepliva reku iznad Nijagarinih vodopada.

1906. Umro Stevan Sremac, najizrazitiji predstavnik srpske humorističke proze.

1923. U Lozani potpisan mirovni ugovor Turske i savezničkih sila kojim se Turska odrekla svih neturskih teritorija koje je izgubila u Prvom svetskom ratu, a dobila Jedrene i istočnu Trakiju, čime su definitivno određene granice evropskog dela turske države.

1943. Bombardovanjem Hamburga savezničko vazduhoplovstvo u Drugom svetskom ratu počelo operaciju "Gomora".

1946. SAD izvele prvu podvodnu atomsku probu na koralskim ostrvima Bikini u zapadnom Pacifiku.

1967. Francuski predsednik Šarl de Gol završio svoj govor u Montrealu usklikom "Živeo slobodni Kvebek", što je izazvalo oštar protest kanadskog premijera Lestera Pirsona. De Gol bio primoran da skrati posetu Kanadi.

1974. Konstantin Karamanlis posle sedmogodišnje vladavine vojne hunte obrazovao u Grčkoj prvu civilnu vladu i proglasio opštu amnestiju za sve političke zatvorenike.

1974. Umro britanski fizičar Džejms Čedvik, dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 1935, koji je 1932. otkrio neutron, a kasnije radio na "projektu Menhetn", razvijanju atomske bombe u Los Alamosu, SAD.

1976. Američki svemirski brod "Viking 1" spustio se na Mars da ispita mogućnosti za život na toj planeti.

1980. Umro britanski filmski glumac Piter Selers, koji se proslavio filmom "Doktor Strejndžlav" i serijom filmova o detektivu Kluzou.

1981. U kineskoj provinciji Sečuan u poplavama poginulo više od 700 ljudi, a milion i po ostalo bez domova.

1990. Američki ratni brodovi u Persijskom zalivu stavljeni u stanje pripravnosti zbog koncentracije iračkih trupa na kuvajtskoj granici.

1991. Umro američki pisac, poreklom poljski Jevrej, Isak Baševis Singer, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1978. Smatra se najznačajnijim modernim piscem na jidišu, mada se njegova dela pojavljuju isključivo u engleskom prevodu.

1993. Centralna banka Rusije saopštila da će u okviru drastične monetarne reforme preduzete u borbi protiv inflacije iz opticaja povući sve novčanice štampane pre 1992.

1995. Bombaš-samoubica, član militantne islamske organizacije "Hamas", aktivirao bombu u autobusu u Tel Avivu od čije je eksplozije poginulo šest, a povređene 32 osobe.

1996. U predgrađu Kolomba, glavnog grada Šri Lanke, poginulo 57, a povređeno više od 500 osoba u eksploziji dve bombe podmetnute u prigradski voz, za šta su optuženi tamilski pobunjenici.

1999. U selu Staro Gracko na Kosovu ubijeno 14 srpskih seljaka dok su na svojim imanjima žnjeli pšenicu.

2000. Umro francuski filmski reditelj Klod Sote, koji se proslavio filmom "Vreli asfalt". Za film "Sasvim obična priča" 1980. osvojio "Oskara" za najbolji strani film.

2001. Jugoslavija dobila šestu Saveznu vladu s premijerom Dragišom Pešićem na čelu, funkcionerom Socijalističke narodne partije.

Objavljeno u Jul
ponedeljak, 23 jul 2018 00:00

23. jul - Dogodilo se na današnji dan

1757. Umro italijanski kompozitor Domeniko Skarlati, virtuoz na čembalu. Komponovao 555 sonata za čembalo koristeći novu tehniku kojom je postizao brilijantne efekte.

1759. Rusi u Sedmogodišnjem ratu, pod komandom generala Petra Semjonoviča Saltikova, potukli prusku armiju u bici kod Kaja, na istoku Nemačke.

1828. Vilijem Bart iz Mičigena, SAD, patentirao "tipografer", koji se smatra prvom pisaćom mašinom.

1840. Britanski parlament doneo zakon o ujedinjenju Gornje Kanade, s pretežno engleskim, i Donje, s pretežno francuskim stanovništvom, u jednu političko-upravnu celinu sa zajedničkim parlamentom.

1875. Umro američki pronalazač Ajzak Merit Singer, koji je 1851. usavršio prvu šivaću mašinu koja je ušla u široku upotrebu.

1885. Umro američki general i državnik Julisiz Simpson Grant, vrhovni komandant armije Severa u građanskom ratu i predsednik SAD.

1892. Rođen Haile Selasije I, etiopski car od 1930. Iz zemlje izbegao 1936. posle italijanske okupacije, vratio se 1941. i vladao do 1974, kad je zbačen državnim udarom.

1914. Austro-Ugarska uputila ultimatum Srbiji da sprovede istragu povodom atentata na prestolonaslednika Franca Ferdinanda 28. juna u Sarajevu, zahtevajući da u istrazi učestvuju i austrougarski policajci. Srbija odbila zahtev smatrajući da je to zadiranje u suverenitet države. Austro-Ugarska 28. jula objavila rat Srbiji.

1916. Umro škotski hemičar Vilijam Remzi, dobitnik Nobelove nagrade za hemiju 1904. Prvi ustanovio nastajanje jednog elementa iz drugog, otkrio sve plemenite gasove od argona i helijuma do radona i odredio im mesto u periodnom sistemu elemenata.

1920. Francuske trupe savladale arapsku vojsku kralja Fejsala I, ušle u Damask i učvrstile svoj mandat nad Sirijom.

1931. Rođen ruski šahovski velemajstor Viktor Korčnoj, jedan od najboljih šahista XX veka, koji je 1976. emigrirao iz tadašnjeg SSSR.

1942. Nemačke trupe počele nadiranje prema Staljingradu, gde je vođena jedna od najvećih bitaka Drugog svetskog rata. Završena 2. februara 1943. nemačkim porazom.

1943. U eksploziji bombe podmetnute u hotelu "King David" u Jerusalimu poginulo više od 90 osoba, mahom britanskih oficira i vojnih službenika. Odgovornost preuzela ekstremna jevrejska cionistička organizacija "Irgun".

1948. Umro američki filmski režiser i producent Dejvid Vork Grifit, jedan od najznačajnijih filmskih stvaralaca u epohi nemog filma.

1951. U zatvoru umro francuski maršal Anri Filip Peten, junak iz Prvog svetskog rata, koji je, međutim, tokom Drugog svetskog rata, posle kapitulacije Francuske, bio šef profašističkog režima sa sedištem u Višiju. Istog dana 1945. Peten izveden pred sud i osuđen na doživotnu robiju.

1952. U Egiptu izvršen vojni puč pod vođstvom generala Mohameda Nagiba, kojim je zbačen kralj Faruk I. Na presto stupio njegov maloletni sin Fuad II, a naredne godine proglašena republika na čelu s generalom Nagibom.

1974. Grčka vojna vlada pozvala Konstantina Karamanlisa da se vrati iz izbeglištva u Parizu i formira Vladu. To je bio kraj sedmogodišnje vladavine vojne hunte u Grčkoj.

1982. Međunarodna komisija za lov na kitove donela odluku o potpunoj zabrani komercijalnog lova na kitove. Zabrana stupila na snagu 1985.

1983. Borba za nezavisnost Tamila eskalirala u građanski rat u Šri Lanki, kada su tamilski pobunjenici ubili 13 vojnika, a sinhaleška većina odgovorila ubijanjem hiljade tamilskih civila na jugu zemlje.

1991. Komunistička partija SSSR objavila nacrt platforme kojom se prihvataju privatna svojina, integracija ekonomije u svetsko tržište i sloboda veroispovesti.

1995. Ujedinjene nacije izdale naredbu o raspoređivanju Snaga za brza dejstva na području Sarajeva.

1996. U Sarajevo stigao prvi kontigent oružja iz američkog programa "Opremi i obuči", namenjen armiji Federacije Bosne i Hecegovine.

1997. Skupština Jugoslavije izabrala Slobodana Miloševića, dotadašnjeg predsednika Srbije, za predsednika SRJ. Ispred skupštinske zgrade okupilo se više hiljada ljudi, jedni su izražavali podršku, a drugi protestovali, dok su beogradski studenti akcijom "Jedna izgubljena glava, jedna cipela" obeležili osam godina Miloševićeve vladavine, tokom koje je ogroman broj mladih ljudi napustio zemlju.

1999. Umro marokanski kralj Hasan II, posle 38 godina vladavine. Nasledio ga sin Mohamed.

1999. Ruski kosmonaut Sergej Avdejev postavio, boraveći u svemirskoj stanici "Mir" 712 dana, novi rekord u neprekidnom boravku u svemiru.

2000. Lans Armstrong drugu godinu zaredom pobedio na prestižnoj trci "Tur de Frans", iako su lekari tokom njegovog lečenja 1996. procenili da su male šanse da preživi jer bolčuje od raka.

2001. Jedini međunarodni aerodrom u Šri Lanki zatvoren kada su "Tamilski tigrovi" izvršili teroristički napad na obližnju vojnu vazduhoplovnu bazu. U napadu ubijeno 18 ljudi, a unisteno ili oštećeno 13 aviona.

Objavljeno u Jul
nedelja, 22 jul 2018 00:00

22. jul - Dogodilo se na današnji dan

356 p.n.e Rođen makedonski kralj Aleksandar III Veliki, grčki vojskovođa koji je za kratko vreme svoje vladavine uspeo da razori hiljadugodišnja carstva, gradeći nove mermerne gradove i stvarajući novu civilizaciju. Vekovima je inspirisao likovne umetnike i pesnike.

1456. Hrišćanska vojska pod komandom ugarskog vojskovođe Janoša Hunjadija pobedila je turske snage koje su opkolile Beograd. U srpskim narodnim pesmama Hunjadi, koji je tokom borbi umro u Zemunu, spominje se kao Sibinjanin Janko.

1739. Turska vojska u bici kod Grocke pobedila Austrijance i primorala ih da napuste Srbiju i Beograd. Beogradskim mirom 18. septembra Beograd i teritorije severno od Zapadne Morave posle 21 godine ponovo pripale Otomanskom carstvu.

1784. Rođen nemački astronom i matematičar Fridrih Vilhelm Besel, koji je izračunao putanju Halejeve komete.

1812. U bici kod Salamanke, u Španiji, Britanci pod komandom vojvode od Velingtona porazili Napoleonovu vojsku kojom je komandovao maršal Ogist Marmon.

1832. Umro Napoleon II, vojvoda od Rajhštada, sin Napoleona I Bonaparte i Marije Lujze, unuk habsburškog cara. Nesuđen car, naslednik najmoćnijeg vladara u Evropi, umro u carskom dvorcu Šenbrun, u kom je 22 godine ranije boravio Bonaparta kao pobednik nad habsburšskim Bečom.

1852. U Veneciji umro francuski vojskovođa Ogist Marmon. Kao vojvoda od Raguze 31. januara 1808. proglasio aneksiju Dubrovačke republike, a od 1809. do 1811. bio generalni guverner Ilirskih provincija.

1888. Rođen američki mikrobiolog poreklom iz Ukrajine Selman Ejbraham Vaksman, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1952. za pronalazak streptomicina.

1898. Rođen američki vajar Aleksander Sterling Kalder, autor apstraktnih prostornih konstrukcija od metalnih elemenata povezanih žicama, koje je pomoću malih motora učinio pokretnim, pa su dobile naziv "mobili". Njegov "mobil" ogromnih razmera postavljen 1958. ispred palate UNESKO u Parizu.

1933. Američki pilot Vili Post prvi sam obleteo Zemlju. Let trajao sedam dana, 18 časova i 49 minuta.

1934. Američkog pljačkaša banaka i ubicu, "državnog neprijatelja broj jedan" Džona Dilindžera, u Čikagu posle 13 meseci potere ubili agenti FBI.

1943. Savezničke snage u Drugom svetskom ratu zauzele italijanski grad Palermo, na ostrvu Sicilija.

1944. U Lublinu u Drugom svetskom ratu grupa poljskih političara, poslata iz SSSR, formirala Komitet narodnog oslobođenja, koji je Moskva priznala kao privremenu poljsku vladu nasuprot izbegličkoj vladi u Londonu.

1972. Sovjetska kosmička sonda "Venera 8" spustila se na površinu Venere s koje je 10 minuta, pre nego što su izgoreli instrumenti, emitovala podatke.

