utorak, 09 oktobar 2018 00:00

9. oktobar - Dogodilo se na današnji dan

1701. U Nju Havenu, u američkoj državi Konektikat, osnovan Univerzitet Jejl.

1789. U austrijsko-turskom ratu austrijski feldmaršal Gideon Ernst Laudon zauzeo Beograd.

1806. Pruska prekinula neutralnu politiku prema Napoleonu i objavila rat Francuskoj, u kom je poražena uz teške teritorijalne gubitke. Mirom u Tilzitu 1807. izgubila celo područje između Rajne i Labe i veći deo zemalja stečenih deobom Poljske.

1831. Predsednik Grčke Joanis Kapodistrijas, jedan od vođa borbe za oslobođenje od turske vlasti, ubijen u atentatu. Kao predsednik, od 1827. vladao apsolutistički, oslanjajući se na vojsku, što je izazvalo revolt liberalnih političara.

1835. Rođen francuski kompozitor i klavirski virtuoz Kamij Sen Sans, jedan od osnivača Nacionalnog muzičkog društva. Njegov bogat opus obuhvata sve vrste mužičkih dela.

1854. Rođen srpski fizičar i izumitelj Mihailo Pupin, profesor matematike i fizike na Univerzitetu Kolumbija. Njegov najznačajniji izum, samoindukcioni kalemovi, 1890, omogućio telefonski i telegrafski prenos na velike daljine pomoću kabla. Za autobiografsku knjigu "Od iseljenika do pronalazača" 1924. dobio Pulicerovu nagradu.

1892. Rođen Ivo Andrić, jedini jugoslovenski književnik dobitnik Nobelove nagrade za književnost, 1961.

1915. Nemačke i austrougarske trupe u I svetskom ratu zauzele Beograd.

1934. U Marseju ubijen jugoslovenski kralj Aleksandar I Karađorđević. Atentat organizovali lideri hrvatskog ustaškog pokreta i makedonskih nacionalista, izvršio ga Vlada Černozemski. U atentatu poginuo i ministar inostranih poslova Francuske Žan Luj Bartu.

1944. Počela Treća moskovska konferencija. Premijer Velike Britanije Vinston Čerčil i lider SSSR-a Josif Visarionovič Staljin razmatrali pitanja u vezi s Poljskom, Grčkom i Jugoslavijom i dogovarali se o uređenju Evrope posle II svetskog rata.

1962. Uganda stekla nezavisnost posle gotovo 70 godina britanske kolonijalne uprave.

1963. Više od 2.000 ljudi poginulo u poplavama posle pucanja brane Vajont kod Beluna, visoke oko trista metara, u severoistočnoj Italiji.

1967. U Boliviji ubijen argentinski revolucionar Ernesto Če Gevara, simbol revolucije u Južnoj Americi. Kao beskompromisan borac za pravdu stekao veliku popularnost širom sveta, posebno među mladima. Učesnik Kubanske revolucije, ministar u vladi Fidela Kastra, u novembru 1966. postao lider gerilaca u Boliviji. U oktobru 1967. zarobljen, potom ubijen.

1975. Sovjetski fizičar i disident Andrej Saharov dobio Nobelovu nagradu za mir.

1983. U eksploziji bombe u Rangunu, glavnom gradu Burme, ubijeno 18 funkcionera Vlade Južne Koreje, među njima četiri ministra i šef diplomatije Li Bum Suk. Južnokorejske vlasti za podmetanje bombe optužile agente Severne Koreje.

1992. U pokušaju da spreči razbuktavanje rata u Bosni i Hercegovini, Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija usvojio rezoluciju o zabrani vojnih letova u vazdušnom prostoru BiH, a mirovnim snagama, UNPROFOR, naloženo da nadgledaju poštovanje zabrane.

1993. U sukobima muslimana i Hrvata u Mostaru, u BiH, srušen Stari most, simbol grada, sagrađen u XVI veku, za vreme turske vladavine. Most bio pod zaštitom UNESKO-a.

1997. Više od 200 ljudi poginulo kada je uragan Paulina pogodio meksičko letovalište Akapulko.

2001. Američki naučnici Erik Kornel i Karl Vimen i Nemac Volfgang Keterle dobili Nobelovu nagradu za fiziku. Otkrili novo stanje materije, ultra-hladni gas, čija primena otvara nove mogućnosti za razvoj precizne elektronike.

2002. Prvi put u istoriji parlamentarizma u Srbiji održan TV duel kandidata za predsednika Srbije koji su ušli u drugi izborni krug. Suočili se Vojislav Koštunica i Miroljub Labus.

2002. Umro jugoslovenski televizijski reditelj Sava Mrmak.

2004. U Avganistanu održani prvi direktni predsednički izbori u istoriji te zemlje. Pobedio dotadašnji privremeni predsednik Hamid Karzai.

Objavljeno u Oktobar
nedelja, 30 septembar 2018 00:00

30. septembar - Dogodilo se na današnji dan

1399. Osnivač engleske dinastije Lankaster Henri Bolingbrok postao kralj Henri IV, dan pošto je abdicirao Ričard II, prvi monarh u istoriji Engleske koji je napustio presto.

1846. Američki zubar Vilijam Morton prvi upotrebio anesteziju prilikom vađenja zuba.

1876. Rođen srpski pisac, pozorišni kritičar i diplomata Milan Rakić. Pesnik modernog senzibiliteta, bio član Srpske kraljevske akademije i predsednik srpskog PEN-kluba.

1882. Rođen nemački fizičar Hans Vilhelm Gajger. 1928. izumeo napravu za otkrivanje i brojanje naelektrisanih čestica i gama-zraka, "Gajgerov brojač".

1891. U egzilu u Briselu samoubistvo izvršio francuski general Žorž Ernest Bulanže, lider reakcionarnog antiparlamentarnog pokreta "bulanžista" koji je zapretio rušenjem Treće Republike.

1912. Srbija i Bugarska objavile mobilizaciju za rat protiv Turske. Prvi balkanski rat, od oktobra 1912. do maja 1913, u kojem su se protiv Turske borile i Grčka i Crna Gora, završen oslobađanjem balkanskih naroda od turske vlasti.

1941. Počela prva nemačka ofanziva na Moskvu u jednoj od najvećih bitaka Drugog svetskog rata, okončana u januaru 1942. porazom Nemaca.

1949. Zatvoren berlinski "vazdušni most" uspostavljen posle sovjetske blokade Zapadnog Berlina krajem juna 1948, tokom kojeg su američki i britanski avioni obavili 277.264 letova i dopremili 2.323.738 tona namirnica.

1955. U automobilskoj nesreći u 24. godini poginuo američki glumac Džejms Din, simbol uznemirene i pobunjene mladosti posle Drugog svetskog rata. Iako je snimio samo tri filma, "Istočno od raja", "Buntovnik bez razloga" i "Div", postao kultna ličnost mladih tog vremena.

1962. Beli rasisti izazvali nerede u Oksfordu u američkoj državi Misisipi kada je, na osnovu odluke federalnog suda, crnac Džejms Meredit upisan na Univerzitet Misisipija, koji su do tada pohađali samo belci.

1965. Pripadnici indonežanskog pokreta “30. septembar" oteli šest generala i pokušali da izvrše državni udar. Generali nađeni mrtvi 3. oktobra, a protivudarom na vlast došao general Suharto. Smatra se da je u represalijama protiv komunista i njihovih simpatizera, koje su usledile, pobijeno oko pola miliona ljudi.

1966. Bivši britanski protektorat u Africi Becuanalend stekao nezavisnost pod nazivom Republika Bocvana. Prvi predsednik postao Serece Kama.

1966. Nemački ratni zločinci Albert Šper i Baldur fon Širah izašli iz zatvora “Špandau” u kojem su odslužili kaznu od 20 godina robije. U zatvoru koji je bio napravljen za 600 stanara, ostao samo jedan, a to je bio Rudolf Hes.

1970. Ričard Nikson doputovao u Beograd, u prvu posetu jednog predsednika SAD SFRJ.

1980. U simboličnom podsećanju na biblijska vremena, Izrael uveo valutu šekel, koja je zamenila funtu.

1985. Umro američki seizmolog Čarls Rihter, po kojem je nazvana skala za merenje jačine zemljotresa.

1988. U SSSR penzionisano pet funkcionera, među kojima i predsednik Prezidijuma Vrhovnog sovjeta Andrej Gromiko.

1990. SSSR normalizovao diplomatske odnose sa Izraelom, prekinute tokom šestodnevnog izraelsko-arapskog rata 1967. i uspostavio pune diplomatske odnose s Južnom Korejom.

1991. Vojnim udarom na Haitiju oboren sa vlasti predsednik Žan Bertran Aristid.

1992. Pod pokroviteljstvom i u prisustvu kopredsednika Međunarodne konferencije o Jugoslaviji, predsednici Jugoslavije i Hrvatske Dobrica Ćosić i Franjo Tuđman potpisali zajedničku deklaraciju kojom su se obavezali na prestanak neprijateljstava i rešavanje spornih pitanja pregovorima.

1992. Moskovska banka distibuirala vaučere za privatizaciju kao deo Vladinih ekonomskih reformi koje bi trebalo da milione Rusa pretvore u kapitaliste.

1993. U seriji jakih zemljotresa u jugozapadnoj Indiji razoreno 36 sela, a poginulo najmanje 22.000 ljudi.

1999. Jedan od najvećih nemačkih književnika XX veka Ginter Gras dobio Nobelovu nagradu za književnost.

2000. Uz punu podršku Demokratskoj opoziciji Srbije i novom predsedniku Jugoslavije Vojislavu Koštunici, svetska demokratska javnost iščekivala rasplet postizborne krize u Jugoslaviji. Rusija upozorila poraženog Slobodana Miloševića da ne koristi silu radi opstanka na vlasti.

Objavljeno u Septembar
subota, 29 septembar 2018 00:00

29. septembar - Dogodilo se na današnji dan

1399. Kralj Ričard II postao prvi engleski monarh koji je abdicirao. Na abdikaciju ga primorali plemići koji su se pobunili protiv njegove apsolutističke vladavine.

1518. Rođen italijanski slikar Jakopo Tintoreto, jedan od najvećih majstora XVI veka, čuven po veštini postizanja izuzetnih svetlosnih efekata. Imao veliki uticaj na evropsko slikarstvo, posebno na impresioniste.

1758. Rođen engleski admiral Horacio Nelson, jedan od najvećih stratega u istoriji pomorskih ratova. Odneo ključne pobede nad Napoleonovom flotom, a 1805. naneo katastrofalan poraz udruženoj špansko-francuskoj floti kod Trafalgara.

1854. U Valjevu umro prota Matija Nenadović, vojvoda i jedan od vođa Prvog srpskog ustanka. Bio prvi diplomata obnovljene Srbije i tvorac i prvi predsednik Praviteljstvujušćeg sovjeta. Njegovi "Memoari" dragoceno svedočanstvo o ljudima i događajima iz tog vremena.

1901. Rođen italijanski nuklearni fizičar Enriko Fermi, dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 1938. Zaslužan za niz osnovnih otkrića u fizici atomskog jezgra, a 2. decembra 1942. u Čikagu pustio u pogon prvi nuklearni reaktor, što se računa kao početak atomskog doba.

1911. Italija objavila rat Turskoj i upala u libijsku provinciju Tripolitaniju.

1918. Bugarska posle poraza na Solunskom frontu u Prvom svetskom ratu potpisala primirje sa Saveznicima.

1913. Rudolf Dizel, nemački inženjer, konstruktor prvog motora sa unutrašnjim sagorevanjem na principu samopaljenja, nestao u moru u kanalu Lamanš prilikom putovanja iz Antverpena u London.

1923. Na osnovu mandata Društva naroda Velika Britanija uspostavila vlast u Palestini.

1930. Umro ruski slikar Ilja Jefimovič Rjepin, glavni predstavnik realizma u ruskom slikarstvu. Izvršio veliki uticaj na umetnike svog vremena i bio uzor sovjetskim socijalističkim realistima.

1938. Velika Britanija, Francuska, Italija i Nemačka potpisale sporazum u Minhenu kojim je Nemačkoj dozvoljeno da pripoji Sudetsku oblast, deo Čehoslovačke s nemačkom nacionalnom manjinom. Minhenski sporazum smatra se presudnim aktom kojim je Hitleru otvoren put za početak Drugog svetskog rata.

1940. Rumunija u Drugom svetskom ratu istupila iz Balkanskog pakta koji je 9. februara 1934. u Atini zaključila s Jugoslavijom, Turskom i Grčkom.

1941. U Babi Jaru kod Kijeva Nemci u Drugom svetskom ratu u masakru nad Jevrejima, koji je trajao dva dana, pobili 33.771 civila, uključujući žene i decu.

1957. U zapadnom Pakistanu poginulo oko 300 ljudi kada je ekspresni voz udario u kompoziciju cisterni s naftom.

1958. Emitovan prvi zajednički program TV-odašiljača u Beogradu, Zagrebu i Ljubljani.

1967. Međunarodni monetarni fond okupio svojih 106 članica na sastanku u Rio de Žaneiru, gde je odobrena reforma svetskog monetarnog sistema.

1970. Potpredsednik Egipta Anvar el Sadat preuzeo dužnost šefa države posle smrti Gamala Abdela Nasera, a 5. oktobra formalno postao predsednik države.

1972. Japan i Kina normalizovali diplomatske odnose.

1979. Papa Jovan Pavle II tokom prve papske posete Irskoj uputio apel za mir u Severnoj Irskoj pred više od milion ljudi u Dablinu.

1979. Predsednik Ekvatorijalne Gvineje Fransisko Masijas Nguema, zbačen sa vlasti u avgustu 1979, streljan pod optužbom da je kriv za genocid, izdaju, proneveru i sistematsko kršenje ljudskih prava.

1988. Mirovne snage Ujedinjenih nacija za svoj četrdesetogodišnji rad dobile Nobelovu nagradu za mir.

1993. Jedan od komunističkih veterana i predstavnik tvrde linije evropskih komunista Žorž Marše povukao se, zbog lošeg zdravlja, sa mesta predsednika Komunističke partije Francuske, na čijem čelu je bio dve decenije.

1994. Ministri odbrane članica NATO na sastanku u Sevilji odlučili da NATO pojača vazdušne napade na položaje bosanskih Srba.

1999. Specijalne policijske snage za razbijanje demonstracija pretukle demonstrante u Beogradu kada su pokušali da dođu do rezidencije predsednika Jugoslavije Slobodana Miloševića.

2000. Pozivu lidera Demokratske opozicije Srbije na građansku neposlušnost i generalni štrajk zbog pokušaja režima da falsifikuje izborne rezultate 24. septembra prvi se odazvali srednjoškolci u Gornjem Milanovcu i rudari kolubarskog rudnika "Tamnava". U narednim danima talas štrajkova zahvatio celu Srbiju, počela blokada magistralnih puteva.

2000. Bivši kanadski premije Pjer Trido umro u 80. godini. Premijer Kanade od 1968. do 1979. i od 1980. do 1984, Trido posle prvog izbora za premijera pokrenuo pravu "tridomaniju", koja je političarima donela, za njih do tada nedostižan, status zvezda.

