subota, 01 septembar 2018 00:00

1. septembar - Dogodilo se na današnji dan

1159. Umro papa Adrijan IV, rođen kao Nikolas Brejkspir, jedini Englez koji je biran za poglavara katoličke crkve, 1154.

1531. U Švajcarskoj počeo rat Ciriha, centra švajcarske reformacije, i katoličkih kantona. Pošto su bolje organizovani katolički kantoni pobedili u bici kod Kapela, sedište protestantizma premešteno u Ženevu.

1715. Umro francuski kralj Luj XIV, "Kralj Sunce". Na presto stupio 1643. kao petogodišnjak, regentkinja bila njegova majka Ana Austrijska, ali je stvarnu vlast vršio, do svoje smrti, kardinal Mazaren. Tokom njegove vladavine Francuska postala ekonomska i kolonijalna sila i centar evropske kulture. Sagradio Versaj, simbol apsolutističke monarhije.

1822. Rođen američki političar i sveštenik Hajram Rouds Revels, prvi crnac koji je postao član Kongresa SAD.

1870. U bici kod Sedana u francusko-pruskom ratu Prusi pod komandom Helmuta fon Moltkea naneli težak poraz trupama francuskog cara Napoleona III, što je dovelo do pada Drugog carstva.

1875. Rođen američki pisac Edgar Rajs Barouz, poznat po seriji romana o Tarzanu, prevedenih na oko 60 jezika.

1900. Velika Britanija anektirala Južnoafričku Republiku.

1916. Bugarska, kao saradnik Nemačke u Prvom svetskom ratu, objavila rat Rumuniji.

1923. U zemljotresu koji je potpuno razorio japanski grad Jokohamu i gotovo uništio Tokio poginulo najmanje 142.000 ljudi, a 2,5 miliona ostalo bez domova.

1928. Albanija proglašena kraljevinom sa Zoguom I na prestolu.

1939. Nemačka bez objave rata napala Poljsku i time počela Drugi svetski rat, koji je trajao šest godina uz učešće 61 zemlje. Poginulo oko 50 miliona ljudi, a ranjeno više od 35 miliona.

1945. Skupština Srbije usvojila Zakon o administrativnoj podeli Srbije, čime su uspostavljene autonomne pokrajine Vojvodina i Kosovo i Metohija.

1953. U avionskoj nesreći poginuo francuski violinista Žak Tibo, član trija sa Alfredom Kortoom i Pablom Kazalsom.

1961. U Beogradu počela Prva konferencija šefova država i vlada nesvrstanih zemalja, kojoj su prisustvovali predstavnici 25 zemalja i 40 antikolonijalnih i oslobodilačkih pokreta. Posle šest dana rada skup usvojio dokumenta o principima nesvrstavanja kao nezavisnog vanblokovskog činioca.

1962. U zemljotresu u severozapadnom Iranu razoreno preko 300 sela, poginulo 12.000 ljudi.

1967. Umro ruski književnik Ilja Grigorjevič Erenburg. Njegov roman "Kravljenje" smatra se jednim od prvih dela koje je nagovestilo destaljinizaciju u ruskoj književnosti, a elemente polemike sa Staljinovim vremenom sadrže i opsežni memoari "Ljudi, godine život".

1969. Grupa oficira s pukovnikom Moamerom Gadafijem na čelu oborila sa vlasti kralja Libije Idriza I i proglasila republiku.

1972. Američki velemajstor Robert Fišer u meču u Rejkjaviku pobedio ruskog velemajstora Borisa Vasiljeviča Spaskog rezultatom 12,5:8,5 i postao 11. prvak sveta u šahu. Titulu izgubio bez meča 3. aprila 1975, kada je odbio da prihvati uslove Međunarodne šahovske federacije, a za prvaka sveta proglašen ruski velemajstor Anatolij Karpov.

1974. Anastasio Somoza izabran za predsednika Nikaragve.

1982. Umro bivši poljski lider Vladislav Gomulka, vođa Poljske radničke partije od 1943. do 1948. i od 1956. do 1970.

1983. Sovjetski borbeni avion blizu poluostrva Sahalin oborio južnokorejski avion "boing 747", u kojem je poginulo svih 240 putnika i 29 članova posade.

1993. U Ženevi propali pregovori o okončanju 17-mesečnog rata u Bosni i Hercegovini, pošto su predstavnici bosanskih muslimana odbacili mirovni plan međunarodnih posrednika.

1999. UNHCR saopštio da je, od juna, kada su okončani sukobi na Kosovu, oko 200.000 Srba i Roma napustilo tu pokrajinu, a da se na Kosovo vratilo 772.300 Albanaca, izbeglih tokom višemesečnih sukoba.

2000. Na predizbornoj konvenciji u beogradskom centru "Sava", pred više od 3.000 građana, lideri Demokratske opozicije Srbije potpisali dokument "Ugovor sa Srbijom" kojim su se obavezali da će, ukoliko dođu na vlast, uspostaviti demokratsku vlast u Srbiji.

2001. U Tokiju poginulo 45 osoba u požara izazvanom ekspozijom u kvartu u kojem se nalaze velike kockarnice i barovi.

Objavljeno u Septembar

12. Rođen rimski car Kaligula, zapamćen kao jedan od najgrotesknijih istorijskih likova. Njegove ekstravagancije, poput navodne namere da svog konja proglasi konzulom, doprinele su tome da ga smatraju psihički poremećenim. Vladao od 37. do 41, kada je ubijen u zaveri pretorijanaca.

1290. Kralj Edvard I objavio proklamaciju o progonu Jevreja iz Engleske.

1422. Umro engleski kralj Henri V, koji je tokom vladavine od 1413. do smrti nastavio Stogodišnji rat s Francuskom. Pobedio Francuze 1415. kod Azenkura i osvojio Pariz. U Francuskoj i umro, a nasledio ga devetomesečni sin Henri VI.

1811. Rođen francuski pisac Teofil Gotje, preteča parnasovaca i protagonist doktrine "umetnost radi umetnosti", l'art pour l'art. Zahtev za autonomiju umetnosti izneo u predgovoru romana "Gospođica de Mopen".

1867. Umro Šarl Bodler, jedan od najvećih francuskih pesnika XIX veka, čija je poezija otvorila nove puteve lirike i afirmisala nove oblike pesničkog shvatanja sveta. Njegova zbirka "Cveće zla" smatra se jednim od najznačajnijih lirskih dela XIX veka.

1876. Dvorska klika smenila turskog sultana Murata V pod izgovorom da je psihički poremećen, nekoliko meseci pošto je došao na vlast, i dovela na presto njegovog brata Abdula Hamida II.

1887. Osnovan Streljački savez Srbije, 36 godina po formiranju prve streljačke družine. Savez 1909. postao član Međunarodne streljačke unije, a strelci iz Srbije prvi put učestvovali na međunarodnim takmičenjima u Londonu i Hamburgu.

1888. U Londonu nađeno telo Meri En Poli Nikols, prve žrtve Džeka Trboseka.

1898. Rođen književnik Dušan Matić, jedan od najznačajnijih srpskih nadrealističkih pesnika, član Srpske akademije nauka i umetnosti.

1907. U Petrogradu potpisan englesko-ruski sporazum kojim su Velika Britanija i Rusija podelile interesne sfere u Persiji, Avganistanu i Tibetu.

1920. Prve radio-vesti emitovane na stanici 8MK u Detroitu, Mičigen, SAD.

1944. Sovjetske trupe i tenkovi ušli, u Drugom svetskom ratu, u glavni grad Rumunije, Bukurešt.

1957. Malezija stekla nezavisnost.

1962. Trinidad i Tobago postali nezavisna država u okviru Britanskog Komonvelta.

1962. Umro francuski slikar Žorž Brak, jedna od dominantnih ličnosti Pariske slikarske škole. Paralelno s Pikasom uveo likovni izraz "kubizam".

1969. U avionskoj nesreći poginuo američki bokser Roki Marćano, bivši svetski šampion u "teškoj" kategoriji. Titulu osvojio 1952. pobedom nad američkim bokserom Džoe Volkotom, a sa ringa se povukao nepobeđen 1956.

1973. Umro američki filmski režiser Džon Ford, autor više od 200 filmova i dobitnik četiri "Oskara" za filmove "Potkazivač", "Plodovi gneva", "Kako je bila zelena moja dolina", i "Miran čovek".

1977. Predsednik SFRJ Josip Broz Tito doputovao u prvu posetu Kini.

1980. Poljski radnički lideri potpisali, posle dvomesečnog strajka, sporazum s Vladom o pravu na štrajk i priznavanju sindikata "Solidarnost", a Poljska postala prva zemlja sovjetskog bloka u kojoj je dozvoljen rad jednog nezavisnosg sindikata.

1983. U Manili sahranjen vođa filipinske opozicije Beninjo Akino uz prisustvo više od milion ljudi. Ubijen 10 dana ranije na aerodromu u Manili prilikom povratka iz trogodišnjeg izbeglištva u SAD, čime je filipinski diktator Ferdinand Markos uklonio najozbiljnijeg protivkandidata na izborima 1984.

1986. Umro Urho Kekonen, najistaknutiji finski političar posle Drugog svetskog rata. Kao predsednik Finske i pobornik miroljubive politike i svestrane saradnje država značajno doprineo održavanju Konferencije o evropskoj bezbednosti i saradnji 1975. u Helsinkiju.

1986. Umro Henri Mur, jedan od najvećih engleskih vajara XX veka. Njegove skulpture nalaze se na mnogim javnim mestima. Bio inostrani član Srpske akademije nauka i umetnosti.

1991. Uzbekistan i Kirgistan proglasili nezavisnost od SSSR, čime se broj republika koje su izašle iz Sovjetskog Saveza popeo na 10.

1994. Trupe SSSR formalno okončale poluvekovno vojno prisustvo u Istočnoj Nemačkoj i na Baltiku, ceremonijom kojoj su prisustvovali predsednik Rusije Boris Jeljcin i kancelar Nemačke Helmut Kol.

2001. U požaru izazvanom eksplozijom u noćnom baru u tokijskom zabavnom kvartu Kabučiko poginule 44 osobe, a više desetina ih povređeno.

Objavljeno u Avgust
četvrtak, 30 avgust 2018 00:00

30. avgust - Dogodilo se na današnji dan

30. p.n.e. Umrla egipatska kraljica Kleopatra. Prema predanju, Kleopatra izvršila samoubistvo pustivši da je ugrize zmija-otrovnica. Njenom smrću ugašena dinastija Ptolomeja, a Egipat postao rimska provincija.

1483. Umro francuski kralj Luj XI, koji je tokom vladavine od 1461. uspeo da pobedi Ligu feudalaca i ojača centralnu kraljevski vlast. Nasledio ga sin Šarl VIII.

1645. Holanđani i američki Indijanci sklopili primirje u Nju Amsterdamu, današnjem Njujorku.

1748. Rođen Žak Luj David, najznačajniji predstavnik klasicizma u francuskom slikarstvu, dvorski slikar Napoleona Bonaparte. Izvršio veliki uticaj na likovnu umetnost.

1757. Ruska armija u Sedmogodišnjem ratu, pod komandom maršala Stepana Fjodoroviča Apraksina, porazila pruske trupe u bici kod Gros Jegersdorfa.

1797. Rođena engleska knjizevnica Meri Šeli, autorka romana "Frankeštajn", supruga pesnika Persia Bisa Šelija.

1871. Rođen britanski fizičar Ernest Raterford, dobitnik Nobelove nagrade za hemiju 1908. Otkrio alfa i beta-zrake u radijumu, a bombardujući azot alfa-česticama izveo prvu transmutaciju jednog elementa u drugi.

1881. Francuski inženjer Kleman Ader u Nemačkoj patentirao prvi stereofonski zvučni sistem.

1914. U bici kod Tanenberga u Prvom svetskom ratu nemačka Osma armija pod komandom generala Paula fon Hindenburga potukla Drugu rusku armiju generala Aleksandra Samsonova, koja je izgubila oko 30.000 ljudi. Samsonov izvršio samoubistvo.

1918. Prilikom posete fabrici "Miheljson" u atentatu ranjen Vladimir Iljič Lenjin. U lidera Sovjetske Rusije pucale pripadnice Socijal-revolucionarne partije Fanja Kaplan i njena sestra Dora.

1929. Umro dubrovački književnik Ivo Vojnović, autor drama "Dubrovačka trilogija i "Ekvinocij", koje su više decenija bile na repertoarima jugoslovenskih pozorišta.

1940. U Beču završeni razgovori predstavnika Nemačke, Italije, Rumunije i Mađarske, na kojima su Nemačka i Italija prisilile Rumuniju da ustupi Bugarskoj južnu Dobrudžu, a Mađarskoj deo Transilvanije.

1940. Umro engleski fizičar Džozef Džon Tomson, koji je 1897. otkrio elektron. Dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 1906.

1942. Ustaše u Sremskoj Mitrovici u Drugom svetskom ratu streljale Savu Šumanovića, jednog od najboljih srpskih slikara između dva rata. Njegove velike kompozicije "Doručak na travi" i "Pijana lađa" ubrajaju se u najznačajnija dela modernog srpskog slikarstva.

1944. Sovjetska armija u Drugom svetskom ratu zauzela naftna polja u Ploeštiju u Rumuniji, čime je nemačku vojsku lišila važnog izvora snabdevanja gorivom.

1945. Velika Britanija ponovo uspostavila vlast u Hongkongu, posle tri godine i sedam meseci japanske okupacije.

1957. Senator Strom Turmond iz Južne Karoline postavio novi rekord u ometanju Kongresa SAD govoreći više od 24 sata protiv predloga zakona o građanskim pravima.

1963. Između sedišta Vlada SSSR i SAD lideri dve zemlje Nikita Hruščov i Džon Kenedi uspostavili direktnu telefonsku vezu, "crveni telefon", posle kubanske krize, koja je zapretila opštim nuklearnim sukobom.

1973. Kenija zabranila lov na slonove i trgovinu slonovačom.

1974. U železničkoj nesreći kod Zagreba život izgubilo oko 150 osoba, što je bila najveća železnička nesreća u istoriji saobraćaja u SFRJ.

1981. U Teheranu u eksploziji bombe podmetnute u kancelariji premijera poginuli predsednik Irana Mohamad Ali Radžai i premijer Mohamad Džavad Bahonar.

1991. Sovjetska republika Azerbejdžan objavila nezavisnost od Moskve i počela formiranje sopstvene armije.

1992. Prekinuta petomesečna srpska opsada Goražda. U skladu s dogovorom u Londonu, komanda bosanskih Srba povukla oko 1.000 svojih vojnika, a s njima se povlačila i kolona civila izbeglica srpske naconalnosti. U napadu "zelenih beretki" na kolonu poginulo 22, povređeno oko 50 osoba.

1995. Avioni NATO počeli seriju napada na srpske položaje u Bosni u pokušaju da prisile rukovodstvo bosanskih Srba da prihvati mirovni plan za Bosnu i Hercegovinu. Napadi usledili dva dana pošto je u minobacačkom napadu na Sarajevo ubijeno 37 osoba, a obustavljeni 14. septembra, kada su Srbi potpisali sporazum o povlačenju teškog naoružanja na 20 kilometara od Sarajeva.

2001. Oko 438 izbeglica, mahom iz Avganistana, spaseno sa feribota koji je tonuo i prebačeno na norveški teretni brod. Australija nije dozvolila ulazak u tu zemlju.

2003. U Severnom moru potonula ruska atomska podmornica. Od 10 članova posade spasen jedan.

2003. Umro američki glumac Čarls Bronson.

Objavljeno u Avgust

1189 - Dubrovnik je sklopio ugovor sa bosanskim banom Kulinom kojim se Dubrovčanima daje sloboda trgovanja u Bosni bez ikakvih ograničenja i nameta. Ugovor je jedan od najstarijih sačuvanih dokumenata u regionu.

1521 - Turci su pod komandom sultana Sulejmana II Veličanstvenog osvojili Beograd i proglasili ga za sedište Smederevskog sandžaka. Beograd je postao pogranična tvrđava iz koje je turska vojska napadala Ugarsku i Austriju.

1526 - U bici kod Mohača, turska vojska pod komandom Sulejmana II Veličanstvenog pobedila je trupe mađarskog kralja Ludvika II, koji se prilikom povlačenja utopio u reci. Ugarska država se raspala na tri dela: jedan je potpao pod Turke, drugim je zavladao ugarski vladar Ivan Zapolja, a treći je došao pod vlast Habsburga, koji su nakon Zapoljine smrti 1540. preuzeli ugarski presto.

1619 - Rođen je francuski državnik Žan Batist Kolber, ministar finansija kralja Luja XIV od 1661, koji je merkantilističkom politikom učinio Francusku evropskom privrednom silom.