1981. Turski terorista Mehmet Ali Agdža osuđen na doživotnu robiju zbog pokušaja atentata na papu Jovana Pavla II 13. maja. Posle 20 godina pušten iz zatvora i u junu 2000. predat Turskoj.

1988. U ekploziji automobila-bombe u blizini sirijske vojne baze u zapadnom Bejrutu poginulo sedam, povređeno 48 ljudi.

1991. Predsedništvo SFRJ izdalo naredbu o razoružavanju i demobilizaciji svih ilegalnih vojnih formacija u Hrvatskoj.

1992. Najveći kolumbijski krijumčar droge Pablo Eskobar pobegao iz zatvora.

1994. Pozivajući se na ekonomsku krizu predsednik Rafael Kaldera suspendovao ustavna prava u Venecueli.

1996. Ispuštanjem paketa s hranom iz aviona Ujedinjene nacije počele issporuku humanitarne pomoći za oko 700.000 ljudi u južnom Sudanu, kojima je pretila smrt od gladi.

1997. Italijanski sud osudio nacističkog SS-oficira Eriha Pribkea na pet godina zatvora za zločine počinjene u Italiji za vreme Drugog svetskog rata.

2001. Počele pripreme profesionalnih ronilaca za izvlačenje nuklearne podmornice "Kursk", koja je u avgustu 2000, tokom vežbi u Barencovom moru, potonula na dubinu od 107 metara, a svih 118 članova posade poginulo.

2001. Umro doajen italijanskog novinarstva i osnivač dnevnog lista "Il Đornale nuovo", koji danas izlazi pod imenom "Il Đornale", Indro Montaneli. Postao poznat kao ratni izveštač iz Finske tokom Drugog svetskog rata.

Objavljeno u Jul

976. Osnovana austrijska kneževska loza Babenberga koja je vladala Austrijom do 1246. Njihov porodični arhiv postao osnovni fond današnjeg Državnog arhiva u Beču.

1542. Papa Pavle III formirao inkviziciju, kongregaciju kardinala sa ovlašćenjima da progone jeretike, kako bi pojačao borbu protiv protestantizma.

1718. Zaključen Požarevački mir Turske, Austrije i Mletačke Republike, posle turskog poraza u ratu od 1714. do 1718. Tim mirom Turska prepustila Austriji severnu Srbiju, južno od Save, Banat i deo Srema.

1773. Papa Klement XIV izdao papsku bulu "Dominus ac Redemptor" kojom je raspustio jezuitski red.

1774. Sklopljen Kučuk-Kajnardžijski mir kojim je okončan rat Rusije i Turske, vođen od 1768. do 1774, u kom je turska vojska doživela niz poraza.

1796. Umro škotski pesnik Robert Berns, poslednji veliki škotski književnik koji je pisao na škotskom dijalektu.

1798. Napoleon Bonaparta Posle pobede u Bici kod piramida zavladao Egiptom.

1816. Rođen osnivač britanske novinske agencije Rojter Paul Julijus fon Rojter.

1820. Danski fizičar Hans Kristijan Ersted predstavio svoje otkriće, elektromagnetizam.

1884. Rođen srpski biolog i fiziolog Ivan Đaja, član Srpske akademije nauka i umetnosti, osnivač katedre za fiziologiju. Pariska Akademija nauka 1946. mu dodelila nagradu za rad u oblasti fiziologije.

1897. Princ od Velsa otvorio galeriju "Tejt" u Londonu.

1899. Rođen američki pisac Ernest Miler Hemingvej, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1954. Izvršio samoubistvo 2. jula 1961.

1904. Završena trinaestogodišnja gradnja Tranšibirske železnice od Moskve do Nahotke kod Vladivostoka, dugačka 9.300 kilometara.

1921. U Delnicama ubijen ministar unutrašnjih poslova Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca Milorad Drašković. Atentat u znak protesta zbog donošenja Obznane, zakona kojim je zabranjen rad komunističkoj i drugim levičarskim partijama, izvršio Alija Alijagić, pripadnik levičarske organizacije "Crvena pravda".

1940. U baltičkim državama Litvaniji, Letoniji i Estoniji uspostavljena sovjetska vlast.

1960. Sirimavo Bandaranaike postala premijer Cejlona, kao prva žena u svetu koja je došla na čelo vlade. Ona na to mesto došla posle ubistva njenog muža Solomona.

1967. Pod točkovima voza poginuo Albert Džon Lutuli, južnoafrički političar, borac protiv aparthejda. Dobitnik Nobelove nagrade za mir 1960.

1973. Uprkos protestima svetskog javnog mnjenja Francuska počela seriju nuklearnih proba na atolu Muroroa u južnom Pacifiku.

1974. Grčka prihvatila rezoluciju Ujedinjenih nacija o prekidu vatre na Kipru, jedan dan po turskoj invaziji. Narednog dana istu rezoluciju prihvatila i Turska.

1983. U Poljskoj ukinuto ratno stanje, uvedeno u decembru 1981.

1985. Umro Zoran Radmilović, jedan od najvećih glumaca u SFRJ. Legenda za života, upamćen po nizu briljantnih uloga poput kralja Ibija, Radovana III, Trigorina u "Galebu", Laze Kostića u "Santa Maria della Salute".

1985. Umro Aleksandar Vučo, jedna od najžnačajnijih ličnosti srpske i jugoslovenske književnosti u XX veku. Pesnik, romanopisac i učesnik nadrealističkog pokreta, smatra se i rodonačelnikom moderne poezije za decu.

1993. U poplavama i klizištima prouzrokovanim jednomesečnim kišama u Indiji, Bangladešu i Nepalu poginulo oko 1.000 ljudi, više miliona prinuđeno da napusti domove.

1994. Ruski pisac Aleksandar Isajevič Solženjicin stigao u Moskvu posle dvomesečnog putovanja po Rusiji, iz koje je 20 godina ranije otišao u egzil.

1995. Predstavnici 16 zemalja na Međunarodnoj konferenciji o Bosni i Hervegovini u Londonu upozorili bosanske Srbe da će, ako napadnu "zaštićenu zonu" UN Goražde, biti suočeni sa "odlučnim uzvraćanjem koje uključuje i upotrebu vazdušne sile".

1998. Umro američki kosmonaut Alen Šepard, prvi Amerikanac koji je poleteo u kosmos, 1961, i jedini čovek koji je igrao golf na Mesecu.

2000. Umro jugoslovenski kompozitor Stanojlo Rajičić, član Srpske akademije nauka i umetnosti i direktor Muzikološkog instituta SANU.

Objavljeno u Jul

1304. Rođen italijanski pisac Frančesko Petrarka. Smatra se poslednjim pesnikom Srednjeg veka i prvim individualistom u evropskoj poeziji. Bio poznat i cenjen po latinskim delima, istorijskim, filozofskim i polemičkim spisima, a u svetsku književnost ušao zbirkom soneta "Kanconijer", posvećenih Lauri.

1402. Mongolski kan Tamerlan u bici kod Angore, sadašnje Ankare, pobedio tursku vojsku i zarobio sultana Bajazita I, koji je 1403. umro u ropstvu.

1654. Potpisan anglo-portugalski sporazum kojim su počeli dugogodišnji saveznički odnosi Engleske i Portugala.

1847. Rođen nemački postimpresionistički slikar Maks Liberman. Kao pobornik novih ideja 1898. osnovao berlinsku secesiju, pokret koji je na prekretnici XIX i XX veka u evropskim metropolama okupljao protivnike umetničkog akademizma.

1855. Rođen vojvoda Živojin Mišić, jedan od najvećih srpskih vojskovođa. Učesnik ratova od 1876. do 1878 i 1885, a u Prvom svetskom ratu komandovao operacijama u Kolubarskoj bici, drugoj velikoj pobedi Srba nad austrougarskom vojskom. Napisao nekoliko vojnih rasprava, od kojih je najpoznatije delo "Strategija".

1866. U austrijsko-pruskom ratu, u kojem je Italija bila na strani Pruske, Austrijanci kod ostrva Visa potpuno razorili italijansku flotu. Poginulo više od 1.100 ljudi.

1890. Rođen grčki kralj Đorđe II, koji je stupio na presto 1922, a već 1923. zbačen. Vratio se 1935, a posle nemačkog napada u Drugom svetskom ratu, 6. aprila 1941. s Vladom se povukao u emigraciju, odakle se vratio 1946.

1917. Potpisana Krfska deklaracija o stvaranju zajedničke države Srba, Hrvata i Slovenaca. Deklaraciju potpisali premijer Srbije Nikola Pašić i predsednik Jugoslovenskog odbora Ante Trumbić.

1919. Rođen novozelandski planinar Edmund Persival Hilari, koji je 1953, sa Šerpom Tensingom Norgejom prvi osvojio Mont Everest, najviši planinski vrh na svetu.

1923. Ubijen meksički revolucionar, vođa seljačke revolucije 1910. Fransisko Pančo Vilja.

1937. Umro italijanski inženjer Đuljelmo Markoni, jedan od osnivača bežične telegrafije. Prvi poslao radio-signal preko Atlantika. Za radove na bežičnoj telegrafiji 1909. s Karlom Ferdinandom Braunom podelio Nobelovu nagradu za fiziku.

1944. Nemački pukovnik Klaus Šenk, grof fon Štaufenberg, izvršio atentat na nacističkog lidera Adolfa Hitlera podmetanjem bombe pod njegov sto u bunkeru "Vučja jama" kod Berlina. Hitler lakše povređen, a zaverenici pogubljeni.

1945. Umro francuski pisac Pol Valeri, klasik simbolizma, koji se smatra najelitnijim predstavnikom francuskog duha u periodu između dva svetska rata. Bio član Francuske akademije i predsednik Instituta za intelektualnu kooperaciju pri Društvu naroda u Ženevi.

1951. U jerusalimskoj džamiji Al Aksa ubijen jordanski kralj Abdulah. Kralj Jordana postao 1946.

1954. U Ženevi sklopljen sporazum o primirju u Indokini, kojim je završen rat protiv francuske kolonijalne uprave u tom delu sveta.

1969. Američki kosmonaut Nil Armstrong postao prvi čovek koji je stupio na Mesec. Armstrong na Mesecu bio dva sata i 21 minut, posle čega se vratio na svemirski brod "Apolo 11".

1974. Turske snage izvršile desant na Kipar, zauzele luku Kireniju i krenule prema Nikoziji.

1976. Američki kosmički brod bez ljudske posade "Viking 1" spustio se, posle 11 meseci leta, na Mars i počeo da šalje na Zemlju jasne snimke te planete.

1982. U eksplozijama bombi koje su postavili pripadnici Irske republikanske armije u Hajd parku i Ridžents parku u centru Londona poginulo 10 britanskih vojnika.

1988. Južna Afrika, Angola i Kuba prihvatile sporazum o povlačenju stranih trupa iz Angole i o priznavanju nezavisnosti Jugozapadne Afrike, današnje Namibije.

1994. Šef izraelske diplomatije Šimon Peres doputovao u posetu Jordanu kao najviši izraelski funkcioner koji je do tada posetio Jordan.

1996. Pobunjenici iz plemena Hutu napali izbeglički logor suparničkog plemena Tutsi u Burundiju i pobili oko 320 osoba, mahom žena i dece.

2000. Posle devet dana pregovora završen bliskoistočni mirovni samit u Kemp Dejvidu. Rešenje za višedecinijski sukob nije nađeno, a sukobi Izraela i Palestinaca nastavljeni.

2000. Korzikanski nacionalisti prihvatili, posle pregovora u Parizu, ponudu francuske vlade o autonomiji ostrva. Time okončane 20-godišnje tenzije između separatista i vlasti.

2001. Posle 20 godina pauze iz Bagdada krenuo prvi putnički voz ka Turskoj, koji je narednog dana stigao u Gaziantep.

2001. Nemački lideri polaganjem venaca zvanično odali poštu oficirima za atentat na Adolfa Hitlera pre 57 godina.

Objavljeno u Jul
četvrtak, 19 jul 2018 00:00

19. jul - Dogodilo se na današnji dan

1427. Umro Stefan Lazarevic, srpski knez, sin kneza Lazara i kneginje Milice, vazal turskog sultana Bajazita I do 1402, kada se povukao u Carigrad gde je od vizantijskog cara Jovana II Paleologa dobio titulu despota. Posle poraza Bajazita I kod Angore od Mongola, sklopio sporazum sa ugarskim carem Zigmundom I od kog je 1403. dobio Macvu i Beograd, koji je proglasio prestonicom, a 1421. nasledio Zetu. Bavio se prevodjenjem s grckog, napisao poslanicu "Slovo ljubve". Njegova je zaduzbina manastir Manasija.