2001. Savet bezbednosti UN usvojio rezoluciju o borbi protiv terorizma i sprečavanju finansiranja terorista. Rezolucijom predviđeno uvođenje sankcija svakoj zemlji koja ne bude poštovala antiterorističke mere.

2003. Sud u Beogradu osudio haške begunce Milana Lukića i Olivera Krsmanovića iz Višegrada i Dragutina Dragičevića iz Srebrenice na 20 godina, a Đorđa Ševića iz Rume na 15 godina zatvora za ubistvo 16 muslimana iz mesta Sjeverin, oktobra 1992.

Objavljeno u Septembar
petak, 28 septembar 2018 00:00

28. septembar - Dogodilo se na današnji dan

48. p.n.e. U Egiptu ubijen Gnej Pompej Veliki, jedan od najvećih rimskih državnika i vojskovođa, koji je 69. pre nove ere ugušio Spartakov ustanak, a 61. osvojio Jerusalim. Rimski Senat izabrao ga za konzula 52, a vlast izgubio posle poraza od Gaja Julija Cezara u bici kod Farsale, posle čega se sklonio u Egipat.

1066. Normanski vojvoda Vilijam, kasnije engleski kralj Vilijam I Osvajač, iskrcao se s vojskom kod Pevensija u južnoj engleskoj pokrajini Saseks i počeo osvajanje Engleske.

1841. Rođen francuski državnik Žorž Benžamen Klemanso, premijer od 1906. do 1909. i od 1917. do 1920, kada se povukao iz političkog života. U vreme Drajfusove afere u svom listu objavio pismo pisca Emila Zole predsedniku Republike, "Optužujem".

1864. U Londonu osnovana Prva internacionala, za koju je osnivački dokument pod nazivom "Inauguralna adresa i Statut" napisao Karl Marks.

1895. Umro francuski hemičar i biolog Luj Paster, pronalazač vakcina protiv besnila, antraksa i “crvenog vetra”. Otkrio i postupak konzerviranja hrane sprečavanjem razmnožavanja bakterija, koji je kasnije nazvan "pasterizacija". Osnivač naučnih grana mikrobiologije i stereohemije. 1888. organizovao institut u Parizu, nazvan po njemu.

1902. Umro francuski pisac Emil Zola, tvorac i najizrazitiji predstavnik naturalističkog romana. Poznat i po otvorenom pismu predsedniku Francuske, "Optužujem", u kom je otkrio mahinacije vojnih krugova u "Drajfusovoj aferi".

1914. Umro srpski kompozitor i muzički pedagog Stevan Stojanović Mokranjac, član Srpske kraljevske akademije i horovođa Beogradskog pevačkog društva. Njegovo delo smatra se najznačajnijom etapom u razvoju srpske nacionalne muzike u XIX veku.

1944. Jedinice Crvene armije u Drugom svetskom ratu prešle u Srbiju na osnovu jugoslovensko-sovjetskog dogovora.

1949. Moskva jednostrano otkazala ugovor o prijateljstvu i uzajamnoj pomoći SSSR i Jugoslavije, što su potom učinile i ostale zemlje "socijalističkog lagera", Mađarska 30. septembra, Bugarska i Rumunija 1. i Čehoslovačka 4. oktobra.

1958. U Francuskoj održan referendum na kom je prihvaćen nov Ustav, čime je počelo razdoblje Pete Republike. Novim Ustavom ojačana predsednička vlast.

1965. Prilikom erupcije vulkana na Filipinima, 56 kilometara južno od Manile, 184 osobe izgubile život.

1966. Umro francuski pisac Andre Breton, teoretičar i osnivač nadrealističkog pokreta. Svoje stavove o psihoanalizi i automatizmu podsvesti kao osnovi umetničkog stvaralaštva izneo u Manifestima nadrealizma.

1970. Umro egipatski državnik Gamal Abdel Naser, jedan od inicijatora vojnog udara kojim je 23. jula 1952. svrgnut kralj Faruk I. Proglasio se premijerom dve godine kasnije, a 1956. izabran za predsednika Egipta. Nacionalizovao Suecku kompaniju, što je u jesen 1956. dovelo do neuspešnog anglo-francusko-izraelskog napada na Egipat, a u junu 1967. vodio i izgubio šestodnevni rat sa Izraelom. Bio jedan od lidera Pokreta nesvrstanih zemalja.

1989. U izbeglištvu na Havajima umro bivši filipinski diktator Ferdinand Markos. Predsednik Filipina postao 1965, kao jedan od najpopularnijih političara, a 1986. na talasu masovnih protesta zbačen sa vlasti, pa izbegao na Havaje.

1990. U Skupštini Srbije usvojen nov Ustav, uveden višestranački politički sistem, a pokrajine Vojvodina i Kosovo izgubile atribute državnosti i postale teritorijalne autonomije.

1994. U nevremenu u Baltičkom moru u blizini finske obale potonuo feribot "Estonija". U toj najvećoj mirnodopskoj pomorskoj nesreći u Evropi poginulo više od 900 osoba.

1996. U Vučitrnu na Kosovu bačene dve eksplozivne naprave u krug vojne kasarne, a u selu Rudnik i mestu Podujevo napadnute policijske stanice. Oružani napadi kosovskih Albanaca na punktove srpske policije učestali u narednim mesecima, što je početkom 1998. dovelo do otvorenih sukoba.

1998. Posle dve nedelje uličnih nemira i nasilja koji su zapretili da će oboriti Vladu silom, albanski premijer Fatos Nano podneo ostavku.

2000. Savezna izborna komisija saopštila konačne rezultate predsedničkih izbora u Jugoslaviji, prema kojima Slobodan Milošević i Vojislav Koštunica idu u drugi izborni krug. Smatrajući da su rezultati falsifikovani, pristalice DOS počele masovne proteste širom zemlje.

2000. Počeo palestinski ustanak. Neposredan povod bila poseta tadašnjeg lidera izraelske opozicije svetim mestima u jerusalimskom starom gradu. U naredne dve godine poginulo više od 1.000 Palestinaca i više stotina Izraelaca.

2001. Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija ukinuo sankcije Sudanu, uvedene 1996. pošto je ta zemlja odbila da izruči osumnjičene za atentat na egipatskog predsednika Hosnija Mubaraka, 1995. u Etiopiji. Ukidanje sankcija tražili Egipat i Etiopija.

Objavljeno u Septembar
četvrtak, 27 septembar 2018 00:00

27. septembar - Dogodilo se na današnji dan

Danas je praznik Vozdviženije časnog i životvornog krsta Hristovog ili Krstovdan. Praznik je ustanovljen još 326. godine, kada je carica Jelena, majka cara Konstantina, otišla u Palestinu da se pomoli na svetim mestima. Tada joj se javila misao o tome da pronađe krst na kojem je Hrist bio razapet. Bio je to težak zadatak, jer su Jevreji krst, čim je Isus sa njega bio skinut, sakrili i strogo čuvali tajnu o tome gde je krst sakriven. Ipak, jedan Jeverejin reče carici gde je krst zakopan - na mestu gde je podignut hram boginje Venere. Posle dugog kopanja, naiđoše na tri krsta, Hristov i krstove ona dva razbojnika koji su zajedno sa Hristom bili razapeti. Pošto nije bilo načina da se otkrije koji je krst Hristov, jer sva tri krsta behu prilično istrulila, valjalo je pribeći veri. Upravo tuda su pronosili nekog mrtvaca na ukop, pa patrijarh Makarije zapovedi nosiocima da stanu, te redom krstovima dodirivaše mrtvaca, dok kod trećeg krsta mrtvac ne ožive i ustade, te oni poznaše da je to krst Isusov. Carica smerno klekne i poljubi sveto drvo, a pošto je mnoštvo naroda koji se beše okupio želelo da vidi časni krst, patrijarh Makarije izađe na jedno uzvišeno mesto i pokaza ga narodu. Tada je pronađen i vozdvižen (uzdignut) časni i životvoreći krst, te je od tog vremena, tj. od 326. godine, ustanovljen praznik Krstovdan. Na Krstovdan se časni krst kiti bosiljkom, pa se iznosi nasred crkve i ostavlja narodu da ga celiva. Krstovdan se provodi u strogom postu. U Bosni se veruje da duša umrlog na Krstovdan i Bogojavljenje odlazi u raj.

1540. Papa Pavle III bulom odobrio osnivanje jezuitskog katoličkog reda koji je, kao Društvo isusovaca, 1534. u Parizu osnovao Ignacio Lojola.

1601. Rođen francuski kralj Luj XIII, jedan od najmoćnijih evropskih monarha. Tokom vladavine zaveo apsolutizam uz pomoć kardinala Rišeljea, ugušio ustanak protestanata i nastavio kolonijalno širenje Francuske. U vreme njegove vladavine 1635. osnovana Francuska akademija.

1825. Prvom u svetu javnom železničkom prugom Darlington-Stokton, u severoistočnoj Engleskoj, krenuo voz s prvom parnom lokomotivom, kojom je upravljao njen konstruktor Džorž Stivenson.

1862. Rođen južnoafrički general i državnik Luis Bota, jedan od vođa Bura u ratu sa Englezima i prvi premijer Južnoafričke Unije. Bio premijer Transvala od 1907. do 1910, kad su se burske republike Transval, Natal, Oranž i Kejplend udružile u Uniju.

1891. Umro ruski pisac Ivan Aleksandrovič Gončarov, autor romana "Oblomov", u kojem je stvoren jedan od najznačajnijih tipova u svetskoj književnosti, i pojam "oblomovština", sinonim za parazitizam i apatiju.

1901. Rođen crnogorski revolucionar Ivan Milutinović, jedan od glavnih organizatora ustanka protiv okupatora u Drugom svetskom ratu, član Vrhovnog štaba Narodonoslobodilačke vojske i narodni heroj. Poginuo pod nerasvetljenim okolnostima u oktobru 1944, kada se preko Dunava prebacivao u tek oslobođen Beograd.

1902. Rođen srpski pisac i pozorišni kritičar Milan Dedinac, sledbenik francuske avangarde lirike, pripadnik grupe beogradskih modernista, prvi glavni urednik posleratne "Politike", dramaturg i upravnik Jugoslovenskog dramskog pozorišta.

1917. Umro francuski slikar, grafičar i vajar Edgar Dega, koji se smatra jednim od najboljih crtača u likovnoj umetnosti. Virtuoznost crtanja najbolje je iskazao slikajući ljudsko telo u pokretu.

1922. Grčki kralj Konstantin I abdicirao zbog vojnog poraza u ratu s Turskom, dve godine pošto se vratio na presto. Kralj postao 1913, a prvi put abdicirao 1917, kada je njegova odluka o neutralnosti Grčke u Prvom svetskom ratu izazvala nezadovoljstvo u zemlji i među zapadnim saveznicima.

1939. Posle trodnevnog neprekidnog bombardovanja Nemci u Drugom svetskom ratu savladali 19-dnevni otpor Varšave i zauzeli grad.

1940. Nemačka, Italija i Japan u potpisali Berlinu desetogodišnji vojni i ekonomski pakt Osovina Berlin-Rim-Tokio.

1947. U Varšavi osnovan Informacioni biro komunističkih i radničkih partija. Savetodavno i koordinaciono telo devet evropskih komunističkih i radničkih partija osnovano na inicijativu SSSR, a sedište mu do proleća 1948. bilo u Beogradu, potom u Bukureštu.

1962. U Jemenu u vojnom udaru pukovnik Abdula al Salal oborio monarhiju i proglasio Jemensku Arapsku Republiku. Sa prestola zbačen poslednji jemenski imam Mohamed Badr, nedelju dana pošto je nasledio umrlog oca, imama Ahmada.

1964. Vorenova komisija posle desetomesečne istrage saopštila da je Li Harvi Osvald bio jedini atentator na predsednika SAD Džona Kenedija 22. novembra 1963. u Dalasu. Kasnija istraživanja pokazala da Osvald, koji je ubijen dva dana posle atentata, sigurno nije bio jedini atentator, a možda nije ni učestvovao u atentatu.

1968. Portugalski diktator Antonio de Oliveira Salazar, koji je 1932. zaveo autoritarni režim u Portugalu, povukao se sa mesta premijera posle moždanog udara.

1970. Na inicijativu predsednika Egipta Gamala Abdela Nasera  kralj Jordana Husein i vođa Palestinskog oslobodilačkog pokreta Jaser Arafat u Kairu potpisali sporazum o okončanju građanskog rata u Jordanu.

1990. Iran i Velika Britanija obnovili diplomatske odnose, koje je Teheran prekinuo u martu 1989. zbog knjige "Satanski stihovi" britanskog pisca indijskog porekla Salmana Ruždija, ali su oni podignuti na ambasadorski nivo tek 1998, kad su iranske vlasti odustale od "fatve", smrtne kazne kojom je zaprećeno Ruždiju.

1996. Snage fundamentalističkog islamskog pokreta Talibana zauzele glavni grad Avganistana, Kabul, i obesile bivšeg šefa države Nadžibulaha.
1998. Obećavši da će rešiti problem masovne nezaposlenosti, lider nemačkih socijaldemokrata Gerhard Šreder pobedio Helmuta Kola na izborima i postao novi kancelar Nemačke.

2000. Više desetina hiljada ljudi u centru Beograda i oko pola miliona širom Srbije burno pozdravilo proglašenje izborne pobede Demokratske opozicije Srbije na izborima 24. septembra i odluku lidera opozicije da ne prihvati drugi krug predsedničkih izbora koji su najavili sledbenici Slobodana Miloševića.

2000. U eksploziji gasa u rudniku uglja u južnoj kineskoj provinciji Guidžu poginulo 118 rudara.

2001. Napadač u policijskoj uniformi upao na sednicu lokalne skupštine švajcarskog kantona Zug, ubio 13 i ranio 15 osoba. Atentator potom izvršio samoubistvo.

Objavljeno u Septembar
sreda, 26 septembar 2018 00:00

26. septembar - Dogodilo se na današnji dan

1186. Dubrovnik je sklopio mir sa srpskim velikim županom Stefanom Nemanjom, koji je u dva navrata pokušao da zauzme taj grad. Sporazum o miru bio je osnov za kasnije ugovore Srbije i Dubrovnika.

1371. U bici na reci Marici, kod Črnomena, Turska vojska je porazila srpsku vojsku braće Mrnjavčević, kralja Vukašina i despota Uglješe, koji su u boju poginuli. To je bila jedna od presudnih bitaka u turskom pohodu na Balkan.

1580. Engleski moreplovac i gusar Frensis Drejk uplovio je u luku Plimut na završetku svog putovanja oko sveta koje je trajalo 33 meseca. Drejk je bio prvi Englez koji je preplovio zemlju, za šta je dobio titulu viteza od kraljice Elizabete.

1687. U bici s Turcima topovsko tane mletačke vojske izazvalo je eksploziju u kojoj su teško oštećeni Partenon i Propileji na Akropolju, gde je turska vojska držala skladište municije.

1815. Rusija, Austrija i Pruska formirale su Svetu alijansu, koju su kasnije potpisali svi evropski vladari osim britanskog regenta, pape i turskog sultana. Cilj saveza bio je da uguši revolucionarne pokrete u Evropi nakon Francuske revolucije i Napoleonovih ratova.