1632 - Rođen je engleski filozof Džon Lok, jedan od utemeljivača filozofije empirizma i liberalizma, čije je delo presudno uticalo na razvoj evropske filozofske i društveno-političke misli ("Ogled o ljudskom razumu", "Pismo o toleranciji", "Dve rasprave o vladi", "Vaspitanje").

1756 - Napadom na Saksoniju, pruski kralj Fridrih II je otpočeo Sedmogodišnji rat, prvi oružani sukob svih evropskih sila koji se potom preneo na ratišta u Aziji i Severnoj Americi. Završen je 10. februara 1763. mirom u Parizu.

1820 - U portugalskom gradu Porto, počela je građanska revolucija koja je prisilila kralja Žoaoa VI da 1821. donese liberalni ustav, kojim su ukinuti inkvizicija i privilegije feudalaca.

1825 - Portugalija je priznala nezavisnost Brazila pod carem Pedrom I.

1842 - Završen je prvi Opijumski rat izmedju Kine i Velike Britanije sporazumom o miru u Nankingu, prema kojem je Kina morala da otvori svoje luke za evropsku trgovinu pod eksteritorijalnom režimu, a Hong Kong da prepusti Britancima.

1871 - Rođen je francuski državnik Alber Lebren, predsednik Francuske od 1932. do 1940. Kao poslednji predsednik Treće republike, posle nacističke okupacije u Drugom svetskom ratu bio je prisiljen da vlast preda marionetskoj vladi maršala Anrija Filipa Petena.

1885 - Nemački inženjer Gotlib Dajmler patentirao je prvi motocikl.

1915 - Rođena je švedska glumica Ingrid Bergman, koja je svetsku slavu stekla filmovima snimljenim u SAD. Dobitnik je tri Oskara za filmove - "Plinsko svetlo", "Anastasija" i "Kazablanka".

1943 - U pobuni protiv nemačke okupacije Danska je u Drugom svetskom ratu potopila svoju flotu od 30 ratnih brodova i nekoliko podmornica.

1944 - Na zahtev izbegličke vlade Kraljevine Jugoslavije kralj Petar II Karađorđević posebnim ukazom oduzeo je komandu generalu Draži Mihajloviću i pozvao vojsku da se stavi pod komandu Josipa Broza Tita. Kraljeva odluka objavljena je preko radija 12. septembra.

1945 - Trupe SAD pod komandom generala Džordža Maršala počele su u Drugom svetskom ratu iskrcavanje na tlo poraženog Japana.

1949 - SSSR je u tajnosti izveo prvu eksploziju atomske bombe. Vest o tome objavile su 22. septembra SAD, Velika Britanija i Kanada.

1960 - Jordanski premijer Haza el Madžali poginuo je u eksploziji podmetnute bombe sa još 10 ljudi, za šta su optuženi teroristi iz Sirije.

1965 - Američki vasionski brod "Džemini V", sa astronautima Gordonom Kuperom i Čarlsom Konradom spustili su se u Atlantik nakon rekordnih osam dana provedenih u žemljinoj orbiti.

1975 - Umro je irski državnik Emon de Valera, učesnik irskog ustanka 1916, jedan od lidera Šin Fejna. Kao premijer (1937-48) rešio je sporazumno mnoga sporna ekonomska, politička i vojna pitanja. Predsednik Republike Irske bio je od 1959. do 1973.

1978 - Predsednik Centralnog komiteta kineske Komunističke partije Hua Kuo-Feng posetio je Rumuniju, Jugoslaviju i Iran. To je označilo prekid izolacije Kine iz međunarodnih aktivnosti, koja je počela odlukom o "kulturnoj revoluciji" u toj zemlji u avgustu 1966.

1991 - Sovjetski parlament je suspendovao Komunističku partiju i zamrzao njene bankovne račune, pod optužbom da je bila umešana u pokušaj državnog udara (19-22. avgusta).

1995 - Pod snažnim međunarodnim pritiskom, rukovodstva SR Jugoslavije i Republike Srpske dogovorila su se o formiranju jedinstvene delegacije koja će učestvovati u mirovnom procesu u Bosni, a predsednik Srbije Slobodan Milošević ovlašćen je da pregovara u ime cele delegacije.

1996 - Ruski avion "Tupoljev 154", koji je prevozio rudare na udaljeno arktičko ostrvo, udario je u jedan planinski vrh u Norveškoj. U toj najtežoj avionskoj nesreći na norveškom tlu poginuli su svi putnici i članovi posade (141).

1997 - Ubistvo 300 ljudi u jednom alžirskom selu jedno je od najgorih krvoprolića koje su izvršili islamisti u toj zemlji.

1998 - U nesreći kubanskog aviona pri poletanju sa aerodroma u Kitu (Ekvador) poginulo je 79 ljudi.

1999 - Stanovnici Istočnog Timora su, uprkos strahu od nasilja, izašli na istorijski referendum, na kojem se 99 odsto izjasnilo za odvajanje od Indonezije.

2001 - Vrhovni sud SAD osudio je trojicu direktora jedne elektronske firme iz okruga Marin (Kalifornija) za ilegalnu prodaju opreme Indiji, koju bi ona mogla upotrebiti za pravljenje nuklearnog oružja.

2003 - Od velikih vrućina koje su zahvatile Evropu umrlo je blizu 20.000 ljudi, od čega više od polovine u Francuskoj, 11.435 osoba.

Objavljeno u Avgust
utorak, 28 avgust 2018 00:00

28. avgust - Dogodilo se na današnji dan

- Danas je hrišćanski praznik Velika Gospojina, odnosno Uspenje Presvete Bogorodice. Marija je posle rođenja Isusa Hrista živela 48 godina, a prema hrišćanskim knjigama, na dan njene smrti sišao je s neba Hristos i pozvao je k sebi. Trećeg dana posle sahrane, aposotol Toma otvorio je njen grob, ali u njemu nije bilo tela, što je značilo da se "uspela na nebo". Među pravoslavnim Srbima, taj dan se praznuje kao krsno ime nekih rodova, zavetni dan nekih naselja, a negde se održavaju litije. Na Veliku Gospojinu se beru lekovite trave i odlazi na izvore koji imaju lekovito dejstvo.

430. Umro je biskup Aurelije Avgustin, Sveti Avgustin, jedan od najznamenitijih crkvenih učitelja. Napisao je oko 90 dela od kojih je najpoznatije "O Božijoj državi". Imao je niz sledbenika, a u katoličkoj crkvi postoji više redova i kongregacija nazvanih po biskupu Avgustinu.

1619. Ferdinand II postao je rimsko-nemački car. Njegova vladavina je obeležena borbom protiv protestantizma, što je podstaklo širenje Tridesetogodišnjeg rata.

1645. Umro je holandski pravnik, pisac i humanista Hugo Grocijus, osnivač škole prirodnog prava i nauke o međunarodnom pravu. Njegovo delo "O pravu plena" (De jure praedae), napisano 1604-05, a izdato 1868. smatra se početkom samostalnog razvoja nauke o međunarodnom pravu.

1749. Rođen je nemački pisac Johan Volfgang Gete, jedna od najznačajnijih i najuticajnijih ličnosti nemačke i svetske književnosti. Pored književnosti, gde se ogledao u gotovo svim rodovima, bavio se i filozofijom, prirodnim naukama, slikarstvom i državničkim poslovima u Vajmaru ("Faust", "Verter", "Vilhelm Majster", "Ifigenija na Tauridi" "Egmont").

1849. Austrijske trupe pod komandom Johana Jozefa Radeckog savladale su otpor Danijela Manina i zauzele Veneciju, koja je u martu 1848. proglasila nezavisnost. Austrijska vlast održala se do 1866. kada je područje Venecije pripojeno Kraljevini Italiji.

1850. U Vajmaru je prvi put izvedena opera Riharda Vagnera "Loengrin". Orkestrom je dirigovao Franc List.

1910. Na svečanoj sednici Narodne skupštine u Cetinju, kneževina Crna Gora je proglašena kraljevinom, a knez Nikola I Petrović kraljem.

1916. Nemačka je u Prvom svetskom ratu objavila rat Rumuniji, a Italija Nemačkoj.

1922. Radio stanica WEAF u Njujorku emitovala je, prvi put u svetu, reklamni oglas koji je trajao 10 minuta.

1944. Poslednji nemački vojnici u Marseju u Francuskoj predali su se u Drugom svetskom ratu Saveznicima, oslobođen je Tulon.

1960. Umro je pisac Sima Pandurović, jedan od najznačajnijih pesnika srpske moderne sa početka 20. veka ("Posmrtne počasti", "Dani i noći", "Tamne ispovesti")

1963. Borac za ljudska prava Martin Luter King održao je pred 200.000 učesnika protestnog "Marša slobode" na Vašington čuveni govor pod nazivom "I have a dream".

1973. U zemljotresu jugozapadno od Siudad Meksika poginulo je više od 500, a ranjeno oko 1.000 ljudi.

1975. Francuska je poslala vojsku i policiju na Korziku da uguše demonstracije na kojima je tražena autonomija. Francuzi su kupili Korziku od Đenove 1768. i od tada je deo francuske države izuzev perioda 1794-96, kada je ostrvo bilo pod britanskom okupacijom. Šezdesetih godina 20. veka ojačao je pokret za autonomijom.

1987. Umro je američki filmski režiser Džon Hjuston, jedan od najistaknutijih američkih sineasta 20. veka ("Malteški soko", "Blago Sijera Madre", "Afrička kraljica").

1990. Irak je proglasio okupirani Kuvajt 19. provincijom Iraka.

1991. Umro je bivši poglavar Srpske pravoslavne crkve patrijarh German. Kao Hranislav Đorić zamonašio se 1951. u manastiru Studenica, a za crkvenog poglavara je izabran 1958, posle smrti patrijarha Vikentija. Nakon što se razboleo na njegovo mesto je 2. decembra 1990. izabran patrijarh Pavle.

1994. Na referendumu u Republici Srpskoj 94 odsto bosanskih Srba izjasnilo se protiv prihvatanja mirovnog plana Kontakt grupe za Bosnu i Hercegovinu.

1995. Od eksplozije granate na sarajevskoj pijaci Markale poginulo je 37, a ranjeno 85 ljudi. Predstavnici UN u Sarajevu optužili su bosanske Srbe za masakr civila, a dva dana kasnije avioni NATO bombardovali su postrojenja Vojske Republike Srpske.

2001. Ministarstvo unutrašnjih poslova Srbije saopštilo je da je iz masovnih grobnica u Srbiji iskopano više od 340 leševa za koje se pretpostavlja da su žrtve rata na Kosovu 1999. godine.

Objavljeno u Avgust
ponedeljak, 27 avgust 2018 00:00

27. avgust - Dogodilo se na današnji dan

55. p.n.e. Rimski konzul Gaj Julije Cezar iskrcao se na tlo Engleske sa 10.000 vojnika Sedme i Desete rimske legije.

1576 Umro je venecijanski slikar Ticijan Večeli. Raskošan kolorit i veština upotrebe nove uljane tehnike učinili su ga jednim od najvećih majstora renesanse ("Venera Urbinska", "Bahanal", "Jupiter i Antiopa").

1664. Umro je španski slikar Fransisko de Surbaran (Francisco, Zurbaran), jedan od najznačajnijih umetnika španskog baroknog slikarstva.

1770. Rođen je nemački filozof Georg Vilhelm Fridrih Hegel, najznačajniji i najuticajniji predstavnik nemačke idealističke filozofije ("Fenomenologija duha", "Filozofija istorije", "Nauka logike", "Estetika", "Filozofija religije").

1789. Parlament Francuske usvojio je Deklaraciju o pravima čoveka i građanina.

1813. U bici kod Drezdena Napoleon Bonaparta je sa 130.000 vojnika porazio udružene austrijske, ruske i pruske snage od 200.000 ljudi.

1828. Urugvaj je zvanično postao nezavisna država na osnovu mirovnog ugovora sklopljenog u Rio de Žaneiru posle okončanja rata između Brazila i Argentine.

1884. Rođen je američki filmski producent poreklom poljski Jevrejin Šmuel Gelbfiš, poznat kao Semjuel Goldvin, jedan od pionira filmske industrije. Osnovao je 1923. filmsku kompaniju "Semjuel Goldvin Prodakšns", koja se 1924. udružila s još dve filmske kuće u kompaniju "Metro-Goldvin-Majer".

1890. Rođen je američki slikar i fotograf Emanuel Radinski, poznat kao Men Rej, koji je 1915. sa francuskim vajarom i slikarom Marselom Dišanom osnovao dadaizam.

1907. Kralj Srbije Petar I Karađorđević položio je kamen temeljac za zgradu parlamenta u Beogradu po projektu arhitekte Jovana Ilkića. Gradnja je trajala gotovo 30 godina, a prvo zasedanje skupštine Jugoslavije u njoj održano je 20. oktobra 1936.

1908. Rođen je američki državnik Lindon Bejnz Džonson, potpredsednik SAD od 1960, predsednik od 1963, nakon ubistva Džona Kenedija. Na izborima 1964. ponovo je izabran za predsednika, pošto je pobedio republikanca Barija Morisa Goldvotera.

1910. U Skoplju je rođena misionarka Majka Tereza, koja je u Kalkuti 1950. osnovala družbu "Sestre misionarke ljubavi". Oko 2000 redovnica raznih nacionalnosti posvetile su se siromašnim, bolesnim i umirućim ljudim (posebno gubavcima) u Indiji i na svim kontinetima. Dobitnik je Nobelove nagrade za mir 1979. Umrla je u septembru 1997. u 87. godini.

1916. Italija je u Prvom svetskom ratu objavila rat Nemačkoj a Rumunija Austro-Ugarskoj.

1921. Velika Britanija je postavila Fejsala, sina Šerifa Huseina, vođe arapskih pobunjenika protiv Turaka, za kralja Iraka.

1928. U Parizu je potpisan Brajan-Kelogov pakt kojim su se zemlje potpisnice odrekle rata kao sredstva nacionalne politike i rešavanja međudržavnih sukoba i obavezale da će sporna pitanja rešavati mirnim putem. Među 63 države potpisnice bila je i Kraljevina Jugoslavija.

1936. Postignut je sporazum o okončanju britanske okupacije Egipta, izuzev zone Sueckog kanala u kojoj su ostale trupe Velike Britanije.

1945. Američke trupe su na kraju Drugog svetskog rata počele iskrcavanje na tlo Japana.

1946. Francuska i Laos su zaključili sporazum kojim je Laos postao kraljevina pod francuskom dominacijom.

1975. U zatočeništvu je umro zbačeni car Etiopije Haile Selasije I, koji je 1928, posle smrti Menelika II, imenovan za regenta i kralja, a za cara krunisan 1930. Svrgnut je u vojnom udaru 1974. Postoje sumnje da je ubijen nekoliko dana pre nego što je zvanično objavljena njegova smrt.

1990. SAD su proterale 36 od 55 službenika ambasade Iraka u Vašingtonu.

1991. Moldavija je proglasila nezavisnost od SSSR.

1992. U Londonu je završena dvodnevna Međunarodna konferencija o bivšoj Jugoslaviji, na kojoj su predstavnici bosanskih Srba prihvatili da teško naoružanje stave pod kontrolu UN.

1995. Izrael i PLO su u Kairu potpisali sporazum o proširenju palestinske autonomije i na Zapadnu obalu. Autonomija je dotad bila predviđene samo za oblast Gaze.

1999. Umro je Helder Kamara, bivši brazilski katolički nadbiskup, poznati borac za ljudska prava. Dobitnik više međunarodnih nagrada za mir umro je u 90. godini.

2000. U Moskvi je u požaru izgoreo televizijski toranj Ostankino, jedan od simbola grada. Toranj, visok preko petsto metara, sagrađen je 1967. prema planovima arhitekte Nikolaja Nikitina.

2001. U izraelskom raketnom napadu na Zapadnu obalu ubijen je lider Narodnog fronta za oslobođenje Palestine Abu Ali Mustafa.

Objavljeno u Avgust
nedelja, 26 avgust 2018 00:00

26. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1346. U bici kod Kresija u Stogodišnjem ratu engleska vojska pod Edvardom III porazila znatno nadmoćnije francuske teške oklopnike kralja Filipa VI. Englezi u toj bici prvi put upotrebili samo pešadiju i ogromne lukove, nazvane "longbouz", koji su izbacivali strele na izuzetno veliku daljinu.

1541. Turski sultan Sulejman II osvojio Budim i anektirao Mađarsku, koja je potom do 1686. bila turska provincija Budimski pašaluk.