1545. Brod "Meri Rouz", ponos ratne flote engleskog kralja Henrija VIII, potonuo u kanalu Solent, izmedju obale juzne Engleske i ostrva Vajt. Zivot izgubilo vise od 700 ljudi.

1553. Marija Tjudor proglasena je za kraljicu Engleske. Udajom za spanskog princa Filipa priblizila se Vatikanu i progonila protestante, zbog cega je nazvana Marija Krvava i Marija Katolicka. Tokom njene vladavine Engleska izgubila Kale, svoje poslednje uporiste u Francuskoj.

1814. Rodjen Semjuel Kolt. Napravio revolver nazvan po njegovom prezimenu.

1834. Rodjen francuski slikar, graficar i vajar Edgar Dega, koji se smatra jednim od najboljih crtaca u likovnoj umetnosti. Virtuoznost crtaca najbolje iskazao slikajuci telo u pokretu.

1870. Francuski car Napoleon III objavio rat Pruskoj koji je imao teske posledice po francusko Drugo carstvo. Francuska vojska pretrpela tezak poraz u bici kod Sedana, car zarobljen, u Parizu proglasena Republika.

1877. Odrzan prvi teniski turnir u Vimbldonu. Pobedio engleski teniser Spenser Gor.

1883. Na brdu Strazilovo iznad Sremskih Karlovaca sahranjeni posmrtni ostaci srpskog pesnika Branka Radicevica, posto su, 30 godina posle njegove smrti, preneti iz Beca.

1893. Rodjen ruski pisac Vladimir Majakovski, utemeljivac ruskog futurizma i vodeci pesnik u vreme Oktobarske revolucije i ranom sovjetskom periodu.

1900. Otvorena pariska podzemna zeleznica.

1936. Umro srpski geolog i politicar Jovan Zujovic, osnivac geoloske nauke u Srbiji. Napravio prvu preglednu geolosku kartu Srbije i napisao mnogobrojne radove iz geologije, paleontoligije i antropologije.

1937. U Beogradu doslo do sukoba policije i demonstranata koji su protestovali zbog podnosenja Skupstini na ratifikaciju konkordata Vatikana i Kraljevine Jugoslavije. Konkordat potpisan u julu 1935, ali zbog otpora javnog mnjenja nije stupio na snagu.

1941. Britanski premijer Vinston Cercil poceo kampanju pod nazivom "V for Victory" u Drugom svetskom ratu.

1943. U nameri da oslabe italijanski fasisticki rezim, saveznici u Drugom svetskom ratu iz 700 aviona zasuli bombama aerodrome i vojne poligone u blizini Rima.

1947. Ubijeni burmanski premijer Aung San i 6 ministara. Atentat izvrsili politicki protivnici tokom zasedanja Vlade.

1956. Lideri Jugoslavije, Indije i Egipta Josip Broz Tito, Dzavaharlal Nehru i Gamal Abdel Naser potpisali Brionsku deklaraciju o zajednickj protivblokovskoj politici, sto je oznacilo pocetak stvaranja Pokreta nesvrstanih.

1965. Umro korejski drzavnik Singman Ri, prvi predsednik Juzne Koreje 1948. Sa vlasti se povukao 1960. pod pritiskom studentskih protesta zbog izbornih prevara.

1974. Spanski diktator Fransisko Franko zbog bolesti privremeno predao vlast princu Huanu Karlosu, koji je 1975, posle Frankove smrti, postao kralj Spanije.

1980. U Moskvi otvorene 22. Olimpijske igre koje je bojkotovalo vise od 40 zemalja zbog sovjetske invazije na Avganistan.

1989. Poljska Narodna skupstina izabrala generala Vojceha Jaruzelskog za predsednika Poljske.

1992. U eksploziji automobila-bombe u Palermu ubijen Paolo Borselino, vodeci italijanski sudija u borbi protiv mafije.

1994. Skupstina Republike Srpske odbila Plan teritorijalnog razgranicenja u Bosni i Hercegovivi koji je pocetkom meseca Kontakt-grupa ponudila zaracenim stranama. Jugoslavija, od koje se ocekivalo da utice na bosanske Srbe da prihvate predlozen plan, kaznjena poostravanjem medjunarodnih sankcija, a u BiH nastavljen rat.

1996. Na zahtev medjunarodnih predstavnika u posleratnoj BiH predsednik Republike Srpske Radovan Karadzic podneo ostavku na sve javne funkcije.

1997. Irska republikanska armija objavila primirje u 28-godisnjoj kampanji protiv britanske vlasti u Severnoj Irskoj.

2000. Rusija predstavila svetskom trzistu novo protivtenkovsko oruzje montirano na prikolici kros-kantri motorcikla.

Objavljeno u Jul

64. U požaru koji je prema legendi podmetnuo car Klaudije Cezar Avgust Germanik Neron, sto istorijski izvori ne potvrdjuju, Rim izgoreo gotovo do temelja. Neron za požar optužio hrišćane i podvrgao ih surovim represalijama.

1374. Umro italijanski pisac Francesko Petrarka, najznačajniji preteča renesanse. Snažno uticao na italijansku i svetsku književnost, uključujući pesnike u Dubrovniku u 15. i 16. veku. Bavio se i istorijom i filozofijom.

1536. Odlukom Parlamenta, u Engleskoj ponistena vlast pape.

1610. Umro italijanski slikar Mikelandjelo Merizi da Karavadjo. Znatno uticao na francusko i holandsko slikarstvo 17. veka.

1635. Rodjen engleski fizicar Robert Huk, sekretar Kraljevskog drustva u Londonu, koji je usavrsio barometar, teleskop i mikroskop i otkrio celijsku strukturu biljaka. Dokazao okretanje Zemlje i gravitaciju nebeskih tela, autor zakona o istezanju elasticnih tela, "Hukov zakon".

1721. Umro francuski slikar Zan Antoan Vato, tipican predstavnik rokokoa.

1811. Rodjen engleski pisac Vilijam Mejkpis Tekeri, ostar kriticar drustva, posebno obozavanja novca i polozaja.

1817. Umrla engleska knjizevnica Dzejn Ostin, koja je u romanima realisticki slikala svakodnevni zivot provincijske Engleske.

1868. Postavljen kamen-temeljac zgrade Narodnog pozorista u Beogradu, cemu je presudno doprinelo gostovanje glumaca iz Novog Sada. 1867, Odusevljen predstavom "Gospodje i gusari", knez Srbije Mihailo Obrenovic obecao da ce o svom trosku podici zgradu i osnovati stalno pozoriste. Narodno pozoriste svecano otvoreno u oktobru 1869. prigodnim komadom "Posmrtna slava kneza Mihaila".

1870. Vatikanski koncil proglasio dogmu o papskoj nepogresivosti o pitanju vere i morala rimokatolickog svestenstva i vernika.

1872. Umro meksicki drzavnik Benito Pablo Uares, nazvan "Vasington Meksika", koji je kao predsednik od 1858. do 1865. i od 1867. do 1872. odvojio crkvu od drzave i sproveo niz mera znacajnih za socijalni i ekonomski razvitak zemlje.

1877. Rodjen srpski vizantolog i prevodilac Dragutin Anastasijevic, sjajan znalac grckog jezika i paleografije, profesor Beogradskog univerziteta, clan Srpske akademije nauka i umetnosti.

1883. Rodjen ruski revolucionar jevrejskog porekla Lav Borisovic Rozenfeld, jedan od prvaka Sovjetske Rusije posle Oktobarske revolucije 1917. U staljinistickim cistkama uhapsen 1935. i na montiranom procesu osudjen na 5 godina robije, a na novom procesu 1936. na smrt pod optuzbom da je kao neprijatelj naroda kovao zaveru protiv Staljina. Posthumno rehabilitovan.

1887. Rodjen vodja norveskih fasista Vidkun Kvisling, premijer marionetske vlade u Drugom svetskom ratu od 1942. do 1945, cije je ime postalo sinonim izdajstva i saradnje s nemackim nacistickim okupatorima. Osudjen na smrt i streljan u oktobru 1945.

1909. Rodjen ruski politicar Andrej Andrejevic Gromiko, 28 godina sovjetski ministar inostranih poslova. U vreme Drugog svetskog rata bio sovjetski ambasador u SAD, zatim u UN.

1918. Rodjen juznoafricki pravnik i drzavnik Nelson Rolihlahija Mandela, predsednik Juzne Afrike i vodja Africkog nacionalnog kongresa i borbe protiv Aparthejda. Rasisticki rezim Juzne Afrike ga 1962. osudio na 5 godina, a 1964. na dozivotnu robiju. Iz zatvora, posle ogromnog pritiska svetskog javnog mnjenja i javnosti Juzne Afrike, pusten 1990, a sef drzave postao 1994.

1921. Rodjen prvi americki astronaut Dzon Glen, koji je u kosmickom brodu "Merkjuri-Atlas 6" 20. februara 1962. tri puta obleteo Zemlju.

1933. Rodjen ruski pisac Jevgenij Aleksandrovic Jevtusenko, predvodnik pesnicke generacije u poststaljinistickoj eri.

1936. Pobunom trupa generala Fransiska Franka u Melilji u Spanskom Maroku protiv vlade Narodnog fronta premijera Manuela Asanje, pobednika izbora u februaru 1936, poceo gradjanski rat u Spaniji u kom je poginulo oko milion ljudi. U pomoc Republici priskocili dobrovoljci iz celog svijeta i formirane internacionalne brigade u kojima je bilo i vise od 1.500 Jugoslovena. Franko pobedio u prolece 1939, najvise zahvaljujuci direktnoj vojnoj intervenciji Nemacke i Italije, posle cega je zaveo fasisticku diktaturu.

1942. Posle 38 dana borbi Nemci u Drugom svetskom ratu zauzeli planinu Kozaru u severozapadnoj Bosni, na kojoj je 3.500 boraca Drugog krajiskog partizanskog odreda branilo zbeg sa oko 80.000 civila pred ofanzivom 40.000 vojnika.

1942. SAD u Drugom svetskom ratu objavile rat Bugarskoj, Madjarskoj i Rumuniji, satelitima Nemačke.

1951. Američki bokser afričkog porekla Džersi Džo Volkot u 37. godini osvojio titulu svetskog prvaka u teškoj kategoriji, postavši najstariji bokser kom je to uspelo.

1971. Šest emirata u Persijskom zalivu, Abu Dabi, Dubai, Sardza, Adzman, Um al Kajvajn i Fudzajra, sklopilo sporazum o osnivanju federacije Ujedinjenih Arapskih Emirata. Sporazum stupio na snagu u decembru 1971, a u februaru 1972. federaciji se priključio i Ras al Kajma.

1972. Egipatski predsednik Gamal Abdel Naser zatražio da SSSR povuče svih 20.000 vojnih savetnika, optušivši Moskvu da nije poslala obećano oružje, što je označilo početak zaoštravanja odnosa dve zemlje i približavanje Kaira Vašingtonu.

1991. Predsednistvo SFRJ objavilo odluku o povlačenju Jugoslovenske narodne armije iz Slovenije.

1992. Ratni brodovi NATO uplovili u Jadran radi kontrole sankcija UN protiv Jugoslavije.

1994. U eksploziji u centru jevrejske zajednice u Buenos Ajresu, koju su podmetnuli islamski teroristi, poginulo 96 ljudi.

2000. EU donela odluku da ukine sankcije Beogradu ukoliko opozicija pobedi na izborima. Ministri inostranih poslova EU pozvali birace da glasaju protiv Slobodana Miloševića.

Objavljeno u Jul

1453. U bici kod Kastijona Francuzi postigli odlučujuću pobedu nad Englezima, koja je dovela do okončanja Stogodišnjeg rata.

1762. Ubijen ruski car Petar III tri dana pošto je oboren sa vlasti i zatvoren. Presto preuzela njegova supruga Katarina II, koja je kasnije postala jedan od najčuvenijih ruskih vladara.