1826. Rođen je Ljubomir Nenadović, član Srpske kraljevske akademije, autor čuvenih putopisa i jedan od najčitanijih pisaca druge polovine XIX veka.

1849. Rođen je ruski fiziolog Ivan Petrovič Pavlov, osnivač Instituta za eksperimentalnu medicinu, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1904. Na osnovu eksperimenata na psima postavio je teoriju uslovnog refleksa, a značajni su i njegovi radovi o inervaciji srca i funkciji jetre.

1907. Novi Zeland, koji je bio kolonija Velike Britanije, postao je dominion u okviru Britanskog komonvelta.

1918. Saveznici su u Prvom svetskom ratu počeli opštu ofanzivu koja je početkom oktobra dovela do sloma Centralnih sila i završetka rata.

1945. U Njujorku je umro mađarski kompozitor i pijanista Bela Bartok, čije je delo otvorilo nove pravce razvoja mađarske muzike. U svetskim razmerama jedan je od začetnika "nove muzike" XX veka.

1960. Održan je prvi TV duel između predsedničkih kandidata. U okviru kampanje za predsednika SAD, na nacionalnoj televiziji suočili su se tadašnji potpredsednik Ričard Nikson i senator Džon Kenedi.

1969. U Boliviji je vojna hunta pod vođstvom generala Alfreda Ovanda Kandije oborila predsednika Silesa Salinasa.

1980. U Minhenu je na festivalu piva u eksploziji podmetnute bombe poginulo 13, a ranjeno više od 200 ljudi.

1984. Velika Britanija i Kina su se sporazumeli o vraćanju Hongkonga 1997. pod suverenitet Kine. Hongkong je pripao Britancima na osnovu mirovnog ugovora u Nankingu 1842, nakon Opijumskog rata.

1989. Vijetnam je povukao svoje trupe iz Kambodže, koje su u toj zemlji bile od kraja 1978, ostavivši snage vlade Hun Sena da se same bore protiv maoističke gerilske organizacije "Crveni Kmeri".

1990. U Rimu je u 83. godini umro italijanski književnik Alberto Moravija, jedna od najzanačajnijih ličnosti italijanske književnosti XX veka.

1994. Alžirske snage bezbednosti ubile su šefa najjače islamske terorističke organizacije GIA Šerifa Guzmija, poznatog kao Abu Abdala.

1995. Počelo je suđenje bivšem premijeru Italije Đuliju Andreotiju, pod optužbom da je imao bliske veze sa mafijom. Andreoti je sedam puta biran za premijera Italije i bio je jedan od simbola posleratne Italije.

1997. Italijanski sud osudio je mafijaškog bosa Salvatora Rina i 23 njegova najbliža saradnika na doživotni zatvor zbog ubistva sudije Đovanija Falkonea 1992. U zemljotresu u centralnoj Italiji, 11 ljudi je izgubilo život, a teško je oštećena srednjovekovna bazilika Svetog Franje Asiškog u Asiziju.

2000. Grčki feribot "Ekspres Samina" naleteo je na podvodni greben kod ostrva Paros i potonuo za 20 minuta. U udesu broda koji je prevozio preko 500 putnika, život su izgubile 72 osobe.

2001. Belgija je predala Međunarodnom sudu za Ruandu bivšeg ruandskog ministra za finansije Emanuela Ndindabahizija, optuženog za umešanost u genocid.

2003. Nakon 11 godina prekida, zbog izbijanja rata u bivšoj Jugoslaviji, avion srpske aviokompanije Jat ervejz sleteo je na sarajevski aerodrom, čime je ponovo uspostavljena direktna avionska linija izmedju Beograda i Sarajeva.

Objavljeno u Septembar
utorak, 25 septembar 2018 00:00

25. septembar - Dogodilo se na današnji dan

1345 - Nakon tri godine bezuspešnih pokušaja, srpski car Dušan osvojio je Ser, čime je došao u posed puteva koji su vodili u Trakiju i ka poluostrvu Halkidiki, gde se nalazi Sveta Gora.

1493 - Kristofor Kolumbo isplovio je iz luke Kadiz na drugo putovanje u Novi svet, koji je otkrio 1492.

1513 - Španski istraživač Vasko Nunjes de Balboa prešao je Panamski zemljouz i postao prvi Evropljanin koji je video Tihi okean.

1555 - Sklopljen je Augsburški verski mir između nemačkog kralja Ferdinanda I i luteranskih knezova kojim su izjednačena prava luterana (protestanata) i rimokatolika. Usvojen je zakon o slobodi veroispovesti po principu "Cuius regio, illius religio" (čija je zemlja, onoga je i vera).

1744 - Rođen je pruski kralj Fridrih Vilhelm II, koji je tokom vladavine (1786-97) ratovao protiv Francuske Republike (1792-95), a u drugoj i trećoj podeli Poljske (1793, 1795) anektirao je velike delove poljske države.

1823 - Srpskom piscu i jezičkom reformatoru Vuku Stefanoviću Karadžiću dodeljen je počasni doktorat Univerziteta u Jeni.

1849 - Umro je austrijski violinist, dirigent i kompozitor Johan Štraus Stariji, koji je bečkom valceru dao klasični oblik i učinio ga popularnim širom Evrope. Komponovao je više od 150 valcera (najpoznatiji "Zvuci Rajne"), kadrile, marševe ("Radecki marš") i polke.

1866 - Rođen je američki biolog i genetičar Tomas Hant Morgan, osnivač genetike, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1933. za otkriće funkcije hromozoma u prenošenju naslednih svojstava.

1896 - Rođen je italijanski državnik Alesandro Pertini, predsednik Italije (1978-1985), najpopularniji italijanski političar posle Drugog svetskog rata. Član Socijalističke partije Italije postao je 1918, niz godina proveo je u fašističkim zatvorima, u Drugom svetskom ratu učestvovao u pokretu otpora, a potom bio poslanik i senator.

1897 - Rođen je američki pisac Vilijam Fokner, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1949, koji je bio zaokupljen problemima zla.

1897 - Rođen je srpski pisac Aleksandar Vučo, jedan od osnivača nadrealističkog pokreta u Srbiji između dva svetska rata, tvorac moderne poezije za decu. Njegova poema "Podvizi družine 'Pet petlića'" smatra se najznačjanijim delom srpske dečije poezije posle Jovana Jovanovića Zmaja. Pisao je i filmske scenarije i bavio se filmskom kritikom.

1906 - Rođen je ruski kompozitor Dmitrij Šostakovič, koji je prvi medju muzičkim umetnicima sovjetske Rusije stekao međunarodnu slavu. U svom delu je uspešno spojio rusku tradiciju i modernu zapadnoevropsku muziku i razvio vlastiti muzički izraz. Napisao je monumentalnu "Petu simfoniju", a u najtežim danima blokade Lenjingrada u Drugom svetskom ratu "Sedmu (Lenjingradsku) simfoniju".

1932 - Španska pokrajina Katalonija dobila je autonomiju - pravo na zastavu, lokalnu skupštinu i jezik. Autonomija je ukinuta 1939. kada je Franko došao na vlast.

1943 - Sovjetska Crvena armija je u Drugom svetskom ratu oslobodila Smolensk, jedno od poslednjih značajnih uporišta nemačkih nacističkih snaga na teritoriji SSSR-a.

1956 - U upotrebu je pušten prvi transatlantski telefonski kabl, postavljen između Obena u Škotskoj i Njufaundlenda u Kanadi.

1959 - Razočaran politikom vlade jedan budistički monah izvršio je u Kolombu atentat na cejlonskog premijera Solomona Bandaranaikea, koji je narednog dana podlegao povredama.

1962 - Soni Liston postao je svetski bokserski šampion teške kategorije kada je u Čikagu u prvoj rundi nokautirao Flojda Patersona.

1963 - Vojska je u Dominikanskoj Republici oborila liberalnu vladu Huana Boša Gavinja, formiranu sedam meseci ranije i suspendovala Ustav.

1970 - Umro je nemački pisac Erih Marija Remark, koji se proslavio antimilitarističkim romanom "Na zapadu ništa novo". Njegovi romani bili su zabranjeni u nacističkoj Nemačkoj, a on je bio prisiljen da emigrira i od 1947. je bio američki državljanin ("Trijumfalna kapija", "Crni Obelisk").

1973 - Američki vasionski brod "Skajlab 2" spustio se u Pacifik sa tri člana posade, koji su proveli 59 dana u orbiti oko Zemlje.

1990 - Savet bezbednosti UN uveo je vazdušni embargo nad Irakom i okupiranim Kuvajtom, kojim se zabranjuju svi letovi osim humanitarnih.

1991 - Savet bezbednosti UN usvojio je rezoluciju o embargu na oružje Jugoslaviji i pozvao jugoslovenske lidere da prekinu sukobe.

1992 - Moskva i Vašington su odbacili jedan od poslednjih ostataka "hladnog rata", dozvolivši slobodu putovanja ruskim i američkim novinarima i poslovnim ljudima koji rade u Rusiji, odnosno u SAD.

1994 - Švajcarci su na referendumu prihvatili plan vlade o donošenju zakona protiv rasizma.

1997 - Britanski supersonični automobil postavio je u Nevadi novi svetski rekord postigavši brzinu od 1.142 kilometra na čas.

2001 - Visoki oficir Armije Bosne i Hercegovine, jedan od komandanata u Bosanskom ratu (1992-95) Sefer Halilović, dobrovoljno se predao Međunarodnom sudu za ratne zločine u Hagu. On je optužen da je u septembru 1993. učestvovao u masakru više od 60 civila, bosanskih Hrvata.

2003 - U Srbiji je uhapšen bivši kapetan JNA Vladimir Kovačević "Rambo" i izručen Haškom tribunalu pred kojim je optužen za ratne zločine na području Dubrovnika 1991. godine.

Objavljeno u Septembar
ponedeljak, 24 septembar 2018 00:00

24. septembar - Dogodilo se na današnji dan

622. - Muhamed prelazi iz Meke u Medinu (Hidžra), gde osniva prvu opštinu novih vernika. Sedamnaest godina kasnije, kalifa Omer odredio je ovu godinu za početak muslimanske ere.

768. Umro franački kralj Pipin III Mali, prvi monarh iz dinastije Karolinga. Tokom vladavine od 747. ratovao protiv Langobarda u Italiji, osvojio Ravenski egzarhat, koji je potom poklonio papi 756. i time postavio temelje Papskoj državi u Italiji.

1227. Umro prvi srpski kralj Stefan Nemanjić Prvovenčani, drugi sin velikog župana Stefana Nemanje, za vreme čije vladavine je Srpska pravoslavna crkva stekla autokefalnost. Da bi učvrstio nezavisnost od Vizantije napravio zaokret u spoljnoj politici okrenuvši se novim saveznicima, Mletačkoj republici i papi. Napisao "Žitije Svetog Simeona".
1706. Švedska i Saksonija sklopile mir u Altrantštatu kojim se Švedska odrekla poljske krune i priznala poljskog kralja Stanislava Lešćinjskog.

1834. Umro portugalski kralj Pedro IV. 1807, kada su Francuzi napali Portugal, pobegao u Brazil, gde se 1822. pridružio Brazilcima u borbi protiv portugalske kolonijalne uprave, osnovao Brazilsko Carstvo, a sebe proglasio carem. Po smrti oca Huana VI 1831. odrekao se brazilskog prestola, vratio u Lisabon i postao kralj Portugala.

1852. Francuski inženjer Anri Žifar izveo prvi let dirižablom na parni pogon i preleteo 27 kilometara od Pariza do Trapa.

1863. U Beogradu osnovana Velika škola koja je imala Filozofski, Pravni i Tehnički fakultet, a nastava održavana u Kapetan-Mišinom zdanju. Škola  prerasla u Beogradski univerzitet 1905, kada su otvoreni Medicinski, Bogoslovski i Poljoprivredni fakultet.

1868. U Subotici osnovana Gradska muzička škola, prva muzička škola na području današnje Srbije.

1884. Rođen turski državnik i vojskovođa Mustafa Ismet Ineni, učesnik mladoturske revolucije 1908, predsednik Turske od 1938. po smrti Kemala Ataturka. Demokratizovao autoritaran režim u Turskoj, 1946. dozvolio formiranje političkih stranaka, a 1950. podneo ostavku kada je na izborima pobedila Demokratska stranka.

1911. Rođen ruski državnik Konstantin Ustinovič Černjenko, koji je 13 meseci bio lider SSSR i generalni sekretar sovjetske Komunističke partije. Na te funkcije došao već oštećenog zdravlja, posle smrti Jurija Andropova u februaru 1984. i ostao do smrti 1985.

1915. Francuska i Velika Britanija u Prvom svetskom ratu otvorile Solunski front na koji su upućene snage sa fronta u Galipolju.

1941. Vlade 15 zemalja, među kojima i Kraljevine Jugoslavije, potpisale na konferenciji u Londonu Atlantsku povelju. Povelju u osam tačaka 14. avgusta prokalmovali predsednik SAD Ruzvelt i britanski premijer Čerčil kao politički program saveznika u borbi protiv Sila osovine u Drugom svetskom ratu. Taj dokument kasnije poslužio kao osnova Povelje Ujedinjenih nacija.

1941. Partizani u Drugom svetskom ratu zauzeli Užice, potom sedište Užičke republike i Vrhovnog štaba Narodnooslobodilačkog pokreta Jugoslavije do 30. novembra 1941, kada su ga ponovo zauzeli Nemci.

1960. U Njuportu porinut "Enterprajz", prvi američki nosač aviona na atomski pogon.

1971. Velika Britanija proterala 90 sovjetskih diplomata zbog navodne špijunske delatnosti.

1986. Beogradski list "Večernje novosti" objavio Memorandum Srpske akademije nauka i umetnosti, koji je potom dobio medijski tretman srpskog nacionalnog programa i izazvao žestoke kritike u Srbiji i drugim republikama bivše Jugoslavije, naročito u Hrvatskoj.

1988. Na Olimpijskim igrama u Seulu kanadski sprinter Ben Džonson postavio svetski rekord u trci na 100 metara, 9,79 sekindi. Šest dana kasnije utvrđeno da je bio pod uticajem dopinga, rezultat poništen, a Džonsonu oduzeta zlatna medalja.

1990. Predsednik Zapadne Nemačke Rihard fon Vajczeker potpisao sporazum kojim će 3. oktobra 1990. dve nemačke države ponovo biti ujedinjene.

1990. Istočna Nemačka formalno napustila Varšavski pakt.

1993. Kralj Norodom Sihanuk ponovo preuzeo kambodžanski presto i potpisao nov Ustav prema kom je Kambodža postala ustavna monarhija. 1970. Sihanuk oboren sa vlasti u državnom udaru desničara Lon Nola, a Kambodža proglašena republikom.

1996.SAD, Rusija, Kina, Velika Britanija i Francuska potpisale dokument o zabrani nuklearnih proba.

1996. Umro ruski špijun Pavel Sudoplatov, koji je, prema zapadnim izvorima, ukrao američki plan za atomsku bombu i organizovao ubistvo ruskog revolucionara Lava Trockog.

