nedelja, 05 avgust 2018 00:00

5. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1583. Hemfri Gilbert osnovao prvu englesku koloniju u Severnoj Americi, u Sent Džonu na Njufaundlendu.

1716. Austrijski princ Eugen Savojski sa armijom od 40.000 vojnika u bici kod Petrovaradina naneo težak poraz turskoj vojsci od 150.000 ljudi pod komandom Darnada Ali Paše. U bici poginulo oko 30.000 turskih vojnika. Godinu dana kasnije Eugen Savojski osvojio Beograd, koji je ostao pod austrijskom vlašću do 1739.

1844. Rođen ruski slikar Ilja Jefimovič Rjepin, glavni predstavnik realizma u ruskom slikarstvu. Izvršio velik uticaj na umetnike svog vremena, a sovjetski socijalistički realisti smatrali ga svojim uzorom.

1850. Rođen francuski pisac Gi de Mopasan, jedan od najznačajnijih autora kratke forme. Objavio oko 300 pripovedaka od kojih se velik broj smatra remek-delima svetske književnosti.

1895. U Londonu umro nemački filozof Fridrih Engels, jedan od osnivača naučnog socijalizma i najbliži saradnik Karla Marksa, s kojim je 1864. organizovao Prvu internacionalu, međunarodno udruženje radnika.

1906. Rođen Džon Hjuston, jedan od najpoznatijih američkih filmskih reditelja.

1914. Crna Gora objavila rat Austro-Ugarskoj.

1914. Kuba, Meksiko, Urugvaj i Argentina proglasile neutralnost u Prvom svetskom ratu.

1914. Prvi električni saobraćajni signali za regulisanje različitih saobraćajnih pravaca postavljeni u aveniji Euklid i Istočnoj 105. ulici u Klivlendu, u američkoj državi Ohajo.

1915. Nemci u Prvom svetskom ratu okupirali poljsku prestonicu Varšavu.

1940. Letonija ušla u sastav SSSR pod nazivom Letonska Sovjetska Socijalistička Republika.

1943. Plotunima iz 222 artiljerijska oružja u Moskvi su, u Drugom svetskom ratu, obeležene pobede nad nemačkim trupama na Istočnom frontu. Sovjetska armija oslobodila gradove Orel i Bjelgorod.

1949. U zemljotresu jačine 6,7 stepeni Rihterove skale u Ekvadoru poginulo oko 6.000 ljudi, a oko 100.000 ostalo bez domova.

1960. Gornja Volta stekla nezavisnost od Francuske.

1962. Američka filmska glumica Merilin Monro izvršila samoubistvo u 36. godini.

1963. SSSR, SAD i Velika Britanija potpisali u Moskvi sporazum o zabrani nuklearnih proba.

1974. Predsednik SAD Ričard Nikson priznao da je učestvovao u prikrivanju afere "Votergejt" i blokiranju istrage o upadu u sedište Demokratske stranke u poslovnom centru "Votergejt". Podneo ostavku 9. avgusta.

1984. Umro britanski pozorišni i filmski glumac Ričard Barton. U jugoslovenskom filmu "Sutjeska" igrao Josipa Broza Tita.

1994. Avioni NATO bombardovali položaje bosanskih Srba oko Sarajeva, pošto su pripadnici Vojske Republike Srpske uzeli deo naoružanja iz skladišta mirovnih snaga UN na planini Igman.

1995. SAD i Vijetnam uspostavili diplomatske odnose posle višedecenijskog neprijateljstva i založili se za unapređenje međusobne saradnje.

1998. Umro bugarski komunistički lider Todor Živkov, sekretar Komunističke partije Bugarske od 1954, šef države od 1971. do 1989, kada su ga reformisti u Komunističkoj partiji prisilili da podnese ostavku.

2000. Umro britanski glumac Alek Ginis, dobitnik "Oskara" za film "Most na reci Kvaj" 1957. i "Oskara" za ukupan doprinos filmskoj umetnosti 1980.

2001. Talibanska vlada u Avganistanu zatvorila osam stranih humanitarnih radnika pod optužbom da su širili hrišćanstvo među muslimanima.

Objavljeno u Avgust
subota, 04 avgust 2018 00:00

4. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1578. Pokušaj Portugala da zauzme Maroko propao porazom u bici kod Alkazarkivira, u kojoj su poginuli portugalski kralj Sebastijan, kralj od Feza i mavarski pretendent na presto.

1704. U Ratu za špansko nasleđe englesko-holandske snage zauzele španski grad Gibraltar.

1789. Parlament Francuske, tokom Francuske revolucije, ukinuo sve privilegije feudalaca.

1791. Potpisan Svištovski mir kojim je određena granica između Austrije i Otomanskog carstva.

1792. Rođen Persi Biš Šeli, jedan od najznačajnijih pesnika engleskog romantizma. Buntovnik protiv političkih, društvenih i verskih stega, napustio Englesku i poslednje godine života proveo u Italiji, gde se 1822. utopio u brodolomu na jedrenju.

1859. Rođen norveški pisac Knut Hamsun, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1920. Za vreme Drugog svetskog rata, kao simpatizer Kvislingove pronemačke vlade i nacista, izgubio popularnost, a posle rata, u dubokoj starosti, osuđen na visoku novčanu kaznu zbog saradnje sa okupatorom.

1875. Umro danski pisac Hans Kristijan Andersen. Mada prvi književni uspeh duguje romanu "Improvizator", svetsku slavu stekao kao autor oko 200 kratkih pripovedaka koje se smatraju najlepšim bajkama za decu.

1907. Umro norveški kompozitor, pijanista i dirigent Edvard Grig, predstavnik poznog romantizma. Inspirišući se nacionalnim folklorom, afirmisao norvešku muziku u svetu.

1914. Nemačke trupe napale Belgiju, Velika Britanija objavila rat Nemačkoj, SAD proglasile neutralnost.

1916. Danska za 25 miliona dolara ustupila SAD deo Zapadnoindijskih ostrva, uključujući Devičanska ostrva.

1944. Gestapo u skrovištu u Amsterdamu uhapsio porodicu Frank i još četvoro Jevreja i deportovao ih u koncentracioni logor. Posle rata otkriven dnevnik 14-godišnje Ane Frank, jedan od najpotresnijih dokumenata o stradanju Jevreja u Drugom svetskom ratu.

1954. Britanski supersonični borbeni avion "Elektrik lajtning P1" izveo prvi let.

1977. Umro nemački filozof Ernst Bloh. U obimnom delu, koje obuhvata probleme filozofije, istorije, religije i etike, posebno se bavio analizom fenomena utopije.

1983. Betino Kraksi, prvi socijalista na čelu Vlade Italije, preuzeo dužnost premijera. Postigao rekord u dužini opstanka jedne italijanske vlade posle Drugog svetskog rata.

1992. Milioni crnaca okončali dvodnevni generalni štrajk protiv vlade belaca u Južnoj Africi, tokom kojeg je ubijeno 30 ljudi.

1993. Japanske vlasti zvanično se izvinile ženama koje su tokom Drugog svetskog rata služile kao seksualne robinje japanskim vojnicima.

1993. Snage bosanskih Srba osvojile sve ključne položaje na planini Igman iznad Sarajeva i zatvorile obruč oko grada.

1994. Pošto je Skupština Republike Srpske odbila mirovni plan Kontakt-grupe za Bosnu, Jugoslavija prekinula političke i ekonomske odnose s bosanskim Srbima i zatvorila granicu na reci Drini.

1995. Hrvatska vojska, u operaciji "Oluja", ušla u Republiku Srpsku Krajinu, zonu pod zaštitom Ujedinjenih nacija. Oko 250.000 Srba napustilo domove i krenulo prema Bosni i Jugoslaviji, u najvećem izbegličkom talasu u Evropi od Drugog svetskog rata.

1997. U Arlu umrla najstarija osoba na svetu, Francuskinja Žan Kalman. Živela 122 godine i 164 dana.

1999. U poplavama u Kini poginulo više od 400 ljudi, a dva miliona ostalo bez domova.

2000. Britanska kraljica majka Elizabeta proslavila u Londonu 100. rođendan, kao prva ličnost iz kraljevske porodice koja je proživela ceo vek. Ona je sa balkona Bakingemske palate pozdravila okupljene građane.

2001. Palestina objavila zvanično saopštenje o obustavi oružanih napada na Izrael. Taj poziv bez presedana ukazao na neslaganje palestinskih zvaničnika i ekstremne palestinske struje oko osvete zbog izraelskih napada.

2001. Predsednici Severne Koreje i Rusije Kim Džong Il i Vladimir Putin potpisali deklaraciju po kojoj Pjongjang mora da se pridržava moratorijuma na raketne probe do 2003.

2003. Sud u Ruandi osudio 100 osoba, od kojih 11 na smrtnu kaznu, za zločine u toj zemlji 1994. Od početka sudskih procesa za genocid u Ruandi do tod trenutka osuđeno na smrt više o 400 osoba.

2003. Biskupi Anglikanske crkve u SAD potvrdili imenovanje homoseksualca Džina Robinsona za biskupa u Nju Hempširu.

Objavljeno u Avgust
petak, 03 avgust 2018 00:00

3. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1492. - Kristofor Kolumbo krenuo je iz španske luke Palos na neizvesno putovanje Atlantskim okeanom u nameri da pronađe pomorski put za Indiju, a otkrio je Ameriku. Polazeći od saznanja da je Zemlja okrugla, Kolumbo je smatrao da do Indije, Japana i Kine može stići i ako se ide na zapad, verujući da je taj put kraći. Posle nešto više od mesec dana plovidbe, Kolumbo je ugledao kopno. Bile su to obale Amerike.

1830. - Turski sultan Mehmed II je, posle višemesečnih pregovora, hatišerifom priznao autonomiju Srbije, čime su uspostavljeni osnovi srpske nezavisne uprave. Povlastice Srbiji razrađene su u 20 tačaka, uključujući priznanje njene potpune unutrašnje autonomije i potvrđivanje titule kneza Milošu Obrenoviću, s naslednim pravom dinastije Obrenović.

1862. - U improvizovanoj bolinici u Alabami, SAD, profesor doktor Džozef Lister prvi put je primenio antisepsu, metodu za sprečavanje infekcije otvorenih rana. Došao je tom prilikom do zaključka da u vazduhu postoje klice koje zagađuju ranu. Premazivanjem rana karbonalnom kiselinom i upotrebom čistog zavoja Lister uvodi postupak ubijanja klica, nazvan antisepsa.

1884. - Završen je železnički most u Beogradu na reci Savi, zahvaljujući čemu je idućeg meseca puštena u saobraćaj pruga Zemun-Beograd. Most je razaran u oba svetska rata i potom oba puta obnavljan.

1903. - Na Žabljaku je rođen Dušan Baranin, književnik i publicista. Pisao je romane i romansirane biografije o događajima i ličnostima iz srpske istorije 19. veka. Pisao je o Proti Mateji Nenadoviću, Mehmed paši Sokoloviću, Karađorđu, hajduk Veljku Petroviću... Umro je u Beogradu 1978. godine.

1904. - Na brdu Volujica iznad Bara proradila je prva radio-telegrafska stanica na Balkanu, koja je služila kao veza Crne Gore s Italijom. U Prvom svetskom ratu stanicu je paljbom iz topova razorila austrougarska mornarica.

1949. - Košarkaški savez Amerike i Nacionalna košarkaška liga spojili su se formirajući NBA ligu (National Basketball Association).

1975. - U Beograd je doputovao predsednik SAD Džerald Ford u dvodnevnu zvaničnu posetu Jugoslaviji, istakavši tom prilikom da politika nesvrstavanja Jugoslavije aktivno doprinosi većem razumevanju među narodima.

1992. - U Jovanici kod Gornjeg Milanovca otkriveno je bogato arehološko nalazište iz ranog paleolita. Nađeni predmeti pripadaju tzv. ašelskoj kulturi u periodu između 700.000 i 160.000 godina pre nove ere. Nalazište je otkrila ekipa Instituta za istraživanja slovenske civilizaciuje u Beogradu s profesorom Radivojem Pešićem na čelu.

1994. - Dan posle zahteva vlade Srbije rukovodstvu Republike Srpske da prihvati mirovni plan Kontakt grupe za BiH, Skupština RS odlučila je da konačnu odluku o tome donese narod na referendumu 27. i 28. avgusta, a sutradan je Jugoslavija zavela sankcije Srbima u Bosni i blokadu na Drini.

Objavljeno u Avgust
četvrtak, 02 avgust 2018 00:00

2. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1100. Engleski kralj Vilijam II, sin Vilijama I Osvajača, ubijen strelom u šumi za vreme lova.

1552. Dogovorom u Pasauu poništen Augsburški Interim iz 1548, a protestanti dobili slobodu veroispovesti u Nemačkoj, što je ozakonjeno na saboru u Augsburgu 25. septembra 1555.

1589. Zbog prelaska na stranu hugenota, francuskog kralja Anrija III ubio pristalica katoličke Svete lige, dominikanac Žak Kleman.

1788. Umro Tomas Genzboro, engleski portretista i pejsažista i jedan od osnivača britanske Kraljevske akademije umetnosti.

1799. Umro francuski pronalazač Žak Etjen Mongolfje, koji je s bratom Žozefom Mišelom 1783. konstruisao prvi vazdušni balon napunjen zagrejanim vazduhom.

1802. Napoleon Bonaparta proglašen za doživotnog konzula Francuske, što mu je dalo pravo da imenuje naslednika.

1830. Francuski kralj Šarl X Burbonski abdicirao pod pritiskom Julske revolucije u Parizu, koja je izbila zbog kraljeve odluke da ukine slobodu štampe, raspusti parlament i promeni izborni zakon.

1858. Britanski parlament usvojio zakon kojim je indijska vlada stavljena pod upravu britanske krune.

1876. Rođen srpski lingvista Aleksandar Belić, predsednik Srpske kraljevske akademije i Srpske akademije nauka i umetnosti, osnivač moderne dijalektologije, autor "Pravopisa srpskohrvatskog jezika".

1903. U Makedoniji počeo Ilindenski ustanak za oslobođenje od turske vlasti, tokom kojeg je stvorena "Kruševska republika". Republika se održala 11 dana, ustanak u krvi ugušen.

1921. Umro italijanski operski tenor Enriko Karuzo, izvođač dela Verdija i Pučinija i italijanskih kancona. Jedan od prvih pevača koji je snimio gramofonsku ploču.

1922. Umro Aleksandar Grejem Bel, izumitelj telefona.

1928. Italija potpisala 20-godišnji ugovor o prijateljstvu sa Etiopijom.

1934. Umro nemački predsednik Paul fon Hindenburg, a Hitler sebe proglasio firerom i preuzeo apsolutnu vlast.

1935. Velika Britanija donela zakon prema kojem je reformisan sistem upravljanja u Indiji, odvojeni Burma i Aden od Indije, garantovana veća lokalna samouprava u provincijama i formirano centralno zakonodavstvo u Nju Delhiju.

1936. Umro francuski inženjer i pilot Luj Blerio, pionir vazduhoplovstva, koji je 1909. prvi avionom preleteo Lamanš.

1939. Albert Ajnštajn upozorio predsednika SAD da nemački naučnici rade na proizvodnji bombe sa uranijumom, posle čega su u SAD počeli radovi na proizvodnji atomske bombe.

1945. Završena Potsdamska konferencija na kojoj su sovjetski vođa Staljin, predsednik SAD Truman i premijer Velike Britanije Atli postigli dogovor o demilitarizaciji i denacifikaciji Nemačke i njenoj podeli na okupacione zone posle Drugog svetskog rata.

1970. Britanski vojnici u Severnoj Irskoj prvi put upotrebili gumene metke radi smirivanja nereda.

1980. U eksploziji na železničkoj stanici u Bolonji poginulo 85 i povređeno više od 200 ljudi. To je bio najteži teroristički napad u Evropi posle Drugog svetskog rata i izazvao je talas masovnih protesta širom Italije.

1990. Iračka vojska napala Kuvajt i okupirala ga za jedan dan. Slanjem trupa u Kuvajt irački predsednik Sadam Husein pokrenuo je događaje koji su doveli do Zalivskog rata i stacioniranja američkih trupa u regionu.