1676. Rođen engleski državnik Robert Volpol, prvi britanski premijer u modernom smislu. Politikom izbegavanja ratova i održavanja dobrih međudržavnih odnosa ojačao prekomorsku trgovinu i finansijski položaj Velike Britanije.

1740. Rođen francuski pronalazač Žozef Mišel Mongolfje, koji je s bratom Žakom Etjenom 1783. konstruisao prvi vazdušni balon napunjen zagrejanim vazduhom.

1743. Rođen francuski hemičar Antoan Lavoazje, osnivač moderne hemije. Formulisao zakon o neuništivosti materije i otkrio proces oksidacije. Osumnjičen kao monarhista, pogubljen gijotinom u maju 1794, tokom Francuske revolucije.

1839. Osnovana Prva beogradska gimnazija kroz koju su prošle mnoge istaknute ličnosti srpske istorije, nauke, umetnosti i kulture, među kojima Petar Karađorđević, Živojin Mišić, Stepa Stepanović, Jovan Cvijić, Mihajlo Petrović Alas, Jovan Skerlić.

1883. Počela erupcija vulkana Krakatau na istoimenom indonežanskom ostrvu između Jave i Sumatre, u kojoj je tokom dva dana dve trećine ostrva odletelo u vazduh, a u ogromnim talasima na zapadnoj Javi poginulo 36.000 ljudi.

1896. Jermenski revolucionari napali Otomansku banku u Carigradu, što je dovelo do trodnevnih sukoba s vlastima, a u kojima je poginulo 6.000 Jermena. U suzbijanju jermenskih težnji za oslobođenje od 1895. do 1896. turske vlasti ubile oko 100.000 Jermena.

1899. Rođen srpski pesnik Radojko Jovanović, poznat kao Rade Drainac, boem i buntovnik.

1906. Rođen američki virusolog, poreklom poljski Jevrejin, Albert Brus Sejbin, pronalažač vakcine protiv poliomielitisa.

1910. Umro američki filozof i psiholog Viljem Džejms, tvorac personalističke verzije pragmatizma i jedan od utemeljivača naučne psihologije u SAD.

1914. Počela bitka kod Tananeberga u Prvom svetskom ratu, u kojoj su Nemci tokom četiri dana gotovo uništili Drugu rusku armiju. Poginulo više od 30.000 ruskih vojnika.

1920. Ratifikovan 19. amandman Ustava SAD, kojim su žene dobile pravo glasa.

1939. Jugoslovenski premijer Dragiša Cvetković i vođa Hrvatske seljačke stranke Vlatko Maček potpisali sporazum kojim je ustanovljena Banovina Hrvatska, a lider HSS postao potpredsednik jugoslovenske vlade.

1944. Bugarska, koja je u Drugom svetskom ratu bila na strani sila Osovine, saopštila da istupa iz rata i zatražila primirje od saveznika.

1945. U Beogradu održano treće zasedanje Antifašističkog veća nacionalnog oslobođenja Jugoslavije na kojem je Veću promenjen naziv u Privremena narodna skupština. Doneta rezolucija o teritorijalnim pravima Jugoslavije na krajeve koji su posle Prvog svetskog rata priključeni Italiji.

1972. Otvorene su 20. Olimpijske igre u Minhenu. Pripadnici terorističke palestinske organizacije "Crni septembar" izvršili napad na Olimpijsko selo i ubili 11 izraelskih sportista.

1974. Umro američki pilot Čarls Lindberg, koji je 1927. prvi sam avionom preleteo Atlantski okean.

1990. U eksploziji u jami "Dobrnja-jug" u rudniku “Kreka” u Tuzli, , poginulo je 180 rudara, u dotad najvećoj katastrofi u jugoslovenskom rudarstvu.

1991. U Vukovaru počele borbe hrvatskih snaga i Jugoslovenske narodne armije. Posle tromesečnih borbi, jedinice JNA 18. novembra ušle u potpuno razrušen grad.

1993. Predsednik Rusije Boris Nikolajevič Jeljcin osudio invaziju armija Varšavskog pakta na Čehoslovačku 1968. i potpisao sporazum o prijateljstvu s Češkom.

1996. Južnokorejski sud osudio bivšeg predsednika Južne Koreje Čun Du Hvana na smrt pod optužbom da je 1979. izveo vojni udar kojim je prigrabio vlast, a njegovog naslednika Ro Te Vua na 22,5 godine zatvora zbog podrške pučistima.

1997. Frederik Vilem de Klerk, poslednji belac na čelu  Južne Afrike, dao ostavku na funkciju šefa opozicione Nacionalne partije i povukao se iz političkog života.

1999. Više od 60.000 Brazilaca, okupljenih na antivladinom mitingu ispred zgrade Kongresa, zatražilo ostavku predsednika Fernanda Henrika Kardoza i kraj njegovog režima.

2000. Novi Parlament Somalije u egzilu, posle devetogodišnje anarhije u toj zemlji, izabrao političkog veterana Abdikasima Salada Hasana za predsednika.

Objavljeno u Avgust
subota, 25 avgust 2018 00:00

25. avgust - Dogodilo se na današnji dan

325. U Nikeji završen Prvi vaseljenski crkveni sabor, koji je sazvao rimski car Konstantin Veliki. Sabor osudio različite jeresi, posebno aleksandrijskog sveštenika Arija, uspostavio doktrinu o "svetom trojstvu" i reformisao Julijanski kalendar.

1270. Umro francuski kralj Luj IX, koji je tokom vladavine od 1226. ojačao dotad slabu kraljevsku vlast i predvodio Šesti i Sedmi krstaški rat.

1530. Rođen ruski car Ivan IV Vasiljevič, Ivan Grozni. Nadimak Grozni dobio načina na koji je suzbijao samovolju boljara. Osnovao grad Arhangelsk i pripojio Sibir Rusiji, a za njegove vladavine počela da radi prva štamparija u Rusiji.

1718. Francuski iseljenici u Severnoj Americi u Lujzijani osnovali grad Nju Orleans, koji je dobio ime po francuskom vojvodi od Orleana.

1744. Rođen nemački pisac, filozof i protestantski teolog Johan Gotfrid von Herder. Svojim delom uticao na nemački romantizam, posebno na mladog Getea. U zbirku "Glasovi naroda u pesmama" uvrstio četiri srpske narodne pesme, uključujući "Hasanaginicu" u Geteovom prevodu.
1819. Rođen američki detektiv škotskog porekla Alen Pinkerton, koji je 1850. osnovao Nacionalnu detektivsku organizaciju "Pinkerton".

1822. Umro engleski astronom nemačkog porekla Vilijam Heršel. 1781. otkrio planetu Uran.

1825. Urugvaj objavio nezavisnost od Španije.

1839. U Užicu osnovana gimnazija. Tu gimnaziju pohađali su neki od prvaka socijalističkog pokreta u Srbiji krajem XIX i početkom XX veka, kao što su Radovan Dragović, Dimitrije Tucović i Dušan Popović, ali i druge istaknute ličnosti kao što su Ljubomir Davidović i Milan Predić.

1842. U Kragujevcu ustavobranitelji predvođeni Tomom Vučićem Perišićem podigli bunu seljaka nezadovoljnih povećanjem poreza i oborili sa vlasti kneza Mihaila Obrenovića. Vučić potom u Beogradu za kneza proglasio Aleksandra Karađorđevića. Mihailo Obrenović ponovo bio knez Srbije od 1860. do 1868, kada je ubijen u Košutnjaku.

1867. Umro engleski fizičar i hemičar Majkl Faradej, koji je 1831. ustanovio zakon elektromagnetske indukcije, a 1883. dva osnovna zakona elektrolize.

1875. Kapetan Metju Veb prvi preplivao kanal Lamanš.

1900. Umro nemački filozof poljskog porekla Fridrih Niče. Otac nihilizma, filozofije života bez svrhe i značaja, umro mentalno bolestan i paralizovan od sifilisa. Njegovo delo značajno uticalo na filozofiju XIX i XX veka.

1921. SAD s poraženom Nemačkom potpisale mirovni ugovor, čime je formalno okončano ratno stanje dve države u Prvom svetskom rata.

1930. Rođen škotski filmski glumac Šon Koneri koji se proslavio filmovima o tajnom agentu Džejmsu Bondu.

1940. Britansko ratno vazduhoplovstvo u Drugom svetskom ratu bacilo prve bombe na Berlin. Do završetka rata 1945. na Berlin palo oko 80.000 tona savezničkih bombi.

1944. Savezničke snage oslobodile Pariz u Drugom svetskom ratu.

1961. Predsednik Brazila Žanio Kuadruš posle sedam meseci na tom položaju neočekivano podneo ostavku, navodeći kao razlog "okultne snage".

1964. Kenet Kaunda postao prvi predsednik Zambije.

1965. Snežna lavina sa glečera u švajcarskim Alpima zatrpala 108 osoba.

1972. Kina prvi put upotrebila veto u Savetu bezbednosti Ujedinjenih nacija i usprotivila se prijemu Bangladeša u UN.

1989. Posle 12 godina i šest milijardi pređenih kilometara američki vasionski brod bez ljudske posade "Vojadžer 2" dospeo do planete Neptun i njenog satelita Triton i poslao na Zemlju snimke tih nebeskih tela.

1999. Na osnovu tajne optužnice Haškog tribunala za zločine protiv čovečnosti u Beču uhapšen načelnik Generalštaba Vojske Republike Srpske, general-pukovnik Momir Talić. Uhapšen u sali u kojoj je u toku bio seminar o vojnoj doktrini.

2000. U Beogradu otet Ivan Stambolić, bivši predsednik Predsedništva Srbije, blizak prijatelj predsednika Srbije i Jugoslavije Slobodana Miloševića krajem osamdesetih, kada je Milošević počinjao svoju političku karijeru, a potom jedan od njegovih najvećih kritičara. Telo ubijenog Stambolića nađeno 28. marta 2003. na Fruškoj gori.

2001. Mete Marit Tjesem Hojbi, samohrana majka i bivša kelnerica, udala se u Oslu za norveškog prestolonaslednika, princa Hakona.

2003. U Ruandi održani prvi višestranački predsednički izbori od sticanja nezavisnosti 1962. i skoro 10 godina od genocida u toj zemlji u kojem je život izgubilo više stotina hiljada ljudi. Na tim izborima pobedio dotadašnji predsednik Ruande Pol Kagame.

Objavljeno u Avgust

79 - U erupciji vulkana Vezuv nestali su rimski gradovi Pompeja, Herkulanum i Stabija, a hiljade ljudi je poginulo. Pompeja je dobro očuvana ispod vulkanskog pepela i lave, pa je ostala kao svedočanstvo o životu i kulturi Rimljana tog vremena.

410 - Vizigotski kralj Alarik ušao je u Rim i nakon tri dana pljačke nastavio ka južnoj Italiji sa namerom da pređe u Afriku, ali je na tom putu umro.

1572 - U noći praznika Svetog Vartolomeja u Parizu je otpočeo pokolj hugenota (francuski protestanti), u kojem je do septembra pobijeno oko 70.000 ljudi širom Francuske. Smatra se da je nalog za pokolje u "Vartolomejskoj noći" dala Katarina Mediči, majka francuskog kralja Šarla IX u dogovoru s papom Grgurom XIII.

1814 - Britanci su u drugom anglo-američkom ratu zauzeli Vašington i spalili i razorili grad.

1872 - Rođen je engleski pisac i karikaturista Maks Birbum, majstor satire i ironije ("Zulejka Dobson", "Božićni venac", "Srećni licemer").

1893 - Požar u južnom delu Čikaga ostavio je bez domova 5.000 ljudi.

1899 - Rođen je argentinski pisac Horhe Luis Borhes, jedan od najvećih pisaca 20. veka, koji je presudno obeležio hispanoameričku literaturu i snažno uticao na mnoge pisce u celom svetu ("Univerzalna istorija beščašća", "Maštarije", "Devet eseja o Danteu").

1914 - Završena je Cerska bitka u kojoj je srpska vojska pod komandom Stepe Stepanovića potukla vojsku Austrougarske i odnela prvu savezničku pobedu u Prvom svetskom ratu. Stepa Stepanović je dobio čin vojvode.

1922 - Arapske zemlje su na sastanku u Nablusu odbacile odluku Društva naroda da Velikoj Britaniji poveri mandat za Palestinu.

1929 - Rođen je vođa Palestinske oslobodilačke organizacije (PLO) Jaser Arafat, koji se posle dugogodišnje terorističke aktivnosti opredelio za rešavanje palestinsko-izraelskog sukoba pregovorima. Zajedno s Abu DŽihadom osnovao je 1964. Fatah, koji je postao najjača frakcija u okviru PLO. Pet godina kasnije izabran je za predsednika Izvršnog komiteta PLO.

1936 - U staljinističkim čistkama streljan je ruski revolucionar Lav Borisovič Rozenfeld (Kamenjev), pošto je prethodno na montiranom procesu proglašen "neprijateljem naroda". Bio je jedan od glavnih lidera Sovjetske Rusije posle Oktobarske revolucije 1917. Posthumno je rehabilitovan.

1954 - Predsednik Brazila Žetulio Vargas izvršio je samoubistvo tokom teške političke krize u zemlji, do koje je došlo zbog pokušaja ubistva istaknutog opozicionara Karlosa Laserde.

1954 - Predsedik SAD Dvajt Ajzenhauer potpisao je akt o stavljanju van zakona američke Komunističke partije.

1968 - Francuska je izvela prvu probu hidrogenske bombe u južnom Pacifiku i postala peta nuklearna sila u svetu.

1975 - Smrtna presuda šefu grčke vojne hunte Georgiosu Papadopulosu i još dvojici vođa vojnog udara 1967. zamenjena je doživotnom robijom.

1976 - Dvojica sovjetskih kosmonauta su se spustila na Zemlju posle 48 dana provedenih u njenoj orbiti, tokom kojih su u specijalnoj kosmičkoj laboratoriji izveli niz opita.

1989 - Premijer Poljske postao je Tadeuš Mazovjecki, prvi nekomunistički premijer u zemljama sovjetskog bloka od 1940.

1991 - Parlament Ukrajine proglasio je nezavisnost od SSSR.

1991 - Predsednik SSSR Mihail Sergejevič Gorbačov dao je ostavku na mesto šefa Komunističke partije i zatražio da Centralni komitet donese odluku o raspuštanju partije osnovane pre 93 godine, koja je u tom trenutku imala 16 miliona članova.

1994 - Izrael i Palestinska oslobodilačka organizacija postigli su sporazum da Palestinci na okupiranoj Zapadnoj obali dobiju autonomiju u oblastima obrazovanja, zdravstva, poreske politike, socijalne zaštite i turizma.

1998 - Hiljade angolskih vojnika ušlo je u Kongo da pomogne trupama predsednika Lorana Kabile u borbi protiv pobunjenika predvođenih pripadnicima plemena Tutsi.

2003 - Umro je Vilfred Teziger, čovek koji je prešao pustinje Arabije na kamili i ucrtao na mape kretanja Maršanskih Arapa u Iraku.

2004 - U svojoj bazi, Gvantanamo Bej na Kubi, SAD su formirale svoj prvi sud za ratne zločine od Drugog svetskog rata i formalno optužile Salima Ahmeda Hamdana, Jermenca, koji je navodno bio vozač Osame bin Ladena, za saučesništvo u ubistvima i terorističkim akcijama.

Objavljeno u Avgust
četvrtak, 23 avgust 2018 00:00

23. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1305. U Londonu obešen Vilijam Volas, vođa Škota u borbi protiv Engleza.

1514. Turski sultan Selim I u bici kod Čaldirana pobedio persijskog šaha Ismaila, potom osvojio Siriju.

1754. Rođen Luj XVI, francuski kralj od 1774. Po izbijanju Francuske revolucije 1789. doveden s porodicom iz Versaja u Pariz. U septembru 1792. Žirondinski konvent svrgnuo ga sa prestola, u decembru iste godine osuđen na smrt pod optužbom za izdaju. U januaru 1793. pogubljen na gijotini.

1775. Kralj Engleske Džordž II proglasio američke koloniste, koji su u aprilu počeli borbe za nezavisnost američkih država, za pobunjenike i unajmio 20.000 nemačkih plaćenika da se obračunaju s njima. Američki rat za nezavisnost završen pobedom kolonija 1783.

1821. Meksiko proglasio nezavisnost od Španije.

1839. Na početku Opijumskog rata s Kinom Velika Britanija zauzela Hongkong.

1863. Umro ruski glumac Mihail Semjonovič Ščepkin, najznačajniji umetnik tadašnjeg ruskog i svetskog pozorišta, koji je bio uzor generacijama glumaca.