1998. Dan posle poziva UN jugoslovenskoj vladi i kosovskim Albancima da prekinu sukobe i nasilje na Kosovu Savet NATO odobrio izdavanje Akta upozorenja za ograničenu akciju iz vazduha i za "fazne vazdušne operacije" na Kosovu.

2000. Pobedom udružene opozicije na izborima u Srbiji i Jugoslaviji završena vladavina Slobodana Miloševića. Ne želeći da prihvati poraz, dotada vladajuća Socijalistička partija Srbije i njen lider Milošević izazvali postizbornu krizu koja je okončana 5. oktobra posle masovnih protesta širom Srbije, a nov predsednik Jugoslavije postao Vojislav Koštunica, lider Demokratske stranke Srbije i predsednički kandidat DOS.

2000. Vladimiro Montesinos, šef tajne službe za bezbednost peruanskog predsednika Alberta Fudžimorija, napustio Peru u jeku političke krize koja je vodila novim izborim i zatražio politički azil u Panami.

2001. Predsednik SAD Džordž Buš naredio američkim finansijskim institucijama da zamržnu račune 27 grupa i pojedinaca za koje se sumnja da pomažu teroriste.

Objavljeno u Septembar
nedelja, 23 septembar 2018 00:00

23. septembar - Dogodilo se na današnji dan

63. p.n.e  Rođen Cezar Oktavijan Avgust, usvojen sin Julija Cezara, prvi rimski car. Pošto je pobedio vojsku Marka Aurelija i Kleopatre kod Akcija 31. p.n.e, preuzeo svu vlast i zaveo nov oblik vladavine, principat, i ustanovio Pax Romana, mir u celom Rimskom carstvu. Njegova vladavina smatra se najsjajnijim periodom rimske istorije i naziva Avgustov ili Zlatni vek.

1687. U borbi s Turcima, prilikom napada na Duvno, poginuo uskočki vojvoda Stojan Janković, vojni starešina Ravnih Kotara u mletačkoj službi. Za podvige u borbama protiv Turaka mletačke vlasti ga odlikovale titulom kavalijera i dale mu imanje u Kotarima. Opevan u narodnoj pesmi "Ropstvo Janković Stojana".

1719. Lihtenštajn postao nezavisna kneževina u okviru Svetog rimskog carstva.

1817. Španija i Velika Britanija potpisale sporazum o zabrani trgovine robljem.

1819. Rođen francuski fizičar Arman Fizo, koji je 1849. prvi izračunao brzinu svetlosti bez primene astronomskih proračuna.

1840. Crnogorci na Mljetičku, na Durmitoru, ubili 80 turskih vojnika i muselima Smail-agu Čengića, koji je krenuo da skuplja harač. O tom dogadjaju hrvatski pesnik Ivan Mažuranić ispevao ep "Smrt Smail-age Čengića".

1846. Nemački astronom Johan Gotfrid Gale otkrio planetu Neptun.

1866. Srpski knez Mihailo Obrenović i crnogorski knez Nikola I Petrović zaključili ugovor o zajedničkoj borbi za oslobođenje od Turaka i ujedinjenje srpskih zemalja. Knez Nikola se obavezao da će se u slučaju ujedinjenja dve države odreći prestola u korist kneza Mihaila.

1870. Umro francuski pisac Prosper Merime. Kao veliki erudit, poznavalac istorije, arheologije i arhitekture, 1834. postao inspektor u Upravi istorijskih spomenika, a 1844. član Francuske akademije. Njegova novela "Karmen" inspirisala francuskog kompozitora Žorža Bizea da napiše istoimenu operu.

1893. U Beogradu stavljena u pogon prva javna električna centrala u Srbiji.

1914. U prvom vazdušnom napadu na Nemačku britansko vazduhoplovstvo u Prvom svetskom ratu bombardovala grad Diseldorf.

1916. Rođen italijanski političar Aldo Moro, premijer Italije, lider Hrišćansko-demokratske stranke. Teroristička grupa "Crvene brigade" kidnapovala ga u martu 1978, a u maju ubijen.

1932. Nedžd, Hedžas i više drugih oblasti koje je pod patronatom Velike Britanije na Arabijskom poluostrvu pripojila dinastija Saudita ujedinilo se u državu Saudijska Arabija.

1939. Umro austrijski psihijatar Sigmund Frojd, osnivač psihoanalize, posebno zaslužan za istraživanja podsvesne psihe i njene povezanosti sa seksualnim nagonom.

1956. Velika Britanija i Francuska prepustile Savetu bezbednosti Ujedinjenih nacija problem Sueckog kanala.

1957. Grčka odbacila zahtev Bukurešta da se Rumunija priključi Balkanskom savezu, koji su ugovorima 1953. u Ankari i 1954. na Bledu zaključile Jugoslavija, Grčka i Turska. Balkanski savez osnovan kao odgovor na vojni pritisak zemalja istočnog bloka na Jugoslaviju.

1973. Huan Peron treći put izabran za predsednika Argentine. Njegova žena Izabela postala potpredsednik.

1973. Umro čileanski pisac i diplomata Pablo Neruda, jedan od najvećih pesnika Latinske Amerike i španskog jezika, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1971.

1987. U Beogradu održana 8. sednica Centralnog komiteta Saveza komunista Srbije, na kojoj je došlo do prekretnice u idelogiji i politici srpskih komunista. U sukobu dve frakcije pobedila tvrda struja tadašnjeg predsednika CK SK Srbije Slobodana Miloševića, nad umerenom politikom predsednika Predsedništva Srbije Ivana Stambolića. Milošević potom izvršio čistke u partiji i medijima i obezbedio osnov za svoju nacionalističku politiku. Ivan Stambolić ubijen 25. avgusta 2000.

1991. Jermenija proglasila nezavisnost od SSSR.

1997. Na mirovnim pregovorima u Severnoj Irskoj protestanski unionisti prvi put posle 75 godina razgovarali direktno s vođama Šin Fejna, političkog krila Irske republikanske armije.

1998. Savet bezbednosti UN doneo rezoluciju 1199 kojom se zahteva prekid vatre između srpskih snaga bezbednosti i kosovskih Albanaca, preduzimanje mera za sprečavanje humanitarne katastrofe i nastavljanje pregovora o okončanju krize na Kosovu. Najavljene akcije i dodatne mere ukoliko rezolucija ne bude poštovana.

2001. SAD ukinule sankcije Indiji i Pakistanu, uvedene 1998, kada su te dve zemlje izvršile nuklearne probe.

2001. Levičarska partija koja potiče iz bivšeg poljskog komunističkog režima osvojila većinu glasova na parlamentarnim izborima u Poljskoj.

Objavljeno u Septembar
subota, 22 septembar 2018 00:00

22. septembar - Dogodilo se na današnji dan

Danas se slavi praznik Sveti Joakim i Ana. Sveti Joakim bio je sin Varpafira od kolena Judinog i potomak cara Davida, a Ana kći sveštenika Matana iz kolena Levijeva iz kojeg je i pravosveštenik Aron. Sveštenik Matan imao je tri kćeri: Mariju, Soviju i Anu. Marija se udala u Vitlejemu i rodila Salomiju, Sovija se udala takođe u Vitlejemu i rodila Jelisavetu, majku svetog Jovana Krstitelja, a Ana se udala u Nazaretu za Joakima. Pedeset godina živeli su u braku Joakim i Ana, ali bez dece. Bili su vrlo imućni, ali tihi ljudi koji su davali siromasima i hramu. Pod starost su otišli u Jerusalim u hram da prinesu žrtvu Bogu i tada ih je ukorio prvosveštenik Isahar rečima upućenim Joakimu: "Nisi dostojan da se iz tvojih ruku primi dar jer si bezdestan." Stari ljudi se mnogo ražalostiše zbog ovih reči i opet se dadoše na molitvu Bogu da i njima učini čudo kao nekada Avramu i Sari, i podari im jedno dete za utehu u starosti. Bog im posla anđela nebeskog da im objavi rođenje "kćeri preblagoslovene kojom će se bagosloviti svi narodi na zemlji i kroz koju će doći spasenje svetu". I zaista, kroz devet meseci, Ana donese na svet Svetu Devu Mariju, majku Isusa Hrista. Joakim požive 80, a Ana 79 godina.

1241. Ubijen Sturulson Snori, najznačajniji pisac stare islandske književnosti, autor dela "Snorra Edda" koje sadrži legende iz drevne severnjačke mitologije, i "Orbis terrarum", sage o norveškim mitskim počecima. Smatra se da je ubistvo naručio norveški kralj Hakon VI iz političkih razloga.

1499. Mirom u Bazelu okončan Švapski rat Švajcarske lige i nemačkog kralja Maksimilijana I, a Švajcarska je stekla nezavisnost.

1735. Robert Volpol postao prvi britanski premijer koji se uselio u rezidenciju u Dauning stritu broj 10 u Londonu.

1789. Rusko-austrijske snage pod komandom ruskog vojskovođe Aleksandra Suvorova nanele težak poraz Turcima u bici kod Rimnika.

1791. Rođen engleski fizičar i hemičar Majkl Faradej, koji je 1831. otkrio zakon elektromagnetske indukcije, a 1833. dva osnovna zakona elektrolize.

1792. Dan posle obaranja monarhije Francuska proglašena republikom.

1792. Na snagu stupio novi kalendar kojim je za početak računanja nove ere uzet jesenja ravnodnevica, 23. septembar 1792.

1862. Oto fon Bizmark postao pruski kancelar. Pod geslom "krv i gvožđe" ujedinio 25 nemačkih država u Nemačko Carstvo, osnovano 1871. s Vilhelmom I Hoencolernom kao carem.

1862. Predsednik SAD Abraham Linkoln objavio dekret prema kojem svi američki robovi postaju slobodni građani 1. januara 1863.

1882. Umrla srpska slikarka Katarina Ivanović, prva žena član Srpskog učenog društva. Slikala portrete, istorijske žanr-kompozicije i vrlo uspešne mrtve prirode. Neke njene slike su među najboljima u srpskom klasicizmu.

1885. Rođen američki filmski režiser i glumac austrijskog porekla Erih fon Štrohajm, jedan od najvećih režisera "nemog" filma.

1918. Rođen meksički violinista, poreklom poljski Jevrejin, Henrik Šering, jedan od najvećih majstora violine XX veka. Emigrirao kada je nacistička Nemačka 1939. napala Poljsku i do 1945. u Londonu bio oficir za vezu poljske izbegličke vlade i prevodilac premijera, generala Vladislava Sikorskog. Od 1945. profesor na Muzičkom fakultetu u Meksiku.

1923. U Ljubljani održana skupština feminističkih društava Kraljevine Jugoslavije na kojoj je osnovana Feministička alijansa.

1934. U eksploziji u rudniku Gresford u Velsu poginulo više od 260 rudara.

1940. Japanske trupe u Drugom svetskom ratu ušle u Francusku Indokinu.

1949. Vlade SAD, Velike Britanije i Kanade saopštile da je SSSR izveo prvu eksploziju atomske bombe 29. avgusta 1949.

1955. U Velikoj Britaniji počela da radi komercijalna televizija. Prvi plaćeni oglas bila reklama za pastu za zube.

1960. Proglašena nezavisnost afričke države Mali s predsednikom Modibom Keitom.

1974. U uraganu u centralnoameričkoj državi Honduras poginulo oko 5.000 ljudi.

1980. Kopnene snage Iraka ušle u Iran s namerom da preuzmu kontrolu nad Šat el Arabom, čime je iračko-iranski sukob prerastao u pravi rat, koji je trajao narednih osam godina.

1985. Francuski premijer Loran Fabijis priznao da su francuski tajni agenti, na osnovu naređenja vlade, potopili u Novom Zelandu brod organizacije "Grinpis", "Dugin ratnik". "Grinpis" vodio kampanju protiv francuskih nuklearnih proba.

1989. U 101. godini umro američki pevač Irvin Berlin, autor više od 1.000 šlagera. Njegova pesma "White Christmas" iz filma "Holiday Inn" ubraja se u bestselere američkog muzičkog tržišta.

1992. SAD uputile zahtev generalnom sekretaru Ujedinjenih nacija za formiranje komisije za ispitivanje ratnih zločina u Jugoslaviji. U priloženom izveštaju, rukovodstva Srbije i Jugoslovenske narodne armije i srpske oružane snage u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini optuženi za teške zločine tokom 15 meseci rata na prostoru SFRJ.

1993. U jeku jedne od najvećih inflacija zabeleženih u svetu Jugoslavija donela zakon o denominaciji nacionalne valute, prema kojem je od 1. oktobra milion dinara vredelo jedan dinar.

1998. Na planini Ćićevici obnovljene borbe srpskih snaga bezbednosti i kosovskih Albanaca, a ministar pravde u Vladi Srbije Dragoljub Janković saopštio da su protiv 178 kosovskih Albanaca podignute optužnice zbog terorizma, da je pod istragom 927, a u pritvoru 538 Albanaca sa Kosova.

2000. Apelacioni sud u Londonu doneo odluku o razdvajanju devojčica, sijamskih bliznakinja, uprkos protivljenu njihovih roditelja, katolika, čija religija ne dozvoljava takve operativne zahvate.

2001. Umro Isak Štern, jedan od najvećih violinista XX veka. Poznat i po tome što je spasao "Karnegi hol" od propasti 60-ih godina prošlog veka.

Objavljeno u Septembar
petak, 21 septembar 2018 00:00

21. septembar - Dogodilo se na današnji dan

Danas se slavi praznik Mala Gospojina ili Rođenje Presvete Bogorodice. Presveta Bogorodica rođena je u Nazaretu, od roditelja Joakima i Ane, koji su već bili stari ljudi kada su je dobili. Kako nisu imali potomstva, što se u ono vreme smatralo Božijom kaznom, danonoćno su se molili Bogu da ih obdari detetom. Ani se javio anđeo Božji i rekao da je njen vapaj došao do nebesa i da će ubrzo postati majka. Kada je Ana rodila kćer, dali su joj ime Marija, što znači visoka ili gospodareća. Ne zna se od kada se tačno praznuje dan Marijinog rođenja, ali dan njene smrti (28. avgust) - Velika Gospojina ili Uspenije Presvete Bogorodice - ustanovljen je po želji cara Mavrikija 528. godine. Vreme između Velike i Male Gospojine zove se Međudnevice. Tada žene beru međudnevičke trave: kičicu, hajdučku travu, konjski bosiljak, cvet od lipe, dren... Ovim travama leče se razne bolesti. Takođe, u tom periodu ostavljaju se i međudnevička jaja, kao najbolja za upotrebu i rasad.

19. p.n.e Umro Publije Vergilije Maron, proslavljen pesnik carskog Rima, autor nacionalnog junačkog epa "Eneida". Smatra se najvećim pesnikom antike i uzorom latinskog i zapadnoevropskog stvaralaštva. Dante ga uzeo za vodiča kroz podzemlje u "Božanstvenoj komediji".

1327. Engleski kralj Edvard II ubijen u zamku Berkli. Smatra se da su zločin izvršili kraljica Izabela i njen ljubavnik Rodžer de Mortimer, koji je potom vladao u ime prestolonaslednika Edvarda III.