1992. Alžirske snage bezbednosti uhapsile 50 naoružanih islamskih ekstremista i oduzele njihovo skladište oružja u kojem je nađeno 150 bombi.

1994. Pod pretnjom pooštravanja međunarodnih sankcija Jugoslaviji, Vlada Srbije pozvala lidere bosanskih Srba da prihvate mirovni plan Kontakt-grupe za Bosnu i upozorila ih da će u suprotnom biti odgovorni za zločin protiv sopstvenog naroda.

1997. Vođa najjače liberijske gerilske frakcije Čarls Tejlor proglašen predsednikom Liberije, čime je posle sedmogodišnjeg građanskog rata okončana borba za vlast u zemlji.

1999. U sudaru dva voza u istočnoj Indiji poginulo 285, povređeno oko 300 ljudi.

2001. Bosanski Srbin, general Radislav Krstić, osuđen u Hagu na 46 godina zatvora zbog masakra nad bosanskim muslimanima u Srebrenici 1995, najvećeg ratnog zločina u Evropi posle Drugog svetskog rata.

Objavljeno u Avgust
sreda, 01 avgust 2018 00:00

1. avgust - Dogodilo se na današnji dan

10. p.n.e. Rođen je rimski car i istoričar Klaudije, koji je 41. nasledio Kaligulu. Tokom njegove vladavine južna Engleska je postala rimska provincija, izgrađen veliki akvadukt, proširena luka Ostija. Vladao je pod velikim uticajem svojih žena Mesaline i Agripine, koja ga je, prema predanju, otrovala pečurkama da bi obezbedila presto za svog sina iz prethodnog braka Nerona.

1291. Tri kantona Uri, Untervalden i Švic sklopili su savez za odbranu od Habsburgovaca, koji je bio osnova za stvaranje Švajcarske konfederacije.

1560. Škotski parlament je ukinuo papsku jurisdikciju i odobrio kalvinističku veroispovest, čime je osnovana Škotska crkva.

1714. Umrla je engleska kraljica Ana, poslednji monarh iz dinastije Stjuart, tokom čije su vladavine ujedinjene Engleska i Škotska i stvorena Velika Britanija (1707). Nasledio ju je Džordž I iz hanoverske dinastije.

1774. Britanski hemičar Džozef Pristli otkrio je plin koji je nazvao "dephlogisticated air", kasnije poznat kao kiseonik.

1778. U nemačkom gradu Hamburgu otvorena je prva štedionica u svetu.

1793. Francuska je, kao prva zemlja u svetu, uvela metrički sistem mera.

1798. U bici kod Abukira, blizu Aleksandrije, britanska flota admirala Horacija Nelsona uništila je francusku flotu pod komandom admirala Fransoa Brijesa. Posle tog poraza Napoleonova vojska u Egiptu ostala je odsečena od Evrope.

1806. Na Mišarskom polju kod Šapca, srpski ustanici pobedili su Turke. To je bila najveća pobeda Karađorđeve vojske u Prvom srpskom ustanku.

1810. Rođen je italijanski državnik grof Kamilo Benso Kavur, prvi ministar predsednik ujedinjene Italije (1861). Zaslužan je za oslobođenje Italije od Austrije i njeno ujedinjenje pod Savojskom dinastijom.

1813. U Beču je izašao prvi broj "Novina serbskih", prvog srpskog dnevnog lista. List su pokrenuli Dimitrije Davidović i Dimitrije Frušić, a ugašen je 1822. zbog problema sa štamparijom.

1834. Ropstvo je zabranjeno u celoj Britanskoj imperiji: u britanskim kolonijama oslobođeno je više od 770.000 robova.

1860. Od rana zadobijenih u atentatu u Kotoru, koji je izvršio emigrant Todor Kadić, umro je crnogorski knez Danilo Petrović, naslednik vladike Njegoša i prvi svetovni vladar Crne Gore (1852). Proslavio se pobedom nad Turcima u bici na Grahovu 1. maja 1858.

1894. Japan je objavio rat Kini zbog spora dveju zemalja oko Koreje.

1914. Četiri dana nakon što je Austro-Ugarska objavila rat Srbiji, Nemačka je objavila rat Rusiji, Francuska je proglasila opštu mobilizaciju, a Italija je proklamovala neutralnost. Svetski rat postao je neizbežan.

1921. Skupština Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca donela je Zakon o zaštiti države na osnovu kojeg je zabranjen rad Komunističkoj partiji, a njenim poslanicima u Skupštini (58) poništeni mandati.

1936. Adolf Hitler otvorio je u Berlinu XI olimpijske igre.

1944. U Varšavi, jednom od glavnih središta poljskog pokreta otpora, izbio je ustanak protiv nemačke okupacije. Nakon dvomesečnih borbi Nemci su savladali ustanike i veliki broj otpremili u koncentracione logore.

1952. Rođen je Zoran Đinđić, nekadašnji predsednik Demokratske stranke i prvi premijer Srbije nakon petooktobarskih demokratskih promena 2000. godine. Zoran Đinđić je ubijen ispred zgrade Vlade Srbije 12. marta 2003. godine.

1955. Umro je srpski pisac Stanislav Vinaver, jedna od najistaknutijih ličnosti beogradskog modernističkog pokreta posle Prvog svetskog rata, autor Manifesta ekspresionizma ("Mjeća", "Varoš zlih volšebnika", "Čuvari sveta", "Evropska noć").

1958. Jordanski kralj Husein poništio je federaciju Jordana sa Irakom.

1960. Benin (Dahomej) je proglasio nezavisnost od Francuske.

1966. U Kini je počeo XI plenum Komunističke partije na kojem je doneta odluka o "kulturnoj revoluciji", koja je trajala narednih 10 godina.

1973. Umro je nemački državnik Valter Ulbriht, prvi sekretar Jedinstvene radničke partije Nemačke (1950). Od 1960. do 1971. bio je predsednik Državnog saveta Istočne Nemačke.

1975. Državnici 35 zemalja, među kojima i predsednik SFR Jugoslavije Josip Broz Tito, potpisali su u Helsinkiju završni dokument Konferencije o evropskoj bezbednosti i saradnji.

1994. Predsednik Nemačke Roman Hercog izrazio je žaljenje Poljacima zbog patnji koje su pretrpeli tokom nemačke okupacije u Drugom svetskom ratu.

2000. Ekstremisti u Kašmiru izvršili su sedam napada u kojima je oko 90 ljudi ubijeno a više desetina ranjeno. Većina žrtava bili su hinduski hodočasnici.

2001. Britanski premijer Toni Bler započeo zvaničnu posetu Argentini. To je prva poseta jednog britanskog premijera toj zemlji od Foklandskog rata 1982.

Objavljeno u Avgust

1498. Španski moreplovac Kristofer Kolumbo na trećem putovanju u Novi svet otkrio ostrvo koje je nazvao Trinidad.

1556. Umro Ignasio de Lojola, osnivač katoličkog jezuitskog reda 1534, španski oficir i sveštenik. Sastavio ustav jezuitskog reda i priručnik pod nazivom "Duhovne vežbe za vladavinu nad samim sobom".

1648. U borbi s Turcima poginuo proslavljen srpski junak iz Ravnih Kotara Vuk Mandušić, uz Stojana Jankovića i Iliju Smiljanića najomiljeniji junak narodne uskočke epike.

1658. Veliki mogul Aurangzeb proglasio se carem u Indiji.

1789. Ruske i austrijske trupe, pod komandom grofa Aleksandra Suvorova i vojvode od Koburga, pobedile tursku vojsku kod Fokšanija u Rumuniji.

1849. U bici kod Šegešvara poginuo mađarski pesnik i revolucionar Šandor Petefi, jedan od vođa nacionalnog pokreta 1848. Otac mu bio Srbin Stevan Petrović, a Šandorovo kršteno ime bilo Aleksandar. Smatra se najtalentovanijim i najboljim mađarskim lirskim pesnikom XIX veka i snažno uticao na južnoslovenske pesnike, posebno na Đuru Jakšića i Jovana Jovanovića Zmaja.

1886. Umro mađarski kompozitor, pijanista i dirigent Franc List, muzičar romantizma, pijanistički virtuoz koji je izgradio modernu klavirsku tehniku i znatno uticao na razvoj evropske muzike XIX veka.

1912. Rođen američki ekonomista Milton Fridman, dobitnik Nobelove nagrade za ekonomiju 1976. Stvorio novu kvantitativnu teoriju novca i bio pobornik ideje da je čvrsta monetarna politika osnova stabilne ekonomije.
1914. Ubijen francuski političar i istoričar Žan Žores, jedan od osnivača Francuske socijalističke partije i osnivač i urednik "Imanitea", kasnije lista francuskih komunista.

1919. U Nemačkoj donet Vajmarski ustav, kojim je ukinuta carevina i uspostavljena republika. Nemački car Vilhelm II abdicirao u novembru 1918. po kapitulaciji Nemačke u Prvom svetskom ratu.

1941. Nemački maršal Herman Gering dao pismenu direktivu šefu policije Rajnhardu Hajdrihu da sačini nacrt plana za istrebljenje evropskih Jevreja.

1944. Kao pilot savezničkog aviona u Drugom svetskom ratu, nad Mediteranom poginuo francuski pisac Antoan de Sent Egziperi, autor "Malog princa", jedne od najčitanijih knjiga u svetu.

1954. Italijanska ekspedicija koju je predvodio Ardito Desio prva osvojila vrh Godvin Ostin, poznat kao K2, na Karakorumu, drugi najviši planinski vrh na svetu, visok 8611 metara.

1964. Američki vasionski brod bez ljudske posade "Rendžer 7" emitovao prve snimke tamne strane Meseca.

1965. Rođena škotska književnica Džoan Rouling, autorka bestselera o dečaku Hariju Poteru.

1969. Papa Pavle VI stigao u Ugandu, u prvu papsku posetu Africi.

1971. Američki astronauti Dejvid Skot i Džejms Irvin, članovi misije "Apolo 15", drugog dana boravka na Mesecu proveli više od šest časova u vožnji lunarnim vozilom. To je bila prva vožnja po tlu Meseca.

1991. Predsednici SSSR i SAD Mihail Sergejevič Gorbačov i Džordž Buš potpisali u Moskvi sporazum o ograničenju nuklearnog oružja velikog dometa.

1993. Napadom Izraela na jug Libana, tokom kojeg je ubijeno 140 ljudi, a 500.000 izbeglo prema severu zemlje, prekinuto jednonedeljno primirje na Bliskom istoku.

1994. Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija odobrio upotrebu sile u Haitiju, čime je dozvoljena vojna intervencija koju su protiv vojnog režima predvodile SAD, i omogućen povratak na vlast izbeglog predsednika Žan-Bertran Aristida.

1997. Umro bivši vijetnamski car Bao Daj, poslednji monarh Vijetnama, koji je kao marioneta vladao zemljom pod francuskom kolonijalnom upravom. Posle četiri decenije u izbeglištvu umro u vojnoj bolnici u Parizu u 83. godini.

2001. Međunarodni sud za ratne zločine u Hagu osudio Stevana Todorovića na 10 godina zatvora zbog zločina nad muslimanima i Hrvatima u Bosanskom Šamcu tokom rata u BiH.

2001. Umro bivši portugalski predsednik Francisko Kosta Gomes. Gomesa na funkciju predsednika postavila revolucionarna hunta, pet meseci posle aprilske pobune 1974. kojom je okončana 50-godišnja desničarska diktatura.

2002. Na osnovu sporazuma vlada Bosne i Hercegovine i Hrvatske u Karlovcu bivši lider cazinskih muslimana Fikret Abdić osuđen na 20 godina zatvora, za ratne zločine od 1993. do 1995. u tadašnjoj Autonomnoj Pokrajini Zapadna Bosna.

2003. Ministar odbrane Srbije i Crne Gore Boris Tadić doputovao u Izrael. To je prva poseta ministra odbrane u istoriji dve zemlje.

2003. Haški tribunal osudio bosanskog Srbina Milomira Stakića na duživotni zatvor zbog zločina protiv čovečnosti nad nesrbima u Prijedoru i okolini 1992. On je prvi optuženik kome je taj sud izrekao doživotni zatvor.

2003. Austrijanac Feliks Baumgartner prvi padobranom preleteo Lamanš, padajući brzinom većom od 200 kilometara na sat.

Objavljeno u Jul
ponedeljak, 30 jul 2018 00:00

30. jul - Dogodilo se na današnji dan

1419. Husiti, sledbenici pogubljenog češkog verskog reformatora Jana Husa, isprovocirani bacanjem kamenja na njihovu procesiju, upali su u Gradsku većnicu u Pragu i kroz prozor izbacili katoličke članove gradske uprave, zajedno s gradonačelnikom. To je bio početak husitskih ratova.

1511. Rođen italijanski slikar i arhitekta Đorđo Vazari, autor dela "Životi slikara, vajara i arhitekata", koje je prvi put objavljeno 1550. Vazari se smatra najznačajnijim izvorom za proučavanje italijanske renesansne umetnosti.

1771. Umro engleski pesnik Tomas Grej, autor pesme "Elegija napisana na seoskom groblju", koja se smatra jednom od najlepših pesama napisanih na engleskom jeziku.

1784. Umro francuski filozof Deni Didro, predstavnik slobodarskog duha revolucionarne buržoazije XVIII veka, jedan od pokretača i najznačajnijih autora velike francuske "Enciklopedije".

1818. Rođena engleska književnica irskog porekla Emili Bronte, koja se proslavila romanom "Orkanski visovi".

1898. Umro nemački državnik Oto fon Bizmark Šenhauzen, ujedinitelj Nemačke. Prvi kancelar ujedinjenog nemačkog carstva, poznat kao "gvozdeni kancelar", bio predsednik Vlade 28 godina, do 1890, kada je na zahtev cara Vilhelma II podneo ostavku.

1898. Rođen Henri Mur, jedan od najvećih birtanskih i svetskih vajara XX veka. Njegove skulpture nalaze se na mnogim javnim mestima, kao što su zgrada UNESKO u Parizu i centar "Linkoln" u Njujorku.

1912. Umro japanski car Mucuhito, koji je tokom vladavine od 1867. ukinuo šogunate, uspostavio centralnu vlast i transformisao Japan u modernu državu.

1930. Urugvaj u Montevideu, pobedom u finalu Prvog svetskog fudbalskog prvenstva, nad Argentinom 4:2, postao prvi svetski šampion u fudbalu.

1935. U Velikoj Britaniji objavljena prva džepna knjiga, prema ideji Alena Lejna da napravi "knjigu koja će imati cenu kao 10 cigareta". Prva knjiga bila "Arijel" Andrea Moroa.

1945. Japanska podmornica potopila u Drugom svetskom ratu američku krstaricu "Indijanapolis". Poginulo 800 ljudi.

1971. Američki vasionski brod "Apolo 15" s kosmonautima Dejvidom Skotom  i Džemsom Irvinom spustio se na Mesec.

1971. U sudaru japanskog borbenog i putničkog aviona "boing 727" poginule 162 osobe.

1974. Turska, Grčka i Velika Britanija potpisale sporazum o prekidu vatre na Kipru.

1975. U Helsinkiju počela Konferencija o evropskoj bezbednosti i saradnji koja je okupila državnike 35 zemalja, uključujući lidere SSSR i SAD Leonida Brežnjeva i Džeralda Forda. Jugoslovensku delegaciju predvodio Josip Broz Tito. KEBS kasnije transformisan u Organizaciju za evropsku bezbednost i saradnju.

1980. Pacifički arhipelag Novi Hebridi stekao nezavisnost pod nazivom Republika Vanuatu, posle 74 godine britansko-francuske uprave.

1989. Radikalni članovi sovjetskog parlamenta formirali grupu za pritisak za brže reforme. Grupu vodili Boris Jeljcin i Andrej Zaharov.

1993. Lideri bosanskih muslimana, Srba i Hrvata postigli na mirovnim pregovorima u Ženevi dogovor o ustavnom uređenju Bosne i Hercegovine kao Saveza republika Republike Srpske, Herceg-Bosne i Republike Bosne. I pored dogovora, rat u Bosni nastavljen i trajao do decembra 1995, kada je u Dejtonu potpisan mirovni sporazum.