1864. Rođen grčki državnik Elefterios Venizelos. Kao premijer reformisao radničko i agrarno zakonodavstvo i reorganizovao kopnenu armiju i ratnu mornaricu. Sklopio Balkanski savez i ušao u Prvi balkanski rat protiv Turske 1912.

1912. Rođen američki filmski glumac, režiser i baletski igrač Džin Keli, jedna od najznačajnijih ličnosti u istoriji mjuzikla. Uspešno spajao klasični balet s modernom igrom.

1914. Japan objavio rat Nemačkoj u Prvom svetskom ratu.

1926. Umro američki glumac italijanskog porekla Rudolf Valentino, najpopularnija filmska zvezda početkom XX veka. Njegova iznenadna smrt u 31. godini izazvala masovnu histeriju, posebno ženske publike. Proslavio u nemim filmovima ulogama zavodnika, stekavši milione obožavateljki.

1939. Ministri inostranih poslova Nemačke i SSSR Joahim fon Ribentrop i Vjačeslav Mihajlovič Molotov u Moskvi potpisali sporazum o nenapadanju, kojim je Hitleru otvoren put da napadne Poljsku.

1942. Počela bitka za Staljingrad, najveća bitka u Drugom svetskom ratu. Završena 2. februara 1943. katastrofalnim porazom Nemaca i njihovih saveznika, koji je označio prekretnicu na evropskom ratištu.

1944. Savezničke trupe u Drugom svetskom ratu oslobodile francuski grad Marsej.

1944. Rumunija, u Drugom svetskom ratu, prekinula savezništvo s Hitlerovom Nemačkom i pridružila se saveznicima. Kralj Mihail I objavio rat Nemačkoj i naredio hapšenje pronacističkog lidera Jona Antoneskua.

1945. Privremena Skupština Demokratske Federativne Jugoslavije donela Zakon o agrarnoj reformi i kolonizaciji, kojim su deo zemlje i poljoprivredne imovine oduzeti seljacima, crkvama i manastirima i tzv. nezemljoradnicima.

1962. Američki telekomunikacioni satelit "Telstar" emitovao prvi televizijski prenos između SAD i Evrope.

1973. Pljačkaš banke u Stokholmu uzeo četiri osobe za taoce. Tokom šest dana između pljačkaša i zarobljenika razvio se poseban odsno koje je kasnije opisan i analiziran kao "Stokholmski sindrom".

1979. Prvak baleta "Boljšoj" Aleksandar Godunov dobio politički azil u SAD.

1989. Umro srpski vajar Nebojša Mitrić koji je na reljefima ovekovečio mnoge glumce i znamenite ličnosti. Njegovo poslednje delo je krst na hramu Svetog Save na Vračarskom platou u Beogradu.

1990. Sovjetska republika Jermenija objavila nezavisnost, a Estonija počela pregovore o odvajanju od SSSR.

1992. Oko 200 mladih neonacista u prisustvu stotina oduševljenih pristalica napalo hostel za izbeglice u nemačkom gradu Rostok i sukobilo se s policijom.

1996. Ministri inostranih poslova Jugoslavije i Hrvatske Milan Milutinović i Mate Granić u Beogradu potpisali sporazum o normalizaciji odnosa. Sporazumu prethodio susret predsednika Srbije i Hrvatske Slobodana Miloševića i Franje Tuđmana, 7. avgusta u Atini.

1996. U Beogradu otvorena kancelarija za vezu haškog Međunarodnog suda za ratne zločine počinjene na prostoru SFRJ. Kancelarija otvorena na osnovu sporazuma koji su vlasti SRJ i predstavnici Ujedinjenih nacija, posle višemesečnih pregovora, potpisale u Njujorku.

1999. Ruski kosmonaut Sergej Avdejev postavio, boraveći u svemirskoj stanici "Mir" 712 dana, rekord u neprekidnom boravku u svemiru.

1999. Umro marokanski kralj Hasan II.

2000. Avion "erbas A320" kompanije "Golf er" sa 135 putnika i osam članova posade srušio se u vode Zaliva, na pet kilometara severno od obale Bahreina. Uzrok pada bio požar u jednom od motora. Nije bilo preživelih.

2001. Japanski sud doneo odluku da centralna vlada mora da plati odštetu od 375.000 dolara petnaestorici Korejanaca koji su po završetku Drugog svetskog rata preživeli eksploziju na japanskom brodu.

2003. Policija Federacije Bosne i Hercegovine u Sarajevu uhapsila Mustafu Hota i Enesa Sakraka, osumnjičene za ratne zločine nad Hrvatima u selu Grabovica u BiH 1993.

Objavljeno u Avgust

1485. U bici s trupama Henrija VII kod Bosvorta poginuo engleski kralj iz dinastije Jork Ričard III. Time okončan "Rat dve ruže", a Henri VII postao prvi kralj dinastije Tjudor.

1567. Španski vojvoda od Albe Fernando Alvares de Toledo počeo, kao vojni namesnik Holandije, vladavinu poznatu kao "Albin teror", čime je rasplamsao oslobodilački rat, okončan oslobađanjem od Španije i osnivanjem Holandije.

1642. U Engleskoj počeo građanski rat pristalica krune i Parlamenta posle izjave kralja Čarlsa I Stjuarta da su članovi Parlamenta izdajnici. Rat okončan 1645. porazom kralja, koji je na osnovu presude revolucionarnog suda pogubljen 1649.

1854. Rođen Milan Obrenović, srpski knez i kralj. Za vreme njegove vladavine Srbija stekla međunarodno priznanje, na Berlinskom kongresu 1878. U spoljnoj politici oslanjao se na Austro-Ugarsku s kojom je sklopio Tajnu konvenciju 1881. Zapamćen kao autokrata, a za njegovu ličnost vezani brojni skandali po evropskim prestonicama koje je posećivao.

1859. Zbog ratnih neuspeha, finansijskog sloma i policijskog nasilja u svim krajevima Habsburške monarhije car Franc Jozef smenio ministra unutrašnjih poslova Aleksandra Baha, poznatog po sprovođenju apsolutističke i centralističke politike, "Bahovog apsolutizma".

1862. Rođen francuski kompozitor Klod Debisi, tvorac muzičkog impresionizma i jedan od utemeljivača moderne muzike.

1864. Potpisana Ženevska konvencija o zaštiti ranjenika za vreme trajanja ratnih dejstava, koja je bila uvod u osnivanje Međunarodnog crvenog krsta.

1883. U Parizu umro ruski pisac Ivan Sergejevič Turgenjev, jedan od prvih ruskih pisaca čija su dela prodrla na Zapad. Za života uživao mnogo veći ugled u francuskim, nego u ruskim književnim krugovima.

1904. Rođen kineski državnik Deng Sisijan, poznat kao Deng Sjaoping, pokretač privrednih reformi i ekonomskog uspona Kine krajem XX veka. Na čelu Kine bio od 1978, povukao se 1990, zadržavši presudan uticaj na kinesku politiku do smrti, u januaru 1997.

1910. Japan anektirao Koreju posle pet godina protektorata nad tom zemljom.

1914. Austro-Ugarska u Prvom svetskom ratu objavila rat Belgiji.

1941. Nemačke trupe u Drugom svetskom ratu počele opsadu Lenjingrada. Bitka za grad okončana u februaru 1944. pobedom Crvene armije. Tokom opsade poginulo ili umrlo od gladi 620.000 stanovnika Lenjingrada.

1942. Umro ruski baletski igrač, koreograf i pedagog Mihail Mihajlovič Fokin, koji je novim izrazom značajno uticao na reformu klasičnog baleta u XX veku.

1958. Umro francuski pisac Rože Marten di Gar, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1937.

1971. Predsednika Bolivije, generala Huana Hosea Toresa Gonsalesa, u vojnom udaru oborio pukovnik Ugo Banser Suares.

1978. Umro predsednik Kenije Džomo Kenijata, jedan od najistaknutijih afričkih boraca protiv kolonijalizma, predsednik Kenijskog afričkog saveza koji je 1963. izborio nezavisnost zemlje od Velike Britanije, zatim premijer, a od 1964. šef države.

1991. Predsednik Sovjetskog Saveza Mihail Gorbačov ukinuo vanredno stanje i smenio članove pučističkog komiteta. Ministar unutrašnjih poslova Boris Pugo izvršio samoubistvo. Predsednik Rusije Boris Jeljcin dobio dopunska punomoćja od Vrhovnog Sovjeta Ruske Federacije.

1991. Pošto je 25. juna Hrvatska proglasila nezavisnost od jugoslovenske federacije, predsednik Hrvatske Franjo Tuđman uputio pismeni zahtev Predsedništvu SFRJ da se JNA povuče u kasarne najkasnije do 31. avgusta.

1995. Parlament Etiopije izabrao Negasa Gidadu za šefa države pod novim imenom Savezna Demokratska Republika Etiopija.

1996. Konferencija 61 države u Ženevi o razoružanju okončana neuspešno pošto je Indija blokirala sporazum o sveobuhvatnoj zabrani nuklearnih proba.

2001. Umro britanski astronom i matematičar Fred Hojl, jedan od najvećih naučnika XX veka. S Tomasom Goldom i Hermanom Bandijem postavio teoriju o konstantnoj gustoći svemira. Pored naučnih dela namenjenih popularizaciji astronomije pisao i romane naučne fantastike.

Objavljeno u Avgust
utorak, 21 avgust 2018 00:00

21. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1690 - Austrijski car Leopold I doneo je ukaz, poznat kao "Privilegij" kojim su Srbi na teritoriji Austrije dobili odredjene povlastice. "Privilegij" je garantovao slobodu vere, upotrebu Julijanskog kalendara i pravo izbora arhiepiskopa i drugih sveštenika.

1780 - Rođen je slovenački slavista Jernej Bartol Kopitar. Za srpsku kulturu značajan je kao pomagač i zaštitnik Vuka Stefanovića Karadžića kojeg je podstakao da skuplja narodne umotvorine i da napiše gramatiku i rečnik srpskog jezika.

1897 - Engleski lekar Ronald Ros otkrio je vrstu komaraca koji prenose malariju što je bilo presudno za suzbijanje bolesti koja je uzrokovala smrt miliona ljudi. Ros je jedan od prvih dobitnika Nobelove nagrade za medicinu (1902).

1911 - Italijanski konobar Vićenco Peruđa ukrao je iz pariskog muzeja "Luvr" sliku "Mona Liza" Leonarda da Vinčija. Slika je pronađena i vraćena u muzej 1913. godine.

1941 - Umro je Rabindranat Tagore, indijski pisac i filozof, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1913. ("Gradinar", "Gitandžali").

1944 - U Dambarton Ouksu kod Vašingtona počela je konferencija predstavnika SSSR, SAD, Velike Britanije i Kine o osnivanju četiri glavna organa UN - Saveta bezbednosti, Generalne skupštine, Međunarodnog suda pravde i stalnih sekretarijata.

1958 - Umro je srpski kompozitor i dirigent Stevan Hristić, jedan od osnivača Muzičke akademije u Beogradu, šef Beogradske filharmonije, dirigent u Narodnom pozorištu, direktor Opere, član Srpske akademije nauka i umetnosti i prvi predsednik Savez kompozitora Jugoslavije (balet "Ohridska legenda", opera "Suton", scenska muzika).

1959 - Bagdadski pakt, vojno-politički savez izmedju Turske, Velike Britanije, Irana i Pakistana, pod vodstvom SAD, koji je stupio na snagu 1955, promenio je naziv u CENTO pakt nakon što se Irak povukao iz saveza.

1960 - Džomo Kenijata, nacionalni lider Kenije, pušten je iz zatvora nakon devet godina robije na koju su ga osudile britanske vlasti pod optužbom da je vođa nacionalističke organizacije Mau Mau. Po povratku u Najrobi postao je predsednik Kenijske afričke nacionalne unije, a nakon proglašenja nezavisne Republike Kenije (12. decembra 1964) postao je predsednik i premijer.

1964 - Umro je italijanski političar Palmiro Toljati, jedan od osnivača Komunističke partije Italije 1921. i njen generalni sekretar od 1927. do 1964. godine. Koncepcijom "italijanskog puta u socijalizam" radikalno je raskinuo sa staljinističkom verzijom socijalizma.

1968 - Trupe članica Varšavskog pakta, izuzev Rumunije, okupirale su Čehoslovačku. Oko 200.000 vojnika zauzelo je sve značajne punktove u zemlji. Time je ugušeno "Praško proleće", pokušaj Komunističke partije ČSR sa Aleksandrom Dubčekom na čelu da reformiše sistem. Ovom okupacijom ustoličen je princip "ograničenog suvereniteta" istočnoevropskih komunističkih zemalja.

1975 - SAD su ukinule 12-godišnju zabranu izvoza na Kubu, ali je embargo na direktnu trgovinu Kube i SAD ostao na snazi.

1983 - Vođa filipinske opozicije Benjino Akino ubijen je po izlasku iz aviona na aerodromu u Manili prilikom povratka iz trogodišnjeg izbeglištva u SAD. Ubistvo je organizovao filipinski diktator Ferdinand Markos uklonivši tako najozbiljnijeg protivkandidata na izborima 1984. godine.

1990 - Na centralnom gradskom trgu u Pragu 100.000 ljudi prvi put je slobodno obeležilo godišnjicu invazije Varšavskog pakta na Čehoslovačku (1968).

1991 - Masa demonstranata sukobila se u Moskvi sa specijalnim jedinicama koje su napale zgradu ruskog parlamenta. Demonstranti su razbijali prozore na zgradi KGB, Ljubjanki i srušili spomenik Feliksu Đeržinskom. Nakon 60 sati provedenih u kućnom pritvoru na Krimu, sovjetski predsednik Mihail Gorbačov vratio se u Moskvu i preuzeo kontrolu nad državom nakon neuspelog državnog udara pristalica tvrde struje sovjetskih komunista.

1991 - Latvija je proglasila nezavisnost od Sovjetskog Saveza.

1991 - Hrvatske vlasti počele su blokadu kasarni JNA u Hrvatskoj i uskratile im snabdevanje strujom, hranom i vodom. U narednim danima eskalirali su sukobi između JNA i hrvatske vojske u mnogim delovima Hrvatske.

1993 - Mirovne snage UN ušle su, prvi put nakon dva meseca, u muslimanski deo Mostara (BiH), gde su zatekle 55.000 ljudi na ivici gladi. Borbe između hrvatskih i muslimanskih snaga u Mostaru počele su u maju 1993. godine.

1999 - Načelnik Generalštaba Vojske Jugoslavije general armije Dragoljub Ojdanić izjavio je da su u agresiji NATO-a na SR Jugoslaviju živote izgubila 524 pripadnika VJ, a da se 37 vode kao nestali.

2000 - Slovenački plivač Martin Strel, koji je pod motom "Za mir, prijateljstvo i čiste vode" plivao Dunavom od izvorišta u Nemačkoj do ušća u Crno more, oborio je rekord i ušao u Ginisovu knjigu sa više od 2.900 preplivanih kilometara. Strel je u taj pohod krenuo 25. juna.

2000 - Predsednik Demokratske Republike Kongo, Loran Kabila proglasio je privremenu skupštinu, prvo zakonodavno telo od kad je on preuzeo vlast, u maju 1997. godine.

2001 - Arhiva Nacionalne bezbednosti, istraživačke organizacije sa sedištem u SAD, objavila je dokument koji pokazuje da su zvaničnici SAD znali za umešanost vlade Ruande u genocid 1994. godine, kada su Huti ubili oko 800.000 Tutsija. Mnoge zapadne zemlje su tada odbile da intervenišu.

2002 - Nekada najtraženiji palestinski terorista na svetu, Abu Nidal, izvršio je samoubistvo u Iraku, gde je u poslednje vreme ilegalno boravio.

2003 - Specijalno tružilaštvo u Beogradu podiglo je optužnicu protiv 44 lica koja su direktno ili indirektno povezana sa ubistvom srpskog premijera Zorana Đinđića.

2005 - Bivši poljski predsednik general Vojčeh Jeruzelski izvinio se, prvi put posle gotovo četiri decenije, što je naredio poljskim vojnicima da učestvuju u intervenciji Varšavskog pakta u Čehoslovačkoj 1968. godine.

2012 - Umro je premijer Etiopije Meles Zenavi koji je na vlasti u toj zemlji bio 21 godinu, najpre kao presednik a potom kao premijer, nakon što je promenjen ustav kojim je ta zemlja postala parlamentarna država.

2013 - Američki vojnik Bredli Mening (Bradley Manning) osuđen je na 35 godina zatvora pred vojnim sudom SAD, zbog odavanja vojnih i diplomatskih tajni sajtu Vikiliks.