1790. Umro škotski ekonomista Adam Smit, uz Dejvida Rikarda, najpoznatiji predstavnik engleske klasične političke ekonomije. Postavio osnove radne teorije vrednosti.

1890. Sesil Roudz, po kom je Rodezija dobila naziv, postao premijer Kapske kolonije u Južnoj Africi.

1912. Umro francuski matematičar, fizičar i filozof Žil Anri Poenkare. Razvio teoriju automorfnih funkcija i istraživao diferencijalne jednačine, a posebno značajni njegovi radovi na području topologije i njegova interpretacija geometrije Lobačevskog. Objavio oko 500 naučnih radova.

1917. Britanska kraljevska kuća promenila ime Saks-Koburg-Gota u Vindzor zbog antinemačkog raspoloženja u Britaniji tokom Prvog svetskog rata.

1928. Umro srpski geolog i paleontolog Svetolik Radovanović, član Srpske kraljevske akademije, prvi ministar privrede u Srbiji. Reformisao srpsko rudarsko i šumarsko zakonodavstvo, a 1892. s geologom Jovanom Žujovićem osnovao Srpsko geološko društvo.

1945. U Potsdamu počela konferencija o posleratnoj budućnosti Evrope. Na skupu koji je okončan 2. avgusta predstavnici zemalja-pobednica u Drugom svetskom ratu. SSSR, SAD i Velike Britanije Staljin, Truman i Čerčil, kog je 28. jula zamenio nov šef britanske vlade Klement Atli, doneli odluku o demilitarizaciji i denacifikaciji Nemačke i dogovorili se o teritorijalnim promenama u Istočnoj Evropi.

1946. U Beogradu pogubljen Dragoljub Draža Mihailović, general kraljevske jugoslovenske vojske i vođa četničkog pokreta u Drugom svetskom ratu.

1959. Umrla američka džez i bluz-pevačica Bili Holidej.

1968. U Iraku oborena vlada Abdula Arefa, na vlast došlo desno krilo BAAS-partije. Predsednik Republike, a kasnije i Vlade postao general Ahmed Hasan al-Bakr.

1969. U Španiji general Fransisko Franko imenovao za svog naslednika princa Huana Karlosa, koji je preuzeo vođstvo države 22. novembra 1975, dva dana posle diktatorove smrti.

1973. U Avganistanu proglašena republika posle vojnog udara kojim je prekinuta četrdesetogodišnja vladavina kralja Mohameda Zahir Šaha. Predsednik postao bivši premijer Sardar Muhamad Daud Kan.

1975. Američki i sovjetski vasionski brodovi "Sojuz 19" i "Apolo 18" spojili se u Zemljinoj orbiti. Komandanti letilica Aleksej Leonov i Tom Staford razmenili čestitke, pri čemu je Rus govorio engleski, a Amerikanac ruski.

1979. Diktator Nikaragve Anastasio Somoza Debajle dao ostavku i pobegao iz zemlje, vlast preuzeo levičarski sandinistički pokret Danijela Ortege Saavedre.

1981. Više od 100 ljudi poginulo, a 550 ranjeno kada su izraelski avioni bombardovali palestinska područja Bejruta.

1984. Lansiran sovjetski svemirski brod "Sojuz T12", a član posade Svetlana Savickaja postala prva žena koja je "prošetala" svemirskim prostorom izvan letelice.

1994. Brazil na svetskom fudbalskom prvenstvu u SAD osvojio četvrtu šampionsku titulu.

1995. Umro argentinski automobilski as Huan Manuel Fanđo, petostruki svetski šampion u "Formuli 1".

1996. Američki putnički avion "boing 747" na liniji Njujork-Pariz ekplodirao iznad Atlantskog okeana pošto je poleteo sa aerodroma "Kenedi". Poginulo svih 230 putnika i članova posade.

1998. Posmrtni ostaci ruskog cara Nikolaja II Romanova i članova njegove porodice preneti iz Jekaterinburga 80 godina posle ubistva i sahranjeni u Sankt Peterburgu. Svečanoj ceremoniji prisustvovao i predsednik Rusije Boris Jeljcin.

1998. Džinovski talasi izazvani snažnim zemljotresom na dnu Pacifika odneli šest sela na severozapadnoj obali Papue Nove Gvineje. Poginulo oko 2.000 ljudi.

1998. Na konferenciji Ujedinjenih nacija u Rimu predstavnici 120 zemalja usvojili statut kojim je uspostavljen prvi stalni Međunarodni krivični sud za ratne zločine. SAD su odbile da se priključe tom sudu. Do marta 2003. sporazum ratifikovalo 89 zemalja.

2000. Bašar el-Asad postao predsednik Sirije, obećavši prilikom inauguracije da će nastaviti nepopustljivu politiku prema Izraelu kakvu je vodio njegov otac Hafez el-Asad, koji je umro 10. juna.

2001. Na osnovu odluke Vlade Jugoslavije princ Aleksandar Karađorđević i članovi njegove porodice uselili se u Beli dvor, kraljevsku rezidenciju u Beogradu koja je jugoslovenskoj kraljevskoj porodici oduzeta posle Drugog svetskog rata.

2001. Po završetku sukoba na Kosovu i prestanka vazdušnih napada NATO na SRJ, istražioci Međunarodnog suda za ratne zločine iz Haga pronašli su, prema izjavi portparola Tužilaštva suda Florans Artman, tokom 1999. i 2000. 876 grobnica na Kosovu i ekshumirali 4.392 žrtve od kojih je 2.099 identifikovano.

Objavljeno u Jul
ponedeljak, 16 jul 2018 00:00

16. jul - Dogodilo se na današnji dan

622. Istoričari smatraju da tim datumom počinje prva godina islamske ere, odnosno dan kada je Muhamed sa svojim pristalicama napustio Meku da bi osnovao prvi centar nove vere u Medini.

1054. Zbog sukoba oko pitanja da li rimski papa ima primat među hrišćanskim poglavarima došlo do raskola rimske i carigradske hrišćanske crkve. Spor kasnije doveo do "velike šizme" i stvorene dve crkve, pravoslavna i rimokatolička.

1533. Po naredbi španskog osvajača Fransiska Pizara ubijen car Inka Atahualpa, iako je dao tražen otkup, jednu sobu punu zlata i dve pune srebra.

1661. Štokholmska banka izdala prve papirne novčanice u Evropi.

1723. Rođen engleski slikar Džošua Rejnolds, jedan od najvećih portretista u istoriji slikarstva, prvi predsednik Kraljevske umetničke akademije i dvorski slikar od 1784. Izradio oko 2.000 portreta i snažno uticao na generacije engleskih portretista.

1858. Rođen srpski vojvoda Petar Bojović, čuven vojskovođa u ratovima od 1912. do 1918. Zaslužan za pobede u Prvom balkanskom ratu nad turskom vojskom u bitkama kod Kumanova i Bitolja, a u Drugom balkanskom ratu za uspeh u bici kod Bregalnice nad bugarskom vojskom. Za uspehe u Prvom svetskom ratu dobio čin vojvode. Kao komandant Prve armije 1. novembra 1918. oslobodio Beograd. Umro 1945. godine u Beogradu i sahranjen bez vojnih počasti.

1861. Osnovano Srpsko narodno pozorište u Novom Sadu.

1867. Francuski vrtlar Žozef Monije patentirao u Parizu armirani beton.

1872. Rođen norveški istraživač Rual Amundsen, prvi čovek koji je stigao na Južni pol, 1911. Poginuo u junu 1928. u avionskoj nesreći, pokušavajući da pronađe nestalu italijansku ekspediciju koja je krenula ka Severnom polu.

1890. Umro švajcarski pisac Gotfrid Keler, najveći pripovedač nemačkog govornog područja u Švajcarskoj.

1896. Umro francuski pisac Edmon Gonkur, na čiju je inicijativu osnovano književno društvo koje od 1903. nosi ime braće Gonkur "Academie des Goncourt".

1917. Osujećen pokušaj boljševika da preuzmu vlast u Rusiji, Trocki uhapšen, a Lenjin se povukao u ilegalu.

1918. U Jekaterinburgu ubijen poslednji ruski car Nikola II Romanov i članovi njegove porodice.

1925. U Bagdadu počelo zasedanje prvog izabranog parlamenta Iraka.

1935. U Oklahoma Sitiju postavljen prvi parking merač na svetu.

1945. SAD u pustinji Alamogordo, u državi Novi Meksiko, izvršile prvu probu atomske bombe, pod šifrovanim nazivom "Triniti".

1950. Na stadionu "Marakana" u Rio de Žaneiru Urugvaj u finalu Svetskog prvenstva pobedio Brazil 2:1, osvojivši drugi put svetski fudbalski šampionat. Utakmicu pratilo 199.000 gledalaca.

1951. Belgijski kralj Leopold III abdicirao u korist sina Boduena.

1965. Predsednici Francuke i Italije Šarl de Gol i Đuzepe Saragat otvorili 11,6 kilometara dug tunel ispod Mon Blana, a koji je povezao dve zemlje.

1969. Američki vasionski brod "Apolo 11" lansiran iz Kejp Kanaverala u istorijsku misiju ka Mesecu sa astronautima Nilom Armstrongom, Edvinom Oldrinom i Majklom Kolinsom.

1976. Indonezija anektirala bivšu portugalsku koloniju Istočni Timor kao svoju 27. pokrajinu.

1979. Sadam Husein postao predsednik Iraka.

1985. Umro nemački pisac Hajnrih Teodor Bel, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1972, najprevođeniji nemački pisac posle Drugog svetskog rata.

1989. Umro austrijski dirigent Herbert fon Karajan, jedan od najvećih dirigenata XX veka. Od 1949. bio dirigent Bečkog simfonijskog orkestra, od 1955. vodio Berlinsku filharmoniju, od 1956. do 1964. bio direktor Bečke državne opere.

1990. Na Filipinima u zemljotresu poginulo više od 1.600 ljudi.

1995. Umro britanski pesnik Stefan Spender. Na početku karijere nazvan drugim Šelijem.

1998. Kosovski Albanci u Prištini konstituisali paralelan kosovski parlament. Policija zaposela prostorije i zaplenila dokumenta o radu Parlamenta.

2000. U Budimpešti umro pesnik Đerđ Petri, jedan od najpoznatijih mađarskih disidenata za vreme komunističkog režima Janoša Kadara.

2001. Predsednik Međunarodnog olimpijskog komiteta od 1980. Huan Antonio Samaran penzionisan, a potom imenovan za počasnog doživotnog predsednika MOK. Nasledio ga belgijski hirurg Žak Rog.

2001. Kineski i ruski predsednici Đijang Cemin i Vladimir Putin potpisali prijateljski pakt kojim su postavljeni principi partnerstva dve zemlje, a u funkciji zaštite svojih interesa.

Objavljeno u Jul
nedelja, 15 jul 2018 00:00

15. jul - Dogodilo se na današnji dan

1099. Krstasi u Prvom krstaskom ratu potukli muslimanske snage i zauzeli Jerusalim.

1291. Umro nemacki car Rudolf Prvi Habsburg, osnivac dinastije Habsburgovaca, koji je vladao od 1273. do smrti. U bici na Moravskom polju 1278. pobedio ceskog kralja Otakara Drugog Psemisla i od njega otrgnuo Austriju, Kranjsku i Stajersku koje su, s kasnije pripojenom Koruskom, postale nasledne habsburske zemlje, cime je udaren temelj Habsburske monarhije.

1410. Vojska poljskog kralja Vladislava II Jagela uz pomoc ceskih placenika do nogu potukla nemacke tevtonske vitezove u bici kod Tanenberga.

1606. Rodjen holandski slikar Harmens van Rajn Rembrant , jedan od najvecih u istoriji slikarstva. Uradio je oko 650 uljanih slika, oko 300 gravira i bezmalo 2.000 crteza, ukljucujuci remek-dela kao sto su "Nocna straza", "Izgubljeni sin", "Cas anatomije doktora Tulpa", "Hristos kao bastovan", "Dobri Samaricanin", "Hodocasnici u Emausu", "Suknari", "Vitsavej", "Jakov blagisilja unuke", "Venera i Kupidon", "Vjerenici", "Flora", "Danaja", "Starica", "Jevrejska nevesta", "Porodicni portret", "Predeo s vetrenjacom", vise od 60 autoportreta, portrete svoje zene Saskije fan Ojlenburh ,sina Tita, prijatelja Jana Siksa.