1452. Rođen italijanski verski i politički reformator Đirolamo Savonarola, dominikanski kaluđer koji je zbog sukoba s papom Aleksandrom VI 1498. spaljen kao jeretik. Njegov lik inspirisao mnoga književna dela i kontroverzne rasprave jer je smatran mračnim fanatikom, pretečom reformacije, mučenikom i svecem.

1792. Na prvoj javnoj sednici Konventa ukinuta monarhija u Francuskoj.

1832. Umro škotski pisac Valter Skot, autor istorijskih romana "Rob Roj", "Ajvanho", "Veverli". Skupljao i narodne pesme i pisao epove iz istorije Škotske. U engleskom prevodu objavio i narodnu pesmu "Hasanaginica". Izvršio značajan uticaj na evropski roman.

1846. Rođen srpski političar i pisac Svetozar Marković, osnivač socijalističkog pokreta u Srbiji i prvi teoretičar realizma u srpskoj literaturi. Pokrenuo prvi socijalistički list u Srbiji "Radenik". Njegove ideje imale veliki uticaj na razvoj socijalističke ideologije i politike u Srbiji i na Balkanu.

1860. Umro nemački filozof Artur Šopenhauer. Njegovu duboko pesimističnu filozofiju prihvatila generacija razočarana neuspehom nacionalnih pokreta 1848 u Evropi, a u filozofiji i književnosti našla odraz u delima Fridriha Ničea i Tomasa Mana.

1866. Rođen engleski književnik Herbert Džordž Vels, koji je svojim prvim romanom "Vremeplov" utemeljio naučnu fantastiku.

1938. Vlada Čehoslovačke prihvatila britansko-francuski plan o prepuštanju Sudetske oblasti nacističkoj Nemačkoj.

1939. Rumunski fašisti, pripadnici "Gvozdene garde", ubili premijera Rumunije Armanda Kalineskua.

1949. U Kini formirana Centralna narodna vlada na čelu s Mao Cedungom, koji je 1. oktobra proglasio Narodnu Republiku Kinu.

1956. U atentatu smrtno povređen nikaragvanski diktator Anastazio Somoza. Umro osam dana kasnije, a nasledio ga sin Luis.

1957. Umro norveški kralj Hakon VII koji je vladao od 1905, kada ga je, po ukidanju norveško-švedske unije, norveški parlament izabrao za kralja. U Prvom svetskom ratu održao neutralnost Norveške, a kada su Nemci u Drugom svetskom ratu okupirali Norvešku izbegao u London i formirao izbegličku vladu. Nasledio ga sin Olaf V.

1964. Malta postala nezavisna posle 164 godine britanske vladavine.

1972. Predsednik Filipina Ferdinand Markos zaveo vanredno stanje u zemlji i stavio u zatvor na hiljade protivnika svog režima. Markos ostao na vlasti do 1986.

1973. Jugoslavija prekinula diplomatske odnose s Čileom, 10 dana posle puča generala Augusta Pinočea, u kojem je ubijen predsednik Salvador Aljende.

1974. Umro američki filmski glumac Volter Brenan, prvi glumac koji je dobio tri "Oskara", poznat pre svega po brojnim epizodnim ulogama u vestern-filmovima.

1992. Meksiko i Vatikan uspostavili pune diplomatske odnose posle prekida od 130 godina.

1993. Predsednik Rusije Boris Jeljcin raspustio Parlament pod optužbom da poslanici blokiraju ustavne reforme i izbore. Pobunjeni poslanici zabarikadirali se u zgradi Parlamenta, odakle su isterani uz pomoć vojske 4. oktobra.

1996. Na aerodromu u Bogoti, u avionu predsednika Kolumbije Ernesta Sampera, koji je bio spreman da poleti u SAD, posle anonimne prijave, nađeno oko četiri kilograma heroina. Predsednik osumnjičen za veze s narko-mafijom, a njegova vlada saopštila da se radi o namestaljki.

1999. Na Tajvanu u zemljotresu poginulo više od 2.100 osoba, povređeno oko 8.700.

2000. Vlada Rusije odlučila da zamrzne ugovor sa Iranom o prodaji laserske tehnologije pošto su SAD saopštile da su zabrinute zbog mogućnosti njenog korišćenja u izradi nuklearnog oružja.

2001. Ministarstvo inostranih poslova Japana saopštilo da će svim bankama i finansijskim institucijama u Japanu zabraniti da bez dozvole Vlade obavljaju transakcije s kompanijama i osobama povezanim s talibanima i vođom Al Kaide Osamom bin Ladenom.

Objavljeno u Septembar
četvrtak, 20 septembar 2018 00:00

20. septembar - Dogodilo se na današnji dan

480. p.n.e. U pomorskoj bici kod ostrva Salamina u Egejskom moru Grci pod komandom atinskog vojskovođe Temistokla porazili Persijance koje je predvodio kralj Kserks I, čime je osigurana prevlast Atine na moru.

1519. Portugalski moreplovac Fernando Magelan isplovio iz Sevilje s pet brodova na put oko sveta. Magelan poginuo u borbi s domorocima na ostrvu Muktan 1521, a u Sevilju se u septembru 1522. vratio samo brod "Viktorija" sa 18 mornara. Tim putovanjem prvi put oplovljena Zemlja.

1697. U Rejsvijku kod Haga Engleska, Španija, Holandija i Nemačko Carstvo potpisali mirovni ugovor s Francuskom, čime je okončan rat Velike alijanse. Veštom diplomatijom, Francuska uspela da zadrži gotovo sve osvojene teritorije.

1833. Rođen italijanski novinar i pacifista Ernesto Teodoro Moneta, dobitnik Nobelove nagrade za mir 1907. Bio direktor milanskog lista "Il Secolo" i predsednik Internacionalnog kongresa za mir u Milanu 1906, a u mladosti Garibaldijev sledbenik i borac.

1842. Rođen škotski hemičar i fizičar Džejms Djuer, pronalazač termos-boce. Prvi proizveo tečan i čvrst vodonik.

1863. Umro nemački filolog i pisac Jakob Grim, osnivač savremene germanistike. S bratom Vilhelmom sakupio i objavio čuvene priče i bajke za decu. Počeo rad na velikom "Nemačkom rečniku". Prevodio srpske narodne pesme koje je sakupio Vuk Stefanović Karadžić.

1870. Snage italijanskog kralja Vitorija Emanuela II ušle u Rim, čime je završeno ujedinjenje Italije. Papa Pije IX povukao se u Vatikan i proglasio se zatvorenikom.

1928. Veliki fašistički savet postao vrhovno zakonodavno telo u Italiji, umesto dotadašnjeg Veća poslanika.

1934. Rođena italijanska filmska glumica Sofija Šikolone , poznata kao Sofija Loren, dobitnica "Oskara" 1961. za film "Dve žene".

1945. Sveindijski kongres i njegovi lideri Mahatma Gandi i Pandit Nehru odbacili britanski predlog o samoupravi i zatražili punu nezavisnost Indije.
1957. Umro finski kompozitor Jan Sibelijus, autor sedam simfonija, popularnog violinskog koncerta i čuvene simfonijske poeme "Finlandija".

1960. Trinaest afričkih država koje su stekle nezavisnost i bivša britanska kolonija Kipar primljeni u Ujedinjene nacije.

1970. Sovjetski kosmički brod "Luna 16" spustio se na Mesec i pokupio uzorke mesečevog tla.

1976. Švedska Socijaldemokratska partija izgubila na parlamentarnim izborima, prvi put posle više od 40 godina.

1977. Vijetnam i Džibuti primljeni u UN kao 149. i 150. članica.

1979. Žan Badel Bokasa, vladar Centralnoafričkog carstva, oboren sa vlasti. Novi šef države, bivši predsednik Dejvid Dako, vratio zemlji status republike. Bokasa 1965. vojnim udarom srušio Daka, a 1976. ukinuo republiku i proglasio se carem.

1981. Centralnoamerička država Belize na obali Karipskog mora stekla nezavisnost od Velike Britanije.

1984. U napadu automobila-bombe na Ambasadu SAD u Bejrutu poginulo 16 osoba, a ambasador SAD povređen.

1990. Parlamenti Istočne i Zapadne Nemačke potvrdili ugovor o ujedinjenju dve države.

1990. Umro srpski konstruktor aviona Slobodan Zrnić, dekan Mašinskog fakulteta Novosadskog univerziteta, jedan od konstruktora letilica IK-3 i S-49. Avion IK-3 6. aprila 1941. u Drugom svetskom ratu učestvovao u odbrani Beograda.

1991. Crnogorski parlament u Žabljaku proglasio Crnu Goru ekološkom državom i prihvatio deklaraciju o zaštiti prirode. Projekat prve ekološke države u svetu prihvaćen 1992. na svetskom eko-samitu u Brazilu pod pokroviteljstvom UN.

1999. Multinacionalne snage stigle u Istočni Timor i zauzele aerodrom u glavnom gradu Dili, po povlačenju indonežanskih trupa.

2000. U Moskvi u 65. godini umro ruski kosmonaut German Titov, drugi čovek koji je leteo u svemir. Titov avgusta 1961. u brodu "Vostok 2" proveo 25 sati u svemiru, obišavši zemlju 17 puta. Za zasluge u osvajanju vasione dobio je najviše državne nagrade i zvanje heroja SSSR.

2001. Albanski ekstremisti počeli predaju poslednjih količina oružja trupama NATO u Makedoniji. Istog dana u makedonskom parlamentu počela diskusija o ustavnim amandmanima kojima bi albanskoj manjini bila garantovana veća prava.

Objavljeno u Septembar
sreda, 19 septembar 2018 00:00

19. septembar - Dogodilo se na današnji dan

1356 - Engleska vojska pod vođstvom Crnog Princa (The Black Prince), sina kralja Edvarda III, u bici kod Poatjea porazila je vojsku francuskog kralja Žana II, čime je okončana prva faza Stogodišnjeg rata. Istog dana 1370. Crni Princ je zauzeo i opustošio Limož.

1551 - Rođen je francuski kralj Anri III, poslednji vladar iz dinastije Valoa. Tokom njegove vladavine od 1574. zemlja je bila zahvaćena sukobima rimokatolika i hugenota (francuskih protestanata).

1802 - Rođen je mađarski revolucionar Lajoš Košut, vođa Mađarske revolucije 1848. i rata za nezavisnost od Austrije, guverner oslobođene Mađarske od aprila do avgusta 1849. Nakon mađarske kapitulacije 13. avgusta 1849. živeo je u izbeglištvu (Turska, Engleska, SAD, Italija) gde je kao vođa emigracije agitovao za nezavisnost Mađarske.

1814 - U Požeškoj nahiji u Srbiji počela je Hadži-Prodanova buna. Ustanak pod vođstvom igumana Pajsija i Hadži-Prodana proširio se i na Kragujevačku i Jagodinsku nahiju, ali nije dobio podršku Miloša Obrenovića koji je smatrao da je ustanak preuranjen. I pored obećanja da će ustanicima biti oprošteno, Turci su pogubili oko 300 ustanika među kojima i igumana Pajsija, a Hadži-Prodan je prebegao u Austriju.

1837 - Kod Požarevca su održani prvi vojni manevri regularne srpske vojske, koji su trajali 20 dana uz učešće 1.700 vojnika.

1888 - Prvo svetsko takmičenje za izbor lepotice održano je u belgijskoj banji Spa, a prva zvanično najlepša žena na planeti je postala 18-godišnja Kreolka iz Gvadelupe Berta Sukare.

1911 - Rođen je engleski pisac Vilijam Golding, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1983. Njegov prvi objavljeni i najpoznatiji roman "Gospodar muva" postao je svetski bestseler.

1914 - Počela je bitka na Mačkovom kamenu u Prvom svetskom ratu. Nakon četvorodnevnih borbi, nadmoćnija austrougarska vojska prisilila je Srbe na povlačenje.

1922 - Rođen je češki atletičar Emil Zatopek, koji je na Olimpijskim igrama u Londonu 1948. osvojio zlatnu medalju u trci na 10.000 metara, a na Igrama 1952. u Helsinkiju na 5.000, 10.000 i u maratonu. Oborio je 18 svetskih rekorda i pobedio zaredom u 69 trka izmedju 1949. i 1951.

1928 - "Parobrod Vili", prvi animirani crtani film u kojem se pojavio Miki Maus, prikazan je u njujorškom bioskopu "Koloni teatar".

1939 - Sovjetske trupe stigle su na madjarsku granicu i istovremeno su na severu Evrope okupirale Vilnus (danas glavni grad Litvanije), koji je bio pod poljskom upravom.

1941 - Nemci su u Drugom svetskom ratu zauzeli Kijev, posle bitke koja je trajala 45 dana; britanske trupe ušle su u Teheran.

1955 - U Argentini je vojska oborila sa vlasti predsednika Huana Dominga Perona, koji je izbegao i do 1973. živeo u inostranstvu. Po povratku u zemlju, ponovo je izabran za predsednika i bio na čelu države do smrti 1974.

1957 - Amerikanci su u Nevadi izvršili prve podzemne nuklearne probe.

1961 - Građani Jamajke su se na referendumu izjasnili za izdvajanje zemlje iz Zapadnoindijske Federacije.

1985 - U glavnom gradu Meksika Sjudad Meksiku i okolini u zemljotresu poginulo je oko 12.000, a ranjeno 40.000 ljudi.

1989 - U eksploziji aviona DC-10 francuske kompanije UTA, na liniji Brazavil-Pariz, iznad Nigera, za koju je kasnije optužena Libija, poginuli su svi putnici i članovi posade (171).

1991 - Kolone tenkova Jugoslovenske narodne armije krenule su iz Beograda prema Hrvatskoj, gde su počeli sukobi srpskih naoružanih grupa i hrvatske policije. Hrvatska je 25. juna 1991. proglasila samostalnost i izdvojila se iz SFR Jugoslavije.

1992 - Savet bezbednosti UN isključio je SR Jugoslaviju iz svetske organizacije, osporivši joj pravo da automatski nasledi SFRJ. SRJ je ponovo postala članica UN 2. novembra 2000. godine, nakon što je demokratska opozicija preuzela vlast u Srbiji.

1994 - Američke trupe iskrcale su se na Haiti u operaciji koju je Vašington označio kao "ponovno uspostavljanje demokratije" u toj zemlji.

1999 - U Beogradu je umro Pavle Ivić, jedan od vodećih jugoslovenskih lingvista, član Srpske akademije nauka ("O govoru galipoljskih Srba", "Srpski narod i njegov jezik").

2000 - U Pragu je počelo petodnevno zasedanje Međunarodnog monetarnog fonda i Svetske banke, tokom kojeg se više hiljada demonstranata, protivnika globalizacije sukobilo sa policijom. U sukobima su povređena 142 demonstranta i 123 policajca, a centar Praga je demoliran.

2001 - Predsednik SAD Džorž Buš potpisao je kongresnu rezoluciju o upotrebi vojne sile i zahvalio se Predstavničkom domu i Senatu što su ga ovlastili da pokrene rat protiv terorista.