2015 - Slovenačka grupa Lajbah (Laibach) završila je posetu Severnoj Koreji održavši dva koncerta koji su bili prvi koncerti nekog zapadnjačkog benda u toj zatvorenoj komunističkoj državi.

Objavljeno u Avgust
ponedeljak, 20 avgust 2018 00:00

20. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1741. Ruski moreplovac danskog porekla Vitus Jonas Bering otkrio je Aljasku.

1854. Umro je nemački filozof Fridrih Vilhelm Šeling, jedan od tvoraca nemačkog idealizma ("Ideje za filozofiju prirode", "Filozofija mitologije", "Filozofija i religija").

1860. Rođen je francuski državnik Rejmon Poenkare, predsednik Francuske od 1913. do 1920, član Francuske akademije nauka. Bio je premijer i ministar inostranih poslova 1912-13. i ponovo premijer 1922-24 i 1926-29.

1872. Prestao je da izlazi list "Danica", najznačajniji književni časopis srpskog romantizma, koji je od februara 1860. tri puta mesečno štampan u Novom Sadu. List, koji je okupljao mlade srpske pesnike romantičare, Jakova Ignjatovića, Đuru Jakšića, Jovana Jovanovića Zmaja, Lazu Kostića, pokrenuo je i uređivao pisac i pravnik Đorđe Popović.

1877. Rođen je srpski književni kritičar i istoričar književnosti Jovan Skerlić, profesor Beogradskog univerziteta i član Srpske kraljevske akademije.

1884. Nakon četiri godine gradnje, svečano je otvorena zgrada Beogradske železničke stanice sa koje je u narednim danima krenuo prvi voz tek izgrađenom prugom Beograd-Niš.

1901. Rođen je italijanski pesnik Salvatore Kvazimodo, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1959. ("Vode i zemlje", "Dati i imati", "Miris eukaliptusa", "Život nije san").

1940. U Meksiko Sitiju smrtno je ranjen ruski revolucionar Lav Davidovič Bronštajn, poznat kao Lav Trocki, jedan od vođa Oktobarske revolucije. Ubistvo je planinarskim pijukom (cepinom) izvršio španski komunista Ramon Merkader, po Staljinovom nalogu. Trocki, koji je po dolasku Staljina na vlast bio njegov blizak saradnik, a potom žestok protivnik, podlegao je ranama narednog dana.

1941. U Požarevcu je rođen Slobodan Milošević, od 1997. do 2000. predsednik SR Jugoslavije. Bio je predsednik Srbije u vreme raspada bivše SFR Jugoslavije i krvavih ratova koje je taj raspad izazvao u Hrvatskoj i Bosni (1991-1995). Juna 2001. isporučen je Međunarodnom sudu za ratne zločine na prostoru bivše Jugoslavije u Hagu.

1944. Rođen je indijski državnik Radživ Gandi, premijer Indije od 1984. do novembra 1989. kada je izgubio na izborima. Ubijen je 21. maja 1991. u atentatu tokom predizborne kampanje, podelivši tako sudbinu majke Indire koja je kao indijski premijer ubijena u atentatu 1984. godine.

1949. Mađarska skupština prihvatila je sovjetski model državnog uređenja i promenila naziv države u Narodna Republika Mađarska.

1968. Trupe SSSR i drugih članica Varšavskog pakta ušle su u Čehoslovačku da bi onemogućile sprovođenje reformi Aleksandra Dubčeka ("Praško proleće").

1975. SAD su lansirale iz Kejp Kanaverala vasionski brod "Viking I" na Mars, gde je stigao u julu 1976.

1980. Italijanski alpinista nemačkog porekla Rajnhold Mesner je prvi uspeo da se sam popne na najviši vrh sveta Mont Everest bez upotrebe kiseonika. Mesner je jedan od retkih alpinista koji je osvojio svih 14 vrhova viših od 8.000 metara. koliko ih ukupno ima na svetu.

1983. Umro je Aleksandar Ranković, nekadašnji potpredsednik SFRJ, šef službe Državne bezbednosti i član najvišeg državnog i partijskog rukovodstva. Ranković je do Brionskog plenuma (1. jula 1966) kada je smenjen sa svih funkcija, bio jedan od najbliskijih saradnika Josipa Broza Tita.

1988. U Titogradu (Podgorici) i Kolašinu počeli su masovni mitinzi protiv tadašnjeg komunističkog rukovodstva Crne Gore. Narednih meseci masovni protesti zahvatili su celu republiku, partijsko i republičko rukovodstvo podnelo je ostavke u januaru 1989, a na vlast su došli Momir Bulatović, Milo Đukanović i Svetozar Marović.

1988. Stupio je na snagu sporazum o prestanku osmogodišnjeg rata između Irana i Iraka, koji su posrednici UN postigli sa zaraćenim stranama 8. avgusta.

1991. U Moskvi je uveden policijski čas, Boris Jeljcin ukazom je preuzeo komandu nad oružanim snagama SSSR lociranim u Rusiji, nakon što su antireformske snage pokušale da u noći između 19. i 20. avgusta izvrše državni udar i obore s vlasti poslednjeg lidera ŠSR Mihaila Gorbačova.

1991. Baltička republika Estonija proglasila je nezavisnost od SSSR.

1994. U Parizu je umro poznati jugoslovenski reditelj Aleksandar Saša Petrović (65) dobitnik specijalne nagrade Kanskog festivala 1967. za film "Skupljači perja". Sedamdesetih godina 20. veka pripadao je grupi umetnika "crnog talasa" koji su bili pod snažnim pritiskom tadašnjeg komunističkog režima.

1994. Na Palama, Republika Srpska i Republika Srpska Krajina proglasile su ujedinjenje i usvojile dokument o prisajedinjenju SR Jugoslaviji.

1996. Ruske trupe opkolile su Grozni, hiljade izbeglica napustile su glavni grad Čečenije. Rat u Čečeniji počeo je u decembru 1994. kada je Boris Jeljcin poslao trupe da uguše pokret za nezavisnost te bivše sovjetske republike.

1996. U udesu transportnog aviona "Iljušin 76" ruske kompanije "Sper erlajnz" blizu piste beogradskog aerodroma u Surčinu, poginulo je svih 12 ljudi u letelici. Prethodno je avion, koji je iz Beograda poleteo ka Malti, zbog otkazivanja navigacione opreme i sistema radio veza, kružio nad gradom oko tri sata, pokušavajući da se oslobodi goriva, ali je prilikom prinudnog sletanja promašio pistu.

1998. SAD su bombardovale jednu fabriku u Sudanu i nekoliko poligona za vojnu obuku u Avganistanu, tvrdeći da su mete povezane sa terorističkim napadima na ambasade SAD u Keniji i Tanzaniji 13 dana ranije u kojima je poginulo najmanje 226 ljudi.

1999. U bolnici u Minsteru u nemačkoj pokrajini Severna Rajna-Vestfalija umrla je Raisa Gorbačov, supruga poslednjeg lidera SSSR Mihaila Gorbačova.

2000. Lider pokreta za nezavisnost Istočnog Timora, Hose Aleksandar Gusmao predao je komandu nad gerilskom armijom, nakon čega će svoju moć jačati sa pozicije civilnog političara.

2001. Velika panda u istraživačkom centru u Sečuanu u Kini, rodila je blizance, što je drugi par blizanaca u ovoj godini u okviru državnog programa za očuvanje i uzgajanje pandi.

Objavljeno u Avgust
subota, 18 avgust 2018 00:00

18. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1649. Turski sultan Ibrahim smenjen i ubijen. Nasledio ga Muhamed IV.

1708. Britanci zauzeli Sardiniju.

1805. Srbi su na brdu Ivankovac kod Ćuprije, u jednoj od najvećih bitaka tokom Prvog srpskog ustanka, prvi put potukli tursku vojsku.

1812. Napoleon Bonaparta u bici kod Smolenska porazio rusku vojsku i nastavio da napreduje prema Moskvi.

1830. Rođen Franc Jozef I, austrijski car od 1848, a od 1867. car Austro-Ugarske monarhije do smrti, u septembru 1916. 1878. okupirao, a potom anektirao Bosnu i Hercegovinu. Atentat na njegovog bratanca, nadvojvodu Franca Ferdinanda, u Sarajevu 1914. iskoristio kao povod da objavi rat Srbiji.

1831. Rođen srpski kompozitor, pijanista i horovođa Kornelije Stanković, poznat po zapisima i harmonizacijama srpskog crkvenog pojanja, koje je dotad bilo sačuvano samo usmenom tradicijom. Objavio šest svezaka "Srpskih narodnih pesama", koje je harmonizovao za hor, za glas i klavir, ili samo za klavir.

1850. Umro francuski pisac Onore de Balzak, čije se opsežno delo "Ljudska komedija" smatra svojevrsnim dokumentom francuskog društva u prelomnim godinama njegove istorije.

1870. U najvećoj bici u Francusko-pruskom ratu Prusi kod Gravelota pobedili Francuze i naneli im teške gubitke.

1872. Umro srpski pisac Petar Preradović, uz Vraza i Mažuranića najveći pesnik ilirskog pokreta u Hrvatskoj.

1896. Francuska okupirala Madagaskar i proglasila ga kolonijom. Madagaskar nezavisnost stekao 1960.

1897. Rođen crnogorski slikar Milo Milunović, član Srpske akademije nauka i umetnosti, jedan od osnivača i prvih predavača na Akademiji likovnih umetnosti u Beogradu. Posle Drugog svetskog rata osnovao Umetničku školu u Cetinju.

1914. Nemačka objavila rat Rusiji.

1914. Presednik SAD Vudro Vilson objavio neutralnost SAD u Prvom svetskom ratu.

1933. Rođen američki filmski režiser poljskog porekla Roman Polanski, dobitnik "Oskara" za film "Kineska četvrt". Proslavio se filmom "Nož u vodi" posle čega je otišao iz Poljske u SAD i postao jedan od najpoznatijih režisera.

1948. U Beogradu potpisana Dunavska konvencija, kojom je dogovoreno da u upravljanju Dunavom i njegovom plovidbom učestvuju samo priobalne zemlje. Osnovana i Dunavska komisija, sa sedištem u Budimpešti.

1954. Džejms Vilkins postao prvi crnac u američkoj istoriji koji je učestvovao u zasedanju Vlade SAD. Sednici prisustvovao kao pomoćnik ministra rada, jer su ministar i njegov zamenik bili odsutni.

1960. U Ilinoisu u SAD na tržište plasirana prva oralna pilula za kontracepciju, "Enovid 10".

1964. Sportistima Južne Afrike zabranjeno da učestvuju na Olimpijskim igrama zbog politike aparthejda u toj zemlji.

1990. Jugoslavija treći put postala svetski prvak u košarci na 11. Svetskom šampionatu u Argentini. Prvi put osvojila titulu 1970. u Ljubljani, a drugi put 1978. u Manili.

1993. SAD optužile Sudan da podržava međunarodni terorizam i isključile tu zemlju iz najvećeg broja programa američke pomoći.

1999. U Tel Avivu u 56. godini umro vodeći izraelski dramski pisac Hanoh Levin.

2000. Indijansko pleme za koje se verovalo da je nestalo pre 80 godina locirano u džunglama amazonske države Akra u Brazilu.

2001. U velikim požarima posle višenedeljne suše u državi Vašington izgorelo više od 37.200 hektara u istočnom delu zemlje.

Objavljeno u Avgust

1552. U Beogradu štampana prva knjiga ćirilicom, poznata kao "Beogradsko četvorojevanđelje". Knjigu, koja predstavlja dragocen izvor za upoznavanje prilika u Beogradu sredinom XVI veka, štampao Trojan Gundulić, član dubrovačke kolonije u Beogradu.

1585. Španske trupe pod komandom vojvode od Parme zauzele Antverpen u holandskom ratu za oslobođenje od španske vlasti, posle četrnaestomesečne opsade.

1629. Rođen Jan Sobjeski, poljski kralj, nacionalni heroj koji se uspešno borio protiv Švedske, Turske, Tatara i Kozaka. Slavljen kao spasilac Evrope kada je 1683. oslobodio Beč turske opsade i time sprečio prodor Turske u srednju Evropu.

1743. Mirom u Abou, kojim je Rusiji pripao južni deo Finske, okončan rusko-švedski rat.

1753. Rođen češki slavista Jozef Dobrovski, najznačajnija ličnost češkog narodnog preporoda, autor gramatike češkog jezika i "Udžbenika staroslavenskog jezika", prve naučne gramatike staroslavenskih jezika.

1786. Rođen američki nacionalni junak i političar Dejvi Kroket, član Kongresa SAD od 1827. do 1831. i od 1833. do 1835. Poginuo u martu 1836. braneći tvrđavu "Alamo" od Meksikanaca.

1786. U Potsdamu umro pruski kralj Fridrih II Veliki, koji je tokom vladavine od 1740. do smrti stvorio od Pruske evropsku silu. Nasledio ga Fridrih Vilhelm II.

1850. Danska Velikoj Britaniji prodala sva utvrđenja i vlasnička prava nad Zlatnom obalom u Africi.

1879. Osnovana Francuska kompanija za izgradnju Panamskog kanala, na čelu s Ferdinandom de Lesepsom. Kompanija bankrotirala 1889, izazvavši veliki politički skandal u Francuskoj, a gradnju kanala nastavile SAD, pošto su 1902. otkupile francusku koncesiju, dotad izvršene radove i znatan deo opreme za 40 miliona dolara i osnovale Zonu Panamskog kanala.

1887. Rođen Karlo I, poslednji austrijski car i ugarsko-hrvatski kralj, naslednik Franca Jozefa I. Posle neuspelih pokušaja da tokom Prvog svetskog rata sklopi separatan mir i monarhiju reformiše u federalnu državu, bio prinuđen da se odrekne prestola i emigrira u Švajcarsku.

1896. Džorž Karmak otkrio zlato u pritoci reke Klondajk u Kanadi, izazvavši jednu od najmasovnjih "zlatnih groznica".

1908. Umro srpski pisac Radoje Domanović, majstor političke satire, koja u njegovim najboljim pripovetkama doseže nivo univerzalne kritike ljudske naravi i društvenih institucija.

1941. Nemci u Drugom svetskom ratu na Terazijama u centru Beograda obesili tela pet srpskih rodoljuba.

1943. Savezničke snage uspostavile, u Drugom svetskom ratu, kontrolu na Siciliji.

1945. Vođa indonežanske borbe za nezavisnost Ahmed Sukarno proglasio nezavisnost Indonezije od Holandije i osnivanje jedinstvene Republike Indonezije. Holandija priznala suverenitet Indonezije tek 1949, posle četvorogodišnjeg indonežansko-holandskog rata.

1960. Afrička država Gabon stekla nezavisnost od Francuske.

1962. Čuvari Berlinskog zida ranili 18-godišnjeg Petera Fehtera kada je pokušao da pobegne preko Berlinskog zida i pustili ga da na msrt iskrvari. Taj slučaj postao simbol tragedije do koje je dovelo podizanje zida između Istočne i Zapadne Nemačke, a dva čuvara optužena u julu 1996. za ubistvo bez predumišljaja.

1976. U zemljotresu koji je izazvao ogromne talase, na filipinskom ostrvu Mindanao poginulo oko 8.000 ljudi.

1985. U eksploziji automobila-bombe u hrišćanskom delu Bejruta poginulo 60 i povređeno 100 ljudi.

1987. Nemački ratni zločinac Rudolf Hes, zamenik Adolfa Hitlera, izvršio samoubistvo u 93. godini u berlinskom zatvoru "Špandau", u kojem je izdržavao kaznu doživotne robije na koju je osuđen u Nirnberškom procesu 1946.

1988. Od eksplozije bombe podmetnute u vojni avion poginuo pakistanski diktator, general Mohamed Zija ul Hak. S predsednikom Pakistana poginuo i ambasador SAD u Islamabadu Arnold Rafel.

1990. Posle najave Srpskog nacionalnog veća da će raspisati referendum o autonomiji Srba u Hrvatskoj, specijalne snage hrvatske policije napale policijske stanice u srpskim opštinama Obrovac i Benkovac. Srbi odgovorili podizanjem barikada na saobraćajnicama, čime je počela pobuna Srba u Kninskoj krajini.

1996. S kosmodroma u Bajkonuru poletela Klaudija Andre Dešaj, prva Francuskinja u svemiru. Provela 16 dana u naučnoj misiji na ruskoj svemirskoj orbitalnoj stanici "Mir".

1999. U najtežoj prirodnoj katastrofi u istoriji Turske, u zemljotresu sa epicentrom kod grada Izmit, 150 kilometara zapadno od Istanbula, poginulo više od 30.000 ljudi.