1663. Rodjen srpski pomorac i matematicar i ruski knez Marko Martinovic, strucnjak za hidrogradnju i brodogradnju, jedan od najucenijih ljudi svog vremena. Kao nastavnik Pomorske akademije u Veneciji poducavao i mladice iz Rusije primljene na molbu cara Petra Velikog. U rodnom Perastu rukovodio radom jedne od najstarijih pomorskih skola na Jadranu.

1795. Marseljeza zvanicno prihvacena za himnu Francuske.

1869. Francuz Ipolit Mez Moris patentirao margarin.

1904. Umro ruski pisac Anton Pavlovic Cehov, ciji se stil odlikuje jednostavnoscu, izvanrednim darom zapazanja i specificnom atmosferom, bliskom impresionistickom postupku. Pozoristu je otvorio nove puteve i sam stvorio novi dramski oblik "lirsku dramu" i izvrsio ogroman uticaj na svetsku literaturu, posebno dramu. Dela: drame "Galeb", "Tri sestre", "Ujka Vanja", "Visnjik", novele i pripovetke "Covek u futroli", "Arhijerej", "Kuca na sprat", "Dusica", "Tri godine", "Ogrozd", "Paviljon broj 6", "Stepa", "Seljaci", "Cinovnikova smrt", "U uvali", zbirke humoreski "Melpomenine bajke", "Sarene price".

1918. Nemacki general Erih Fridrih Vilhelm Ludendorf naredio sveopstu ofanzivu, cime je pocela druga bitka na Marni u Prvom svetskom ratu. To je bio poslednji pokusaj Nemacke da nadvlada saveznicke snage na zapadnom frontu, ali je 4. avgusta 1918. okoncan porazom nemacke armije, kao i u bici na Marni od 6. do 9. septembra 1914.

1929. Umro austrijski pisac Hugo fon Hofmanstal. Saradjivao s Rihardom Strausom, za cije je kompozicije pisao libreta. Dela: drame "Ticijanova smrt", "Luda i smrt", "Malo svetsko pozorje", "Bela lepeza", "Elektra", "Edip i Sfinga", "Covek", "Salcbursko veliko svetsko pozorje", "Kula", "Cudljiv gospodin", libreta "Kavaljer s ruzom", "Arijadna na Naksu", "Zena bez senke", pripovetka "Bajka 672. noci", esej "Pismo lorda Cendosa".

1937. Pusten u eksploataciju kanal Moskva-Volga dug 128 kilometara, dubok 5,5, a sirok 85 metara, cime je Moskva postala luka 5 mora, Crnog, Azorskog, Kaspijskog, Belog i Baltickog.

1945. Italija u Drugom svetskom ratu formalno objavila rat doskorasnjem savezniku Japanu.

1958. Americke snage se iskrcale u Libanu i intervenisale na zahtev predsednika Kamija Samuna, omogucivsi mu da se ponovo kandiduje za sefa drzave.

1968. Putnicki avioni "Aerofota" i "Pan Amerikena" poceli redovno da lete na liniji Moskva-Njujork, sto su bili prvi direktni letovi izmedju SSSR i SAD.

1974. Na Kipru oficiri iz Grcke i pripadnici kiparske Nacionalne garde, na podsticaj vojne hunte u Grckoj, u drzavnom udaru oborili predsednika, arhiepiskopa Makariosa Treceg, koji je uspeo da izadje iz opkoljene predsednicke palate i privremeno napusti Kipar. Udar je izazvao veliku medjunarodnu napetost i zaostrio odnose Grcke i Turske, sto je Ankara iskoristila da vec 20. jula 1974. - pod izgovorom "zastite" turske zajednice na tom mediteranskom ostrvu - iskrca trupe koje su okupirale trecinu Kipra.

1975. Sovjetski i americki vasionski brodovi "Sojuz 19" i "Apolo 18" lansirani u orbitu oko Zemlje radi spajanja u svemiru.

1983. U napadu armenskih terorista na prostorije turske vazduhoplovne kompanije na pariskom aerodromu "Orli", 6 ljudi poginulo i 48 ranjeno.

1987. Tajvan posle 38 godina ukinuo vanredno stanje radi omogucavanja visepartijskih izbora.

1995. Vojska Sri Lanke okoncala najvecu ofanzivu od 1987. protiv tamilskih pobunjenika, tokom koje je poginulo najmanje 300 ljudi.

1996. Prilikom pada holandskog vojnog teretnog aviona u vazduhoplovnoj bazi u Ajdhovenu poginulo 32 ljudi.

1997. Italijanski modni kreator Djani Versace, jedan od najuticajnijih svetskih "diktatora mode" krajem 20. veka, ubijen u Majami Bicu na Floridi, SAD.

1998. Najmanje 45 ljudi izgubilo zivote u autobskoj nesreci u saveznoj drzavi Arunacal Prades na severoistoku Indije.

1999. Kina zvanicno objavila da poseduje tehnologiju za pravljenje neutronske bombe.

Objavljeno u Jul

1223. Umro francuski kralj Filip II Avgust. Vladavinu počeo 1179. uspešnim ratovanjem protiv Engleza od kojih je preuzeo posede u zapadnoj Francuskoj, a pobedom nad englesko-nemačkom vojskom proširio teritoriju Francuske. Učestvovao u Trećem krstaškom ratu.

1602. Rođen francuski državnik italijanskog porekla Žil Mazaren, naslednik kardinala Rišeljea na dvoru Luja XIII. Za vreme regenstva Ane Austrijske, majke Luja XIV, Mazaren imao punu vlast i kao vešt diplomata postavio temelje francuske nadmoći u Evropi koja je do punog izražaja došla u vreme vladavine Luja XIV.

1789. U Parizu narod zauzeo zloglasni zatvor Bastilju, simbol monarhije. Taj dan smatra se početkom Francuske revolucije, događaja koji je predstavljao prekretnicu u evropskoj istoriji. U Francuskoj se slavi kao nacionalni praznik.

1817. Umrla francuska književnica Ana Lujza Neker, poznata kao Madam de Stal. Knjigom "O Nemačkoj" dala veoma značajan doprinos teoriji francuskog i evropskog romantizma. Njen salon u Parizu bio čuveno mesto okupljanja intelektualaca toga vremena.

1867. Alfred Nobel, pronalazač dinamita, prvi put demonstrirao svoj izum u kamenolomu kod engleskog grada Redhil.

1887. Umro nemački industrijalac i proizvođač oružja Alfred Krup. Prvi počeo da proizvodi topove od livenog čelika i stekao monopol u snabdevanjun pruske armije topovima, stvarajući pri tom moćni metalurški koncern "Krup".

1889. U Parizu održan međunarodni socijalistički kongres koji su organizovale marksističke partije Nemačke i Francuske. Osnovana Druga internacionala i doneta rezolucija o osmočasovnom radnom danu i o proslavi 1. maja kao dana međunarodne solidarnosti radnika.

1901. U Beogradu svečano otvoreno prvo radničko pozorište u Srbiji. Predstave izvođene u kafani "Radnička kasina" na uglu Dečanske i Skopljanske, današnje Nušićeve.

1902. U Sarajevu osnovano srpsko kulturno-prosvetno društvo "Prosvjeta".

1904. Rođen američki pisac, poreklom poljski Jevrej Isak Baševis Singer, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1978. Smatra se najznačajnijim modernim piscem na jidišsu, mada se njegova dela pojavljuju isključivo u engleskom prevodu.

1913. Rođen američki političar Lesli Linč King Junior, poznat kao Džerald Ford, predsednik SAD od 1974, kada je kao potpredsednik zamenio Ričarda Niksona koji je zbog afere "Votergejt" podneo ostavku. Na predsedničkim izborima 1976. pobedio ga Džimi Karter.

1918. Rođen švedski filmski i pozorišni režiser i scenarista Ingmar Bergman, jedan od najznačajnijih filmskih stvaralaca XX veka, dobitnik tri "Oskara".

1933. U Nemačkoj nacionalsocijalisti, koji su s Hitlerom došli na vlast u januaru, zabranili sve opozicione partije.

1958. U Iraku izvršen vojni udar u kom su ubijeni kralj Fejsal II i premijer Nuri el-Said. Irak proglašen republikom, a vlast preuzeo general Abdul Karim Kasim.

1959. Prvi brod na atomski pogon "USS Long Bič" porinut u Kvinsiju, u Masačusetsu. Brod je imao dva nuklearna reaktora i mogao da postigne brzinu od 30 čvorova na sat.

1965. Američki satelit "Mariner 4", lansiran 1964, napravio prve fotografije Marsa.

1976. Kineski graditelji završili železničku prugu "Tanzam", koja je povezala Zambiju i luku Dar-es-Salam u Tanzaniji.

1992. Milan Panić, američki biznismen srpskog porekla, izabran za prvog premijera Savezne Republike Jugoslavije.

1997. Međunarodni sud za ratne zločine na prostoru bivše Jugoslavije u Hagu osudio bosanskog Srbina Dušana Tadića na 20 godina zatvora zbog učešća u etničkom čišćenju bosanskih muslimana 1992. na području Prijedora, u severozapadnoj Bosni.

1998. U 89. godini umro Ričard Mekdonald, koji je prokrčio put konceptu brze hrane i razvio ga u najveći lanac restorana u svetu, "McDonald's".

1999. Obnovljeni avio-letovi između Argentine i Foklandskih ostrva, prvi put posle Foklanskog rata 1982.

2000. SAD i Vijetnam sklopili, 25 godina po završetku Vijetnamskog rata, trgovinski ugovor koji je Hanoju otvorio put u Svetsku trgovinsku organizaciju.

2000. Sud u Majamiju obavezao najveće američke proizvođače cigareta da plate 145 milijardi dolara na ime odštete pušačima Floride zbog ugrožavanja njihovog zdravlja.

2001. Vlada Srbije saopštila da je u akumulacionom jezeru hidroelektrane Perućac otkriven kamion-hladnjača u kom je pronađeno između 50 i 60 leševa za koje se pretpostavlja da su žrtve rata na Kosovu 1999.

Objavljeno u Jul

1793. Ubijen Zan Pol Mara, jedan od glavnih vodja Francuske revolucije i lider montanjara. Ubistvo izvrsila Sarlot Korde koja je 4 dana kasnije pogubljena na giljotini.

 1822. U ratu Grcke za nezavisnost grcka vojska pobedila turske snage kod Termopilskog klanca.

1837. Kraljica Viktorija I preselila se u Bakingamsku palatu u Londonu, kao prvi britanski monarh koji ce ziveti u toj palati.

1878. Zavrsen Berlinski kongres na kom su Nemacka, Austro-Ugarska, Rusija, Engleska i Francuska uspostavile nov odnos snaga na jugoistoku Evrope. Revidiran Sanstefanski mirovni ugovor zakljucen izmedju Rusije i Turske 3. marta, Srbija i Crna Gora stekle medjunarodno priznanje i znatno prosirile svoje teritorije, a Austro-Ugarska dobila pravo da okupira Bosnu i Hercegovinu.

1919. Britanski vazdusni brod R34 sleteo u Norfolk i time zavrsio prvi let preko Atlantika, od Britanije do SAD i natrag. Putovanje trajalo 182 sata efektivnog leta.

1930. U glavnom gradu Urugvaja Montevideu pocelo Prvo svetsko fudbalsko prvenstvo na kom je ucestvovalo 13 timova, medju kojima u jugoslovenski.

1941. U Crnoj Gori u Drugom svetskom ratu izbio ustanak protiv italijanskih okupatora, najveci opstenarodni ustanak u okupiranoj Evropi.

1943. Pobedom sovjetske vojske okoncana kljucna faza Kurske bitke u Drugom svetskom ratu, najvece tenkovske bitke u istoriji, u kojoj je ucestvovalo oko 6.000 tenkova. Nemci izgubili 2.900 tenkova, a poginulo i ranjeno najmanje 230.000 vojnika.

1944. Sovjetske trupe pocele u Drugom svetskom ratu ofanzivu na Pribaltik i zauzele grad Viljnus u Litvaniji.

1951. U Los Andjelesu umro austrijski kompozitor Arnold Senberg. Kao zacetnik Becke atonalne skole, pobornik ekspresionizma u muzici i tvorac novog nacina komponovanja, dodekafonije, bitno uticao na razvoj muzike 20. veka.