1996. Na Barbadosu u 92. godini umrla Klodet Kolber, zvezda holivudskih komedija tridesetih godina.

1997. U eksplozijama bombi dva arapska bombaša-samoubice na prepunoj jerusalimskoj pijaci poginulo 18, povređeno najmanje 170 ljudi.

1997. SAD ukinule dvanaestogodišnju zabranu putovanja američkih građana u Liban pošto su dobile garancije vlade u Bejrutu da će učiniti sve da spreči terorizam.

1999. Napuštajući obale Panamskog kanala posle gotovo jednog veka SAD zvanično zatvorile "panamsku operaciju".

2001. Kanada prva država na svetu koja je, uprkos velikim protestima lekara, dozvolila teškim bolesnicima da uzgajaju marihuanu i koriste je za lečenje.

2002. Za premijera Hrvatske ponovo izabran Ivica Račan.

Objavljeno u Jul
nedelja, 29 jul 2018 00:00

29. jul - Dogodilo se na današnji dan

1526. U pohodu na Ugarsku turska vojska posle tronedeljne opsade zauzela Petrovaradin. Turci potom osvojili susedne gradove u Sremu i kod Osijeka izgradili most na reci Dravi, prešli u Ugarsku i 29. avgusta kod Mohača potukli vojsku kralja Ljudevita II.

1588. Britanska flota pod komandom lorda Hauarda i ser Fransisa Drejka porazila špansku "Nepobedivu armadu" od oko 125 brodova, koju je u invaziju na Englesku poslao španski kralj Filip II.

1805. Rođen francuski istoričar i političar Aleksis de Tokvil, čije je delo imalo značajan uticaj na razvoj građanske demokratije.

1856. Umro nemački kompozitor Robert Šuman, jedan od najznačajnijih i najuticajnijih predstavnika muzičkog romantizma.

1878. Počela austrougarska okupacija Bosne i Hercegovine, na osnovu dogovora evropskih sila na Berlinskom kongresu.

1883. Rođen italijanski diktator i fašista Benito Musolini, koji je vladao Italijom od 1922. do 1943. i uveo Italiju u Drugi svetski rat na strani Nemačke 1940. Italijanski partizani uhvatili ga 1945. pri pokušaju bekstva iz zemlje i streljali.

1890. Umro holandski slikar Vinsent van Gog, dva dana pošto je pokušao samoubistvo. Za života prodao samo jednu sliku.

1900. Anarhista Gaetano Breši u Monci ubio italijanskog kralja Umberta I. Atentator 1901. izvršio samoubistvo.

1905. Rođen švedski političar Dag Hamaršeld, generalni sekretar Ujedinjenih nacija od 1953. do 1961, kada je poginuo u avionskoj nesreći u Africi na jednom od svojih mirovnih putovanja. Posthumno mu dodeljena Nobelova nagrada za mir.

1937. Japanske trupe okupirale u Kinesko-japanskom ratu kineski grad Tjencin.

1940. Počela vazdušna ofanziva Nemačke na Veliku Britaniju u Drugom svetskom ratu.

1941. Višijevska Francuska i Japan potpisali sporazum o "zajedničkom protektoratu" nad Indokinom. Francuska nastavila upravljanje Indokinom, a Japan poslao trupe.

1946. U Parizu počela mirovna konferencija zemalja-pobednica u Drugom svetskom ratu. Mirovni ugovori, usaglašeni tokom zasedanja konferencije od 29. jula do 16. oktobra potpisani 10. februara 1947.

1948. Na stadionu "Vembli" u Londonu otvorene prve Olimpijske igre posle Drugog svetskog rata.

1967. U Vijetnamskom ratu u požaru oštećen američki nosač aviona "Forestal", poginulo 130 ljudi.

1973. Grci se na referendumu, koji je raspisala vojna hunta, izjasnili za ukidanje monarhije, a vođa vojne hunte, pukovnik Jorgos Papadopulos, postao predsednik Grčke.

1981. U katedrali Svetog Pavla u Londonu venčali se naslednik britanskog prestola, princ od Velsa Čarls, i Dajana Spenser.

1983. Umro britanski pozorišni i filmski glumac Dejvid Niven, 1958. dobitnik "Oskara" za film "Odvojeni stolovi".

1983. Umro španski filmski režiser Luis Bunjuel, jedan od najvećih reditelja u svetskoj kinematografiji, poznat po nadrealističkim filmskim ostvarenjima.

1985. Alan Garsija inaugurisan za novog predsednika Perua i s 36 godina postao najmlađi šef države na svetu.

1992. Bivši istočnonemački komunistički lider Erih Honeker došao u Berlin posle osam meseci provedenih i čileanskoj ambasadi u Moskvi, da se suoči sa optužnicom za smrt mnogih nemačkih građana koji su preko Berlinskog zida pokušali da pobegnu u tadašnji Zapadni Berlin.

1994. Bivši italijanski premijer Betino Kraksi osuđen na osam i po godina zatvora pod optužbom za prevaru. Kraksi presudu dočekao u izbeglištvu u Tunisu, gde je i umro.

1996. Kina izvela nuklearnu probu na Lop Noru, a potom obećala da će se ubuduće pridržavati moratorijuma na nuklearne probe.

1999. U Sarajevu počeo samit Pakta za stabilnost Jugoistočne Evropu. Delegacije iz 39 zemalja i predstavnici 17 međunarodnih organizacija 30. jula usvojili deklaraciju o demokratizaciji i ekonomskoj obnovi Balkana. Srbiji, koja nije pozvana na samit, poručeno da može da se priključi Paktu kada prihvati demokratske promene.

2001. Umro bivši lider poljske komunističke partije Edvard Gjerek.

Objavljeno u Jul

1330. Srpski kralj Stefan Dečanski potukao u bici kod Velbužda vojsku bugarskog cara Mihajla Šišmana. Šišman poginuo u toj bici.

1586. Tomas Heriot iz Kolumbije doneo prve krompire u Englesku. Krajem XVI veka krompir prenet i u Španiju. U početku gajen kao ukrasna biljka, ali zbog porasta stanovništva, ratova i gladi širom Evrope ušao i u ishranu.

1655. Umro francuski pisac Sirano de Beržerak, poznat po delu "Drugi svet", u kojem je spojio političku satiru i naučnu fantastiku. Edmon Rostan ga uzeo za glavnog junaka popularne komedije "Sirano de Beržerak".

1741. Umro italijanski kompozitor i virtuoz na violini Antonio Vivaldi, jedan od najznačajnijih predstavnika baroka i prethodinika novog doba klasike. Iz njegovog obimnog stvaralačkog opusa najčuveniji koncert za violinu i orkestar "Četiri godišnja doba".

1750. Umro nemački kompozitor Johan Sebastijan Bah. Savremenici ga više cenili kao orguljaša, a interes za njegovu muziku i svest o njegovom značaju u istoriji muzike pojavili se početkom XIX veka u doba muzičkog romantizma, naročito posle Mendelsonovog izvođenja Bahovog remek-dela "Muke po Mateji".

1794. Na gijotini pogubljeni jedan od glavnih vođa Francuske revolucije i vođa "jakobinaca" Maksimilijan Robespjer i njegovi sledbenici. To je bio kraj "jakobinske diktature", zavedene u jesen 1793.

1821. Peru proglasio nezavisnost od Španije.

1858. Prvi put upotrebljen otisak prstiju kao znak identifikacije. Upotrebio ga Vilijam Heršel u Indiji, kada je uzeo otisak od Rađjadara Konaija sa poleđine jednog ugovora.

1868. Ratifikovan 14. amandman Ustava SAD, kojim su crnci dobili pravo na državljanstvo.

1876. U bici na Vučjem dolu Crnogorci pobedili tursku vojsku pod komandom Muktar-paše i naneli joj teške gubitke, oko 4.000 mrtvih i ranjenih i 310 zarobljenih.

1899. Rođen srpski književni i pozorišni kritičar Velibor Gligorić, predsednik Srpske akademije nauka i umetnosti od 1965. do 1971. Objavio više dela iz oblasti književne i pozorišne kritike.

1914. Austro-Ugarska objavila rat Srbiji, mesec dana posle atentata na prestolonaslednika Franca Ferdinanda u Sarajevu. Dalji tok događaja doveo do Prvog svetskog rata.

1919. U Amsterdamu počeo Međunarodni sindikalni kongres, na kojem je osnovan Internacionalni savez sindikata, poznatiji pod nazivom Amsterdamska sindikalna internacionala.

1937. Japanci u Kinesko-japanskom ratu zauzeli Peking.

1940. Britanci u Drugom svetskom ratu odbili nemački napad na mediteransko ostrvo Maltu.

1941. U odmazdi za požare u nemačkim garažama Nemci u Beogradu u Drugom svetskom ratu streljali više od 120 ljudi, mahom Jevreja, komunista i njihovih simpatizera.

1942. Umro britanski arheolog Vilijam Pitri, koji je 1880. počeo prva naučna arheološka iskopavanja u Egiptu i vodio ih gotovo pola veka. Osnovao Britansku arheološku školu u Egiptu.

1945. Američki bombarder B25 u gustoj magli udario u "Empajer stejt bilding" u Njujorku, tada najvišu zgradu u svetu. Poginulo 14 ljudi.

1968. Umro nemački hemičar i nuklearni fizičar Oto Han, dobitnik Nobelove nagrade za hemiju 1944. Jedan od inicijatora i potpisnika Getingenškog apela protiv atomskog naoružanja.

1976. U zemljotresu u kojem je potpuno razoren kineski grad Tangšan poginulo najmanje 242.000, a povređeno 164.000 ljudi.

1984. Predsednik SAD Ronald Regan otvorio Olimpijske igre u Los Anđelesu, koje su bojkotovali SSSR i još neke zemlje tadašnjeg sovjetskog bloka kao revanš za američki bojkot Olimpijskih igara u Moskvi 1980.

1999. Evropski sud za ljudska prava proglasio francusku državu krivom za torturu nad zatvorenikom osumnjičenim za rasturanje droge. To je bila prva presuda ovog suda jednoj evropskoj zemlji.

2000. Mirovne trupe Ujedinjenih nacija ušle u delove graničnog područja između Libana i Izraela. Izrael 24. maja, posle 22 godine, povukao trupe iz okupacione zone od 15 kilometara.

2001. Alehandro Toledo preuzeo dužnost predsednika Perua, kao prvi predsednik indijanskog porekla u istoriji te zemlje.

2003. U 101. godini umro američki komičar Bob Houp.

Objavljeno u Jul

916 - Umro je slovenski prosvetitelj Kliment Ohridski, najpoznatiji ucenik brace Chirila i Metodija i njihov saradnik u sirenju slovenske pismenosti i knjizevnosti.

1189 - Veliki zupan Stefan Nemanja ugostio je u Nisu nemackog cara Fridriha I Barabrosu na njegovom proputovanju kroz Srbiju u Trecem krstaskom ratu, i ponudio mu savez protiv Vizantije.

1540 - Pod optuzbom za veleizdaju, pogubljen je Tomas Kromvel, glavni savetnik engleskog kralja Henrija VIII.

1675 - U bici kod Sazbaha, u Holandskom ratu, poginuo je francuski vojskovodja Anri Tiren, komandant francuske vojske u Tridesetogodisnjem ratu.

1789 - Kongres SAD osnovao je Odeljenje za spoljne poslove, koje je kasnije postalo Stejt department.

1830 - U Francuskoj je izbila trodnevna "Julska revolucija" izazvana odlukom kralja Sarla X Burbonskog da ukine slobodu stampe, raspusti tek izabranu skupstinu i promeni izborni zakon. Kralj je abdicirao i emigrirao u Skotsku.

1832 - Rodjen je Djura Jaksic, najveci liricar srpskog romantizma i jedan od najdarovitijih srpskih slikara 19. veka. Pored poezije, koja je najvrednija u njegovom knjizevnom opusu, pisao je pripovetke i herojske poeme ("Na Liparu", "Ponoc", "Padajte braco", "Otadzbina", "Seobe Srbalja", "Stanoje Glavas").

1835 - Rodjen je Djozue Karduci, najveci italijanski pesnik u prvim decenijama posle ujedinjenja Italije, profesor italijanske knjizevnosti Univerziteta u Bolonji. Dobitnik je Nobelove nagrade za knjizevnost 1906. ("Jambi i epode", "Nove rime", "Varvarske ode").

1839 - Poceo je Opijumski rat izmedju Kine i Velike Britanije kada su kineske vlasti u luci u Kantonu zaplenile i unistile 20.000 sanduka opijuma.

1841 - U dvoboju je poginuo ruski pisac Mihail Jurjevic Ljermontov, pesnik kavkaskih pejsaza i romanticnog buntovnistva, jedan od najznacajnijih pesnika i prozaista ruske knjizevnosti 19. veka ("Junak naseg doba", "Demon", "Pesma o trgovcu Kalasnikovu").

1844 - Umro je engleski hemicar i fizicar Dzon Dalton, jedan od osnivaca atomske teorije materije ("Novi sistem filozofije hemije"). Proucavao je anomaliju neprepoznavanja boja, koja je po njemu nazvana daltonizam.

1872 - Rodjen je srpski kompozitor i dirigent Stanislav Binicki, autor prve izvedene srpske opere "Na uranku" (na tekst B. Nusica) i "Marsa na Drinu". Osnovao je Beogradski vojni orkestar (1899), a sa Stevanom Mokranjcem Srpsku muzicku skolu, koja je kasnije dobila ime "Mokranjac".

1874 - U Kragujevcu je pokrenut list "Glas javnosti" kao glasilo socijalista Svetozara Markovica.

1905 - U Ljubotinju, u Crnoj Gori, rodjen je Petar Lubarda, jedan od najznacajnijih jugoslovenskih slikara 20. veka. Izlagao je na mnogim izlozbama u zemlji i inostranstvu i dobitnik je mnogobrojnih nagrada. Bio je clan Srpske akademije nauka i umetnosti.

1917 - Umro je svajcarski hirurg Emil Teodor Koher, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1909. Ispitivao je funkciju stitne zlezde i znatno doprineo razvoju savremene hirurgije.

1921 - Kanadski lekari Frederik Grant Benting i Carls Best izolovali su insulin, sto je ubrzo omogucilo efikasno lecenje dotad smrtonosne secerne bolesti.

1953 - U Panmundzomu je potpisan sporazum o primirju u Korejskom ratu, cime je okoncan trogodisnji rat u kojem je poginulo 1,6 miliona Korejaca i Kineza i preko 118.000 pripadnika trupa UN.

1954 - Velika Britanija i Egipat postigli su sporazum o okoncanju 72-godisnje britanske kontrole nad Sueckim kanalom.

1955 - Austrija je obnovila drzavni suverenitet posto su zemlju nakon 17 godina napustile strane trupe - nemacke po zavrsetku Drugog svetskog rata, a saveznicke 10 godina kasnije.

1967 - Umro je srpski pisac Veljko Petrovic, clan Srpske akademije nauka i umetnosti, predsednik Matice srpske u Novom Sadu, Srpske knjizevne zadruge u Beogradu i upravnik beogradskog Narodnog muzeja ("Rodoljubive pesme", zbirke pripovedaka "Bunja i drugi u Ravangradu", "Pomerene savesti", "Prepelica u ruci").

1970 - Umro je portugalski diktator Antonio de Oliveira Salazar. Postao je premijer 1932. i vladao uz pomoc vojske i tajne policije do 1968, kada se zbog bolesti povukao sa vlasti.

1980 - U izbeglistvu u Kairu umro je bivsi iranski sah Mohamed Reza Pahlavi. Na vlast je dosao 1941, a zbacen je u Islamskoj revoluciji ajatolaha Homeinija 1979.

1984 - Umro je britanski filmski i pozorisni glumac Dzejms Mejsn, koji je u dugackoj filmskoj karijeri snimio vise od 80 filmova ("Pozar nad Engleskom", Covek u sivom", "Pustinjski lisac", "Julije Cezar").

1985 - U drzavnom udaru u Ugandi svrgnut je predsednik Milton Apolo Obote, koji je bio sef drzave od 1966. do 1971, kada ga je oborio Idi Amin Dada. Drugi put je postao predsednik 1979.