2001. Nezadovoljna radom Vlade Srbije, Demokratska stranka Srbije donela odluku da povuče svoje predstavnike iz Vlade. To je bio početak ozbiljne krize u Demokratskoj opoziciji Srbije, koja je izbornom pobedom u septembru 2000. srušila desetogodišnji režim Slobodana Miloševića.

Objavljeno u Avgust
četvrtak, 16 avgust 2018 00:00

16. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1717. U bici kod Beograda, u austrijsko-turskom ratu, u kojoj se na strani Austrijanaca borilo i 6.000 Srba iz Vojvodine, princ Eugen Savojski potukao tursku vojsku i zauzeo Beograd. Požarevačkim mirom, koji je usledio 1718, Austriji pripali severna Srbija, Banat i severna Bosna. Beograd je ostao pod austrijskom vlašću do 1739, kada su ga ponovo preuzeli Turci.

1819. U talasu protesta engleskih radnika i pripadnika srednje klase, koji su tražili parlamentarne i druge reforme, u Mančesteru ubijeno više ljudi, a nekoliko stotina povređeno, kada su Vladine trupe poslate da razbiju protestni miting.

1832. Rođen nemački psiholog, filozof i lingvista Vilhelm Vunt, osnivač eksperimentalne psihologije.

1845. Rođen francuski fizičar Gabrijel Lipman, dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 1908. Izumeo proces fotografisanja u prirodnim bojama, konstruisao kapilarni elektrometar i zasnovao princip o održanju elektriciteta.

1858. Predsednik SAD Džejms Bjukenen i britanska kraljica Viktorija telegrafom razmenili čestitke povodom puštanja u rad prekookeanskog telegrafskog kabla. To su bile prve poruke poslate telegrafom preko okeana.

1913. U Poljskoj rođen izraelski državnik Menahem Begin, jedan od osnivača partije Likud. Kao premijer Izraela potpisao prvi mirovni ugovor sa Egiptom 1977, a 1978. dobio Nobelovu nagradu za mir, koju je podelio sa egipatskim predsednikom Anvarom el Sadatom.

1919. Obrazovana Vlada Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca pod predsedništvom Ljube Davidovića, sastavljena od predstavnika Demokratske stranke i Socijaldemokratske partije.

1921. Umro kralj Petar I Karađorđević, kralj Srbije od 1903. do 1918. i potom Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Sahranjen u porodičnoj grobnici na Oplencu. Nasledio ga sin Aleksandar I.

1949. Umrla američka novinarka Margaret Mičel, autor romana "Prohujalo s vihorom", koji je godinama bio bestseler i po kojem je snimljen film.

1953. U Iranu pokušan državni udar, a šah Mohamed Reza Pahlavi pobegao iz zemlje. Posle tri dana premijer Mohamed Mosadek srušen, a šah se vratio na presto uz angloameričku pomoć.

1956. Umro američki filmski glumac mađarskog porekla Bela Blaško, poznat kao Bela Lugoši, tumač niza uloga Drakule u filmovima strave. Sahranjen u Drakulinom ogrtaču.

1958. Rođena američka pevačica i glumica Madona Luiz Veronika Čikone, poznata kao Madona.

1960. Kipar stekao nezavisnost, a arhiepiskop Makarios postao prvi predsednik Republike.

1973. Umro američki mikrobiolog, poreklom ukrajinski Jevrejin, Selman Ejbraham Vaksman, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1952. za pronalazak streptomicina.

1974. Stupio na snagu prekid vatre, postignut posredstvom Ujedinjenih nacija, između kiparskih Grka i turskih snaga koje su 20. jula izvršile desant na severni deo ostrva. Jedna trećina Kipra ostala pod turskom vlašću.

1977. U Memfisu u 42. godini umro američki muzičar Elvis Aron Prisli, "kralj roka". Prodao više od 150 miliona ploča i igrao u dvadesetak filmova.

1984. Umro srpski pisac Dušan Radović, urednik dečijih redakcija Radija i Televizije Beograd i autor popularne emisije Studija B "Beograde, dobro jutro". Njegovom zaslugom obnovljen dečiji list "Poletarac".

1994. Uprkos optužbi za teške izborne prevare, Hoakin Balager sedmi put stupio na dužnost predsednika Dominikanske Republike.

1995. Stupio na snagu mirovni sporazum u Čečeniji poišto su manje grupe čečenskih pobunjenika predale oružje, a ruske trupe počele povlačenje sa linije fronta.

1995. Stanovnici Bermuda na referendumu glasali da ostanu britanska kolonija.

1997. Nemačka policija uhapsila oko 220 osoba, učesnika demonstracija koje su širom Nemačke organizovali neonacisti povodom 10-godišnjice smrti nacističkog lidera Rudolfa Hesa.

1999. SAD otvorile konzulat u bivšem Sajgonu, 25 godina posle dramatične evakuacije Ambasade SAD u tom gradu, po završetku Vijetnamskog rata.

2000. Radikalni Talibani u Avganistanu zatvorili pekare siromašnih udovica, objašnjavjući taj potez doslednom primenom islama koji zabranjuje ženama da rade.

2003. U pismu Savetu bezbednosti UN Libija zvanično priznala odgovornost za teroristicki napad iznad škotskog mesta Lokerbi 1998, a u kojem je poginulo 270 osoba. To priznanje je bilo uslov za ukidanje sankcija Libiji koje je SB uveo posle tog napada.

2003. U Saudijskoj Arabiji, u egzilu, umro bivši ugandski diktator Idi Amin Dada. Za vreme njegove osmogodišnje diktature masakrirano oko 400.000 civila, mahom iz manjinskih etničkih zajednica, a optuživan i za kanibalizam.

Objavljeno u Avgust

1057 - Ubijen je škotski kralj Magbet, koji je 17 godina ranije osvojio presto ubivši tadašnjeg škotskog kralja Dankana. Magbetova vladavina inspirisala je Šekspira da napiše jednu od svojih najpoznatijih drama.

1534 - Španski monah Ignasio Lojola osnovao je u Parizu rimokatolički jezuitski red, kojeg je papa Pavle III priznao šest godina kasnije.

1688 - Rodjen je pruski kralj Fridrih Vilhelm, koji je tokom vladavine (1713-40) centralizovao administraciju i formirao jaku i disciplinovanu vojsku, pa se smatra utemeljivačem pruskog militarizma.

1769 - U Ajačiju, na Korzici, rodjen je francuski vojskovodja i car Napoleon Bonaparta, čiji su ratni uspesi omogućili političku i ekonomsku prevlast Francuske nad većim delom Evrope. Nakon poraza kod Vaterloa 1815. prognan je na ostrvo Sveta Jelena u Atlantskom okeanu gde je umro 1821.

1771 - Rodjen je škotski pisac Volter Skot, autor istorijskih romana "Rob Roj", "Ajvanho", "Veverli". Skupljao je i narodne pesme i pisao epove iz istorije Škotske. Izdao je u engleskom prevodu i srpsku narodnu pesmu "Hasanaginica".

1834 - Britanski parlament usvojio je zakon o kolonizaciji Južne Australije.

1843 - U Kopenhagenu je otvoren čuveni Tivoli park.

1888 - Rodjen je engleski pukovnik Tomas Edvard Lorens, arheolog, istraživač, pisac i ratnik. Postao je poznat kao "Lorens od Arabije", kada je u Prvom svetskom ratu (1917-18) poveo Arape u rat protiv Turske.

1914 - Prolaskom broda "Ankon" otvoren je Panamski kanal, prokop dug 81,6 kilometara, koji u najužem delu srednje Amerike spaja Atlantski i Tihi okean. Kanal je zvanično otvoren tek u julu 1920.

1916 - U Bici na Somi u Prvom svetskom ratu prvi put je upotrebljen britanski tenk poznat kao "Veliki Bili".

1918 - SAD su prekinule diplomatske odnose sa Rusijom, nakon uspostavljanja boljševičke vlasti.

1944 - Iskrcavanjem savezničkih trupa u južnoj Francuskoj u Drugom svetskom ratu počela je operacija "Dragon", čime je otvoren drugi front nakon iskrcavanja saveznika u Normandiji u junu.

1945 - Koreja je oslobodjena od japanske kolonijalne vlasti nakon kapitulacije Japana u Drugom svetskom ratu. Poluostrvo je zatim podeljeno na komunistički sever i kapitalistički jug.

1947 - Stupio je na snagu akt o nezavisnosti Britanske Indije kojim su, posle 180 godina kolonijalne vladavine Velike Britanije, formirane Indijska Unija i Pakistan.

1948 - Južna Koreja je postala nezavisna država pod nazivom Republika Koreja, a za predsednika je izabran Singman Ri.

1950 - U zemljotresu u severoistočnoj indijskoj državi Asam poginulo je više od hiljadu ljudi.

1960 - Proglašena je nezavisnost afričke države Kongo-Brazavil, koji je od 1886. bio francuska kolonija pod nazivom Srednji Kongo.

1962 - Probijen je drumski tunel ispod Mon Blana, kojim je francuski grad Šamoni povezan sa italijanskom dolinom Aoste.

1965 - Koncert Bitlsa u Njujorku okupio je 55.600 ljudi, čime je postavljen svetski rekord u broju posetilaca i zaradi na pop koncertu.

1971 - Bahrein je stekao nezavisnost nakon 150 godina britanske kolonijalne vlasti.

1975 - U vojnom puču je ubijen predsednik Bangladeša šeik Mudžibur Rahman, prvi premijer nakon sticanja nezavisnosti u januaru 1972.

1990 - Predsednik Mihail Sergejevič Gorbačov vratio je sovjetsko državljanstvo Aleksandru Solženjicinu, dobitniku Nobelove nagrade za književnost, koji je 1974. pod pritiskom vlasti prinudjen da emigrira na Zapad.

1994 - U Sudanu je uhapšen i izručen Francuskoj jedan od najpoznatijih svetskih terorista Iljič Ramires Sančes, poznat kao "Karlos Šakal".

1995 - Japan je, 50 godina nakon završetka Drugog svetskog rata, prvi put jasno izrazio žaljenje zbog ratnih akcija u regionu.

1996 - Nakon četiri godine ponovo je otvoren sarajevski aerodrom za komercijalne letove. Na aerodrom su tokom rata u Bosni (1992-95) sletali samo službeni avioni i avioni sa humanitarnom pomoći.

1998 - U jednom od najtežih terorističkih napada u Severnoj Irskoj tokom gotovo 30 godina nasilja, u eksploziji automobila-bombe u mestu Omag, poginulo je 29 ljudi.

2000 - Američki predsednik Bil Klinton svečano je predao rukovodeću funkciju u Demokratskoj partiji potpredsedniku Alu Goru.

2001 - Potpukovnik Vojske Republike Srpske Dragan Jokić dobrovoljno se predao Medjunarodnom sudu za ratne zločine koji ga je osumnjičio za ratne zločine počinjene nad Muslimanima u Srebrenici u julu 1995.

2001 - Makedonski parlament odobrio je dolazak 3.500 vojnika NATO u cilju razoružanja albanskih ekstremista.

Objavljeno u Avgust
utorak, 14 avgust 2018 00:00

14. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1385. Pobedom u bici kod Alžubarote Portugalci sprečili pokušaj invazije kralja Kastilje Huana I, čime je osigurana nezavisnost Portugala.

1457. Gutenbergova štamparija u Majncu izdala prvu štampanu knjigu u boji. "Majnciški psaltir" bio štampan u crvenoj i crnoj boji.

1777. Rođen danski fizičar Hans Kristijan Ersted, osnivač nauke o elektromagnetizmu. Otkrio magnetski učinak električne struje i po njemu nazvana jedinica za jačinu magnetskog polja u elektormagnetskom CGS-sistemu.

1784. Na ostrvu Kodijak pored Aljaske osnovana prva ruska kolonija. SAD od Rusije 1867. kupile Aljasku za 7,2 miliona dolara.

1867. U pokušaju da stvori veliki balkanski savez protiv Otomanskog carstva, knez Srbije Mihailo Obrenović sklopio ugovor s Grcima.

1893. U Francuskoj, prvi put u svetu, uvedene registarske tablice za motorna vozila.

1900. Snage evropskih velesila, SAD i Japana, zauzele Peking, čime je okončan "Bokserski ustanak" u Kini. Cilj ustanka bio proterivanje stranaca iz Kine i domaćih hrišćana kao eksponenata stranih ugnjetača.

1920. U Beogradu potpisan ugovor o stvaranju "Male Antante", vojno-odbrambenog saveza Čehoslovačke i Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca protiv restauracije Habsburgovaca i revizionističkih težnji Mađarske posle Prvog svetskog rata. Savezu 19. avgusta pristupila i Rumunija.

1934. U prvi nacistički koncentracioni logor "Dahau", kod Minhena, stigli prvi zatvorenici, protivnici režima Adolfa Hitlera. Kasnije, u Drugom svetskom ratu, u tom logoru ubijeno 70.000 zatočenika iz okupirane Evrope.

1941. Britanski premijer Vinston Čerčil i predsednik SAD Frenklin Ruzvelt potpisali "Atlantsku povelju", kojom su se založili za pravo svakog naroda da izabere vlast u svojoj zemlji i da se izjašnjava o teritorijalnim promenama. Ta povelja kasnije uključena u Povelju Ujedinjenih nacija.

1945. Japan prihvatio savezničke zahteve za bezuslovnu kapitulaciju, čime je okončan Drugi svetski rat. Kapitulacija potpisana 2. septembra na američkom bojnom brodu "Misuri" u Tokijskom zalivu.

1947. Formirana država Pakistan, nastala po završetku britanske vladavine u regionu i podele azijskog potkontinenta na islamski Pakistan i Indiju, naseljenu pretežno Hindusima. Pakistan bio podeljen na dva dela, Zapadni i Istočni, koji je kasnije postao nezavisna država Bangladeš.

1949. U Zapadnoj Nemačkoj održani prvi izbori posle Drugog svetskog rata. Konrad Adenauer postao prvi kancelar Zapadne Nemačke.

1956. Umro nemački pisac Bertolt Breht, jedan od najvećih dramskih autora i teoretičara pozorišta XX veka. Svetsku slavu stekao "Prosjačkom operom", za koju je muziku napisao nemački kompozitor Kurt Vejl. Po povratku u Nemačku 1949, koju je napustio 1933. kada su nacisti došli na vlast, u tadašnjem Istočnom Berlinu osnovao pozorište "Berlinski ansambl".

1969. Vlada Velike Britanije odobrila ulazak britanskih trupa u Severnu Irsku da bi sprečila eskalaciju sukoba katolika i protestanata.

1970. SFRJ i Vatikan obnovili pune diplomatske odnose posle 18 godina prekida.

1980. Počeo štrajk radnika u poljskom brodogradilištu u Gdanjsku. Radnički protesti ubrzo se proširili na celu zemlju i doveli do velikog društvenog preokreta u Poljskoj, a značajno uticali i na promene u ostalim komunističkim zemljama Istočne Evrope.

1986. U eksploziji automobila-bombe u istočnom delu Bejruta poginulo 19, povređeno 90 osoba.

1986. U Pakistanu izbila pobuna protiv vlasti predsednika Zije ul Haka. Nekoliko ljudi je ubijeno, a lider opozicije Benazir Buto uhapšena.

1988. Umro italijanski konstruktor sportskih automobila Enco Ferari.

1996. Južnoafrička Nacionalna partija, nosilac politike aparthejda u Južnoj Africi, u Parlamentu prešla u opozicione klupe, posle 48 godina.

2000. Ruska pravoslavna crkva za svece proglasila poslednjeg ruskog cara Nikolaja II Romanova i članove njegove porodice, ubijene tokom Oktobarske revolucije, 1918.

2000. Savet bezbednosti UN doneo rezoluciju o formiranju posebnog suda za zločine počinjene tokom građanskog rata u Sijera Leoneu.

Objavljeno u Avgust
ponedeljak, 13 avgust 2018 00:00

13. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1521. Španski osvajač Ernan Kortes zauzeo i razorio, posle tromesečne opsade, asteški grad Tenočtitlan.

1624. Francuski kralj Luj XIII za premijera postavio kardinala Rišeljea.

1792. Francuski revolucionari uhapsili članove kraljevske porodice, tri dana po ukidanju monarhije i zbacivanja kralja Luja XVI.

1814. Holanđani Velikoj Britaniji ustupili Rt dobre nade.

1820. Rođen britanski muzikolog Džordž Grou, autor "Rečnika muzike i muzičara".

1826. Umro francuski lekar Rene Teofil Jasint Lenak, koji je 1819. izumeo stetoskop.

1863. Umro francuski slikar Ežen Delakroa, predstavnik romantizma. Ilustrovao je Geteovog "Fausta" i napisao "Dnevnik" u kojem je izložio zapažanja o umetnosti.