1975. Iz Kejp Kanaverala u Floridi lansiran svemirski brod "Apolo", koji je ucestvovao u prvoj sovjetsko-americkoj misiji u svemiru.

1977. Nestanak struje ostavio u mraku Njujork, posle cega je policija uhapsila 3.000 pljackasa.

1985. Na stadionima u Londonu i Filadelfiji istovremeno odrzani humanitarni rok-koncerti "Live Aid" koje je organizovao Bob Geldof za pomoc gladnima u Africi. Prikupljeno preko 60 miliona dolara, a TV-prenos koncerata pratilo oko 1,25 milijardi gledalaca sirom sveta.

1985. Sovjetski atleticar Sergej Bubka postigao svetski rekord u skoku s motkom kada je u Parizu prvi put preskocio 6 metara.

1992. Preuzimajuci duznost premijera Izraela Jicak Rabin izrazio spremnost da poseti prestonice arapskih zemalja radi postizanja mira na Bliskom istoku.

1995. Na Cetinju pred oko 300 vernika proglasena autokefalna Crnogorska pravoslavna crkva, koju nije priznala nijedna pravoslavna crkva u svetu.

1996. Odrzan "Love Parade" festival na kom je oko pola miliona "rejvera" igralo ulicama Berlina uz tehno-muziku. To je bio najveci javni skup u tom gradu posle Drugog svetskog rata.

1999. Vise hiljada iranskih studenata sukobilo se s policijom u centru Teherana protestujuci zbog odluke vlasti o zabrani svih mitinga i nezvanicnih okupljanja.

2000. Policija UN na Kosovu zvanicno saopstila da se tokom prvih 6 meseci 2000. u regionu Kosova desilo preko 1.900 incidenta, da je ubijeno 19 ljudi i da je izvrseno niz kriminalnih radnji.

Objavljeno u Jul
četvrtak, 12 jul 2018 00:00

12. jul - Dogodilo se na današnji dan

100. p.n.e. - Rođen je rimski vojskovođa, pisac i državnik Gaj Julije Cezar. Posle pobede nad svojim suparnicima postao je diktator Rima. Ubijen je u zaveri zastupnika republikanskog uređenja u Senatu 15. marta 44. p.n.e. kada je bio na vrhuncu moći. Njegovi zapisi iz galskih ratova spadaju u remek dela stare rimske književnosti. Uveo je julijanski kalendar kojim se i danas služe neke pravoslavne crkve.

1191 - Engleski kralj Ričard lavljeg srca zauzeo je u Trećem krstaškom ratu grad Akru.

1536 - Umro je holandski humanista, filozof i filolog Erazmo Roterdamski, kritičar papske države i zloupotreba crkve. Svoje poglede na duhovne, crkvene i društvene prilike izneo je u satiričnom delu "Pohvala ludosti", a njegov spis "De ratione studii" prvi je sistematski program humanističkog školskog obrazovanja.

1543 - Engleski kralj Henri VIII oženio se šesti, i poslednji put, sa Katarinom Par, udovicom lorda Latimera.

1682 - Umro je francuski astronom Žan Pikar. Prvi je precizno izmerio stepen meridijanskog luka i omogućio tačnije izračunavanje poluprečnika Zemlje. Pokrenuo je 1679. astronomski almanah "Connaišance des Temps".

1806 - U Parizu je formirana Rajnska konfederacija u koju je ušlo 16 nemačkih država pod protektoratom Napoleonove Francuske. To je značilo i kraj Svetog Rimskog Carstva Nemačke, koje je ukinuto 6. avgusta kada se Franc I Habsburg odrekao carske nemačke krune. Konfederacija se raspala 1813. nakon Napoleonovog poraza u bici kod Lajpciga.

1854 - Rođen je američki izumitelj i industrijalac Džordž Istman. Osnovao je kompaniju "Kodak" koja je godinama držala monopol u industriji kamera i filma.

1884 - Rođen je italijanski slikar i vajar Amedeo Modiljani. Dobar deo života proveo je u Parizu (1906-20), gde se uklopio u savremene likovne tokove "Pariske škole", a proslavio se portretima i ženskim aktovima stilizovanim u izdužene forme.

1904 - Rođen je čileanski pisac i diplomata Pablo Neruda, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1971. Hrabro se suprotstavio uvodjenju Pinočeove diktature, a njegova sahrana iste, 1973. godine, pretvorila se u manifestaciju čileanskih antifašista. ("Dvadeset ljubavnih i jedna očajna", "Pokušaj beskonačnog čoveka", "Španija u srcu", "Elementarne ode").

1910 - U avionskoj nesreći poginuo je engleski proizvođač automobila i pilot Čarls Stjuart Rols, koji je s Frederikom Henrijem Rojsom 1906. osnovao kompaniju za proizvodnju automobila "Rols-Rojs".

1920 - Zvanično je otvoren Panamski kanal, šest godina nakon što je kroz njega prošao prvi brod.

1941 - Nakon napada Nemačke na SSSR u Drugom svetskom ratu, sovjetska vlada i Velika Britanija potpisale su u Moskvi sporazum o uzajamnoj pomoći i zajedničkoj borbi protiv nacističke Nemačke.

1941 - Na Cetinju je u Drugom svetskom ratu proglašena kvislinška suverena i nezavisna Crna Gora pod protektoratom fašističke Italije.

1960 - Francuska je priznala nezavisnost kolonija u Africi Dahomeja, Nigera, Gornje Volte, Obale Slonovače, Čada, Centralne Afrike i Konga.

1979 - Gilbertova Ostrva u Tihom okeanu stekla su nezavisnost u okviru Britanskog komonvelta pod nazivom Republika Kiribati, posle 87 godina britanske kolonijalne uprave.

1984 - Umro je srpski pisac i diplomata Marko Ristić, istaknuti teoretičar beogradske nadrealističke grupe i jedan od predstavnika moderne i avangarde u srpskoj i jugoslovenskoj književnosti izmedju dva svetska rata. Od 1945. do 1951. bio je jugoslovenski ambasador u Parizu ("Od sreće i od sna", "Bez mere", "Nox microcosmica").

1993 - Zemljotres na severu Japana aktivirao je klizišta i pokrenuo džinovske morske talase, u kojima je oko 200 ljudi izgubilo život.

1997 - Kubanska vlada je, nakon laboratorijskih ispitivanja, potvrdila autentičnost posmrtnih ostataka legendarnog gerilskog vodje Ernesta Če Gevare, pronađenih u Boliviji, gde je ubijen, a potom prebačenih na Kubu, na osnovu sporazuma vlada dveju zemalja.

1998 - Francuska je pobedom nad Brazilom (3:0) u Parizu u finalu svetskog fudbalskog prvenstva, prvi put postala prvak sveta u fudbalu.

2000 - U Topoli je umro princ Tomislav Karađorđević, sin kralja Aleksandra I i brat kralja Petra II. Njegova sahrana 16. jula u porodičnoj grobnici na Oplencu okupila je skoro celu porodicu Karađorđevića, koja je živela u inostranstvu od Drugog svetskog rata, kada su komunisti, po dolasku na vlast, zabranili kralju i članovima njegove porodice povratak u zemlju. Princ Aleksandar Karađorđević, sin kralja Petra II, vratio se s porodicom u SRJ 2001, a odlukom Savezne vlade 12. jula porodici Karađorđević je dat na korišćenje dvorski kompleks na Dedinju.

2001 - SAD su objavile crnu listu zemalja koje nisu započele borbu protiv trgovine ljudima. Na tom spisku nalaze se 23 zemlje, uključujući Izrael, Grčku i Saudi Arabiju.

2001 - Bivši bugarski car Simeon II prihvatio je kandidaturu za premijera te zemlje. Na tu dužnost je zvanično izabran u parlamentu 24. jula.

2002 - U Beogradu je započela rad Komisija za izradu Ustavne povelje buduće zajednice Srbije i Crne Gore.

2003 - Savet bezbednosti UN produžio je mandat međunarodnim mirovnim snagama u BiH (SFOR) za godinu dana i zatražio da svi optuženi za ratne zločine budu privedeni pravdi. Snage Sfora razmeštene su u BiH u januaru 1996.

Objavljeno u Jul

1533. Papa Klement VII ekskomunicirao engleskog kralja Henrija VIII, odbivsi prethodno da ponisti njegov brak s Katarinom Aragonskom i ozakoni vezu s Anom Bolen. Brak je u maju 1533. ponistio kenterberjski nadbiskup Tomas Krenmer, a kralj 1534. osnovao anglikansku crkvu i proglasio se za njenog poglavara.

1690. U bici kod Bojna, u "Slavnoj revoluciji", engleski kralj Vilijam III Oranski pobedio katolicke snage Dzejmsa II. Tvaj dan protestanti u Severnoj Irskoj, "Oranzisti", obelezavaju nizom parada i marseva, sto izaziva revolt katolika i dovodi do sukoba s policijom.

1844. Rodjen Petar I Karadjordjevic, kralj Srbije od 1903. do 1918. i Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca od 1918. do 1921. Za kralja Srbije izabran nakon majskog prevrata 1903. u kom su ubijeni kralj Aleksandar Obrenovic i kraljica Draga Masin. Tokom vladavine postovao Ustav i parlamentarnu demokratiju, a u spoljnoj politici oslanjao se na Rusiju, kao i na Francusku i Englesku.

1871. Rodjen hrvatski politicar i pisac Stjepan Radic, osnivac Hrvatske seljacke stranke, ministar prosvete u Vladi Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca od novembra 1925. do februara 1927, kada njegova stranka ponovo prelazi u opoziciju. Umro od rana zadobijenih u atentatu koji je nad njim i 2 poslanika HSS u Skupstini u Beogradu izvrsio 20. juna 1928. poslanik radikala Punisa Racic.

1876. U crnogorsko-turskom ratu Crnogorci u bici na Fundini, u Kucima, pobedili tursku vojsku.

1921. Mongolija proglasila nezavisnost.

1921. Odrzano prvo zvanicno prvenstvo Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca u vaterpolu. Pobedilo Somborsko sportsko drustvo.

1935. Umro francuski oficir Alfred Drajfus, cije je sudjenje za izdaju 1894. podelilo francusku javnost na dva tabora, demokrate i republikance s jedne, i rojaliste i klerikalce s druge strane. Na osnovu laznih dokaza, Drajfus, koji je bio Jevrejin, osudjen na dozivotnu robiju, rehabilitovan 1906.

1937. Umro americki kompozitor Dzordz Gersvin, koji je u klasicnu muziku uneo elemente popularne muzike, crnackih duhovnih pesama i bluza.

1960. Premijer provincije Katanga u Kongu Moiz Combe proglasio nezavisnost te pokrajine, cime su poceli visegodisnji nemiri u toj africkoj zemlji.

1978. U eksploziji cisterne s tecnim gasom u spanskom mediteranskom turistickom kampu u mestu San Karlos de la Rapita poginulo oko 200 ljudi.

1979. Americka vasionska stanica "Skajlab", nakon sestogodisnjeg kruzenja oko Zemlje, raspala se prilikom pada.

1982. U Beogradu umro jugoslovenski pisac Mehmed Mesa Selimovic, clan Srpske akademije nauka i umetnosti. Posle Drugog svetskog rata bio direktor drame Narodnog pozorista u Sarajevu, umetnicki direktor "Bosna-filma" i glavni urednik "Svjetlosti".

1987. UN proglasile petomilijarditog stanovnika planete, decaka Mateju Gaspara, rodjenog u Zagrebu.

1989. Umro engleski pozorisni i fimski glumac, reziser i producent Lorens Olivije, jedan od najboljih tumaca likova Vilijama Sekspira, prvi glumac kom je dodeljena plemicka titula. Dobitnik najveceg broja nagrada "Emi" za TV-stvaralastvo, nagradjivan na festivalu u Kanu, dobio Oskara za film "Hamlet".

1991. Avion s hodocasnicima iz Nigerije srusio se u Dzedi, u Saudijskoj Arabiji. Poginula 261 osoba.

1995. Bosanski Srbi zauzeli Srebrenicu, a potom Zepu 25. jula. Vise od 30.000 ljudi, uglavnom zena i dece, prebaceno na teritoriju pod kontrolom Vlade u Sarajevu. Snage bosanskih Srba optuzene da su na tom podrucju izvrsile ratni zlocin i da je ubijeno oko 7.000 bosanskih muslimana.