2001 - Islamski sveštenici su pozvali terorističkog lidera Osamu Bin Ladena da dobrovoljno napusti Avganistan, ali mu nisu odredili rok za izlazak iz zemlje. SAD zapretile da će napasti Talibane, ukoliko ne predaju Bin Ladena.

2003 - Bivši američki predsednik Bil Klinton posetio je Prištinu gde je proglašen za počasnog doktora prištinskog univerziteta. Dan kasnije on je u Potočarima kod Srebrenice (BiH) otvorio Memorijalni centar u znak sećanja na Bošnjake ubijene u leto 1995. godine.

Objavljeno u Septembar
utorak, 18 septembar 2018 00:00

18. septembar - Dogodilo se na današnji dan

1502 - Španski moreplovac italijanskog porekla Kristofer Kolumbo stigao je u Kostariku na svom četvrtom i poslednjem putovanju u Novi svet.

1709 - Rođen je engleski pisac i leksikograf Semjuel Džonson, autor prvog modernog rečnika engleskog jezika (A Dictionary of the English Language) koji je objavljen 1755, a potom bio temelj engleske književnosti više od jednog veka (poema "Taština ljudskih želja", tragedija "Irena", satira "London").

1739 - Potpisivanjem Beogradskog mira okončan je rat između Austrije i Turske, započet 1736. Austrija je potisnuta sa Balkana, a Turska se vratila na Dunav i Savu. Srbija je ponovo postala deo Otomanskog carstva, a Austrija je bila prisiljena da Turcima vrati i Malu Vlašku i delove Bosne koje je dobila Požarevačkim mirom 1718.

1759 - Francuzi su posle vojnog poraza morali da prepuste Englezima provinciju Kvebek u Kanadi, a u poslednjoj bici su poginula oba komandanta - engleski Džejms Volf i francuski Luj Monkalm.

1810 - U Čileu je počeo ustanak protiv španske kolonijalne vlasti pod vođstvom Bernarda O'Iginsa, kasnije predsednika Čilea (1817-23).

1819 - Rođen je francuski fizičar Leon Fuko, koji je ogledom s klatnom (Fukoovo klatno) dokazao rotaciju Zemlje. Pronašao je žiroskop, usavršio teleskop i otkrio vrtložno-vihorne struje u metalnim masama (Fukoove struje).

1822 - Francuski egiptolog Žan Fransoa Šanpoljon dešifrovao je egipatsko pismo (hijeroglife).

1851 - Izašao je prvi broj američkog dnevnika "Njujork tajms", koji je osnovao Henri Džervis Rejmond.

1905 - Rođena je švedska filmska glumica Greta Luiza Gustafson, poznata kao Greta Garbo, jedna od najvećih glumica nemog i zvučnog filma. Svetsku slavu stekla je u Holivudu, a sa filma se povukla kada je bila na vrhuncu karijere. ("Ana Karenjina", "Mata Hari", Dama s kamelijama").

1931 - Japan je počeo napad na severoistočnu Kinu, Mandžuriju, a 3. marta 1932. proglasio je nezavisnost Mandžurije na čelu sa svrgnutim kineskim carem Pu Jiem (carevima Mandžuko).

1934 - SSSR je pristupio Ligi naroda.

1944 - Nakon teških borbi, američke oklopne jedinice pod komandom generala Džordža Patona zauzele su u Drugom svetskom ratu luku Brest, značajno vojno pomorsko uporište u severozapadnoj Francuskoj.

1961 - U avionskoj nesreći iznad Severne Rodezije poginuo je generalni sekretar UN od 1953, Švedjanin Hjalmar Agne Dag Hamaršeld. Smrt je prekinula njegovu misiju rešavanja kongoanske krize. Posthumno mu je dodeljena Nobelova nagrada za mir.

1970 - Američki pevač i najčuveniji rok gitarista 20. veka Džimi Hendriks umro je u 27. godini od prekomerne doze droge.

1973 - Generalna skupština UN aklamacijom je primila u članstvo obe nemačke države - Istočnu i Zapadnu Nemačku; u članstvo UN primljeni su i Bahami.

1982 - U masakru koji je, uz podršku izraelske vojske, počinila libanska hrišćanska milicija u palestinskim izbegličkim logorima Sabra i Šatila u Bejrutu, ubijeno je najmanje 800 ljudi. To je bila odmazda za atentat izvršen četiri dana ranije, u kojem je ubijen predsednik Libana Bešir Džemajel.

1988 - Tokom antivladinih demonstracija, u kojima je ubijeno hiljade ljudi, vojna hunta je oborila vladu predsednika Burme Maunga Maunga.

1989 - Nakon 22 godine prekida, Izrael i Mađarska su obnovili diplomatske odnose.

1989 - Indijska vlada odlučila je da obustavi vojne operacije protiv Tamilskih tigrova i da do kraja godine povuče trupe iz Šri Lanke.

1997 - Islamski teroristi su u centru Kaira napali turistički autobus i ubili devet nemačkih turista i egipatskog vozača.

2001 - Okružni sud u Beogradu saopštio je da je iz masovne grobnice u Batajnici kod Beograda iskopano najmanje 269 tela za koja se sumnja da su posmrtni ostaci kosovskih Albanaca ubijenih i poginulih za vreme rata na Kosovu 1999.

Objavljeno u Septembar
ponedeljak, 17 septembar 2018 00:00

17. septembar - Dogodilo se na današnji dan

1580. Rođen španski pisac Fransisko Gomes de Kevedo i Viljegas, velikan Zlatnog veka španske književnosti i jedan od najznačajnijih satiričara u svetskoj književnosti.

1631. U Tridesetogodišnjem ratu Šveđani i nemački protestanti pod komandom švedskog kralja Gustava Adolfa kod Lajpciga pobedili carsku vojsku pod vođstvom grofa Tilija.

1665. U Londonu izbila epidemija kuge u kojoj je umrlo oko 70.000 ljudi.

1787. Delegati 12 od tadašnjih 13 država SAD potpisali Ustav SAD. Uz kasnije dodate amandmane Ustav i sada na snazi i najstariji je važeći Ustav na svetu. U njemu prvi put primenjena ideja francuskog filozofa Monteskjea o podeli vlasti na zakonodavnu, izvršnu i sudsku.

1796. Prvi predsednik SAD Džorž Vašington uputio američkom narodu oproštajnu poruku i povukao se na svoje imanje. Za predsednika izabran 1788.

1809. Mirom u Fredrikshamu završen švedsko-ruski rat u kom je Rusija osvojila Finsku.

1826. Rođen nemački matematičar Georg Fridrih Bernhard Riman, koji je otvorio nove pravce razvoja matematike i njene primene u fizici i mehanici. Niz matematičkih pojmova ima naziv po njemu.

1857. Rođen ruski fizičar Konstantin Eduardovič Ciolkovski, čije su teorije i otkrića bili osnova za razvoj astronautike. 1903. objavio prvo delo iz teorije astronautike "Ispitivanje vasionskog prostora reaktivnim aparatima".

1889. Povodom 500. godišnjice Kosovske bitke u kraljevini Srbiji ustanovljen "Orden kneza Lazara", koji su mogli da nose samo vladar i punoletni prestolonaslednik.

1900. Britanska kraljica Viktorija I Aleksandrina potpisala dokument kojim je Australija ušla u Komonvelt kao federalna unija šest bivših britanskih kolonija.

1908. Rođen ruski violinista i dirigent David Fjodorovič Ojstrah, jedan od najvećih majstora violine u XX veku. Proslavio se 1935. na međunarodnom takmičenju u Varšavi i 1937. nagradom "Isaj" u Briselu, a potom s velikim uspehom nastupao širom sveta.

1918. Posle trodnevne ofanzive Prva i Druga srpska armija uz pomoć dve francuske divizije probile Solunski front u Prvom svetskom ratu. Nemci i Bugari bili primorani da se povuku. Proboj Solunskog fronta omogućio srpskoj vojsci povratak u domovinu i, kao jedna od najuspešnijih operacija u Prvom svetskom ratu, doprineo konačnom slomu Centralnih sila.

1931. Kompanija "RCA Viktor" predstavila prvu long-plej gramofonsku ploču na 33 obrtaja u hotelu "Savoj" u Njujorku.

1939. Sovjetska Crvena armija ušla u Poljsku sa istoka, zaposela krajeve zapadne Belorusije i Ukrajine i zarobila 217.000 Poljaka. Nemci napali Varšavu iz vazduha i sa kopna.

1944. Spuštanjem britanskih padobranaca kod grada Arnhema u Holandiji počela operacija "Market Garden" u Drugom svetskom ratu, s ciljem uspostavljanja mostobrana na reci Rajni i zaobilaženj nemačke linije odbrane. Savezničke trupe naišle na neočekivano jak otpor Nemaca, a operacija propala uz velike gubitke saveznika.

1948. Jevrejski ekstremisti kod Jerusalima ubili švedskog grofa Folkea Bernadota, posrednika Ujedinjneih nacija u konfliktu Izraela i Arapa.

1961. Obešen bivši turski premijer Adnan Menderes, kog je u maju 1960. oborila vojna hunta generala Džemala Gursela i osudila na smrt zbog izdaje reformskih principa Kemala Ataturka.
1978. Potpisivanjem okvirnog plana za mir na Bliskom istoku u Kemp Dejvidu završeni razgovori predsednika Egipta Anvara el Sadata, premijera Izraela Menahema Begina i predsednika SAD Džimija Kartera.

1980. Bivši diktator Nikaragve, general Anastasio Somosa Debajle, ubijen u atentatu u Paragvaju, gde je živeo u izbeglištvu posle zbacivanja sa vlasti u julu 1979.

1994. Umro britanski filozof austrijskog porekla Karl Rajmund Poper, jedan od najuticajnijih mislilaca XX veka.

1997. U blizini Fojnice, u centralnoj Bosni, srušio se helikopter Ujedinjneih nacija u kom su poginuli 12 predstavnika UN i pomoćnik predstavnika UN za Bosnu i Hercegovinu Gerd Vagner.

2001. Okružni sud u Beogradu obustavio krivični postupak protiv čelnika zapadnih zemalja i NATO zbog agresije na Jugoslaviju 1999. Postupak obustavljen pošto je javni tužilac odustao od optužnice, a Vrhovni sud Srbije ukinuo presudu kojom su optuženi osuđeni na po 20 godina zatvora.

2001. Vlada Makedonije saopštila da će trupama NATO dozvoliti da ostanu u zemlji i po završetku njihovog mandata.

Objavljeno u Septembar
nedelja, 16 septembar 2018 00:00

16. septembar - Dogodilo se na današnji dan

1380. Umro francuski kralj Šarl V Mudri, koji je kao regent 1358. ugušio velik seljački ustanak poznat kao Žakerija. Tokom vladavine, od stupanja na presto 1360, u Stogodišnjem ratu uspeo da od Engleza vrati veći deo teritorija. Podsticao nauku i kulturu. Nasledio ga sin Šarl VI Ludi.

1387. Rođen engleski kralj Henri V, koji je tokom vladavine nastavio Stogodišnji rat s Francuskom i posle pobede 1415. kod Azenkura osvojio Pariz. 1420. postao regent, a posle smrti Šarla VI prestolonaslednik Francuske.

1498. Umro španski dominikanac Tomas de Torkemada, pokršten Jevrejin, prvi Veliki inkvizitor Španije i fanatičan propovednik Inkvizicije. Pod njegovim pritiskom kralj Ferdinand V izdao dekret o progonu Jevreja na osnovu kog je 300.000 Jevreja proterano iz Španije.

1620. Brod "Mejflauer" krenuo iz engleske luke Sautempton s putnicima koji će osnovati Plimut, prvu stalnu englesku koloniju u Severnoj Americi.
1736. Umro nemački fizičar Gabrijel Danijel Farenhajt, koji je 1714. usavršio termometar, napunivši ga živom umesto alkoholom. Tačka smrzavanja na njegovoj skali, 32 stepena, označava najjaču zimu koja je 1709. zabeležena u Danzingu.

1745. Rođen ruski vojskovođa Mihail Ilarionovič Kutuzov, jedan od najvećih vojnih stratega XIX veka. Proslavio se u borbama protiv Turaka i Napoleona Bonaparte 1812. Jedna od glavnih ličnosti romana "Rat i mir" Lava Tolstoja.

1810. Masovnim ustankom seljaka koje su predvodili Migel Idalgo i Kastilja i Hose Moralez, u Meksiku počela borba za nezavisnost od španske vlasti, završena sticanjem nezavisnosti 1821. Datum izbijanja ustanka slavi se u Meksiku kao Dan nezavisnosti.

1823. Rođen knez Mihailo Obrenović, koji je Srbiju učinio najjačom vojnom silom na Balkanu. Vladao od 1839. do 1842. i od 1860. do 1868, kada je ubijen u Košutnjaku. Zbog bune Tome Vučića Perišića, 1842. pobegao u Austriju, gde je pomagao Vuka Karadžića, Đuru Daničića, Branka Radičevića i druge srpske pisce.

1859. Škotski istraživač Dejvid Livingston u istočnoj Africi otkrio veliko jezero Njasa, koje sada dele Malavi, Tanzanija i Mozambik.

1861. Zastupništvo grada Zagreba dodelilo Vuku Stefanoviću Karadžiću Povelju počasnog građanina, kojom su mu data "sva prava, sloboštine i koristi kao što svakom građaninu Zagreba po zakonu i starom narodnom običaju pripadaju".

1894. Rođen srpski arhitekta, istoričar umetnosti i pisac Aleksandar Deroko, član Srpske akademije nauka i umetnosti, jedan od prvih istoriografa srpske srednjevekovne i narodne arhitekture.

1908. Beč i Moskva se sporazumeli da se Austro-Ugarska ne protivi otvaranju Bosfora za ruske brodove, a Rusija austrougarskoj aneksiji Bosne i Hercegovine, čime je okončana Aneksiona kriza. Rusija i Srbija pod pritiskom Austro-Ugarske i Nemačke u martu 1909. priznale aneksiju.

1923. Rođen singapurski državnik Li Kuan Ju, koji je kao premijer Singapura preobrazio bivšu britansku koloniju u industrijsku i trgovinsku metropolu.

1931. Italijanske kolonijalne snage zarobile i potom pogubile libijskog nacionalnog vođu Omara Muhtara.

1941. Iranski šah Reza Kan Pahlavi abdicirao u korist 22-godišnjeg princa Mohameda Reze. Abdikaciju iznudili Velika Britanija, SAD i SSSR zbog šahove pronemačke politike.

1955. Vojnim udarom sa vlasti značen predsednik Argentine Huan Peron. Posle 18 godina provedenih u egzilu Peron se vratio u Argentinu 1973, kada je formirana peronistička vlada Ektora Kampore i iste godine ponovo postao predsednik Argentine. Posle njegove smrti 1974. zamenila ga supruga Izabela Peron.

1963. Malaja, Severni Borneo, Saravak i Singapur osnovali Maležansku federaciju.

1966. Izvođenjem opere Samjuela Barbera "Antonije i Kleopatra" otvorena nova zgrada opere Metropoliten u Linkolnovom centru u Njujorku.