1868. U Peruu i Ekvadoru počela serija zemljotresa u kojima je poginulo oko 25.000 ljudi.

1871. Rođen nemački revolucionar Karl Libkneht, jedan od osnivača i vođa Komunističke partije Nemačke. Kao poslanik u Rajhstagu istupao protiv nemačkog i međunarodnog imperijalizma i jedini glasao protiv ratnih kredita u decembru 1914. Bio jedan od vođa Novembarske revolucije u Nemačkoj 1918, ali je posle gušenja revolucije uhapšen i u januaru 1919. ubijen s Rozom Luksemburg.

1898. Američke snage u Špansko-američkom ratu zauzele Manilu.

1899. Rođen engleski filmski režiser Alfred Džozef Hičkok. Proslavio se kriminalističkim filmovima i filmovima strave, koji su postali klasika u tom žanru.

1902. Rođen nemački inženjer Feliks Vankl, izumitelj rotacionog motora, koji je po njemu dobio naziv. Prvu ideju za taj motor patentirao 1929, a 1939. avion "Mešeršmit 209" sa eksperimentalnim Vanklovim motorom postigao svetski rekord u brzini.

1910. Umrla engleska medicinska sestra Florens Najtingel, koja je u Krimskom ratu organizovala prvu ekipu za negu ranjenika, a potom osnovala prvu školu za bolničarke.

1912. Umro francuski kompozitor Žil Masne, autor više od 20 opera.

1913. Rođen kiparski arhiepiskop Makarios III, vođa pokreta za nezavisnost Kipra od Velike Britanije i prvi predsednik te mediteranske zemlje od 1960. do smrti, 1977. Bio jedan od istaknutih lidera pokreta nesvrstanih zemalja.

1914. Francuska u Prvom svetskom ratu objavila rat Austro-Ugarskoj.

1923. Mustafa Kemal Ataturk postao prvi predsednik Turske. Tokom vladavine, do smrti 1938, sproveo radikalne reforme u zemlji približivši Tursku Evropi.

1927. Rođen kubanski revolucionar i državnik Fidel Rus Kastro, pod čijim je vođstvom na Kubi svrgnuta diktatura Fulhensija Batiste i izvedena socijalistička revolucija.

1961. Vlasti Istočne Nemačke zatvorile granicu između Istočnog i Zapadnog Berlina kod Brandenburške kapije i počele izgradnju 155 kilometara dugačkog zida prema granici sa Zapadnom Nemačkom, koji je u narednih 38 godina bio simbol podeljene Nemačke i hladnoratovski simbol podeljenog sveta. Zid probijen u novembru 1989, posle čega se Nemačka ponovo ujedinila.

1964. U Velikoj Britaniji izvršene poslednje smrtne kazne vešanjem dva zatvorenka u Liverpulu i Mančesteru, osuđenih na smrt zbog ubistva.

1993. Više od 120 ljudi poginulo kada se u Tajlandu srušio šestospratni hotel.

1998. Švajcarske banke i jevrejske grupe postigle sporazum kojim je predviđena suma od 1,25 milijardi dolara kompenzacije za žrtve holokausta u Drugom svetskom ratu.

2001. Politički lideri Makedonaca i Albanaca u Ohridu potpisali mirovni sporazum kojim su okončani višemesečni sukobi u Makedoniji.

Objavljeno u Avgust
nedelja, 12 avgust 2018 00:00

12. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1450. Englezi u Stogodišnjem ratu predali Francuzima lučki grad Šerbur, čime je francuski kralj Šarl VII završio osvajanje Normandije.

1503. Rođen danski kralj Kristijan III. Na presto došao 1534. tokom građanskog rata protestanta i katolika. Kao pobornik Reformacije ustanovio Luteransku crkvu u Danskoj.

1687. Austrijska i mađarska vojska pod komandom Ludviga Vilhelma Badenskog u odlučujućoj bici kod Mohača pobedila tursku vojsku Mohameda IV.

1759. Ruske trupe generala Saltikova i austrijske pod Landonom porazile, u bici kod Kunersdorfa, u Sedmogodišnjem ratu, prusku armiju, koju je predvodio kralj Fridrih II Veliki. Dresden pao u austrijske ruke.

1813. Austrija objavila rat Napoleonu.

1827. Umro engleski slikar, bakrorezac i pisac Vilijam Blejk, pesnik intuicije i mašte.

1848. Umro engleski inženjer i pronalazač Džordž Stivenson. Razvio i unapredio konstrukciju parne lokomotive, a njegova lokomotiva "Rokit" 1825. vukla prvi putnički voz u svetu na pruzi Stokton-Darlington. U Njukaslu 1823. osnovao prvu fabriku lokomotiva.

1849. Austrijska vojska uz pomoć Rusije ugušila Mađarsku revoluciju. Mađarski nacionalni lider Lajoš Košut napustio zemlju.

1898. Potpisivanjem protokola kojim je Španija ustupila SAD Kubu i Portoriko završen Špansko-američki rat. SAD istovremeno anektirale Havaje.

1900. Umro austrijski velemajstor Vilhelm Štajnic, prvi zvanični svetski šampion u šahu. Titulu svetskog prvaka osvojio 1886. pobedom nad Johanesom Cukertortom rezultatom 10:5, uz pet remija. 1889. objavio "Udžbenik modernog šaha".

1914. Velika Britanija u Prvom svetskom ratu objavila rat Austro-Ugarskoj.

1914. Počela Cerska bitka, završena 20. avgusta pobedom srpske nad austrougarskom vojskom. To je bila prva srpska i prva saveznička pobeda u Prvom svetskom ratu.

1922. Umro irski političar Artur Grifit, jedan od osnivača nacionalnog republikanskog pokreta Šin Fejn, 1905. 1921. predvodio delegaciju koja je s Velikom Britanijom zaključila sporazum o nezavosnosti Irske, a 1922. izabran za prvog predsednika Irske Republike.

1925. Rođeni britanski blizanci Noris i Ros Mekverter, koji su osnovali Ginisovu knjigu rekorda. Rosa 1975. ubio pripadnik Irske republikanske armije.

1944. Proradio prvi naftovod pod morem, kojim je ispod Lamanša nafta isporučivana savezničkim snagama u Francuskoj. Kroz naftovod dnevno prolazilo 700 tona nafte.

1955. Umro nemački pisac Tomas Man, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1929. Po dolasku nacista na vlast u Nemačkoj 1933. emigrirao u Švajcarsku, a 1939. u SAD.

1960. SAD lansirale prvi komunikacijski satelit "Eho I".

1970. U okviru "nove istočne politike", nemački kancelar Vili Brant u Moskvi potpisao sporazum kojim su se Zapadna Nemačka i SSSR odrekli upotrebe sile u međusobnim odnosima i priznale granicu između dve nemačke države.

1976. Pripadnici libanske desnice, posle jednomesečne opsade i žestokih borbi, osvojili palestinski logor "Tel el Zatar".

1978. Japan i Kina u Pekingu potpisali sporazum o miru i prijateljstvu.

1982. Umro američki filmski i pozorišni glumac Henri Fonda. Igrao u više od 80 filmova, a nagradu "Oskar" dobio za ulogu u svom poslednjem filmu "Na zlatnom jezeru".

1984. U Los Anđelesu završene 23. Olimpijske igre na kojima je učestvovalo 140 zemalja. Reprezentacija SFRJ osvojila sedam zlatnih medalja, četiri srebrne i sedam bronzanih.

1985. Avionsku nesreću "boinga 747" japanske kompanije "Jal" na planini Osutaka u blizini Tokija preživelo četvoro od 524 putnika i članova posade.

1992. SAD, Kanada i Meksiko postigli sporazum o stvaranju jedinstvene zone slobodne trgovine, čime je stvoren najveći svetski trgovinski blok.

2000. U Barencovom moru potonula ruska nuklearna podmornica "Kursk", posle dve eksplozije uzrokovane kvarom. Poginulo svih 118 članova posade.

2001. Kralj Kambodže Norodom Sihanuk parafirao zakon kojim je ustanovljen specijalni kambodžanski sud međunarodnog karaktera za suđenje bivšim vođama Crvenih Kmera za zločine protiv čovečnosti, počinjene tokom vladavine od 1975. do 1979.

2001. Više od 11.000 stanovnika japanskog ostrva Okinava evakuisano pre demontiranja američke bombe teške 36 kilograma, zaostale iz Drugog svetskog rata.

Objavljeno u Avgust
subota, 11 avgust 2018 00:00

11. avgust - Dogodio se na današnji dan

1456. Umro ugarski vojskovođa Janoš Hunjadi. Kao erdeljski vojvoda uspešno ratovao protiv Turaka, a 1456. doprineo razbijanju turske opsade Beograda. Neposredno posle toga umro od kuge u Zemunu. U srpskim narodnim pesmama spominje se kao Sibinjanin Janko.

1707. Švedska i Pruska potpisale sporazum "Večna alijansa" kojim su se obavezale na međusobnu vojnu pomoć u slučaju napada treće zemlje.
1712. Ugovorom u Argauu, kojim je garantovana dominacija protestantskih nad rimokatoličkim kantonima, okončan građanski rat u Švajcarskoj.

1858. Rođen holandski lekar Kristijan Ajkman, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1929, pronalazač uzroka bolesti beri-beri. Nobelovu nagradu dobio za otkriće vitamina B.

1863. Uspostavljen protektorat Francuske u Kambodži.

1919. Umro američki industrijalac škotskog porekla Endru Karnegi, koji je veliko bogatstvo uložio u dobrotvorne svrhe, najčešće u osnivanje javnih biblioteka u SAD i Velikoj Britaniji. Karnegijeva zadužbina 1926. sa 100.000 dolara pomogla izgradnju Univerzitetske biblioteke u Beogradu.

1935. U Nemačkoj počele masovne demonstracije nacista protiv Jevreja.

1952. Princ Husein proglašen za kralja Jordana pošto je, zbog senilnosti, sa prestola svrgnut njegov otac Talal.

1954. Formalnim proglašnjem mirovnog sporazuma u Indokini okončan rat koji su više od sedam godina protiv francuske kolonijalne vlasti vodili Vijetnam, Laos i Kambodža. Francuska i SAD potom, u Savetu bezbednosti Ujedinjenih nacija, vetom sprečile prijem Severnog i Južnog Vijetnama u UN.

1956. U automobilskoj nesreći poginuo američki slikar Džekson Polok, začetnik i najistaknutiji predstavnik apstraktnog eksresionizma.

1960. Afrička država Čad stekla nezavisnost od Francuske.

1966. Sporazumom potpisanim u Džakarti okončana trogodišnja neprijateljstva Indonezije i Malezije.

1969. Predsednik Zambije Kenet Kaunda nacionalizovao rudnike bakra, ključnu privrednu delatnost, koja je donosila više od 50 odsto nacionalnih prihoda.

1990. Partija Slobodnih demokrata zapadnonemačkog ministra inostranih poslova Hansa Ditriha Genšera ujedinila se sa istočnonemačkim liberalima, formirajući prvu pan-nemačku političku partiju od podele Nemačke posle Drugog svetskog rata.

1996. Umro češki dirigent i kompozitor Rafael Jeronim Kubelik, koji je s 20 godina, 1934, debitovao kao dirigent Češke filharmonije. Otišao u izbeglištvo kada su komunisti došli na vlast 1948, a u domovinu se vratio 1990. da bi dirigovao koncertom kojim je otvoren Praški prolećni muzički festival.

1999. Potpuno pomračenje Sunca zahvatilo delove Evrope, Bliskog istoka i Azije. Totalno pomračenje Sunca moglo biti praćeno i u Jugoslaviji.

2000. Banka Japana prvi put za poslednjih 10 godina podigla kamate i time bez presedana odbila Vladin zahtev da to povećanje odloži.

2000. Mađarski zatvorenik iz Drugog svetskog rata, koji je bio zatvoren u ruskoj psihijatrijskoj bolnici i zaboravljen 50 godina, vratio se u domovinu.
2002. Katolički nadbiskup Emanuel Milingo od Zambije, koji se u maju venčao s Marijom Sung u Crkvi ujedinjenja, pristao da poništi brak posle upozorenja Vatikana da će biti ekskomuniciran iz katoličke crkve.

2003. Specijalnom vezom između Zemlje i Međunarodne svemirske stanice venčali se ruski kosmonaut Jurij Maljenšenko, koji je u tom trenutku bio u orbiti, na oko 400 kilometara iznad Novog Zelanda, i Jekaterina Dmitrijeva, koja je bila u svemirskom centru u Hjustonu. To je prvo svemirsko venčanje u istoriji čovečanstva.

2003. NATO preuzeo komandu nad 5.000 vojnika međunarodnih mirovnih snaga u Kabulu, u Avganistanu. To je prva akcija Alijanse van Evrope od osnivanja.

Objavljeno u Avgust

955. Vojska nemačkog cara Ota I potukla Mađare u bici kod Lehfelda, otklonivši opasnost od mađarske invazije.

1627. Francuski kardinal Rišelje na čelu kraljevskih trupa počeo opsadu La Rošela, uporišta protestanata. La Rošel pao u oktobru 1628, posle 14 meseci opsade.

1675. Po nalogu kralja Čarlsa II položen kamen-temeljac Kraljevske opservatorije u južnom londonskom predgradju Grinič. Zadatak opservatorije bio da izučavanjem položaja zvezda pomaže navigaciji. Prvi kraljevski astronom bio Džon Flemstid.

1792. U Parizu više od 1.000 ljudi poginulo u jurišu mase na kraljevsku palatu Tiljerije, gde su gnevni građani masakrirali kraljevu Švajcarsku gardu. Uhapšen kralj Luj XVI i ukinuta monarhija.

1810. Rođen italijanski državnik Kamilo Benso Kavur. Kao premijer Pijemonta pod Vitoriom Emanuelom II modernizovao vojvodstvo i bio ključna ličnost u pokretu za ujedinjenje Italije pod Savojskom dinastijom.

1842. Velika Britanija donela zakon kojim je ženama i deci ispod 10 godina zabranjen rad u podzemnim kopovima rudnika.

1846. U Vašingtonu osnovan centar za naučna istraživanja "Smithsonian Institution". Danas najveća ustanova te vrste u svetu ustanovljena prema oporuci britanskog naučnika Džejmsa Smitsona, koji je umro 1829, a svoj imetak od preko 100.000 funti zaveštao SAD.

1878. Srpski knez Milan Obrenović izdao je ukaz o "ustrojstvu Vojnog muzeja" radi prikupljanja i čuvanja trofeja iz ratne istorije. Muzej smešten u prepravljenu džamiju na platou Gornjeg grada Beogradske tvrđave na Kalemegdanu.

1878. Rođen srpski kompozitor i muzički pisac Isidor Bajić. Osnovao prvu muzičku školu u Novom Sadu i pokrenuo "Srpski muzički list".

1895. U "Kraljičinom holu" u Londonu izveden prvi promenadni koncert, kojim je dirigovao Henri Vud.

1904. Ruska flota pretrpela u rusko-japanskom ratu teške gubitke u borbi s japanskim ratnim brodovima, pri pokušaji da se probije iz blokirane luke Port Artur.

1913. U Bukurestu potpisan mir Bugarske i balkanskih saveznika Grčke, Rumunije, Srbije i Crne Gore, kojim je okončan Drugi balkanski rat. Bukureštanskim mirom Makedoniju podelile Bugarska, Grčka i Srbija, a Rumunija dobila deo Dobrudže.

1914. Francuska objavila rat Austro-Ugarskoj.

1920. U Sevru, predgrađu Pariza, posle Prvog svetskog rata potpisan mirovni ugovor Turske i članica Antante, kojim je Turska lišena mnogih teritorija Otomanskog carstva. Ugovor izazvao veliko ogorčenje u Turskoj i Parlament odbio da ga ratifikuje.

1945. Japan u Drugom svetskom ratu ponudio saveznicima predaju pod uslovom da car Hirohito zadrži presto.

1964. Papa Pavle VI doneo prvu encikliku o pomirenju sa ostalim hrišćanskim crkvama, nehrišćanskim verskim zajednicama i spremnosti na dijalog sa svima koji to žele.

1990. Šefovi arapskih država većinom glasova osudili iračku okupaciju Kuvajta. Irački predsednik Sadam Husein pozvao muslimane da počnu sveti rat protiv stranih trupa i korumpiranih arapskih vođa.

1995. Dve kćerke iračkog predsednika Sadama Huseina s muževima i grupom oficira prebegle u susedni Jordan, gde im je kralj Husein dao politički azil.