1995. U Francuskoj umro Gojko Nikolis, lekar, narodni heroj, spanski borac i clan Srpske akademije nauka i umetnosti.

1996. Sudsko vece Medjunarodng suda za ratne zlocine na prostorima SFRJ potvrdilo optuznice za ratne zlocine i genocid protiv lidera bosanskih Srba Radovana Karadzica i vojnog komandanta Ratka Mladica. Sud za njima raspisao medjunarodne poternice.

2000. Uz posredovanje predsednika SAD Bila Klintona, u Kejmp Dejvidu poceli pregovori o pitanju suvereniteta nad Jerusalimom izmedju izraelskog premijera Ehuda Baraka i palestinskog vodje Jasera Arafata.

Objavljeno u Jul

138. Umro rimski car Hadrijan. Tokom vladavine izvršio značajne reforme u Rimskom carstvu i utvrdio granice u Germaniji i Britaniji, gde je podigao bedem za zaštitu od upada Škota. Bio velik poštovalac grčke kulture i pokrovitelj umetnosti, pisao stihove, vajao i slikao.

1099. Umro španski nacionalni junak El Sid, legendarna ličnost španske epske poezije.

1509. Rođen švajcarski teolog francuskog porekla Žan Kalvin, vođa frakcije protestantizma u Ženevi, koja je imala mnogobrojne pristalice u evropskim zemljama, posebno u Francuskoj, i izazvala velike društvene potrese. Njegovo delo "Temelji hrišćanstva" postalo priručnik protestantske doktrine.

1584. Po nalogu španskog dvora ubijen holandski princ od Oranža Viljem I Ćutljivi, borac protiv španske prevlasti i prvi nasledni namesnik Holandije.

1609. U Minhenu osnovana Katolička liga kao odgovor na osnivanje Protestantske unije, što je pojačalo tenzije u Nemačkoj koje su dovele do izbijanja Tridesetogodišnjeg rata u centralnoj Evropi.

1774. Posle šestogodišnjeg rata Rusija i Turska sklopile Kučuk-Kajnardžijski mir kojim je Turska izgubila Krim, prihvatila rusko-tursku granicu na Bugu i priznala Rusiji pokroviteljska prava nad Vlaškom i Moldavijom i nad pravoslavnim podanicima u Turskoj.

1830. Na Antilima rođen francuski slikar i grafičar Kamij Pisaro, jedan od učesnika prve izložbe impresionista u Parizu 1874. U kasnoj fazi opredelio se za poentilizam.

1834. Rođen češki pisac Jan Neruda, predvodnik generacije "majevaca", književnika koji su okupljeni oko časopisa "Maj" promovisali češki književni realizam.

1856. U selu Smiljani kod Gospića u Hrvatskoj rođen Nikola Tesla, naučnik i pronalazač na polju elektrotehnike i radio-tehnike. Od 1884. do smrti 1943. živeo u SAD. Patentirao oko 700 pronalazaka od kojih nekoliko desetina ima široku primenu, među kojima je i serija izuma koji čine temelj savremene radio-tehnike.

1871. Rođen francuski pisac Marsel Prust, čije je delo "U traganju za izgubljenim vremenom" ostavilo dubok trag ne samo u Francuskoj već i u evropskoj književnosti XX veka i izvršilo velik uticaj na mnoge književnike.

1895. Rođen nemački kompozitor Karl Orf, autor popularne scenske kantate "Karmina Burana". Bavio se i pedagoškim radom, a u nastavu uveo tzv. Orfov instrumentarijum, sačinjen od grupe instrumenata prilagođenih deci.

1897. U borbi za prevlast na području gornjeg Nila francuske trupe zaposele Fešoude u Sudanu, što je izazvalo ozbiljnu krizu u anglo-francuskim odnosima. Kompromisnim rešenjem 1899. Francuska dobila zapadni Sudan, a dolina Nila ostala pod britanskom kontrolom.

1940. Napadom najmanje 70 nemačkih bombardera na ciljeve u južnom Velsu u Drugom svetskom ratu počela Bitka za Britaniju. Pobeda britanskog vazduhoplovstva u septembru prisilila Nemce da definitivno odustanu od invazije na Veliku Britaniju.

1940. Francuska Narodna skupština poverila vlast maršalu Anriju Petenu, koji je tokom Drugog sveskog rata predvodio kolaboracionističku vladu sa sedištem u Višiju.

1943. Anglo-američke trupe u Drugom svetskom ratu iskrcale se na Siciliju.

1953. Sovjetski lider Nikita Hruščov smenio ministra unutrašnjih poslova Lavrentija Beriju, bliskog Staljinovog saradnika i egzekutora u staljinističkim čistkama. Berija kasnije uhapšen, osuđen na smrt i streljan.

1962. Iz Kejp Kaneverala lansiran prvi američki telekomunikacioni satelit "Telstar", koji je omogućio prenos TV-programa preko Atlantskog okeana.

1973. Bahamska ostrva stekla nezavisnost u okviru Britanskog Komonvelta, posle 190 godina britanske kolonijalne vladavine.

1976. Zbog pucanja ventila u hemijskoj fabrici "Ikmeza" u blizini Milana, oblak hemijskih materija, među kojima i dioksina, teško zagadio četiri opštine. To je bila prva ekološka nesreća te vrste u Evropi.

1992. Američki sud osudio bivšeg panamskog diktatora Manuela Norijegu na 40 godina zatvora jer je dozvolio krijumčarenje droge u Panami.

1994. Leonid Kučma pobedio na predsedničkim izborima u Ukrajini.

1995. Vojne vlasti oslobodile iz šestogodišnjeg kućnog pritvora vođu burmanske opozicije i dobitnicu Nobelove nagrade za mir Aung San Su Ći.

1999. Šest afričkih vlada potpisalo sporazum o prekidu vatre, čime je okončan građanski rat u Demokratskoj Republici Kongo. Sporazum potpisan bez učešća pobunjeničkih grupa koje su učetvovale u sukobu.

2000. U gomili smeća koja se srušila na sirotinjsko naselje, nazvano Obećana zemlja, u Manili na Filipinima, stradalo više od 200 ljudi.

2001. Crtež Leonarda da Vinčija prodat u aukcijskoj kući Kristi za rekornih 11,4 miliona dolara.

Objavljeno u Jul
ponedeljak, 09 jul 2018 00:00

9. jul - Dogodilo se na današnji dan

1189. U 56. godini umro Henri II, kralj Engleske, monarh koji je ucinio Englesku najjacom silom u Evropi tog doba. Poznat po reformama pravnog i poreskog sistema, drzavne organizacije i uprave koje je sprovodio uz pomoc svog kancelara Tomasa Beketa. 

1386. U bici kod Zempaha savez svajcarskih kantona potukao znatno nadmocniju vojsku Leopolda III Habsburga. Bitka zabelezena u istoriji ratovanja kao prva pobeda pesadije nad konjicom.

1441. Umro flamanski slikar Jan van Ajk. Prvi u evropskom slikarstvu prevladao srednjevekovne seme i uveo nov likovni izraz, zbog cega se svrstava u najznacajnije licnosti u istoriji slikarstva. Proslavio se oslikavanjem oltara u crkvi Sv. Bavona u Gentu.

1519. Spanski konkvistador Ernan Kortes iskrcao se na obalu Meksickog zaliva, gde je osnovao grad Vera Krus i poceo osvajanje Meksika.

1609. Rimsko-nemacki car Rudolf II, da bi pridobio ceske protestante, izdao povelju o slobodi veroispovesti u Ceskoj.

1686. Formirana Augsburska alijansa nemacko-rimskog cara Leopolda I, Spanije, Svedske, Holandije i Saksonije protiv francuskog kralja Luja XIV.

1746. Francuska flota stigla na teritoriju Pondiseri u Indiji, koja je potom postala francuski posed. Vracena Indiji 1954.

1762. Abdicirao ruski car Petar III Fjodorovic Romanov, nekoliko meseci posto je preuzeo presto. Car potom uhapsen i ubijen, a dvorski prevrat predvodila njegova supruga Katarina II Aleksejevna, kasnije poznata kao Katarina Velika.

1810. Napoleon Bonaparta anektirao Holandiju.

1816. Na Kongresu u Tukumanu proglasena nezavisnost Ujedinjenih provincija Rio de la Plate od Spanije.

1877. Odrzan prvi teniski turnir u Vimbldonu.

1879. Rodjen italijanski kompozitor Otorino Respigi, jedan od pokretaca obnove italijanske muzike na pocetku 20. veka.

1913. Pobedom srpske vojske nad bugarskim trupama zavrsena bitka na Bregalnici u Drugom balkanskom ratu. Bitka pocela 30. juna kada su bugarske trupe bez objave rata napale srpsku i grcku vojsku u Makedoniji, dotadasnje saveznike u borbi protiv Turske.

1916. Rodjen engleski drzavnik Edvard Hit, lider Konzervativne partije od 1965. do 1975. Kao premijer od 1970. do 1974. uveo Veliku Britaniju u Evropsku ekonomsku zajednicu.

1922. Americki plivac, kasnije filmski glumac Dzoni Vajsmiler, postao prvi plivac koji je za manje od jednog minuta preplivao 100 metara.

1932. Umro pronalazac King Kemp Dzilet, izumitelj nozica za brijanje, poznatog kao zilet, prema francuskoj verziji njegovog prezimena.

1944. Britanske i kanadske trupe preuzele od Nemaca u Drugom svetskom ratu grad Kaen u Normandiji, nakon zestokog bombardovanja i jednomesecnih bitki.

1960. Sovjetski lider Nikita Sergejevic Hruscov upozorio SAD da ne intervenisu protiv Kube, jer ce u tom slucaju SSSR podrzati kubanski narod.

1963. Potpisan sporazum o formiranju Federacije Malezije, u ciji sastav su usli Malaja, Singapur, Saravak i Severni Borneo. Dve godine kasnije Singapur istupio iz Malezije.

1971. Poslednja baza SAD u Vijetnamu predata trupama Juznog Vijetnama.

1993. Koristeci geneticku metodu DNK fingerprintinga britanski naucnici identifikovali posmrtne ostatke ruskog cara Nikolaja II Romanova i clanova njegove porodice, koji su ubijeni u leto 1918. u Jekaterineburgu.

1996. Rusija nastavila ofanzivu na cecenske separtiste posto je Boris Jeljcin ponovo izabran za predsednika.

1997. Bokser teske kategorije Majk Tajson kaznjen zabranom bavljenja sportom na godinu dana i novcanom kaznom od 3 miliona dolara zato sto je tokom meca za svetskog sampiona u teskoj kategoriji Ivandera Holifajlda ugrizao za uvo.

1998. U Zagrebu umro jugoslovenski sineast Dusan Vukotic, dobitnik Oskara 1961. za kratki crtani film "Surogat".

2001. Apelacioni sud u Santjagu suspendovao proces protiv bivseg cileanskog diktatora Augusta Pinocea proglasivsi ga mentalno nesposobnim. Pinoce je uhapsen 1998. u Londonu zbog zlocina pocinjenih u Cileu nakon dolaska na vlast vojnim udarom 1973.

Objavljeno u Jul
nedelja, 08 jul 2018 00:00

8. jul - Dogodilo se na današnji dan

70. Rimljani u Judejskom ratu osvojili i razrusili Jerusalim. Od rusevina sacuvan samo zapadni zid velikog jevrejskog hrama, "Zid placa".

1497. Portugalski moreplovac Vasko da Gama isplovio je iz Lisabona na prvo putovanje na kom je otkrio morski put za Indiju oko Rta Dobre nade.

1709. Ruska vojska pod komandom cara Petra Velikog pobedila u bici kod Poltave trupe svedskog kralja Karla XII i oznacila kraj svedske vojne moci.

1809. Rodjen hrvatski pisac i reformator jezika Ljudevit Gaj, vodja ilirskog panslovenskog pokreta.

1819. Rodjen hrvatski kompozitor Vatroslav Lisinski, najpoznatiji muzicar Ilirskog preporoda i utemeljivac hrvatskog nacionalnog izraza u muzici.