1977. U Parizu u 53. godini umrla grčka operska pevačica Marija Kalas.

1978. U Iranu poginulo 25.000 ljudi u zemljotresu jačine između 7,5 i 7,9 stepeni Rihterove skale. Grad Tabas i velik broj sela potpuno razrušeni.

2001. Kina posle 15 godina pregovora primljena u Svetsku trgovinsku organizaciju.

2001. Odbojkaši Jugoslavije osvojili prvo mesto na Evropskom šampionatu.

Objavljeno u Septembar
subota, 15 septembar 2018 00:00

15. septembar - Dogodilo se na današnji dan

53. - Rođen je Marko Ulpije Trajan, rimski imperator, poreklom iz Španije. Vladao je od 98. do 117. godine i poslednji vodio osvajačke ratove. Pobedio je Dačane i Dakiju pretvorio u rimsku provinciju, a u Aziji od Parćana otrgao Jermeniju, ugušio ustanak u Mesopotamiji i osvojio Vavilon. Rimska imperija tada je dostigla najveći teritorijalni obim i, prema proceni istoričara, imala oko 70 miliona stanovnika. Trajan je inače mnogo gradio, naročito na Balkanu. Najpoznatije građevine: kameni most preko Dunava nedaleko od Kladova koji je vezivao Gornju Meziju (Srbija) sa Dakijom, Trajanov put na desnoj obali Dunava od Singidunuma (Beograda) do mosta, razna utvrđenja u Dakiji, Trajanov stub u Rimu na kom su u bareljefima prikazani prizori iz rata sa Dačanima i mnoge druge.

1776. Tokom Američkog rata za nezavisnost britanske trupe pod komandom generala Vilijama Haua zauzele Njujork.

1810. U Meksiku počeo ustanak protiv španske vlasti koji je s prekidima trajao do 1820, kada je proglašena nezavisnost Meksika od Španije.

1821. Španske kolonije Gvatemala, San Salvador i Kostarika proglasile nezavisnost.

1822. Britanske trupe zauzele Kairo, a Rabi-paša, koji se predao Britancima, proteran na Cejlon. Kairo ostao pod britanskom kontrolom do 1922, kada je Egipat proklamovao nezavisnost, a grad postao prestonica države.

1830. Rođen meksički general i državnik Porfirio Dijas, predsednik Meksika od 1877. do 1880. i od 1884. do 1911, kada ga je sa vlasti oborio vođa meksičke revolucije Fransisko Madero. Umro 1915. u emigraciji u Parizu.

1864. Tokom lova na jarebice nesrećnim slučajem se ubio engleski istraživač Džon Haning Spik, prvi Evropljanin koji je, u avgustu 1858, video afričko jezero Viktorija, tvrdeći da je ono izvorište Nila.

1890. Rođena engleska književnica Agata Kristi, autor kriminalističkih romana i pozorišnih komada, jedan od najuspešnijih pisaca svih vremena, s dve milijarde prodatih knjiga.

1904. Rođen italijanski kralj Umberto II, poslednji vladar Italije, koji je na presto stupio u maju 1946. posle abdikacije svog oca Vitorija Emanuela III. Abdicirao mesec dana kasnije, u junu 1946, kada su se Italijani na referendumu izjasnili za republiku.

1916. U bici na Somi u Prvom svetskom ratu Britanci prvi put upotrebili tenkove, napravljene prema projektu Ernesta Svintona.

1935. Nemački Rajhstag na vanrednom zasedanju u Nirnbergu doneo zakon o oduzimanju državljanstva Nemcima jevrejskog porekla i zakon o zaštiti nemačke krvi i časti, kojim je bilo zabranjeno sklapanje brakova između Nemaca i Jevreja i zapošljavanje Nemaca kod jevrejskih poslodavaca.

1946. Proglašena Narodna Republika Bugarska, pošto su se Bugari na referendumu izjasnili protiv monarhije.

1949. Konrad Adenauer izabran za prvog kancelara Zapadne Nemačke, a Teodor Hojs za prvog predsednika države.

1967. Komandant egipatskih snaga u šestodnevnom ratu sa Izraelom, u junu 1967, Abdel Hakim Amer izvršio samoubistvo. U tom ratu Izrael gotovo uništio egipatsko vazduhoplovstvo, zauzeo Sinaj i prodro do Sueckog kanala.

1972. Španija i Sovjetski Savez potpisali ugovor o trgovini, prvi ugovor dve zemlje od okončanja Španskog građanskog rata.

1973. Umro švedski kralj Gustav VI Adolf, a nasledio ga unuk Karl XVI Gustav.

1987. Nemački hakeri poznati kao "Klub Haos" upali u kompjuterski sistem NASA i instalirali program "Trojanski konj".

1999. Savet bezbednosti UN odobrio formiranje međunarodnih snaga za Istočni Timor zbog talasa nasilja koji su izazvale proindonežanske snage, posle referenduma na kojem su se stanovnici te indonežanske pokrajine izjasnili za nezavisnost.

2000. U Sidneju otvorene 27. Olimpijske igre. Jugoslovenski sportisti na tim igrama osvojili tri medalje, odbojkaši zlatnu, Jasna Šekarić u gađanju iz vazdušnog pištolja srebrnu, a vaterpolisti bronzanu.

2002. Na parlamentarnim izborima u Makedoniji, četvrtim od osamostaljenja te bivše jugoslovenske republike, pobedila opoziciona koalicija "Za Makedoniju zajedno", predvođena Socijaldemokratskim savezom Branka Crvenkovskog.

Objavljeno u Septembar
petak, 14 septembar 2018 00:00

14. septembar - Dogodilo se na današnji dan

1219 - Proglašena je autokefalnost Srpske pravoslavne crkve, koju je kod romejskog  cara Teodora I Laskarisa i nikejskog patrijarha Manojla I Haritopula izdejstvovao Sava Nemanjić, potom prvi srpski arhiepiskop, sa sedištem u manastiru Žiča. Car Dušan je 1346 uzdigao srpsku crkvu u rang patrijaršije.

1262 - Kralj Kastilje Alfonso zauzeo je luku Kadiz na obali Atlantskog okeana, okončavši petovekovnu mavarsku okupaciju grada.

1321 - Umro je Dante Aligijeri, najveći italijanski pesnik, koji je u svom delu sintetizovao srednjevekovnu kulturu i nagovestio novi duh koji će se afirmisati u renesansi. Bio je i prozni pisac, književni teoretičar, filozof i političar. Njegova "Božanstvena komedija" smatra se jednim od najznačajnijih dela u svetskoj književnosti.

1812 - Francuske trupe pod Napoleonom Bonapartom ušle su u Moskvu, koju su Rusi u povlačenju zapalili.

1829 - Potpisan je Jedrenski mirovni ugovor kojim je okončan rusko-turski rat. Srbija je na osnovu Jedrenskog mira 1830. dobila hatišerif o samoupravi, a Grčka nezavisnost.

1852 - Umro je engleski fildmaršal, vojvoda Artur Velzli Velington, koji se proslavio pobedom nad Napoleonom 1815 kod Vaterloa.

1852 - Rođen je pisac Simo Matavulj, član Srpske kraljevske akademije, jedan od najistaknutijih predstavnika srpskog realizma. 

1860 - U Beogradu je umro srpski knez Miloš Obrenović, vođa Drugog srpskog ustanka 1815. Izborio je Srbiji autonomiju 1830, a za sebe naslednu titulu kneza. Zbačen je 1839, ali se vratio na srpski presto 1858.

1911 - Ruski premijer Petar Arkadijevič Stolipin smrtno je ranjen u atenatu u pozorištu u Kijevu. Umro je četiri dana kasnije.

1927 - Isidora Dankan, slavna američka igračica, koja se smatra začetnikom modernog baleta, umrla je u Nici kada se ešarpa koju je imala oko vrata zaplela u točkove automobila.

1930 - Nacional-socijalistička partija Adolfa Hitlera postala je druga partija po veličini u nemačkom parlamentu.

1937 - Umro je češki državnik i filozof Tomaš Garig Masarik, profesor Praškog univerziteta. Osnivač i ideolog liberalne Češke narodne stranke koja se borila za autonomiju Češke u okviru Austro-Ugarske, bio je prvi predsednik Čehoslovačke od 1918 do 1935. 

1939 - Helikopter "VS-300" ruskog konstruktora Igora Ivanoviča Sikorskog, koji je emigrirao u SAD, izveo je prvi uspešan let.

1959 - Sovjetska "Luna 2" postala je prvi vasionski brod koji se spustio na Mesec.

1960 - U Kongu je izvršen vojni udar pod vodjstvom pukovnika Žozefa Mobutua, a premijer Patris Lumumba stavljen je u kućni pritvor u Leopoldvilu.

1960 - Na sastanku predstavnika zemalja proizvodjača nafte u Bagdadu osnovana je Organizacija zemalja izvoznica nafte, OPEK.

1975 - U Amsterdamu jedan nezaposleni učitelj je kuhinjskim nožem isekao "Noćnu stražu", jednu od najcenjenijih Rembrantovih slika.

1982 - Dan nakon saobraćajne nesreće, umrla je princeza Grejs od Monaka, bivša američka filmska glumica Grejs Keli, dobitnica Oskara za ulogu u filmu "Provincijalka".

1982 - U eksploziji bombe podmetnute u sedište hrišćanske partije Falange u istočnom Bejrutu, poginuli su predsednik Libana Bešir Džemail i još 20 ljudi.

1992 - Savet bezbednosti UN usvojio je rezoluciju o povećanju broja i proširenju mandata međunarodnih mirovnih snaga u Bosni i Hercegovini.

1996 - Kambodžanski kralj Norodom Sihanuk dao je oprost jednom od lidera Crvenih Kmera Jengu Sariju zbog njegove uloge u periodu "polja smrti", kada je u Kambodži ubijeno između milion i dva miliona ljudi.

1996 - U Bosni su održani prvi opšti izbori posle potpisivanja mirovnog sporazuma u Dejtonu u decembru 1995. Pobedile su tri nacionalne stranke, Srba, Hrvata i Muslimana, čiji su lideri bili glavni vinovnici trogodišnjih ratnih sukoba.

1997 - U požaru u rafineriji nafte u Visakapatamu, na jugu Indije, poginulo je najmanje 56 ljudi, a istog dana je u centralnom delu te zemlje poginuo 81 putnik kada se pet vagona ekspresnog voza survalo s mosta u reku.

2001 - Senat SAD usvojio je rezoluciju kojom se predsedniku Džordžu Bušu odobrava da "preduzme sve neophodne i odgovarajuće mere" povodom terorističkih napada 11. septembra. Predsednik Buš odobrio je mobilizaciju 50.000 rezervista.

2001 - Ahmad Šah Masud, legendarni komandant avganistanske gerile u borbi protiv Talibana, umro je od posledica ranjavanja u napadu bombaša samoubice, 9. septembra.

2003 - Na referendumu u Švedskoj građani su se izjasnili protiv priključenja te zemlje evropskoj monetarnoj uniji.

2003 - Posle 11 godina prekida, zbog sankcija SR Jugoslaviji, ponovo je uspostavljena direktna avionska linija Beograd-Njujork-Beograd.

Objavljeno u Septembar
četvrtak, 13 septembar 2018 00:00

13. septembar - Dogodilo se na današnji dan

1506 - Umro je italijanski slikar i graver Andrea Mantenja, najznačajniji predstavnik visoke renesanse u Padovi i Mantovi, autor čuvenih fresaka u crkvi Eremitani u Padovi, uništenoj u Drugom svetskom ratu.

1592 - Umro je francuski pisac i filozof Mišel Ejkem de Montenj, obnovitelj intelektualnog skepticizma i vesnik slobodne misli u XVII i XVIII veku.

1598 - Umro je Filip II, napuljski kralj, gospodar Holandije, a nakon povlačenja svog oca Karla V, kralj Španije, Sicilije i Sardinije. Apsolutista i fanatični katolik svojom politikom izazvao je ustanak u Holandiji, koji je doveo do nezavisnosti severne pokrajine. Pobedio je tursku flotu kod Lepanta 1571, ali je pohod njegove "nepobedive armade" na Englesku završio katasrofalnim porazom.

1759 - Britanci su u presudnoj bici u blizini Kvebeka pobedili Francuze i osigurali britansku premoć u Kanadi.

1788 - Njujork je proglašen prvom federalnom prestonicom SAD. Grad su osnovali 1626. holandski doseljenici i nazvali ga Novi Amsterdam, a dvadesetak godina kasnije zauzeli su ga Englezi i dali mu naziv Njujork u čast vojvode od Jorka, kasnije engleskog kralja.

1819 - Rodjena je nemačka pijanistkinja Klara Šuman, koja je koncertnu karijeru počela u devetoj godini i postala jedan od najvećih klavirskih majstora XIX veka.

1842 - Narodna skupština kneževine Srbije, u kojoj su ustavobranitelji imali većinu, proglasila je za kneza Aleksandra Karađorđevića, sina vođe Prvog srpskog ustanka Karađorđa. Ustavobranitelji su prethodno zbacili kneza Mihajla Obrenovića, koji je potom izbegao u Austriju.

1874 - Rođen je austrijski kompozitor Arnold Šenberg. Kao začetnik Bečke atonalne škole, pobornik ekspresionizma u muzici i tvorac novog načina komponovanja - dodekafonije, bitno je uticao na razvoj muzike XX veka.

1882 - Tokom Egipatskog ustanka britanske trupe porazile su egipatsku vojsku kod Tel el Kebira i nastavile osvajanje Egipta i Sudana.

1908 - Probnom vožnjom od Virpazara do Bara Crnom Gorom je prošao prvi voz. Redovni železnički saobraćaj uspostavljen je 2. novembra.

1922 - U Al Aziziji u Libiji izmerena je najviša temperatura vazduha u hladu, 58 stepeni Celzijusa.

1923 - General Migel Primo de Rivera izvršio je, uz odobrenje kralja Alfonsa XIII, državni udar u Španiji i zaveo vojnu diktaturu.

1955 - SSSR i Zapadna Nemačka uspostavili su diplomatske odnose.

1971 - U njujorškom zatvoru Atika poginuli su 31 zatvorenik i 11 zatvorskih čuvara, kada su pripadnici američke policije i Nacionalne garde intervenisali da smire petodnevnu pobunu u zatvoru.

1977 - Umro je američki dirigent poljskog porekla Leopold Stokovski. Vodio je Njujoršku filharmoniju od 1946 do 1950, a 1962 osnovao je Američki simfonijski orkestar. Napisao je knjigu "Muzika za sve nas", koja je prevedena na skoro sve svetske jezike.

1989 - U Kejptaunu su održane dotada najveće demonstracije protiv aparthejda u Južnoj Africi. Demonstrante koji su uz pesmu i igru prolazili kroz centar grada predvodio je nadbiskup Dezmond Tutu.

1991 - SSSR i SAD su se sporazumeli da obustave snabdevanje oružjem zaraćene strane u Avganistanu.

1992 - Umro je američki filmski glumac Entoni Perkins, dobitnik Oskara za film "Prijateljsko ubeđivanje".

1993 - Izrael i Palestinska oslobodilačaka organizacija potpisali su u Vašingtonu mirovni sporazum kojim je predviđena palestinska samouprava na okupiranim teritorijama.