1989 - Krister Peterson proglasen je krivim i osudjen na dozivotnu robiju zbog ubistva svedskog premijera Olofa Palmea 1986. On je kasnije oslobodjen, a ubistvo je ostalo nerazjasnjeno.

1990 - Belorusija je proglasila nezavisnost od tadasnjeg SSSR-a.

1996 - Tokom Olimpijskih igara u Atlanti eksplodirala je bomba u zabavnom parku. Poginulo je dvoje i ranjeno 110 ljudi.

Objavljeno u Jul
četvrtak, 26 jul 2018 00:00

26. jul - Dogodilo se na današnji dan

1847. Liberija, država oslobodjenih američkih robova koji su se doselili u Afriku, postala prva nezavisna republika u Africi.

1856. U Dablinu rodjen engleski dramski pisac, novinar i kriticar Dzordz Bernard So. Knjizevnu karijeru poceo pisanjem romana i pozorisnih kritika, a proslavio se mnogobrojnim pozorisnim delima. Dobitnik Nobelove nagrade za knjizevnost 1925.

1858. Lajonel Rotsild postao prvi Jevrejin clan donjeg doma britanskog parlamenta.

1875. Rodjen svajcarski psihijatar Karl Gustav Jung, osnivac "analiticke" ili "kompleksne" psihologije, u kojoj se razlikuju dva sloja podsvesnog, individualno i kolektivno.

1894. Rodjen engleski pisac Aldo Haksli, jedan od najistaknutijih evropskih esejista 20. veka. Njegovi "romani ideja" zasnovani su na esejistickim modelima rasprava i sukoba nacela.

1908. Rodjen cileanski drzavnik Salvador Aljende Gosens, osnivac Socijalisticke partije i prvi marksista predsednik Cilea. Ubijen u udaru vojne hunte pod vodjstvom generala Augusta Pinocea 11. septembra 1973.

1909. Pokusaj spanske vlade da u Kataloniji mobilise rezerviste za borbe u Maroku doveo do ustanka u Barseloni, koji je krvavo ugusen.

1928. Rodjen americki filmski reziser Stenli Kjubrik, koji se proslavio filmovima razlicitog zanra kao sto su "2001, Odiseja u svemiru", "Paklena pomorandza", "Dr Strejndzlav" i "Lolita".

1941. Predsednik SAD Frenklin Delano Ruzvelt zamrznuo svu japansku imovinu u SAD i time obustavio americko-japansku trgovinu.

1943. Rodjen britanski muzicar Mik Dzeger, osnivac i pevac grupe "Roling stouns".

1945. Na parlamentarnim izborima u Velikoj Britaniji pobedili laburisti i njihov lider Klement Atli zamenio na mestu premijera Vinstona Cercila.

1950. Vojnici SAD, tokom Korejskog rata, pocinili masakr nad stotinama nenaoruzanih izbeglica u selu No Gun Ri.

1952. Umrla Eva Peron, popularna prva dama Argentine, supruga Huana Perona.

1953. Napadom gerilaca na kasarnu Monkada u gradu Santjago de Kuba Fidel Kastro poceo borbu protiv rezima diktatora Fulhensija Batiste.

1956. Egipatski predsednik Gamal Abdel Naser nacionalizovao Suecki kanal koji je bio pod kontrolom anglo-francuske kompanije.

1963. U zemljotresu u glavnom gradu Makedonije, Skoplju, poginulo vise od 1.000 ljudi, a grad razrusen.

1965. Maldivska ostrva u Indijskom okeanu, britanski protektorat od 1887, stekla nezavisnost.

1974. Konstantin Karamanlis formirao prvu civilnu vladu nakon sedmogodisnjeg vojnog rezima u Grckoj.

1984. Umro americki statisticar Dzordz Horas Galup, direktor i osnivac "Galupovog instituta" za ispitivanje javnog mnjenja.

1995. Peru i Ekvador sporazumeli se o demilitarizovanoj zoni od oko 500 kvadratnih kilometara u pogranicnom amazonskom podrucju, okoncavsi medjusobni jednomesecan rat.

2001. Medjunarodni sud za ratne zlocine u Hagu otpecatio optuznicu protiv generala Hrvatske vojske u penziji Ante Gotovine, koji je okrivljen za zlocine nad Srbima za vreme i posle operacije "Oluja" 1995. u Krajini, Hrvatska.

Objavljeno u Jul

1261. Mihailo VIII Paleolog vratio Konstantinopolj i ponovo ga proglasio prestonicom Vizantije. Grad 1204. osvojili krstaši, spalili ga i opljačkali i s Mlečanima ga proglasili prestonicom Latinskog carstva, a prestonica Vizantije premeštena u Nikeju.

1593. Kralj Francuske Anri IV kralj Navare pre dolaska na francuski presto 1589. i vođa francuskih hugenota, prešao u katoličanstvo.

1712. Vojska švajcarskih protestanskih kantona u bici kod Vilmergena potukla snage katoličkih kantona, čime su u Švajcarskoj okončani verski ratovi.

1817. Po povratku u Srbiju ubijen vođa Prvog srpskog ustanka Đorđe Petrović Karađorđe. On je, posle sloma ustanka 1813, izbegao u Austriju, a zatim u Rusiju.

1834. Umro engleski pesnik Semjuel Tejlor Kolridž. Njegove poeme "Stari mornar" i "Kubla Kan" smatraju se vrhunskim delima romantične, intuitivne poezije, a na njegovim teorijskim pogledima zasnovana englesko-američka "nova kritika".

1843. Umro škotski hemičar Čarls Mekintoš, izumitelj nepromočive tkanine za kišne ogrtače.

1848. Rođen britanski državnik Artur Džejms Balfur, premijer i ministar inostranih poslova. 1917. predložio stvaranje nacionalne države Jevreja u Palestini.

1848. Austrijanci u bici kod Kustoce porazili snage Sardinske kraljevine, suzbivši prvi značajniji napor za ujedinjenje italijanskih teritorija u jedinstvenu državu.

1878. Prva kineska diplomatska misija u SAD stigla u Vašington.

1894. Rođen američki filmski glumac Volter Brenan, najčuveniji epizodista svetske kinematografije. Igrao u više od 100 filmova, dobitnik više "Oskara".

1898. Vojska SAD u špansko-američkom ratu okupirala Portoriko, koji je Pariskim mirovnim ugovorom iste godine ustupljen SAD. Istog dana 1953. dobio status pridružene države SAD.

1907. Japan proglasio protektorat nad Korejom s pravom da kontroliše vladu te zemlje.

1909. Francuski pilot Luj Blerio prvi avionom preleteo Lamanš. Razdaljinu od 40 kilometara od Lebaraka kod Kalea do Dovera preleteo za 37 minuta.

1917. Holanđanka Margareta Gertruda Cele, poznata kao Mata Hari, osuđena na smrt pod otužbom da je špijunirala u korist Nemačke tokom Prvog svetskog rata.

1934. Nacisti u Beču ubili austrijskog kancelara Engelberta Dolfusa.

1943. Italijanski diktator Benito Musolini primoran, posle sednice Velikog fašističkog veća, da podnese ostavku. Kralj Viktor Emanuele imenovao za premijera maršala Pjetra Badolja. Musolini uhapšen i interniran, a 1945. streljan.

1952. Stupio na snagu ugovor o Evropskoj zajednici za ugalj i čelik, što je bila prva faza stvaranja Evropske unije.

1956. U sudaru italijanskog i švedskog broda "Andrea Dorija" i "Štokholm" ispred obala SAD u Atlantskom okeanu poginulo 50 ljudi.

1957. Tunis postao republika, a za predsednika izabran Habib Burgiba.

1963. SSSR, SAD i Velika Britanija zaključile ugovor o zabrani nuklearnih proba u vazduhu, pod vodom i u kosmosu.

1968. Papa Pavle VI zabranio vernicima rimokatoličke crkve sve veštačke metode sprečavanja začeća.

1978. Rođena prva na svetu "beba iz epruvete" Luis Džoj Braun, u bolnici u Lankaširu, u Velikoj Britaniji.

1982. Vođa Palestinske oslobodilačke organizacije Jaser Arafat potpisao u Bejrutu deklaraciju kojom je prihvatio rezolucije Ujedinjnih nacija o postojanju države Izrael.

1986. Umro američki filmski režiser italijanskog porekla Vinsent Mineli, 1958. dobitnik "Oskara za film "Žiži".

1991. Sovjetski predsednik Mihail Gorbačov predložio liderima Komunističke partije SSSR novu platformu u kojoj izgradnja komunizma više nije osnovni cilj i pozvao ih da odbace "zastarele ideološke dogme".

1992. Italijanska vlada poslala 7.000 vojnika na Siciliju, u nastojanju da razbije mafiju.

1994. Izrael i Jordan potpisali u Vašingtonu deklaraciju kojom je okončano ratno stanje dve države.

1995. Međunarodni sud za ratne zločine na prostoru bivše Jugoslavije u Hagu podigao optužnice protiv Radovana Karadžića, Ratka Mladića, Milana Martića i još 21 osobe, uglavnom komandanata i stražara zatvoreničkih logora u Bosni. Lider bosanskih Srba Radovan Karadžić i general Ratko Mladić optuženi za genocid, ratne zločine i zločine protiv čovečnosti.

2000. Supersonični avion kompanije "Er-Frans" srušio se blizu Pariza neposredno po poletanju. Poginulo 109 putnika i članova posade i još četvoro ljudi na zemlji. To je bila prva nesreća "konkorda" otkako je počeo da leti 1969.

2001. General Hrvatske vojske Rahim Ademi, optužen za zločine počinjene nad Srbima 1993. u Medačkom džepu, kod Gospića u Hrvatskoj, doborovoljno se predao Međunarodnom sudu za ratne zločine u Hagu.

Objavljeno u Jul

1567. Škotska kraljica Marija Stjuart primorana da abdicira zbog antiprotestantske politike. Naredne godine pobegla u Englesku gde je zatvorena, a posle 18 godina tamnovanja optužena za učestvovanje u izdaji i pogubljena.

1701. Antoan da la Mot Kadilak osnovao, na obali reke Mičigen, trgovački centar Ponšartren, koji se kasnije razvio u grad Detroit.

1704. Britanske snage pod komandom admirala Džordža Ruka preuzele Gibraltar od Španaca.

1783. Rođen južnoamerički revolucionar, vojskovođa i državnik Simon Bolivar. Oslobodio najveći deo Južne Amerike od španske vlasti i bio prvi predsednik Kolumbije i Gornjeg Perua, koji je po njemu nazvan Bolivija.

1799. Napoleon izvojevao svoju poslednju pobedu u osvajanju Egipta, potukavši tursku vojsku kod Abukira.

1802. Rođen francuski pisac Aleksandar Dima Otac, koji se proslavio avanturističkim romanima sa sadržajem iz francuske istorije.

1804. Srpska potera predvođena Milenkom Stojkovićem uhvatila i pogubila na dunavskom ostrvu Ada Kale beogradske dahije Aganliju, Kučuk Aliju, Mulu Jusufa i Mehmeda Fočića.

1824. Rezultati prvog ispitivanja javnog mnjenja u svetu objavljeni u američkoj državi Delaver uoči predsedničih izbora u SAD.

1828. Rođen ruski pisac, književni kritičar i revolucionar Nikolaj Černiševski. Njegovo političko delovanje u carskoj Rusiji prekinuto progonom u Sibir.

1883. Metju Veb, prvi čovek koji je 1875. preplivao Lamanš, utopio se prilikom pokušaja da prepliva reku iznad Nijagarinih vodopada.

1906. Umro Stevan Sremac, najizrazitiji predstavnik srpske humorističke proze.

1923. U Lozani potpisan mirovni ugovor Turske i savezničkih sila kojim se Turska odrekla svih neturskih teritorija koje je izgubila u Prvom svetskom ratu, a dobila Jedrene i istočnu Trakiju, čime su definitivno određene granice evropskog dela turske države.

1943. Bombardovanjem Hamburga savezničko vazduhoplovstvo u Drugom svetskom ratu počelo operaciju "Gomora".

1946. SAD izvele prvu podvodnu atomsku probu na koralskim ostrvima Bikini u zapadnom Pacifiku.

1967. Francuski predsednik Šarl de Gol završio svoj govor u Montrealu usklikom "Živeo slobodni Kvebek", što je izazvalo oštar protest kanadskog premijera Lestera Pirsona. De Gol bio primoran da skrati posetu Kanadi.

1974. Konstantin Karamanlis posle sedmogodišnje vladavine vojne hunte obrazovao u Grčkoj prvu civilnu vladu i proglasio opštu amnestiju za sve političke zatvorenike.

1974. Umro britanski fizičar Džejms Čedvik, dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 1935, koji je 1932. otkrio neutron, a kasnije radio na "projektu Menhetn", razvijanju atomske bombe u Los Alamosu, SAD.

1976. Američki svemirski brod "Viking 1" spustio se na Mars da ispita mogućnosti za život na toj planeti.

1980. Umro britanski filmski glumac Piter Selers, koji se proslavio filmom "Doktor Strejndžlav" i serijom filmova o detektivu Kluzou.

1981. U kineskoj provinciji Sečuan u poplavama poginulo više od 700 ljudi, a milion i po ostalo bez domova.

1990. Američki ratni brodovi u Persijskom zalivu stavljeni u stanje pripravnosti zbog koncentracije iračkih trupa na kuvajtskoj granici.

1991. Umro američki pisac, poreklom poljski Jevrej, Isak Baševis Singer, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1978. Smatra se najznačajnijim modernim piscem na jidišu, mada se njegova dela pojavljuju isključivo u engleskom prevodu.

1993. Centralna banka Rusije saopštila da će u okviru drastične monetarne reforme preduzete u borbi protiv inflacije iz opticaja povući sve novčanice štampane pre 1992.

1995. Bombaš-samoubica, član militantne islamske organizacije "Hamas", aktivirao bombu u autobusu u Tel Avivu od čije je eksplozije poginulo šest, a povređene 32 osobe.

1996. U predgrađu Kolomba, glavnog grada Šri Lanke, poginulo 57, a povređeno više od 500 osoba u eksploziji dve bombe podmetnute u prigradski voz, za šta su optuženi tamilski pobunjenici.

1999. U selu Staro Gracko na Kosovu ubijeno 14 srpskih seljaka dok su na svojim imanjima žnjeli pšenicu.

2000. Umro francuski filmski reditelj Klod Sote, koji se proslavio filmom "Vreli asfalt". Za film "Sasvim obična priča" 1980. osvojio "Oskara" za najbolji strani film.

2001. Jugoslavija dobila šestu Saveznu vladu s premijerom Dragišom Pešićem na čelu, funkcionerom Socijalističke narodne partije.

Objavljeno u Jul
ponedeljak, 23 jul 2018 00:00

23. jul - Dogodilo se na današnji dan

1757. Umro italijanski kompozitor Domeniko Skarlati, virtuoz na čembalu. Komponovao 555 sonata za čembalo koristeći novu tehniku kojom je postizao brilijantne efekte.

1759. Rusi u Sedmogodišnjem ratu, pod komandom generala Petra Semjonoviča Saltikova, potukli prusku armiju u bici kod Kaja, na istoku Nemačke.

1828. Vilijem Bart iz Mičigena, SAD, patentirao "tipografer", koji se smatra prvom pisaćom mašinom.

1840. Britanski parlament doneo zakon o ujedinjenju Gornje Kanade, s pretežno engleskim, i Donje, s pretežno francuskim stanovništvom, u jednu političko-upravnu celinu sa zajedničkim parlamentom.

1875. Umro američki pronalazač Ajzak Merit Singer, koji je 1851. usavršio prvu šivaću mašinu koja je ušla u široku upotrebu.

1885. Umro američki general i državnik Julisiz Simpson Grant, vrhovni komandant armije Severa u građanskom ratu i predsednik SAD.

1892. Rođen Haile Selasije I, etiopski car od 1930. Iz zemlje izbegao 1936. posle italijanske okupacije, vratio se 1941. i vladao do 1974, kad je zbačen državnim udarom.