1822. Persi Bis Seli, jedan od najznacajnijih pesnika engleskog romantizma, utopio se u brodolomu na jedrenju kod Livorna.

1846. Danski kralj Kristijan VIII proglasio da danski presto mogu da naslede zene da bi sprecio otcepljenje pokrajine Slezvig-Holstajn.

1858. Velika Britanija proglasila pobedu nad indijskim ustanicima, nakon cega je ukinuto Carstvo mogula i likvidirana Istocnoindijska kompanija, a Indija stavljena pod neposrednu upravu britanske krune.

1885. Rodjen nemacki filozof Ernst Bloh. U njegovom opseznom delu, koje se bavi problemima ontologije, istorije, religije, prava i etike, posebno mesto ima analiza fenomena utopije.

1894. Rodjen ruski fizicar Pjotr Leonidovic Kapica, od 1935. direktor Instituta za fiziku Sovjetske akademije nauka u Moskvi, a od 1955. glavni organizator programa vestackih Zemljinih satelita. Najpoznatiji njegovi radovi su iz podrucja magnetizma i fizike niskih temparatura. Dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 1978.

1920. Sapcu svecano uruceno francusko odlikovanje "Ratni krst" za heroizam i stradanje njegovog stanovnistva u Prvom svetskom ratu.

1942. Umro francuski marsal Luj Feliks Fransoa Franse Depere, istaknut vojskovodja u Prvom svetskom ratu i pocasni vojvoda srpske vojske.

1943. Od posledica torture u zatvoru Gestapoa umro lider francuskog Pokreta otpora u okupiranoj Francuskoj u Drugom svetskom ratu Zan Mulen Maks.

1956. U Beogradu emitovan prvi eksperimentalan TV-prenos, povodom proslave stogodisnjice rodjenja Nikole Tesle. Program iz privremenog studija u Institutu "Nikola Tesla" gradjani pratili na cetrdesetak prijemnika smestenih u izlozima prodavnica u raznim delovima grada.

1967. Umrla britanska pozorisna i filmska glumica Vivijen Li. Svetsku slavu stekla ulogom Skarlet O'Hare u filmu "Prohujalo s vihorom" za koju je nagradjena Oskarom. Drugi Oskar dobila je za ulogu u filmu "Tramvaj zvani zelja".

1994. Umro Kim Il Sung, komunisticki lider Severne Koreje, koji je upravljao zemljom od njenog osnivanja 1948. do smrti.

2000. U Beogradu umro Konstantin Vinaver, pijanista, muzikolog, operski dramaturg i dugogodisnji direktor Opere i baleta Narodnog pozorista u Beogradu.

Objavljeno u Jul
subota, 07 jul 2018 00:00

7. jul - Dogodilo se na današnji dan

1307. Na putu prema Škotskoj, gde je krenuo da uguši ustanak, umro engleski kralj Edvard I.

1572. Umro Sigismund II August, poslednji poljski kralj iz dinastije Jageloviča. Tokom njegove vladavine stvorena unija Poljske, Litvanije i Zapadne Prusije. 1572. proglasio opštu slobodu veroispovesti.

1585. Pod pritiskom katoličke "Svete lige" francuski kralj Anri III izdao Nemurski edikt protiv hugenota.

1752. Rođen Žozef Mari Žakar, francuski pronalazač, izumitelj razboja za tkanje.

1807. U Tilzitu potpisan mirovni ugovor kojim je završen rat Francuske i Rusije, učesnice u koaliciji protiv Napoleona. Ugovor, koji je ostao na snazi do Napoleonove invazije na Rusiju 1812, podrazumevao i savezništvo, a Napoleon se, pored ostalog, obavezao da neće progoniti Crnogorce zbog njihove borbe protiv Francuske.

1815. Savezničke snage ušle u Pariz posle abdikacije Napoleona Bonaparte.

1816. Umro irski dramski pisac i političar Ričard Šeridan, autor popularnih komedija "Škola skandala" i "Kritičar". Kao član britanskog parlamenta proslavio se kao politički govornik.

1854. Umro nemački fizičar Georg Simon Om. Po njemu dobila ime jedinica za merenje eletričnog otpora.

1860. Rođen austrijski kompozitor i dirigent Gustav Maler, autor devet čuvenih simfonija i ciklusa pesama. Bio direktor Bečke opere koja je pod njegovom upravom doživela zlatno doba.

1887. Rođen francuski slikar i grafičar rusko-jevrejskog porekla Mark Šagal. Veći deo života proveo u Parizu, ali se inspirisao ruskim folklorom i uspomenama iz detinjstva. Ilustrovao Gogoljeve "Mrtve duše" i Bibliju i oslikao parisku Operu, sinagogu u Jerusalimu, zgradu Ujedinjenih nacija u Njujorku i uradio vitraže u katedrali u Mecu.

1893. U Zagrebu rođen hrvatski pisac Miroslav Krleža, jedna od najznačajnijih ličnosti u kulturno-književnim zbivanjima XX veka na jugoslovenskom prostoru. Od 1950. bio na čelu Jugoslovenskog leksikografskog zavoda i glavni i odgovorni urednik Enciklopedije Jugoslavije. Njegov obiman književni opus obuhvata poeziju, romane, pripovetke, drame, eseje.

1898. SAD anektirale Havajska ostrva.

1911. Rođen italijanski kompozitor Đan Karlo Menoti, poznat po operama s temama iz savremenog života, za koje je sam pisao libreta. Osnovao je muzički festival u Spoletu.

1930. Umro engleski pisac Artur Konan Dojl, lekar po zanimanju. Oprobao se u različitim književnim žanrovima, ali svetsku popularnost stekao pričama o detektivu Šerloku Holmsu.

1937. Sukobom japanskih i kineskih trupa kod mosta Marko Polo blizu Pekinga počeo japansko-kineski rat.

1941. U Srbiji počeo ustanak protiv nemačke okupacije, pod vođstvom komunista.

1978. Posle sticanja nezavisnosti od Velike Britanije proglašena država Solomonska Ostrva.

1987. Najmanje 46 Hindusa ubijeno u napadu na dva autobusa, za koje su osumnjičeni Siiki-teroristi.

1991. Usvojena Brionska deklaracija o mirnom rešenju jugoslovenske krize, kojom se vlada SFRJ obavezala da će povući saveznu vojsku iz Slovenije, a slovenačke vlasti na demobilizaciju slovenačkih trupa. Odluke Slovenije i Hrvatske o nezavisnosti suspendovane na tri meseca. Prihvaćeno da u Sloveniju i Hrvatsku dođu posmatrači EZ.

1994. U Jemenu okončan dvomesečni građanski rat ulaskom trupa Severnog Jemena u glavni grad Južnog Jemena Aden.

1995. U Beogradu otvorena prva podzemna železnička stanica.

2000. U Beogradu umro jugoslovenski kompozitor i muzikolog Nikola Hercigonja..

2000. Ceo tiraž knjige "Hari Poter i vatreni pehar", četvrti nastavak o avanturama dečaka-mađioničara, rasprodat u pretplati, pre nego što je izašao iz štampe.

2001. Posle četiri dana pregovora, SAD predale japanskim vlastima narednika Timotija Vudlenda, osumnjičenog za silovanje mlade Japanke na ostrvu Okinava, čime je razrešen diplomatski spor dve zemlje. Vudlend kasnije osuđen na 32 meseca zatvora. Slučaj izazvao revolt žitelja tog japanskog ostrva, na kom su 1995. tri američka vojnika silovala 12-godišnju devojčicu.

Objavljeno u Jul

1189. U 56. godini umro Henri II, kralj Engleske, monarh koji je ucinio Englesku najjacom silom u Evropi tog doba. Poznat po reformama pravnog i poreskog sistema, drzavne organizacije i uprave koje je sprovodio uz pomoc svog kancelara Tomasa Beketa. 

1386. U bici kod Zempaha savez svajcarskih kantona potukao znatno nadmocniju vojsku Leopolda III Habsburga. Ta bitka zabelezena je u istoriji ratovanja kao prva pobeda pesadije nad konjicom.

1441. Umro flamanski slikar Jan van Ajk. Prvi je u evropskom slikarstvu prevladao srednjevekovne seme i uveo nov likovni izraz, zbog cega se svrstava u najznacajnije licnosti u istoriji slikarstva. Proslavio se oslikavanjem oltara u crkvi Sv. Bavona u Gentu.

1519. Spanski konkvistador Ernan Kortes iskrcao se na obalu Meksickog zaliva, gde je osnovao grad Vera Krus i poceo osvajanje Meksika.

1609. Rimsko-nemacki car Rudolf II, da bi pridobio ceske protestante, izdao povelju o slobodi veroispovesti u Ceskoj.

1686. Formirana je Augsburska alijansa nemacko-rimskog cara Leopolda I, Spanije, Svedske, Holandije i Saksonije protiv francuskog kralja Luja XIV.

1746. Francuska flota stigla na teritoriju Pondiseri u Indiji, koja je potom postala francuski posed. Vracena je Indiji 1954.

1762. Abdicirao ruski car Petar III Fjodorovic Romanov, nekoliko meseci posto je preuzeo presto. Car potom uhapsen i ubijen, a dvorski prevrat predvodila njegova supruga Katarina II Aleksejevna, kasnije poznata kao Katarina Velika.

1810. Napoleon Bonaparta anektirao Holandiju.

1816. Na Kongresu u Tukumanu proglasena nezavisnost Ujedinjenih provincija Rio de la Plate od Spanije.

1877. Odrzan prvi teniski turnir u Vimbldonu.

1879. Rodjen italijanski kompozitor Otorino Respigi, jedan od pokretaca obnove italijanske muzike na pocetku 20. veka.

1913. Pobedom srpske vojske nad bugarskim trupama zavrsena bitka na Bregalnici u Drugom balkanskom ratu. Bitka pocela 30. juna kada su bugarske trupe bez objave rata napale srpsku i grcku vojsku u Makedoniji, dotadasnje saveznike u borbi protiv Turske.

1916. Rodjen engleski drzavnik Edvard Hit, lider Konzervativne partije od 1965. do 1975. Kao premijer. 1970-74. uveo Veliku Britaniju u Evropsku ekonomsku zajednicu.

1922. Americki plivac, kasnije filmski glumac Dzoni Vajsmiler postao prvi plivac koji je za manje od jednog minuta preplivao 100 metara.

1932. Umro pronalazac King Kemp Dzilet, izumitelj nozica za brijanje, kod nas poznatog kao "zilet", prema francuskoj verziji njegovog prezimena.

1944. Britanske i kanadske trupe preuzele od Nemaca u Drugom svetskom ratu grad Kaen u Normandiji, nakon zestokog bombardovanja i jednomesecnih bitki.

1960. Sovjetski lider Nikita Sergejevic Hruscov upozorio SAD da ne intervenisu protiv Kube, jer ce u tom slucaju SSSR podrzati kubanski narod.

1963. Potpisan sporazum o formiranju Federacije Malezije, u ciji sastav su usli Malaja, Singapur, Saravak i Severni Borneo. Dve godine kasnije Singapur istupio iz Malezije.

1971. Poslednja baza SAD u Vijetnamu predata trupama Juznog Vijetnama.

1993. Koristeci geneticku metodu DNK fingerprintinga britanski naucnici identifikovali posmrtne ostatke ruskog cara Nikolaja II Romanova i clanova njegove porodice, koji su ubijeni u leto 1918. u Jekaterinburgu.

1996. Rusija nastavila ofanzivu na cecenske separtiste posto je Boris Jeljcin ponovo izabran za predsednika.

1997. Bokser teske kategorije Majk Tajson kaznjen zabranom bavljenja sportom na godinu dana i novcanom kaznom od 3 miliona dolara zato sto je tokom meca za svetskog sampiona u teskoj kategoriji Ivandera Holifajlda ugrizao za uvo.

1998. U Zagrebu umro jugoslovenski sineast Dusan Vukotic, dobitnik Oskara 1961. za kratki crtani film "Surogat".

2001. Apelacioni sud u Santjagu suspendovao proces protiv bivseg cileanskog diktatora Augusta Pinocea proglasivsi ga mentalno nesposobnim. Pinoce je uhapsen 1998. u Londonu zbog zlocina pocinjenih u Cileu nakon dolaska na vlast vojnim udarom 1973.

Objavljeno u Jul
Strana 9 od 13

Još vesti iz kategorije...

Top