1998. Princ Al Muhtadi Bila, stariji sin brunejskog sultana Hasana Bolkije, jednog od najbogatijih ljudi u svetu, proglašen za naslednika prestola.

1999. Islamski gerilci proglasili rusku pokrajinu Dagestan nezavisnom državom i pozvali na sveti rat za oslobođenje.

2001. U napadu pobunjenika iz pokreta UNITA na putnički voz južno od Luande ubijeno oko 250 osoba, što je bio jedan od najkrvavijih incidenata u građanskom ratu u Angoli.

Objavljeno u Avgust
sreda, 08 avgust 2018 00:00

8. avgust - Dogodilo se na današnji dan

117. Umro rimski imperator Marko Ulpije Trajan, poslednji rimski car koji je vodio osvajačke ratove. Tokom njegove vladavine, od 98, Rimsko carstvo najviše proširilo svoje teritorije, a istoričari procenili da je u njemu tada živelo oko 70 miliona stanovnika.

843. U Verdenu franački vladari, car Lotar I, kralj Ludvig Nemački i kralj Karlo II Ćelavi, sklopili ugovor kojim je franačka država podeljena na tri dela: zapadni i srednji, kasnije Francuska, i istočni, kasnije Nemačka.

1217. Krunisan prvi srpski kralj Stefan Nemanjić. Krunu, koju je dobio od pape Honorija III, u Srbiju doneli papski izaslanici.

1567. Španski vojvoda od Albe stigao kao vojni guverner u Holandiju s 10.000 španskih i italijanskih vojnika. Njegova vladavina zapamćena po teroru nad holandskim stanovništvom i po intenzivnom delovanju španske inkvizicije.

1786. Francuski alpinista Mišel Gabrijel Pakar i njegov nosač Žak Balma osvojili prvi u svetu najviši vrh Evrope, Mon Blan.

1815. Francuski car Napoleon I Bonaparta krenuo u izgnanstvo na britansko ostrvo Sveta Jelena u Atlantskom okeanu, gde je proveo poslednjih šest godina života.

1832. Rođen srpski pisac i slikar Đura Jakšić, najveći liričar srpskog romantizma i jedan od najdarovitijih srpskih slikara XIX veka. Pored poezije, koja je najvrednija u njegovom književnom opusu, pisao pripovetke i herojske poeme.

1883. Rođen meksički revolucionar Emilijano Zapata, koji je od 1910. kao vođa meksičkih seljaka stvarao burnu istoriju Meksičke revolucije pod parolom "Zemlja i sloboda". Ubijen iz zasede u aprilu 1919.

1900. U Bruklinu počeo prvi teniski turnir "Dejvis kup". Pobednici dvodnevnog takmičenja bili Amerikanci.

1905. Umro srpski istoričar i sveštenik Ilarion Ruvarac, začetnik kritičkog istorijskog istraživanja i velik protivnik nenaučnog prilaza istoriji i oslanjanja na narodnu tradiciju kao istorijski izvor.

1918. Počela Amijenska operacija, u severnoj Francuskoj, završna ofanziva savezničkih trupa protiv Nemačke u Prvom svetskom ratu.

1919. Rođen italijanski filmski producent Dino de Laurentis, koji je značajno doprineo svetskom uspehu italijanske kinematografije posle Drugog svetskog rata. Dobitnik "Oskara" za filmove "Gorki pirinač" i "Ulica", kao najbolje inostrane filmove.

1919. Mirovna konferencija Avganistana i Indije završena potpisivanjem mira u Ravalpindiju.

1941. Na Kosmaju u Drugom svetskom ratu iz zasede ubijen srpski revolucionar Branko Krsmanović, španski borac, član Glavnog štaba Narodnooslobodilačkog pokreta Srbije i organizator prvih partizanskih jedinica u Šumadiji.

1945. Londonskim sporazumom Velike Britanije, SSSR, SAD i Francuske, kom se kasnije priključilo još 19 zemalja, osnovan Međunarodni vojni sud za suđenje nacističkim ratnim zločincima, na osnovu kog je vodjen Nirnberški proces.

1963. U spektakularnoj "Velikoj pljački voza" grupa kriminalaca upala u poštanski voz između Glazgova i Londona i opljačkala 2,6 miliona funti. Svih 15 učesnika "pljačke stoleća" uhapšeno i 1964. osuđeno na 25 do 30 godina zatvora. Jedan od glavnih aktera Roni Bigs uspeo da pobegne iz zatvora i s plenom otputuje u Brazil, gde je živeo do maja 2001, kada se sam predao Skotland jardu.

1967. Ministri inostranih poslova Indonezije, Malezije, Singapura, Tajlanda i Filipina u Bangkoku potpisali sporazum o osnivanju političko-ekonomske grupacije ASEAN, Udruženja zemalja Jugoistočne Azije, kojoj su kasnije pristupili Bruneji i Vijetnam.

1974. Predsednik SAD Ričard Nikson objavio, obraćajući se naciji preko televizije, da podnosi ostavku zbog umešanosti u aferu "Votergejt".

1990. Irak, sedam dana posle okupacije, anektirao Kuvajt, kao svoju 19. provinciju. Predsednik SAD Džordž Buš poslao trupe u Saudijsku Arabiju, a vojna akcija koja je usledila nazvana "Pustinjska oluja".

1994. Lideri Jordana i Izraela otvorili prvi drumski granični prelaz i time potvrdili prestanak 46-godišnjeg neprijateljstva.

1996. U vodenim bujicama koje su se sručile u turistički kamp u Pirinejima, u Španiji, noseći automobile i šatore, poginulo najmanje 67 ljudi.

2000. Od eksplozije bombe u stanici metroa ispod Puškinovog trga, u centru Moskve, poginulo 12 osoba, a 53 teško ranjeno.

2001. Polaganjem zakletve Muhamed Katami počeo drugi mandat predsednika Irana.

Objavljeno u Avgust
utorak, 07 avgust 2018 00:00

7. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1830 - Francuska skupština izabrala je Luja Filipa za kralja Francuske, nakon što je Šarl X bio prisiljen da abdicira u Julskoj revoluciji. Novi kralj je postao poznat kao "kralj građanin".

1834 - Umro je francuski pronalazač Žozef Mari Žakar, koji je 1801. izumeo mehanički tkački razboj, nazvan po njemu "Žakarova mašina".

1858 - Kraljica Viktorija je za prestonicu britanskog dominiona Kanade odabrala Otavu.

1859 - Rođen je srpski glumac Ilija Stanojević, poznat kao Čiča-Ilija, najpopularniji komičar svog vremena. Napisao je komediju "Dorćolska posla", a sa Jankom Veselinovićem komediju s pevanjem "Potera".

1876 - Rođena je holandska igračica Margareta Gertruda Zele, poznata kao Mata Hari. Pod sumnjom da je nemački špijun, Francuzi su je streljali u oktobru 1917. Ime Mata Hari, koje znači "jutarnje oko", uzela je dok je živela na Javi pre Prvog svetskog rata.

1895 - Otvorena je prva međunarodna izložba moderne umetnosti u Veneciji, koja se otada održava svake druge godine (Bijenale).

1912 - Rusija i Japan su potpisali sporazum o podeli interesnih sfera u Mongoliji i Mandžuriji.

1938 - Umro je ruski pozorišni glumac, teatrolog i reditelj Konstantin Stanislavski, osnivač Hudožestvenog teatra u Moskvi 1898.

1942 - Iskrcavanjem američkih pomorsko-desantnih snaga na ostrvo Gvadalkanal, u grupi Solomonskih ostrva, počela je savežnička ofanziva na Pacifiku u Drugom svetskom ratu.

1947 - Ekspedicija norveškog etnologa Tora Hejerdala na splavu "Kon Tiki" stigla je, nakon 101 dana plovidbe od Perua, na arhipelag Tuamotu u Polineziji.

1957 - Umro je američki filmski glumac Oliver Hardi, koji je sa partnerom Stenom Lorelom (Stenlio i Olio) igrao u preko 100 filmskih komedija snimljenih između 1926. i 1950.

1959 - Američki satelit Eksplorer 6 lansiran je iz Kejp Kaneverala. To je bio prvi satelit koji je poslao fotografije Zemlje iz svemira.

1960 - Obala Slonovače je proglasila nezavisnost od Francuske.

1960 - Kubanski premijer Fidel Kastro objavio je odluku o nacionalizaciji svih američkih kompanija na Kubi.

1964 - Proglašena je Narodna Republika Kongo.

1989 - Umrla je srpska pozorišna rediteljka Mira Trailović, osnivač avangardnog beogradskog pozorišta "Atelje 212" (1956) i BITEF-a (Beogradski interencionalni teatarski festival). Kao reditelj predstavila je beogradskoj publici prvi put najznačajnija imena svetske pozorišne avangarde - Joneska, Sartra, Olbija, kao i popularni hipi-mjuzikl "Kosa".

1990 - Afrički nacionalni kongres Nelsona Mandele odustao je, posle 29 godina, od oružane borbe protiv vlasti bele manjine u Južnoj Africi, a zauzvrat je vlada te zemlje prihvatila razgovore o okončanju sistema aparthejda.

1995 - Najmanje 20 ljudi poginulo je u ekspoloziji bombe koju je u zgradi vlade u Kolombu, u Šri Lanki, aktivirao jedan tamilski pobunjenik, bombaš-samoubica.

1996 - U Atini su se sastali predsednici Srbije i Hrvatske Slobodan Milošević i Franjo Tuđman i postigli dogovor o normalizaciji odnosa SR Jugoslavije i Hrvatske. Sporazum je ozvaničen 23. avgusta.

1997 - Kambodžanski ministar inostranih poslova Ung Huot je formalno preuzeo dužnost prvog premijera, zamenivši zbačenog princa Norodoma Ranarita.

1997 - Ilegalna organizacija kosovskih Albanaca Oslobodilačka vojska Kosova preuzela je odgovornost za niz oružanih napada na policijske stanice na Kosovu i pozvala je Albance u pokrajini da podrže oružanu pobunu protiv srpske vlasti.

1998 - U eksploziji dva automobila-bombe u američkim ambasadama u Keniji i Tanzaniji poginulo je najmanje 215 ljudi u Najrobiju i 11 u Dar es Salamu, a ranjeno je više od 5.000 ljudi. Odgovornost je preuzela do tada nepoznata grupa Islamska armija za oslobođenje svetih mesta.

1999 - U Brčkom, u Bosni i Hercegovini, održan je "Rok maraton 99" na kojem su se prvi put od raspada bivše SFRJ i time uzrokovanog rata, okupile rok grupe iz bivših jugoslovenskih republika. Koncert je najavljen kao "skup visokog rizika", ali incidenata nije bilo.

2000 - Na Korzici ubijen je iz zasede osnivač glavne gerilske grupe na tom ostrvu Žan-Mišel Rosi i njegov saradnik Žan-Klod Fratači.

2000 - Grupa američkih i švajcarskih naučnika saopštila je otkriće devet novih planeta koje se kreću u orbiti izvan našeg sunčevog sistema, što je od značaja za napore naučnika da otkriju život na nekom drugom mestu u kosmosu.

2001 - Filipinska vlada i muslimanska separatistička grupa, Islamski oslobodilački front Moro potpisali su primirje, što je korak napred u pravcu okončanja borbi koje traju dekadama u južnim Filipinima.

2003 - Sud u Dablinu osudio je lidera Prave IRA-e, odmetničke frakcije Irske republikanske armije (IRA) Majkla Mekevita na 20 godina zatvora za organizovanje bombaškog napada u gradu Oma u Severnoj Irskoj u avgustu 1998. kada je poginulo 29 osoba, a više stotina povređeno.

Objavljeno u Avgust
ponedeljak, 06 avgust 2018 00:00

6. avgust - Dogodilo se na današnji dan

1637. Umro engleski pisac i glumac Ben Džonson, autor satirične komedije "Valpone, ili lisica", koja se smatra jednim od najboljih dela tog žanra u renesansnoj književnosti.

1660. Umro španski slikar Dijego Velaskes, jedan od najvećih u istoriji slikarstva, dvorski slikar španskog kralja Filipa IV.

1661. Portugal i Holandija potpisali sporazum prema kojem su Portugalci zadržali Brazil, a Holanđani Cejlon.

1796. Na Cetinju Skupština crnogorskih starešina izglasala "Stegu", prvi pisan zakonski akt u Crnoj Gori.

1806. Car Franc I Habsburg odrekao se titule rimskog cara i proglasio se carem Austrije. Time prestalo da postoji Sveto rimsko-nemačko carstvo.

1807. Srpski prosvetitelj Dositej Obradović prešao iz Zemuna u ustaničku Srbiju, gde je kao prvi Karađorđev ministar prosvete ostao do kraja života, 1811.

1809. Rođen Alfred Tenison, jedan od najznačajnijih pesnika engleske viktorijanske ere, zvanični dvorski pesnik.

1825. Bolivija proglasila nezavisnost posle gotovo tri veka španske vladavine.

1860. Rođen srpski političar i filolog Ljubomir Stojanović, sekretar Srpske kraljevske akademije, koji je 1921. s Jašom Prodanovićem osnovao Republikansku stranku i bio njen prvi predsednik.

1881. Rođen engleski mikrobiolog Aleksander Fleming, 1928. otkrio penicilin. Nobelovu nagradu 1945. podelio sa Ernstom Čejnom i Hauardom Florijem, koji su prvi primenili penicilin u lečenju infekcija.

1890. U njujorškom zatvoru “Oburn” pogubljen ubica Vilijam Kemler. To je bilo prvo izvršenje smrtne kazne na električnoj stolici.

1914. Austro-Ugarska objavila rat Rusiji, a Srbija i Crna Gora Nemačkoj, u Prvom svetskom ratu.

1916. Rođen malteški političar Dom Mintof, koji je kao predsednik laburističke vlade od 1971. vodio politiku odvajanja Malte od Velike Britanije i Evrope, stvarajući bliže veze s Libijom i arapskim svetom.

1918. Završena nemačka ofanziva na Marni. Poslednji veliki napad Nemaca u Prvom svetskom ratu završen porazom, a oko 100.000 nemačkih vojnika poginulo i ranjeno.

1926. Američka plivačica Gertruda Ederle postala prva žena koja je preplivala Lamanš. Pivanje trajalo 14 časova.

1928. Rođen američki slikar, novinar, filmski režiser i producent Endi Vorhol, najznačajniji predstavnik pop-arta.

1932. Otvoren prvi Venecijanski filmski festival.

1940. Estonija ušla u sastav SSSR pod nazivom Estonska Sovjetska Socijalistička Republika.

1945. Amerikanci u Drugom svetskom ratu bacili prvu atomsku bombu na japanski grad Hirošimu. Grad razoren, a 13 kvadratnih kilometara pretvoreno u pustoš. Poginulo oko 117.000 ljudi, a od posledica bačene još 217.137.

1962. Jamajka stekla nezavisnost posle 300 godina britanske vladavine.

1973. Umro kubanski diktator Fulhensio Batista i Saldivar, koji je vladao Kubom od 1952. do 1959, kada je zbačen u revoluciji pod vođstvom Fidela Kastra.

1978. Umro papa Pavle VI, čiji je pontifikat obeležen nastojanjima da katoličku crkvu približi savremenom svetu. Normalizovao odnose s komunističkim zemljama i podržavao Pokret nesvrstanih. Nasledio ga Jovan Pavle I.

1991. Predsedništvo SFRJ jednoglasno usvojilo odluku o proglašenju potpune i bezuslovne obustave vatre na teritoriji Hrvatske.

1995. Hrvatski avioni i artiljerija gađali srpske izbeglice koje su u kolonama napuštale teritoriju Hrvatske, posle ofanzive hrvatske vojske na Krajinu.

1996. Američki naučnici objavili da su našli dokaz da je na Marsu davno postojao život, na osnovu ispitivanja ostataka meteora nađenog na Antarktiku.

1997. “Boing 747” "Korean erlajnza" srušio se na putu iz Seula u blizini aerodroma Guam. Poginulo 228 putnika i članova posade, a 26 ih preživelo.

1999. Predsednik Rusije Boris Jeljcin zatražio od Parlamenta da ukine smrtnu kaznu.

2000. Oko 1.400 Litvanaca priznalo da su kao agenti ili doušnici radili za rusku tajnu i obaveštajnu službu KGB. Litvanija bila pod upravom Sovjetskog Saveza od Drugog svetskog rata do 1991.

2001. Vrhovni sud Kalifornije doneo odluku da proizvođači vatrenog oružja ne podležu zakonskoj odgovornosti za kriminalnu upotrebu oružja koje su proizveli.

Objavljeno u Avgust
Strana 8 od 13

Još vesti iz kategorije...

Top