1914. Austro-Ugarska uputila ultimatum Srbiji da sprovede istragu povodom atentata na prestolonaslednika Franca Ferdinanda 28. juna u Sarajevu, zahtevajući da u istrazi učestvuju i austrougarski policajci. Srbija odbila zahtev smatrajući da je to zadiranje u suverenitet države. Austro-Ugarska 28. jula objavila rat Srbiji.

1916. Umro škotski hemičar Vilijam Remzi, dobitnik Nobelove nagrade za hemiju 1904. Prvi ustanovio nastajanje jednog elementa iz drugog, otkrio sve plemenite gasove od argona i helijuma do radona i odredio im mesto u periodnom sistemu elemenata.

1920. Francuske trupe savladale arapsku vojsku kralja Fejsala I, ušle u Damask i učvrstile svoj mandat nad Sirijom.

1931. Rođen ruski šahovski velemajstor Viktor Korčnoj, jedan od najboljih šahista XX veka, koji je 1976. emigrirao iz tadašnjeg SSSR.

1942. Nemačke trupe počele nadiranje prema Staljingradu, gde je vođena jedna od najvećih bitaka Drugog svetskog rata. Završena 2. februara 1943. nemačkim porazom.

1943. U eksploziji bombe podmetnute u hotelu "King David" u Jerusalimu poginulo više od 90 osoba, mahom britanskih oficira i vojnih službenika. Odgovornost preuzela ekstremna jevrejska cionistička organizacija "Irgun".

1948. Umro američki filmski režiser i producent Dejvid Vork Grifit, jedan od najznačajnijih filmskih stvaralaca u epohi nemog filma.

1951. U zatvoru umro francuski maršal Anri Filip Peten, junak iz Prvog svetskog rata, koji je, međutim, tokom Drugog svetskog rata, posle kapitulacije Francuske, bio šef profašističkog režima sa sedištem u Višiju. Istog dana 1945. Peten izveden pred sud i osuđen na doživotnu robiju.

1952. U Egiptu izvršen vojni puč pod vođstvom generala Mohameda Nagiba, kojim je zbačen kralj Faruk I. Na presto stupio njegov maloletni sin Fuad II, a naredne godine proglašena republika na čelu s generalom Nagibom.

1974. Grčka vojna vlada pozvala Konstantina Karamanlisa da se vrati iz izbeglištva u Parizu i formira Vladu. To je bio kraj sedmogodišnje vladavine vojne hunte u Grčkoj.

1982. Međunarodna komisija za lov na kitove donela odluku o potpunoj zabrani komercijalnog lova na kitove. Zabrana stupila na snagu 1985.

1983. Borba za nezavisnost Tamila eskalirala u građanski rat u Šri Lanki, kada su tamilski pobunjenici ubili 13 vojnika, a sinhaleška većina odgovorila ubijanjem hiljade tamilskih civila na jugu zemlje.

1991. Komunistička partija SSSR objavila nacrt platforme kojom se prihvataju privatna svojina, integracija ekonomije u svetsko tržište i sloboda veroispovesti.

1995. Ujedinjene nacije izdale naredbu o raspoređivanju Snaga za brza dejstva na području Sarajeva.

1996. U Sarajevo stigao prvi kontigent oružja iz američkog programa "Opremi i obuči", namenjen armiji Federacije Bosne i Hecegovine.

1997. Skupština Jugoslavije izabrala Slobodana Miloševića, dotadašnjeg predsednika Srbije, za predsednika SRJ. Ispred skupštinske zgrade okupilo se više hiljada ljudi, jedni su izražavali podršku, a drugi protestovali, dok su beogradski studenti akcijom "Jedna izgubljena glava, jedna cipela" obeležili osam godina Miloševićeve vladavine, tokom koje je ogroman broj mladih ljudi napustio zemlju.

1999. Umro marokanski kralj Hasan II, posle 38 godina vladavine. Nasledio ga sin Mohamed.

1999. Ruski kosmonaut Sergej Avdejev postavio, boraveći u svemirskoj stanici "Mir" 712 dana, novi rekord u neprekidnom boravku u svemiru.

2000. Lans Armstrong drugu godinu zaredom pobedio na prestižnoj trci "Tur de Frans", iako su lekari tokom njegovog lečenja 1996. procenili da su male šanse da preživi jer bolčuje od raka.

2001. Jedini međunarodni aerodrom u Šri Lanki zatvoren kada su "Tamilski tigrovi" izvršili teroristički napad na obližnju vojnu vazduhoplovnu bazu. U napadu ubijeno 18 ljudi, a unisteno ili oštećeno 13 aviona.

Objavljeno u Jul
nedelja, 22 jul 2018 00:00

22. jul - Dogodilo se na današnji dan

356 p.n.e Rođen makedonski kralj Aleksandar III Veliki, grčki vojskovođa koji je za kratko vreme svoje vladavine uspeo da razori hiljadugodišnja carstva, gradeći nove mermerne gradove i stvarajući novu civilizaciju. Vekovima je inspirisao likovne umetnike i pesnike.

1456. Hrišćanska vojska pod komandom ugarskog vojskovođe Janoša Hunjadija pobedila je turske snage koje su opkolile Beograd. U srpskim narodnim pesmama Hunjadi, koji je tokom borbi umro u Zemunu, spominje se kao Sibinjanin Janko.

1739. Turska vojska u bici kod Grocke pobedila Austrijance i primorala ih da napuste Srbiju i Beograd. Beogradskim mirom 18. septembra Beograd i teritorije severno od Zapadne Morave posle 21 godine ponovo pripale Otomanskom carstvu.

1784. Rođen nemački astronom i matematičar Fridrih Vilhelm Besel, koji je izračunao putanju Halejeve komete.

1812. U bici kod Salamanke, u Španiji, Britanci pod komandom vojvode od Velingtona porazili Napoleonovu vojsku kojom je komandovao maršal Ogist Marmon.

1832. Umro Napoleon II, vojvoda od Rajhštada, sin Napoleona I Bonaparte i Marije Lujze, unuk habsburškog cara. Nesuđen car, naslednik najmoćnijeg vladara u Evropi, umro u carskom dvorcu Šenbrun, u kom je 22 godine ranije boravio Bonaparta kao pobednik nad habsburšskim Bečom.

1852. U Veneciji umro francuski vojskovođa Ogist Marmon. Kao vojvoda od Raguze 31. januara 1808. proglasio aneksiju Dubrovačke republike, a od 1809. do 1811. bio generalni guverner Ilirskih provincija.

1888. Rođen američki mikrobiolog poreklom iz Ukrajine Selman Ejbraham Vaksman, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1952. za pronalazak streptomicina.

1898. Rođen američki vajar Aleksander Sterling Kalder, autor apstraktnih prostornih konstrukcija od metalnih elemenata povezanih žicama, koje je pomoću malih motora učinio pokretnim, pa su dobile naziv "mobili". Njegov "mobil" ogromnih razmera postavljen 1958. ispred palate UNESKO u Parizu.

1933. Američki pilot Vili Post prvi sam obleteo Zemlju. Let trajao sedam dana, 18 časova i 49 minuta.

1934. Američkog pljačkaša banaka i ubicu, "državnog neprijatelja broj jedan" Džona Dilindžera, u Čikagu posle 13 meseci potere ubili agenti FBI.

1943. Savezničke snage u Drugom svetskom ratu zauzele italijanski grad Palermo, na ostrvu Sicilija.

1944. U Lublinu u Drugom svetskom ratu grupa poljskih političara, poslata iz SSSR, formirala Komitet narodnog oslobođenja, koji je Moskva priznala kao privremenu poljsku vladu nasuprot izbegličkoj vladi u Londonu.

1972. Sovjetska kosmička sonda "Venera 8" spustila se na površinu Venere s koje je 10 minuta, pre nego što su izgoreli instrumenti, emitovala podatke.

1981. Turski terorista Mehmet Ali Agdža osuđen na doživotnu robiju zbog pokušaja atentata na papu Jovana Pavla II 13. maja. Posle 20 godina pušten iz zatvora i u junu 2000. predat Turskoj.

1988. U ekploziji automobila-bombe u blizini sirijske vojne baze u zapadnom Bejrutu poginulo sedam, povređeno 48 ljudi.

1991. Predsedništvo SFRJ izdalo naredbu o razoružavanju i demobilizaciji svih ilegalnih vojnih formacija u Hrvatskoj.

1992. Najveći kolumbijski krijumčar droge Pablo Eskobar pobegao iz zatvora.

1994. Pozivajući se na ekonomsku krizu predsednik Rafael Kaldera suspendovao ustavna prava u Venecueli.

1996. Ispuštanjem paketa s hranom iz aviona Ujedinjene nacije počele issporuku humanitarne pomoći za oko 700.000 ljudi u južnom Sudanu, kojima je pretila smrt od gladi.

1997. Italijanski sud osudio nacističkog SS-oficira Eriha Pribkea na pet godina zatvora za zločine počinjene u Italiji za vreme Drugog svetskog rata.

2001. Počele pripreme profesionalnih ronilaca za izvlačenje nuklearne podmornice "Kursk", koja je u avgustu 2000, tokom vežbi u Barencovom moru, potonula na dubinu od 107 metara, a svih 118 članova posade poginulo.

2001. Umro doajen italijanskog novinarstva i osnivač dnevnog lista "Il Đornale nuovo", koji danas izlazi pod imenom "Il Đornale", Indro Montaneli. Postao poznat kao ratni izveštač iz Finske tokom Drugog svetskog rata.

Objavljeno u Jul

976. Osnovana austrijska kneževska loza Babenberga koja je vladala Austrijom do 1246. Njihov porodični arhiv postao osnovni fond današnjeg Državnog arhiva u Beču.

1542. Papa Pavle III formirao inkviziciju, kongregaciju kardinala sa ovlašćenjima da progone jeretike, kako bi pojačao borbu protiv protestantizma.

1718. Zaključen Požarevački mir Turske, Austrije i Mletačke Republike, posle turskog poraza u ratu od 1714. do 1718. Tim mirom Turska prepustila Austriji severnu Srbiju, južno od Save, Banat i deo Srema.

1773. Papa Klement XIV izdao papsku bulu "Dominus ac Redemptor" kojom je raspustio jezuitski red.

1774. Sklopljen Kučuk-Kajnardžijski mir kojim je okončan rat Rusije i Turske, vođen od 1768. do 1774, u kom je turska vojska doživela niz poraza.

1796. Umro škotski pesnik Robert Berns, poslednji veliki škotski književnik koji je pisao na škotskom dijalektu.

1798. Napoleon Bonaparta Posle pobede u Bici kod piramida zavladao Egiptom.

1816. Rođen osnivač britanske novinske agencije Rojter Paul Julijus fon Rojter.

1820. Danski fizičar Hans Kristijan Ersted predstavio svoje otkriće, elektromagnetizam.

1884. Rođen srpski biolog i fiziolog Ivan Đaja, član Srpske akademije nauka i umetnosti, osnivač katedre za fiziologiju. Pariska Akademija nauka 1946. mu dodelila nagradu za rad u oblasti fiziologije.

1897. Princ od Velsa otvorio galeriju "Tejt" u Londonu.

1899. Rođen američki pisac Ernest Miler Hemingvej, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1954. Izvršio samoubistvo 2. jula 1961.

1904. Završena trinaestogodišnja gradnja Tranšibirske železnice od Moskve do Nahotke kod Vladivostoka, dugačka 9.300 kilometara.

1921. U Delnicama ubijen ministar unutrašnjih poslova Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca Milorad Drašković. Atentat u znak protesta zbog donošenja Obznane, zakona kojim je zabranjen rad komunističkoj i drugim levičarskim partijama, izvršio Alija Alijagić, pripadnik levičarske organizacije "Crvena pravda".

1940. U baltičkim državama Litvaniji, Letoniji i Estoniji uspostavljena sovjetska vlast.

1960. Sirimavo Bandaranaike postala premijer Cejlona, kao prva žena u svetu koja je došla na čelo vlade. Ona na to mesto došla posle ubistva njenog muža Solomona.

1967. Pod točkovima voza poginuo Albert Džon Lutuli, južnoafrički političar, borac protiv aparthejda. Dobitnik Nobelove nagrade za mir 1960.

1973. Uprkos protestima svetskog javnog mnjenja Francuska počela seriju nuklearnih proba na atolu Muroroa u južnom Pacifiku.

1974. Grčka prihvatila rezoluciju Ujedinjenih nacija o prekidu vatre na Kipru, jedan dan po turskoj invaziji. Narednog dana istu rezoluciju prihvatila i Turska.

1983. U Poljskoj ukinuto ratno stanje, uvedeno u decembru 1981.

1985. Umro Zoran Radmilović, jedan od najvećih glumaca u SFRJ. Legenda za života, upamćen po nizu briljantnih uloga poput kralja Ibija, Radovana III, Trigorina u "Galebu", Laze Kostića u "Santa Maria della Salute".

1985. Umro Aleksandar Vučo, jedna od najžnačajnijih ličnosti srpske i jugoslovenske književnosti u XX veku. Pesnik, romanopisac i učesnik nadrealističkog pokreta, smatra se i rodonačelnikom moderne poezije za decu.

1993. U poplavama i klizištima prouzrokovanim jednomesečnim kišama u Indiji, Bangladešu i Nepalu poginulo oko 1.000 ljudi, više miliona prinuđeno da napusti domove.

1994. Ruski pisac Aleksandar Isajevič Solženjicin stigao u Moskvu posle dvomesečnog putovanja po Rusiji, iz koje je 20 godina ranije otišao u egzil.

1995. Predstavnici 16 zemalja na Međunarodnoj konferenciji o Bosni i Hervegovini u Londonu upozorili bosanske Srbe da će, ako napadnu "zaštićenu zonu" UN Goražde, biti suočeni sa "odlučnim uzvraćanjem koje uključuje i upotrebu vazdušne sile".

1998. Umro američki kosmonaut Alen Šepard, prvi Amerikanac koji je poleteo u kosmos, 1961, i jedini čovek koji je igrao golf na Mesecu.

2000. Umro jugoslovenski kompozitor Stanojlo Rajičić, član Srpske akademije nauka i umetnosti i direktor Muzikološkog instituta SANU.

Objavljeno u Jul

1304. Rođen italijanski pisac Frančesko Petrarka. Smatra se poslednjim pesnikom Srednjeg veka i prvim individualistom u evropskoj poeziji. Bio poznat i cenjen po latinskim delima, istorijskim, filozofskim i polemičkim spisima, a u svetsku književnost ušao zbirkom soneta "Kanconijer", posvećenih Lauri.

1402. Mongolski kan Tamerlan u bici kod Angore, sadašnje Ankare, pobedio tursku vojsku i zarobio sultana Bajazita I, koji je 1403. umro u ropstvu.

1654. Potpisan anglo-portugalski sporazum kojim su počeli dugogodišnji saveznički odnosi Engleske i Portugala.

1847. Rođen nemački postimpresionistički slikar Maks Liberman. Kao pobornik novih ideja 1898. osnovao berlinsku secesiju, pokret koji je na prekretnici XIX i XX veka u evropskim metropolama okupljao protivnike umetničkog akademizma.

1855. Rođen vojvoda Živojin Mišić, jedan od najvećih srpskih vojskovođa. Učesnik ratova od 1876. do 1878 i 1885, a u Prvom svetskom ratu komandovao operacijama u Kolubarskoj bici, drugoj velikoj pobedi Srba nad austrougarskom vojskom. Napisao nekoliko vojnih rasprava, od kojih je najpoznatije delo "Strategija".

1866. U austrijsko-pruskom ratu, u kojem je Italija bila na strani Pruske, Austrijanci kod ostrva Visa potpuno razorili italijansku flotu. Poginulo više od 1.100 ljudi.

1890. Rođen grčki kralj Đorđe II, koji je stupio na presto 1922, a već 1923. zbačen. Vratio se 1935, a posle nemačkog napada u Drugom svetskom ratu, 6. aprila 1941. s Vladom se povukao u emigraciju, odakle se vratio 1946.

1917. Potpisana Krfska deklaracija o stvaranju zajedničke države Srba, Hrvata i Slovenaca. Deklaraciju potpisali premijer Srbije Nikola Pašić i predsednik Jugoslovenskog odbora Ante Trumbić.

1919. Rođen novozelandski planinar Edmund Persival Hilari, koji je 1953, sa Šerpom Tensingom Norgejom prvi osvojio Mont Everest, najviši planinski vrh na svetu.

1923. Ubijen meksički revolucionar, vođa seljačke revolucije 1910. Fransisko Pančo Vilja.

1937. Umro italijanski inženjer Đuljelmo Markoni, jedan od osnivača bežične telegrafije. Prvi poslao radio-signal preko Atlantika. Za radove na bežičnoj telegrafiji 1909. s Karlom Ferdinandom Braunom podelio Nobelovu nagradu za fiziku.

1944. Nemački pukovnik Klaus Šenk, grof fon Štaufenberg, izvršio atentat na nacističkog lidera Adolfa Hitlera podmetanjem bombe pod njegov sto u bunkeru "Vučja jama" kod Berlina. Hitler lakše povređen, a zaverenici pogubljeni.

1945. Umro francuski pisac Pol Valeri, klasik simbolizma, koji se smatra najelitnijim predstavnikom francuskog duha u periodu između dva svetska rata. Bio član Francuske akademije i predsednik Instituta za intelektualnu kooperaciju pri Društvu naroda u Ženevi.

1951. U jerusalimskoj džamiji Al Aksa ubijen jordanski kralj Abdulah. Kralj Jordana postao 1946.

1954. U Ženevi sklopljen sporazum o primirju u Indokini, kojim je završen rat protiv francuske kolonijalne uprave u tom delu sveta.

1969. Američki kosmonaut Nil Armstrong postao prvi čovek koji je stupio na Mesec. Armstrong na Mesecu bio dva sata i 21 minut, posle čega se vratio na svemirski brod "Apolo 11".

1974. Turske snage izvršile desant na Kipar, zauzele luku Kireniju i krenule prema Nikoziji.

1976. Američki kosmički brod bez ljudske posade "Viking 1" spustio se, posle 11 meseci leta, na Mars i počeo da šalje na Zemlju jasne snimke te planete.

1982. U eksplozijama bombi koje su postavili pripadnici Irske republikanske armije u Hajd parku i Ridžents parku u centru Londona poginulo 10 britanskih vojnika.

1988. Južna Afrika, Angola i Kuba prihvatile sporazum o povlačenju stranih trupa iz Angole i o priznavanju nezavisnosti Jugozapadne Afrike, današnje Namibije.

1994. Šef izraelske diplomatije Šimon Peres doputovao u posetu Jordanu kao najviši izraelski funkcioner koji je do tada posetio Jordan.

1996. Pobunjenici iz plemena Hutu napali izbeglički logor suparničkog plemena Tutsi u Burundiju i pobili oko 320 osoba, mahom žena i dece.

2000. Posle devet dana pregovora završen bliskoistočni mirovni samit u Kemp Dejvidu. Rešenje za višedecinijski sukob nije nađeno, a sukobi Izraela i Palestinaca nastavljeni.

2000. Korzikanski nacionalisti prihvatili, posle pregovora u Parizu, ponudu francuske vlade o autonomiji ostrva. Time okončane 20-godišnje tenzije između separatista i vlasti.

2001. Posle 20 godina pauze iz Bagdada krenuo prvi putnički voz ka Turskoj, koji je narednog dana stigao u Gaziantep.

2001. Nemački lideri polaganjem venaca zvanično odali poštu oficirima za atentat na Adolfa Hitlera pre 57 godina.

Objavljeno u Jul
četvrtak, 19 jul 2018 00:00

19. jul - Dogodilo se na današnji dan

1427. Umro Stefan Lazarevic, srpski knez, sin kneza Lazara i kneginje Milice, vazal turskog sultana Bajazita I do 1402, kada se povukao u Carigrad gde je od vizantijskog cara Jovana II Paleologa dobio titulu despota. Posle poraza Bajazita I kod Angore od Mongola, sklopio sporazum sa ugarskim carem Zigmundom I od kog je 1403. dobio Macvu i Beograd, koji je proglasio prestonicom, a 1421. nasledio Zetu. Bavio se prevodjenjem s grckog, napisao poslanicu "Slovo ljubve". Njegova je zaduzbina manastir Manasija.

1545. Brod "Meri Rouz", ponos ratne flote engleskog kralja Henrija VIII, potonuo u kanalu Solent, izmedju obale juzne Engleske i ostrva Vajt. Zivot izgubilo vise od 700 ljudi.

1553. Marija Tjudor proglasena je za kraljicu Engleske. Udajom za spanskog princa Filipa priblizila se Vatikanu i progonila protestante, zbog cega je nazvana Marija Krvava i Marija Katolicka. Tokom njene vladavine Engleska izgubila Kale, svoje poslednje uporiste u Francuskoj.

1814. Rodjen Semjuel Kolt. Napravio revolver nazvan po njegovom prezimenu.

1834. Rodjen francuski slikar, graficar i vajar Edgar Dega, koji se smatra jednim od najboljih crtaca u likovnoj umetnosti. Virtuoznost crtaca najbolje iskazao slikajuci telo u pokretu.

1870. Francuski car Napoleon III objavio rat Pruskoj koji je imao teske posledice po francusko Drugo carstvo. Francuska vojska pretrpela tezak poraz u bici kod Sedana, car zarobljen, u Parizu proglasena Republika.

1877. Odrzan prvi teniski turnir u Vimbldonu. Pobedio engleski teniser Spenser Gor.

1883. Na brdu Strazilovo iznad Sremskih Karlovaca sahranjeni posmrtni ostaci srpskog pesnika Branka Radicevica, posto su, 30 godina posle njegove smrti, preneti iz Beca.

1893. Rodjen ruski pisac Vladimir Majakovski, utemeljivac ruskog futurizma i vodeci pesnik u vreme Oktobarske revolucije i ranom sovjetskom periodu.

1900. Otvorena pariska podzemna zeleznica.

1936. Umro srpski geolog i politicar Jovan Zujovic, osnivac geoloske nauke u Srbiji. Napravio prvu preglednu geolosku kartu Srbije i napisao mnogobrojne radove iz geologije, paleontoligije i antropologije.

1937. U Beogradu doslo do sukoba policije i demonstranata koji su protestovali zbog podnosenja Skupstini na ratifikaciju konkordata Vatikana i Kraljevine Jugoslavije. Konkordat potpisan u julu 1935, ali zbog otpora javnog mnjenja nije stupio na snagu.

1941. Britanski premijer Vinston Cercil poceo kampanju pod nazivom "V for Victory" u Drugom svetskom ratu.

1943. U nameri da oslabe italijanski fasisticki rezim, saveznici u Drugom svetskom ratu iz 700 aviona zasuli bombama aerodrome i vojne poligone u blizini Rima.

1947. Ubijeni burmanski premijer Aung San i 6 ministara. Atentat izvrsili politicki protivnici tokom zasedanja Vlade.

1956. Lideri Jugoslavije, Indije i Egipta Josip Broz Tito, Dzavaharlal Nehru i Gamal Abdel Naser potpisali Brionsku deklaraciju o zajednickj protivblokovskoj politici, sto je oznacilo pocetak stvaranja Pokreta nesvrstanih.

1965. Umro korejski drzavnik Singman Ri, prvi predsednik Juzne Koreje 1948. Sa vlasti se povukao 1960. pod pritiskom studentskih protesta zbog izbornih prevara.

1974. Spanski diktator Fransisko Franko zbog bolesti privremeno predao vlast princu Huanu Karlosu, koji je 1975, posle Frankove smrti, postao kralj Spanije.

1980. U Moskvi otvorene 22. Olimpijske igre koje je bojkotovalo vise od 40 zemalja zbog sovjetske invazije na Avganistan.

1989. Poljska Narodna skupstina izabrala generala Vojceha Jaruzelskog za predsednika Poljske.

1992. U eksploziji automobila-bombe u Palermu ubijen Paolo Borselino, vodeci italijanski sudija u borbi protiv mafije.

1994. Skupstina Republike Srpske odbila Plan teritorijalnog razgranicenja u Bosni i Hercegovivi koji je pocetkom meseca Kontakt-grupa ponudila zaracenim stranama. Jugoslavija, od koje se ocekivalo da utice na bosanske Srbe da prihvate predlozen plan, kaznjena poostravanjem medjunarodnih sankcija, a u BiH nastavljen rat.

1996. Na zahtev medjunarodnih predstavnika u posleratnoj BiH predsednik Republike Srpske Radovan Karadzic podneo ostavku na sve javne funkcije.

1997. Irska republikanska armija objavila primirje u 28-godisnjoj kampanji protiv britanske vlasti u Severnoj Irskoj.

2000. Rusija predstavila svetskom trzistu novo protivtenkovsko oruzje montirano na prikolici kros-kantri motorcikla.

Objavljeno u Jul

64. U požaru koji je prema legendi podmetnuo car Klaudije Cezar Avgust Germanik Neron, sto istorijski izvori ne potvrdjuju, Rim izgoreo gotovo do temelja. Neron za požar optužio hrišćane i podvrgao ih surovim represalijama.

1374. Umro italijanski pisac Francesko Petrarka, najznačajniji preteča renesanse. Snažno uticao na italijansku i svetsku književnost, uključujući pesnike u Dubrovniku u 15. i 16. veku. Bavio se i istorijom i filozofijom.

1536. Odlukom Parlamenta, u Engleskoj ponistena vlast pape.

1610. Umro italijanski slikar Mikelandjelo Merizi da Karavadjo. Znatno uticao na francusko i holandsko slikarstvo 17. veka.

1635. Rodjen engleski fizicar Robert Huk, sekretar Kraljevskog drustva u Londonu, koji je usavrsio barometar, teleskop i mikroskop i otkrio celijsku strukturu biljaka. Dokazao okretanje Zemlje i gravitaciju nebeskih tela, autor zakona o istezanju elasticnih tela, "Hukov zakon".

1721. Umro francuski slikar Zan Antoan Vato, tipican predstavnik rokokoa.

1811. Rodjen engleski pisac Vilijam Mejkpis Tekeri, ostar kriticar drustva, posebno obozavanja novca i polozaja.

1817. Umrla engleska knjizevnica Dzejn Ostin, koja je u romanima realisticki slikala svakodnevni zivot provincijske Engleske.

1868. Postavljen kamen-temeljac zgrade Narodnog pozorista u Beogradu, cemu je presudno doprinelo gostovanje glumaca iz Novog Sada. 1867, Odusevljen predstavom "Gospodje i gusari", knez Srbije Mihailo Obrenovic obecao da ce o svom trosku podici zgradu i osnovati stalno pozoriste. Narodno pozoriste svecano otvoreno u oktobru 1869. prigodnim komadom "Posmrtna slava kneza Mihaila".

1870. Vatikanski koncil proglasio dogmu o papskoj nepogresivosti o pitanju vere i morala rimokatolickog svestenstva i vernika.

1872. Umro meksicki drzavnik Benito Pablo Uares, nazvan "Vasington Meksika", koji je kao predsednik od 1858. do 1865. i od 1867. do 1872. odvojio crkvu od drzave i sproveo niz mera znacajnih za socijalni i ekonomski razvitak zemlje.

1877. Rodjen srpski vizantolog i prevodilac Dragutin Anastasijevic, sjajan znalac grckog jezika i paleografije, profesor Beogradskog univerziteta, clan Srpske akademije nauka i umetnosti.

1883. Rodjen ruski revolucionar jevrejskog porekla Lav Borisovic Rozenfeld, jedan od prvaka Sovjetske Rusije posle Oktobarske revolucije 1917. U staljinistickim cistkama uhapsen 1935. i na montiranom procesu osudjen na 5 godina robije, a na novom procesu 1936. na smrt pod optuzbom da je kao neprijatelj naroda kovao zaveru protiv Staljina. Posthumno rehabilitovan.

1887. Rodjen vodja norveskih fasista Vidkun Kvisling, premijer marionetske vlade u Drugom svetskom ratu od 1942. do 1945, cije je ime postalo sinonim izdajstva i saradnje s nemackim nacistickim okupatorima. Osudjen na smrt i streljan u oktobru 1945.

1909. Rodjen ruski politicar Andrej Andrejevic Gromiko, 28 godina sovjetski ministar inostranih poslova. U vreme Drugog svetskog rata bio sovjetski ambasador u SAD, zatim u UN.

1918. Rodjen juznoafricki pravnik i drzavnik Nelson Rolihlahija Mandela, predsednik Juzne Afrike i vodja Africkog nacionalnog kongresa i borbe protiv Aparthejda. Rasisticki rezim Juzne Afrike ga 1962. osudio na 5 godina, a 1964. na dozivotnu robiju. Iz zatvora, posle ogromnog pritiska svetskog javnog mnjenja i javnosti Juzne Afrike, pusten 1990, a sef drzave postao 1994.

1921. Rodjen prvi americki astronaut Dzon Glen, koji je u kosmickom brodu "Merkjuri-Atlas 6" 20. februara 1962. tri puta obleteo Zemlju.

1933. Rodjen ruski pisac Jevgenij Aleksandrovic Jevtusenko, predvodnik pesnicke generacije u poststaljinistickoj eri.

1936. Pobunom trupa generala Fransiska Franka u Melilji u Spanskom Maroku protiv vlade Narodnog fronta premijera Manuela Asanje, pobednika izbora u februaru 1936, poceo gradjanski rat u Spaniji u kom je poginulo oko milion ljudi. U pomoc Republici priskocili dobrovoljci iz celog svijeta i formirane internacionalne brigade u kojima je bilo i vise od 1.500 Jugoslovena. Franko pobedio u prolece 1939, najvise zahvaljujuci direktnoj vojnoj intervenciji Nemacke i Italije, posle cega je zaveo fasisticku diktaturu.

1942. Posle 38 dana borbi Nemci u Drugom svetskom ratu zauzeli planinu Kozaru u severozapadnoj Bosni, na kojoj je 3.500 boraca Drugog krajiskog partizanskog odreda branilo zbeg sa oko 80.000 civila pred ofanzivom 40.000 vojnika.

1942. SAD u Drugom svetskom ratu objavile rat Bugarskoj, Madjarskoj i Rumuniji, satelitima Nemačke.

1951. Američki bokser afričkog porekla Džersi Džo Volkot u 37. godini osvojio titulu svetskog prvaka u teškoj kategoriji, postavši najstariji bokser kom je to uspelo.

1971. Šest emirata u Persijskom zalivu, Abu Dabi, Dubai, Sardza, Adzman, Um al Kajvajn i Fudzajra, sklopilo sporazum o osnivanju federacije Ujedinjenih Arapskih Emirata. Sporazum stupio na snagu u decembru 1971, a u februaru 1972. federaciji se priključio i Ras al Kajma.

1972. Egipatski predsednik Gamal Abdel Naser zatražio da SSSR povuče svih 20.000 vojnih savetnika, optušivši Moskvu da nije poslala obećano oružje, što je označilo početak zaoštravanja odnosa dve zemlje i približavanje Kaira Vašingtonu.

1991. Predsednistvo SFRJ objavilo odluku o povlačenju Jugoslovenske narodne armije iz Slovenije.

1992. Ratni brodovi NATO uplovili u Jadran radi kontrole sankcija UN protiv Jugoslavije.

1994. U eksploziji u centru jevrejske zajednice u Buenos Ajresu, koju su podmetnuli islamski teroristi, poginulo 96 ljudi.

2000. EU donela odluku da ukine sankcije Beogradu ukoliko opozicija pobedi na izborima. Ministri inostranih poslova EU pozvali birace da glasaju protiv Slobodana Miloševića.

Objavljeno u Jul

1453. U bici kod Kastijona Francuzi postigli odlučujuću pobedu nad Englezima, koja je dovela do okončanja Stogodišnjeg rata.

1762. Ubijen ruski car Petar III tri dana pošto je oboren sa vlasti i zatvoren. Presto preuzela njegova supruga Katarina II, koja je kasnije postala jedan od najčuvenijih ruskih vladara.

1790. Umro škotski ekonomista Adam Smit, uz Dejvida Rikarda, najpoznatiji predstavnik engleske klasične političke ekonomije. Postavio osnove radne teorije vrednosti.

1890. Sesil Roudz, po kom je Rodezija dobila naziv, postao premijer Kapske kolonije u Južnoj Africi.

1912. Umro francuski matematičar, fizičar i filozof Žil Anri Poenkare. Razvio teoriju automorfnih funkcija i istraživao diferencijalne jednačine, a posebno značajni njegovi radovi na području topologije i njegova interpretacija geometrije Lobačevskog. Objavio oko 500 naučnih radova.

1917. Britanska kraljevska kuća promenila ime Saks-Koburg-Gota u Vindzor zbog antinemačkog raspoloženja u Britaniji tokom Prvog svetskog rata.

1928. Umro srpski geolog i paleontolog Svetolik Radovanović, član Srpske kraljevske akademije, prvi ministar privrede u Srbiji. Reformisao srpsko rudarsko i šumarsko zakonodavstvo, a 1892. s geologom Jovanom Žujovićem osnovao Srpsko geološko društvo.

1945. U Potsdamu počela konferencija o posleratnoj budućnosti Evrope. Na skupu koji je okončan 2. avgusta predstavnici zemalja-pobednica u Drugom svetskom ratu. SSSR, SAD i Velike Britanije Staljin, Truman i Čerčil, kog je 28. jula zamenio nov šef britanske vlade Klement Atli, doneli odluku o demilitarizaciji i denacifikaciji Nemačke i dogovorili se o teritorijalnim promenama u Istočnoj Evropi.

1946. U Beogradu pogubljen Dragoljub Draža Mihailović, general kraljevske jugoslovenske vojske i vođa četničkog pokreta u Drugom svetskom ratu.

1959. Umrla američka džez i bluz-pevačica Bili Holidej.

1968. U Iraku oborena vlada Abdula Arefa, na vlast došlo desno krilo BAAS-partije. Predsednik Republike, a kasnije i Vlade postao general Ahmed Hasan al-Bakr.

1969. U Španiji general Fransisko Franko imenovao za svog naslednika princa Huana Karlosa, koji je preuzeo vođstvo države 22. novembra 1975, dva dana posle diktatorove smrti.

1973. U Avganistanu proglašena republika posle vojnog udara kojim je prekinuta četrdesetogodišnja vladavina kralja Mohameda Zahir Šaha. Predsednik postao bivši premijer Sardar Muhamad Daud Kan.

1975. Američki i sovjetski vasionski brodovi "Sojuz 19" i "Apolo 18" spojili se u Zemljinoj orbiti. Komandanti letilica Aleksej Leonov i Tom Staford razmenili čestitke, pri čemu je Rus govorio engleski, a Amerikanac ruski.

1979. Diktator Nikaragve Anastasio Somoza Debajle dao ostavku i pobegao iz zemlje, vlast preuzeo levičarski sandinistički pokret Danijela Ortege Saavedre.

1981. Više od 100 ljudi poginulo, a 550 ranjeno kada su izraelski avioni bombardovali palestinska područja Bejruta.

1984. Lansiran sovjetski svemirski brod "Sojuz T12", a član posade Svetlana Savickaja postala prva žena koja je "prošetala" svemirskim prostorom izvan letelice.

1994. Brazil na svetskom fudbalskom prvenstvu u SAD osvojio četvrtu šampionsku titulu.

1995. Umro argentinski automobilski as Huan Manuel Fanđo, petostruki svetski šampion u "Formuli 1".

1996. Američki putnički avion "boing 747" na liniji Njujork-Pariz ekplodirao iznad Atlantskog okeana pošto je poleteo sa aerodroma "Kenedi". Poginulo svih 230 putnika i članova posade.

1998. Posmrtni ostaci ruskog cara Nikolaja II Romanova i članova njegove porodice preneti iz Jekaterinburga 80 godina posle ubistva i sahranjeni u Sankt Peterburgu. Svečanoj ceremoniji prisustvovao i predsednik Rusije Boris Jeljcin.

1998. Džinovski talasi izazvani snažnim zemljotresom na dnu Pacifika odneli šest sela na severozapadnoj obali Papue Nove Gvineje. Poginulo oko 2.000 ljudi.

1998. Na konferenciji Ujedinjenih nacija u Rimu predstavnici 120 zemalja usvojili statut kojim je uspostavljen prvi stalni Međunarodni krivični sud za ratne zločine. SAD su odbile da se priključe tom sudu. Do marta 2003. sporazum ratifikovalo 89 zemalja.

2000. Bašar el-Asad postao predsednik Sirije, obećavši prilikom inauguracije da će nastaviti nepopustljivu politiku prema Izraelu kakvu je vodio njegov otac Hafez el-Asad, koji je umro 10. juna.

2001. Na osnovu odluke Vlade Jugoslavije princ Aleksandar Karađorđević i članovi njegove porodice uselili se u Beli dvor, kraljevsku rezidenciju u Beogradu koja je jugoslovenskoj kraljevskoj porodici oduzeta posle Drugog svetskog rata.

2001. Po završetku sukoba na Kosovu i prestanka vazdušnih napada NATO na SRJ, istražioci Međunarodnog suda za ratne zločine iz Haga pronašli su, prema izjavi portparola Tužilaštva suda Florans Artman, tokom 1999. i 2000. 876 grobnica na Kosovu i ekshumirali 4.392 žrtve od kojih je 2.099 identifikovano.

Objavljeno u Jul
ponedeljak, 16 jul 2018 00:00

16. jul - Dogodilo se na današnji dan

622. Istoričari smatraju da tim datumom počinje prva godina islamske ere, odnosno dan kada je Muhamed sa svojim pristalicama napustio Meku da bi osnovao prvi centar nove vere u Medini.

1054. Zbog sukoba oko pitanja da li rimski papa ima primat među hrišćanskim poglavarima došlo do raskola rimske i carigradske hrišćanske crkve. Spor kasnije doveo do "velike šizme" i stvorene dve crkve, pravoslavna i rimokatolička.

1533. Po naredbi španskog osvajača Fransiska Pizara ubijen car Inka Atahualpa, iako je dao tražen otkup, jednu sobu punu zlata i dve pune srebra.

1661. Štokholmska banka izdala prve papirne novčanice u Evropi.

1723. Rođen engleski slikar Džošua Rejnolds, jedan od najvećih portretista u istoriji slikarstva, prvi predsednik Kraljevske umetničke akademije i dvorski slikar od 1784. Izradio oko 2.000 portreta i snažno uticao na generacije engleskih portretista.

1858. Rođen srpski vojvoda Petar Bojović, čuven vojskovođa u ratovima od 1912. do 1918. Zaslužan za pobede u Prvom balkanskom ratu nad turskom vojskom u bitkama kod Kumanova i Bitolja, a u Drugom balkanskom ratu za uspeh u bici kod Bregalnice nad bugarskom vojskom. Za uspehe u Prvom svetskom ratu dobio čin vojvode. Kao komandant Prve armije 1. novembra 1918. oslobodio Beograd. Umro 1945. godine u Beogradu i sahranjen bez vojnih počasti.

1861. Osnovano Srpsko narodno pozorište u Novom Sadu.

1867. Francuski vrtlar Žozef Monije patentirao u Parizu armirani beton.

1872. Rođen norveški istraživač Rual Amundsen, prvi čovek koji je stigao na Južni pol, 1911. Poginuo u junu 1928. u avionskoj nesreći, pokušavajući da pronađe nestalu italijansku ekspediciju koja je krenula ka Severnom polu.

1890. Umro švajcarski pisac Gotfrid Keler, najveći pripovedač nemačkog govornog područja u Švajcarskoj.

1896. Umro francuski pisac Edmon Gonkur, na čiju je inicijativu osnovano književno društvo koje od 1903. nosi ime braće Gonkur "Academie des Goncourt".

1917. Osujećen pokušaj boljševika da preuzmu vlast u Rusiji, Trocki uhapšen, a Lenjin se povukao u ilegalu.

1918. U Jekaterinburgu ubijen poslednji ruski car Nikola II Romanov i članovi njegove porodice.

1925. U Bagdadu počelo zasedanje prvog izabranog parlamenta Iraka.

1935. U Oklahoma Sitiju postavljen prvi parking merač na svetu.

1945. SAD u pustinji Alamogordo, u državi Novi Meksiko, izvršile prvu probu atomske bombe, pod šifrovanim nazivom "Triniti".

1950. Na stadionu "Marakana" u Rio de Žaneiru Urugvaj u finalu Svetskog prvenstva pobedio Brazil 2:1, osvojivši drugi put svetski fudbalski šampionat. Utakmicu pratilo 199.000 gledalaca.

1951. Belgijski kralj Leopold III abdicirao u korist sina Boduena.

1965. Predsednici Francuke i Italije Šarl de Gol i Đuzepe Saragat otvorili 11,6 kilometara dug tunel ispod Mon Blana, a koji je povezao dve zemlje.

1969. Američki vasionski brod "Apolo 11" lansiran iz Kejp Kanaverala u istorijsku misiju ka Mesecu sa astronautima Nilom Armstrongom, Edvinom Oldrinom i Majklom Kolinsom.

1976. Indonezija anektirala bivšu portugalsku koloniju Istočni Timor kao svoju 27. pokrajinu.

1979. Sadam Husein postao predsednik Iraka.

1985. Umro nemački pisac Hajnrih Teodor Bel, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1972, najprevođeniji nemački pisac posle Drugog svetskog rata.

1989. Umro austrijski dirigent Herbert fon Karajan, jedan od najvećih dirigenata XX veka. Od 1949. bio dirigent Bečkog simfonijskog orkestra, od 1955. vodio Berlinsku filharmoniju, od 1956. do 1964. bio direktor Bečke državne opere.

1990. Na Filipinima u zemljotresu poginulo više od 1.600 ljudi.

1995. Umro britanski pesnik Stefan Spender. Na početku karijere nazvan drugim Šelijem.

1998. Kosovski Albanci u Prištini konstituisali paralelan kosovski parlament. Policija zaposela prostorije i zaplenila dokumenta o radu Parlamenta.

2000. U Budimpešti umro pesnik Đerđ Petri, jedan od najpoznatijih mađarskih disidenata za vreme komunističkog režima Janoša Kadara.

2001. Predsednik Međunarodnog olimpijskog komiteta od 1980. Huan Antonio Samaran penzionisan, a potom imenovan za počasnog doživotnog predsednika MOK. Nasledio ga belgijski hirurg Žak Rog.

2001. Kineski i ruski predsednici Đijang Cemin i Vladimir Putin potpisali prijateljski pakt kojim su postavljeni principi partnerstva dve zemlje, a u funkciji zaštite svojih interesa.

Objavljeno u Jul
nedelja, 15 jul 2018 00:00

15. jul - Dogodilo se na današnji dan

1099. Krstasi u Prvom krstaskom ratu potukli muslimanske snage i zauzeli Jerusalim.

1291. Umro nemacki car Rudolf Prvi Habsburg, osnivac dinastije Habsburgovaca, koji je vladao od 1273. do smrti. U bici na Moravskom polju 1278. pobedio ceskog kralja Otakara Drugog Psemisla i od njega otrgnuo Austriju, Kranjsku i Stajersku koje su, s kasnije pripojenom Koruskom, postale nasledne habsburske zemlje, cime je udaren temelj Habsburske monarhije.

1410. Vojska poljskog kralja Vladislava II Jagela uz pomoc ceskih placenika do nogu potukla nemacke tevtonske vitezove u bici kod Tanenberga.

1606. Rodjen holandski slikar Harmens van Rajn Rembrant , jedan od najvecih u istoriji slikarstva. Uradio je oko 650 uljanih slika, oko 300 gravira i bezmalo 2.000 crteza, ukljucujuci remek-dela kao sto su "Nocna straza", "Izgubljeni sin", "Cas anatomije doktora Tulpa", "Hristos kao bastovan", "Dobri Samaricanin", "Hodocasnici u Emausu", "Suknari", "Vitsavej", "Jakov blagisilja unuke", "Venera i Kupidon", "Vjerenici", "Flora", "Danaja", "Starica", "Jevrejska nevesta", "Porodicni portret", "Predeo s vetrenjacom", vise od 60 autoportreta, portrete svoje zene Saskije fan Ojlenburh ,sina Tita, prijatelja Jana Siksa.

1663. Rodjen srpski pomorac i matematicar i ruski knez Marko Martinovic, strucnjak za hidrogradnju i brodogradnju, jedan od najucenijih ljudi svog vremena. Kao nastavnik Pomorske akademije u Veneciji poducavao i mladice iz Rusije primljene na molbu cara Petra Velikog. U rodnom Perastu rukovodio radom jedne od najstarijih pomorskih skola na Jadranu.

1795. Marseljeza zvanicno prihvacena za himnu Francuske.

1869. Francuz Ipolit Mez Moris patentirao margarin.

1904. Umro ruski pisac Anton Pavlovic Cehov, ciji se stil odlikuje jednostavnoscu, izvanrednim darom zapazanja i specificnom atmosferom, bliskom impresionistickom postupku. Pozoristu je otvorio nove puteve i sam stvorio novi dramski oblik "lirsku dramu" i izvrsio ogroman uticaj na svetsku literaturu, posebno dramu. Dela: drame "Galeb", "Tri sestre", "Ujka Vanja", "Visnjik", novele i pripovetke "Covek u futroli", "Arhijerej", "Kuca na sprat", "Dusica", "Tri godine", "Ogrozd", "Paviljon broj 6", "Stepa", "Seljaci", "Cinovnikova smrt", "U uvali", zbirke humoreski "Melpomenine bajke", "Sarene price".

1918. Nemacki general Erih Fridrih Vilhelm Ludendorf naredio sveopstu ofanzivu, cime je pocela druga bitka na Marni u Prvom svetskom ratu. To je bio poslednji pokusaj Nemacke da nadvlada saveznicke snage na zapadnom frontu, ali je 4. avgusta 1918. okoncan porazom nemacke armije, kao i u bici na Marni od 6. do 9. septembra 1914.

1929. Umro austrijski pisac Hugo fon Hofmanstal. Saradjivao s Rihardom Strausom, za cije je kompozicije pisao libreta. Dela: drame "Ticijanova smrt", "Luda i smrt", "Malo svetsko pozorje", "Bela lepeza", "Elektra", "Edip i Sfinga", "Covek", "Salcbursko veliko svetsko pozorje", "Kula", "Cudljiv gospodin", libreta "Kavaljer s ruzom", "Arijadna na Naksu", "Zena bez senke", pripovetka "Bajka 672. noci", esej "Pismo lorda Cendosa".

1937. Pusten u eksploataciju kanal Moskva-Volga dug 128 kilometara, dubok 5,5, a sirok 85 metara, cime je Moskva postala luka 5 mora, Crnog, Azorskog, Kaspijskog, Belog i Baltickog.

1945. Italija u Drugom svetskom ratu formalno objavila rat doskorasnjem savezniku Japanu.

1958. Americke snage se iskrcale u Libanu i intervenisale na zahtev predsednika Kamija Samuna, omogucivsi mu da se ponovo kandiduje za sefa drzave.

1968. Putnicki avioni "Aerofota" i "Pan Amerikena" poceli redovno da lete na liniji Moskva-Njujork, sto su bili prvi direktni letovi izmedju SSSR i SAD.

1974. Na Kipru oficiri iz Grcke i pripadnici kiparske Nacionalne garde, na podsticaj vojne hunte u Grckoj, u drzavnom udaru oborili predsednika, arhiepiskopa Makariosa Treceg, koji je uspeo da izadje iz opkoljene predsednicke palate i privremeno napusti Kipar. Udar je izazvao veliku medjunarodnu napetost i zaostrio odnose Grcke i Turske, sto je Ankara iskoristila da vec 20. jula 1974. - pod izgovorom "zastite" turske zajednice na tom mediteranskom ostrvu - iskrca trupe koje su okupirale trecinu Kipra.

1975. Sovjetski i americki vasionski brodovi "Sojuz 19" i "Apolo 18" lansirani u orbitu oko Zemlje radi spajanja u svemiru.

1983. U napadu armenskih terorista na prostorije turske vazduhoplovne kompanije na pariskom aerodromu "Orli", 6 ljudi poginulo i 48 ranjeno.

1987. Tajvan posle 38 godina ukinuo vanredno stanje radi omogucavanja visepartijskih izbora.

1995. Vojska Sri Lanke okoncala najvecu ofanzivu od 1987. protiv tamilskih pobunjenika, tokom koje je poginulo najmanje 300 ljudi.

1996. Prilikom pada holandskog vojnog teretnog aviona u vazduhoplovnoj bazi u Ajdhovenu poginulo 32 ljudi.

1997. Italijanski modni kreator Djani Versace, jedan od najuticajnijih svetskih "diktatora mode" krajem 20. veka, ubijen u Majami Bicu na Floridi, SAD.

1998. Najmanje 45 ljudi izgubilo zivote u autobskoj nesreci u saveznoj drzavi Arunacal Prades na severoistoku Indije.

1999. Kina zvanicno objavila da poseduje tehnologiju za pravljenje neutronske bombe.

Objavljeno u Jul

1223. Umro francuski kralj Filip II Avgust. Vladavinu počeo 1179. uspešnim ratovanjem protiv Engleza od kojih je preuzeo posede u zapadnoj Francuskoj, a pobedom nad englesko-nemačkom vojskom proširio teritoriju Francuske. Učestvovao u Trećem krstaškom ratu.

1602. Rođen francuski državnik italijanskog porekla Žil Mazaren, naslednik kardinala Rišeljea na dvoru Luja XIII. Za vreme regenstva Ane Austrijske, majke Luja XIV, Mazaren imao punu vlast i kao vešt diplomata postavio temelje francuske nadmoći u Evropi koja je do punog izražaja došla u vreme vladavine Luja XIV.

1789. U Parizu narod zauzeo zloglasni zatvor Bastilju, simbol monarhije. Taj dan smatra se početkom Francuske revolucije, događaja koji je predstavljao prekretnicu u evropskoj istoriji. U Francuskoj se slavi kao nacionalni praznik.

1817. Umrla francuska književnica Ana Lujza Neker, poznata kao Madam de Stal. Knjigom "O Nemačkoj" dala veoma značajan doprinos teoriji francuskog i evropskog romantizma. Njen salon u Parizu bio čuveno mesto okupljanja intelektualaca toga vremena.

1867. Alfred Nobel, pronalazač dinamita, prvi put demonstrirao svoj izum u kamenolomu kod engleskog grada Redhil.

1887. Umro nemački industrijalac i proizvođač oružja Alfred Krup. Prvi počeo da proizvodi topove od livenog čelika i stekao monopol u snabdevanjun pruske armije topovima, stvarajući pri tom moćni metalurški koncern "Krup".

1889. U Parizu održan međunarodni socijalistički kongres koji su organizovale marksističke partije Nemačke i Francuske. Osnovana Druga internacionala i doneta rezolucija o osmočasovnom radnom danu i o proslavi 1. maja kao dana međunarodne solidarnosti radnika.

1901. U Beogradu svečano otvoreno prvo radničko pozorište u Srbiji. Predstave izvođene u kafani "Radnička kasina" na uglu Dečanske i Skopljanske, današnje Nušićeve.

1902. U Sarajevu osnovano srpsko kulturno-prosvetno društvo "Prosvjeta".

1904. Rođen američki pisac, poreklom poljski Jevrej Isak Baševis Singer, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1978. Smatra se najznačajnijim modernim piscem na jidišsu, mada se njegova dela pojavljuju isključivo u engleskom prevodu.

1913. Rođen američki političar Lesli Linč King Junior, poznat kao Džerald Ford, predsednik SAD od 1974, kada je kao potpredsednik zamenio Ričarda Niksona koji je zbog afere "Votergejt" podneo ostavku. Na predsedničkim izborima 1976. pobedio ga Džimi Karter.

1918. Rođen švedski filmski i pozorišni režiser i scenarista Ingmar Bergman, jedan od najznačajnijih filmskih stvaralaca XX veka, dobitnik tri "Oskara".

1933. U Nemačkoj nacionalsocijalisti, koji su s Hitlerom došli na vlast u januaru, zabranili sve opozicione partije.

1958. U Iraku izvršen vojni udar u kom su ubijeni kralj Fejsal II i premijer Nuri el-Said. Irak proglašen republikom, a vlast preuzeo general Abdul Karim Kasim.

1959. Prvi brod na atomski pogon "USS Long Bič" porinut u Kvinsiju, u Masačusetsu. Brod je imao dva nuklearna reaktora i mogao da postigne brzinu od 30 čvorova na sat.

1965. Američki satelit "Mariner 4", lansiran 1964, napravio prve fotografije Marsa.

1976. Kineski graditelji završili železničku prugu "Tanzam", koja je povezala Zambiju i luku Dar-es-Salam u Tanzaniji.

1992. Milan Panić, američki biznismen srpskog porekla, izabran za prvog premijera Savezne Republike Jugoslavije.

1997. Međunarodni sud za ratne zločine na prostoru bivše Jugoslavije u Hagu osudio bosanskog Srbina Dušana Tadića na 20 godina zatvora zbog učešća u etničkom čišćenju bosanskih muslimana 1992. na području Prijedora, u severozapadnoj Bosni.

1998. U 89. godini umro Ričard Mekdonald, koji je prokrčio put konceptu brze hrane i razvio ga u najveći lanac restorana u svetu, "McDonald's".

1999. Obnovljeni avio-letovi između Argentine i Foklandskih ostrva, prvi put posle Foklanskog rata 1982.

2000. SAD i Vijetnam sklopili, 25 godina po završetku Vijetnamskog rata, trgovinski ugovor koji je Hanoju otvorio put u Svetsku trgovinsku organizaciju.

2000. Sud u Majamiju obavezao najveće američke proizvođače cigareta da plate 145 milijardi dolara na ime odštete pušačima Floride zbog ugrožavanja njihovog zdravlja.

2001. Vlada Srbije saopštila da je u akumulacionom jezeru hidroelektrane Perućac otkriven kamion-hladnjača u kom je pronađeno između 50 i 60 leševa za koje se pretpostavlja da su žrtve rata na Kosovu 1999.

Objavljeno u Jul

1793. Ubijen Zan Pol Mara, jedan od glavnih vodja Francuske revolucije i lider montanjara. Ubistvo izvrsila Sarlot Korde koja je 4 dana kasnije pogubljena na giljotini.

 1822. U ratu Grcke za nezavisnost grcka vojska pobedila turske snage kod Termopilskog klanca.

1837. Kraljica Viktorija I preselila se u Bakingamsku palatu u Londonu, kao prvi britanski monarh koji ce ziveti u toj palati.

1878. Zavrsen Berlinski kongres na kom su Nemacka, Austro-Ugarska, Rusija, Engleska i Francuska uspostavile nov odnos snaga na jugoistoku Evrope. Revidiran Sanstefanski mirovni ugovor zakljucen izmedju Rusije i Turske 3. marta, Srbija i Crna Gora stekle medjunarodno priznanje i znatno prosirile svoje teritorije, a Austro-Ugarska dobila pravo da okupira Bosnu i Hercegovinu.

1919. Britanski vazdusni brod R34 sleteo u Norfolk i time zavrsio prvi let preko Atlantika, od Britanije do SAD i natrag. Putovanje trajalo 182 sata efektivnog leta.

1930. U glavnom gradu Urugvaja Montevideu pocelo Prvo svetsko fudbalsko prvenstvo na kom je ucestvovalo 13 timova, medju kojima u jugoslovenski.

1941. U Crnoj Gori u Drugom svetskom ratu izbio ustanak protiv italijanskih okupatora, najveci opstenarodni ustanak u okupiranoj Evropi.

1943. Pobedom sovjetske vojske okoncana kljucna faza Kurske bitke u Drugom svetskom ratu, najvece tenkovske bitke u istoriji, u kojoj je ucestvovalo oko 6.000 tenkova. Nemci izgubili 2.900 tenkova, a poginulo i ranjeno najmanje 230.000 vojnika.

1944. Sovjetske trupe pocele u Drugom svetskom ratu ofanzivu na Pribaltik i zauzele grad Viljnus u Litvaniji.

1951. U Los Andjelesu umro austrijski kompozitor Arnold Senberg. Kao zacetnik Becke atonalne skole, pobornik ekspresionizma u muzici i tvorac novog nacina komponovanja, dodekafonije, bitno uticao na razvoj muzike 20. veka.

1975. Iz Kejp Kanaverala u Floridi lansiran svemirski brod "Apolo", koji je ucestvovao u prvoj sovjetsko-americkoj misiji u svemiru.

1977. Nestanak struje ostavio u mraku Njujork, posle cega je policija uhapsila 3.000 pljackasa.

1985. Na stadionima u Londonu i Filadelfiji istovremeno odrzani humanitarni rok-koncerti "Live Aid" koje je organizovao Bob Geldof za pomoc gladnima u Africi. Prikupljeno preko 60 miliona dolara, a TV-prenos koncerata pratilo oko 1,25 milijardi gledalaca sirom sveta.

1985. Sovjetski atleticar Sergej Bubka postigao svetski rekord u skoku s motkom kada je u Parizu prvi put preskocio 6 metara.

1992. Preuzimajuci duznost premijera Izraela Jicak Rabin izrazio spremnost da poseti prestonice arapskih zemalja radi postizanja mira na Bliskom istoku.

1995. Na Cetinju pred oko 300 vernika proglasena autokefalna Crnogorska pravoslavna crkva, koju nije priznala nijedna pravoslavna crkva u svetu.

1996. Odrzan "Love Parade" festival na kom je oko pola miliona "rejvera" igralo ulicama Berlina uz tehno-muziku. To je bio najveci javni skup u tom gradu posle Drugog svetskog rata.

1999. Vise hiljada iranskih studenata sukobilo se s policijom u centru Teherana protestujuci zbog odluke vlasti o zabrani svih mitinga i nezvanicnih okupljanja.

2000. Policija UN na Kosovu zvanicno saopstila da se tokom prvih 6 meseci 2000. u regionu Kosova desilo preko 1.900 incidenta, da je ubijeno 19 ljudi i da je izvrseno niz kriminalnih radnji.

Objavljeno u Jul
četvrtak, 12 jul 2018 00:00

12. jul - Dogodilo se na današnji dan

100. p.n.e. - Rođen je rimski vojskovođa, pisac i državnik Gaj Julije Cezar. Posle pobede nad svojim suparnicima postao je diktator Rima. Ubijen je u zaveri zastupnika republikanskog uređenja u Senatu 15. marta 44. p.n.e. kada je bio na vrhuncu moći. Njegovi zapisi iz galskih ratova spadaju u remek dela stare rimske književnosti. Uveo je julijanski kalendar kojim se i danas služe neke pravoslavne crkve.

1191 - Engleski kralj Ričard lavljeg srca zauzeo je u Trećem krstaškom ratu grad Akru.

1536 - Umro je holandski humanista, filozof i filolog Erazmo Roterdamski, kritičar papske države i zloupotreba crkve. Svoje poglede na duhovne, crkvene i društvene prilike izneo je u satiričnom delu "Pohvala ludosti", a njegov spis "De ratione studii" prvi je sistematski program humanističkog školskog obrazovanja.

1543 - Engleski kralj Henri VIII oženio se šesti, i poslednji put, sa Katarinom Par, udovicom lorda Latimera.

1682 - Umro je francuski astronom Žan Pikar. Prvi je precizno izmerio stepen meridijanskog luka i omogućio tačnije izračunavanje poluprečnika Zemlje. Pokrenuo je 1679. astronomski almanah "Connaišance des Temps".

1806 - U Parizu je formirana Rajnska konfederacija u koju je ušlo 16 nemačkih država pod protektoratom Napoleonove Francuske. To je značilo i kraj Svetog Rimskog Carstva Nemačke, koje je ukinuto 6. avgusta kada se Franc I Habsburg odrekao carske nemačke krune. Konfederacija se raspala 1813. nakon Napoleonovog poraza u bici kod Lajpciga.

1854 - Rođen je američki izumitelj i industrijalac Džordž Istman. Osnovao je kompaniju "Kodak" koja je godinama držala monopol u industriji kamera i filma.

1884 - Rođen je italijanski slikar i vajar Amedeo Modiljani. Dobar deo života proveo je u Parizu (1906-20), gde se uklopio u savremene likovne tokove "Pariske škole", a proslavio se portretima i ženskim aktovima stilizovanim u izdužene forme.

1904 - Rođen je čileanski pisac i diplomata Pablo Neruda, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1971. Hrabro se suprotstavio uvodjenju Pinočeove diktature, a njegova sahrana iste, 1973. godine, pretvorila se u manifestaciju čileanskih antifašista. ("Dvadeset ljubavnih i jedna očajna", "Pokušaj beskonačnog čoveka", "Španija u srcu", "Elementarne ode").

1910 - U avionskoj nesreći poginuo je engleski proizvođač automobila i pilot Čarls Stjuart Rols, koji je s Frederikom Henrijem Rojsom 1906. osnovao kompaniju za proizvodnju automobila "Rols-Rojs".

1920 - Zvanično je otvoren Panamski kanal, šest godina nakon što je kroz njega prošao prvi brod.

1941 - Nakon napada Nemačke na SSSR u Drugom svetskom ratu, sovjetska vlada i Velika Britanija potpisale su u Moskvi sporazum o uzajamnoj pomoći i zajedničkoj borbi protiv nacističke Nemačke.

1941 - Na Cetinju je u Drugom svetskom ratu proglašena kvislinška suverena i nezavisna Crna Gora pod protektoratom fašističke Italije.

1960 - Francuska je priznala nezavisnost kolonija u Africi Dahomeja, Nigera, Gornje Volte, Obale Slonovače, Čada, Centralne Afrike i Konga.

1979 - Gilbertova Ostrva u Tihom okeanu stekla su nezavisnost u okviru Britanskog komonvelta pod nazivom Republika Kiribati, posle 87 godina britanske kolonijalne uprave.

1984 - Umro je srpski pisac i diplomata Marko Ristić, istaknuti teoretičar beogradske nadrealističke grupe i jedan od predstavnika moderne i avangarde u srpskoj i jugoslovenskoj književnosti izmedju dva svetska rata. Od 1945. do 1951. bio je jugoslovenski ambasador u Parizu ("Od sreće i od sna", "Bez mere", "Nox microcosmica").

1993 - Zemljotres na severu Japana aktivirao je klizišta i pokrenuo džinovske morske talase, u kojima je oko 200 ljudi izgubilo život.

1997 - Kubanska vlada je, nakon laboratorijskih ispitivanja, potvrdila autentičnost posmrtnih ostataka legendarnog gerilskog vodje Ernesta Če Gevare, pronađenih u Boliviji, gde je ubijen, a potom prebačenih na Kubu, na osnovu sporazuma vlada dveju zemalja.

1998 - Francuska je pobedom nad Brazilom (3:0) u Parizu u finalu svetskog fudbalskog prvenstva, prvi put postala prvak sveta u fudbalu.

2000 - U Topoli je umro princ Tomislav Karađorđević, sin kralja Aleksandra I i brat kralja Petra II. Njegova sahrana 16. jula u porodičnoj grobnici na Oplencu okupila je skoro celu porodicu Karađorđevića, koja je živela u inostranstvu od Drugog svetskog rata, kada su komunisti, po dolasku na vlast, zabranili kralju i članovima njegove porodice povratak u zemlju. Princ Aleksandar Karađorđević, sin kralja Petra II, vratio se s porodicom u SRJ 2001, a odlukom Savezne vlade 12. jula porodici Karađorđević je dat na korišćenje dvorski kompleks na Dedinju.

2001 - SAD su objavile crnu listu zemalja koje nisu započele borbu protiv trgovine ljudima. Na tom spisku nalaze se 23 zemlje, uključujući Izrael, Grčku i Saudi Arabiju.

2001 - Bivši bugarski car Simeon II prihvatio je kandidaturu za premijera te zemlje. Na tu dužnost je zvanično izabran u parlamentu 24. jula.

2002 - U Beogradu je započela rad Komisija za izradu Ustavne povelje buduće zajednice Srbije i Crne Gore.

2003 - Savet bezbednosti UN produžio je mandat međunarodnim mirovnim snagama u BiH (SFOR) za godinu dana i zatražio da svi optuženi za ratne zločine budu privedeni pravdi. Snage Sfora razmeštene su u BiH u januaru 1996.

Objavljeno u Jul
Strana 9 od 13

Još vesti iz kategorije...

Top