1998 - Na drugim posleratnim opštim izborima u Bosni i Hercegovini ponovo su pobedile nacionalne političke partije bosanskih Muslimana, Srba i Hrvata. Trogodišnji rat, koji su vodili lideri nacionalnih grupa, završen je u decembru 1995, potpisivanjem mirovnog ugovora u Dejtonu u SAD, a prvi posleratni izbori održani su 1996.

1999 - U Beogradu su umrli doajen srpskog novinarstva Predrag Milojević i istaknuti filmski reditelj Vladimir Pogačić.

1999 - U četvrtoj, od serije eksplozija koje su dve nedelje potresale Moskvu, srušena je stambena zgrada, a poginulo 118 ljudi.

2000 - Naturalizovani Amerikanac tajvanskog porekla Ven Ho Li, istraživač u vladi SAD pušten je iz zatvora uz izvinjenje sudije. On je u samici proveo devet meseci, zbog optužbi američke vlade da predstavlja pretnju za nacionalnu bezbednost.

2001 - Američki državni sekretar Kolin Pauel potvrdio da je vodja Al Kaide Osama bin Laden, za koga se verovalo da se krije u Avganistanu, glavni osumnjičeni za terorističke napade u SAD 11. septembra.

Objavljeno u Septembar
sreda, 12 septembar 2018 00:00

12. septembar - Dogodilo se na današnji dan

490. p.n.e. - Na istočnoj obali Atike kod Maratona Atinjani su pobedili deset puta brojniju vojsku persijskog cara Darija (9.000 prema 100.000). U bici su poginula 192 grčka vojnika, a Persijanaci su imali oko 6.000 mrtvih. Vest o pobedi u Atinu je doneo glasnik Filided pretrčavši 40 kilometara, nakon čega je umro od premora. Po tom dogadjaju se u modernom vremenu zove najduža trka u atletici.

1494 - Rodjen je francuski kralj Fransoa I, koji je tokom vladavine (1515-47) osvojio Milano, ali nije uspeo da se učvrsti u Italiji. Njegovu ambiciju da postane rimsko-nemački car sprečio je Karlo V, sa kojim je potom Fransoa I vodio četiri rata.

1583 - Rodjen je italijanski orguljaš i kompozitor Djirolamo Freskobaldi, najveći majstor svog vremena, koji je kompozicije za orgulje obogatio novim izražajnim sredstvima. U Italiji nije imao značajnije sledbenike, ali je presudno uticao na austrijske i nemačke barokne majstore, kao i na Baha.

1683 - Poljski kralj Jan III Sobjecki potukao je tursku vojsku i razbio dvomesečnu drugu opsadu Beča, čime je sprečen prodor Turske u srednju Evropu.

1733 - Umro je francuski kompozitor i orguljaš Fransoa Kupren, centralna ličnost muzičkog života Pariza početkom 18. veka, dvorski klavsenista i muzički učitelj. Napisao je metodiku "Umetnost sviranja na klavsenu".

1772 - Rusija je osvojila persijsku oblast uz Kaspijsko more, uključujući i grad Baku.

1801 - Ruski car Aleksandar I anektirao je gruzijsku kraljevinu. Istočna gruzijska kraljevina, stvorena četiri decenije ranije, posle oslobodjenja od Persijanaca, prihvatila je ruski protektorat 1783. Rusija je 1810. anektirala i zapadnu Gruziju, koja je do tada bila pod vlašću Otomanskog carstva.

1848 - Švajcarska je usvojila novi ustav kojim je postala federalna unija s jakom centralnom vlašću.

1876 - Rodjen je srpski političar, pozorišni i književni kritičar Milan Grol, dugogodišnji dramaturg i upravnik Narodnog pozorišta u Beogradu, od 1940. šef Demokratske stranke. U Drugom svetskom ratu bio je član jugoslovenske kraljevske vlade u emigraciji, a od marta do avgusta 1945. potpredsednik vlade Demokratske Federativne Jugoslavije.

1878 - Egipatski obelisk poznat kao "Kleopatrina igla", napravljen od mermera iz Asuana oko 1475. p.n.e, postavljen je u Londonu.

1890 - Britanska Južnoafrička kompanija osnovala je grad Solzberi (Harare) koji je postao glavni grad Rodezije. Naziv je dobio po imenu tadašnjeg britanskog premijera lorda Solzberija.

1913 - Rodjen je američki atletičar Džesi Ovens, koji je osvojio četiri zlatne medalje na Olimpijskim igrama u Berlinu 1936. Njegov trijumf naljutio je Adolfa Hitlera, koji je napustio počasnu ložu kako bi izbegao da se rukuje s njim zato što je crnac.

1916 - Na Kajmakčalanu je počela ofanziva srpske vojske protiv Bugara i Nemaca u Prvom svetskom ratu. Završena je 3. oktobra 1916, kao prva pobeda srpske vojske nakon povlačenja preko Albanije.

1919 - Italijanska armija sastavljena od dobrovoljaca pod komandom pesnika Gabrijela D'Anuncija zauzela je Rijeku. Grad je ostao pod italijanskom vlašću do kraja Drugog svetskog rata.

1940 - Tražeći izgubljenog psa, grupa tinejdžera otkrila je pećinu Lesko, kod mesta Montinjak u Dordonji (Francuska) čuveni arheološki lokalitet sa crtežima iz paleolita.

1943 - Nemački komandosi su u Drugom svetskom ratu, na osnovu naredbe Adolfa Hitlera, oteli bivšeg italijanskog diktatora Benita Musolinija, kojeg su nove italijanske vlasti stavile u zatvor.

1953 - Nikita Hruščov izabran je za prvog sekretara Centralnog komiteta KP SSSR.

1968 - Albanija je saopštila da napušta Varšavski pakt.

1970 - Palestinski otmičari su u Jordanu digli u vazduh tri aviona oteta šest dana ranije posle poletanja iz Njujorka ka Evropi. Prethodno su oslobodili putnike u zamenu za palestinske zatvorenike, medju kojima i otmičara četvrtog aviona Lejlu Kaled.

1974 - Vojnim pučem svrgnut je sa vlasti etiopski car Haile Selasije, koji je 1928. posle smrti Menelika II postao kralj, a 1930. car Etiopije.

1980 - U vojnom puču pod vodjstvom generala Kenana Evrena u Turskoj je oborena vlada Sulejmana Demirela.

1989 - U poljskom parlamentu prihvaćena je vlada jednog od lidera pokreta "Solidarnost" Tadeuša Mazovjeckog, čime je formalno okončana vladavina komunista u Poljskoj.

1994 - U Poljskoj su održane prve zajedničke vojne vežbe snaga NATO i bivšeg Varšavskog pakta.

1998 - U atentatu u Tirani ispred sedišta opozicione Demokratske partije ubijen je jedan od njenih vodja Azem Hajdari.

1999 - Indonezija je prihvatila rasporedjivanje mirovnih snaga UN u Istočnom Timoru.

2000 - U eksploziji automobila koji je uleteo u podzemnu garažu u zgradi Berze u Džakarti, 15 ljudi je poginulo, a više desetina je povredjeno.

2001 - NATO se prvi put u svojoj 52 godine dugoj istoriji pozvao na član 5. Povelje NATO o zajedničkoj odbrani, čime je stvorena mogućnost kolektivnog vojnog odgovora na terorističke napade u SAD. U govoru naciji američki predsednik Džordž Buš rekao da je Amerika napadnuta i da će iskoristiti sva svoja odbrambena sredstva kako bi terorizam bio pobedjen.

2003 - Rezolucijom Saveta bezbednosti UN Libiji su ukinute sankcije uvedene nakon terorističkih napada na američki i francuski avion krajem osamdesetih godina. Prethodno je sa Fondacijom Gadafi postignut sporazum o isplati odštete porodicama žrtava oborenog francuskog aviona.

Objavljeno u Septembar
utorak, 11 septembar 2018 00:00

11. septembar - Dogodilo se na današnji dan

Danas se slavi Usekovanje glave svetog Jovana Krstitelja. Smrt Jovana Krstitelja dogodila se pred Pashu, a praznovanje na današnji dan ustanovljeno je zato što je tog dana osvećena crkva koju su nad Jovanovim moštima u Sevastiji podigli car Konstantin i carica Jelena.

1524 - Rođen je francuski pisac Pjer de Ronsar, najznačajniji pesnik renesansne pesničke škole "Plejada", koja je izvršila preokret u francuskoj poeziji i utemeljila novi poetski izraz i jezik.

1709 - Anglo-holandsko-austrijske trupe pod komandom vojvode od Marlboroa i princa Eugena Savojskog pobedile su Francuze u bici kod Malplakea, poslednjoj velikoj bici u Ratu za špansko nasleđe (1701-14).

1773 - Ubijen je Šćepan Mali, lažni ruski car Petar III koji se nametnuo Crnogorcima kao vladar. Tokom vladavine od 1767. izmirio je plemena, uveo sud, započeo popis stanovništva i imovine i počeo da gradi puteve. Prema predanju ubio ga je sluga, mletačko-turski agent po nalogu skadarskog paše.

1830 - Proglašena je republika Ekvador kao deo konfederacije Kolumbije.

1855 - Nakon jedanaest meseci opsade, britanske, francuske i turske trupe zauzele su Sevastopolj, najznačajniju rusku bazu u Crnom moru. Time je okončana najveća operacija u Krimskom ratu.

1870 - Kralj Sardinije Viktor Emanuel napao je Papsku državu u Rimu, a 1871. preselio je svoju prestonicu u Rim i uselio se u palatu Kvirinal. Papa se povukao u Vatikan i od tada je njegov suverenitet ograničen samo na vatikanske palate.

1880 - Rođen je srpski glumac Dobrica Milutinović, prvak Drame nacionalnog teatra više od pola veka. Muzej pozorišne umetnosti i Savez dramskih umetnika Srbije ustanovili su 1980. nagradu za životno delo u oblasti glume koja je po njemu nazvana "Dobričin prsten".

1883 - Rođen je ruski revolucionar Grigorij Jevsejevič Zinovjev, jedan od boljševičkih lidera i organizatora Oktobarske revolucije. Od 1919. do 1926. bio je predsednik Izvršnog komiteta Kominterne. Streljan je 1936. u Staljinovim čistkama.

1885 - Rođen je engleski pisac Dejvid Herbert Lorens, koji se smatra nosiocem duhovne opozicije viktorijanskim načelima britanskog društva. Njegov roman "Ljubavnik ledi Četrli" skandalizovao je puritansko britansko društvo i dugo bio zabranjivan u zemljama engleskog govornog područja.

1917 - Rođen je filipinski državnik Ferdinand Markos. Jedan od najpopularnijih predsednika Filipina kada je izabran 1965, zaveo je 1972, pre isteka drugog mandata, vanredno stanje i diktaturu u zemlji. Zbačen je sa vlasti 1986, a umro je 1989. u izbeglištvu na Havajima.

1921 - Osnovan je Jugoslovenski atletski savez.

1922 - Liga naroda je, uprkos protestima Arapa, potvrdila britanski mandat nad Palestinom.

1962 - Britanska pop grupa "Bitlsi" snimila je prvi singl "Love me do". Producent Džordž Martin smatrajući da bubnjar Ringo Star nema dovoljno iskustva, zamenio ga je Endi Vajtom.

1971 - Umro je ruski državnik Nikita Sergejevič Hruščov, šef sovjetske Komunističke partije od 1953. do 1964, koji je počeo proces destaljinizacije u Sovjetskom Savezu. Potpisao je sa Josipom Brozom Titom 1955. Beogradsku i 1956. Moskovsku deklaraciju, kojima su normalizovani odnosi Jugoslavije i SSSR-a posle perioda Informbiroa.

1973 - U Čileu je u vojnom udaru ubijen predsednik Čilea Salvador Aljende, prvi levičar marksista izabran na izborima za šefa države u zapadnoj hemisferi. Vlast je, uz podršku SAD, preuzela vojna hunta na čelu sa Augustom Pinočeom, koji je vladao Čileom sledećih 17 godina. Prema zvaničnom saopštenju, Aljende je izvršio samoubistvo odbijajući da se preda pučistima.

1979 - Tokom posete Moskvi, umro je angolski državnik i pesnik Agostinjo Neto, prvi predsednik Angole, predvodnik borbe za oslobođenje zemlje od portugalske kolonijalne vlasti, uspešno okončane 1975.

1995 - Hiljade ljudi demonstriralo je ulicama Pariza u znak protesta zbog obnavljanja francuskih nuklearnih proba u južnom Pacifiku.

1997 - Škoti su na referendumu prihvatili plan britanske laburističke vlade za uspostavljanje parlamenta Škotske, prvi put posle gotovo 300 godina.

2000 - Ruski i američki kosmonauti Jurij Malenčenko i Edvard Lu uspešno su okončali šestočasovni izlazak u otvoreni kosmos na Međunarodnoj kosmičkoj stanici, nakon što su spojili dva bloka stanice sa uređajem koji fiksira magnetsko polje zemlje.

2001 - U samoubilačkom terorističkom napadu otetim avionima na Svetski trgovinski centar u Njujorku i zgradu Pentagona u Vašingtonu, poginulo je oko 3.000 ljudi. Zgrada Pentagona je znatno oštećena, a dva tornja visine 410 metara u njujorškoj poslovnoj četvrti Menhetn su potpuno srušena. Optuživši Osamu Bin Ladena, lidera islamskih ekstremista koji se krio u Avganistanu, za organizovanje napada, SAD su 7. oktobra počele bombardovanje Avganistana.

2003 - U Švedskoj je preminula ministarka inostranih poslova Ana Lind, dan nakon što je teško ranjena nožem u tržnom centru u Stokholmu. Ubica Mijailo Mijailović osuđen je 23 marta 2004. na kaznu doživotnog zatvora. Viši sud u Stokholmu preinačio je presudu i doneo odluku da je Mijailović mentalno bolestan i da ga treba uputiti na psihijatrijsko lečenje.

Objavljeno u Septembar
ponedeljak, 10 septembar 2018 00:00

10. septembar - Dogodilo se na današnji dan

1526. Turski sultan Sulejman II Veličanstveni, posle pobede nad Mađarima na Mohačkom polju, zauzeo Budim, koji je postao sedište Budimskog pašaluka, provincije Otomanskog carstva u narednih 150 godina.

1721. Švedska i Rusija mirom u Nistadu u Finskoj okončale Veliki severni rat, počet 1700, u kojem je ruski car Petar Veliki potukao Šveđane i dobio izlaz na Baltičko more. Rusiji pripala teritorija od Finskog do Riškog zaliva i gradovi Riga, Revel i Narva.

1839. Rođen američki filozof i logičar Čarls Sanders Pirs, osnivač pragmatizma, filozofskog pravca kojeg je kasnije razvio Vilijam Džejms.

1855. Rođen nemački arheolog Robert Koldevej, koji je od 1899. do 1917. istraživao Vavilon i dokazao da je taj biblijski grad na reci Eufrat, južno od Bagdada, stvarno postojao.

1890. Rođen austrijski pisac Franc Verfel, pesnik ekspresionizma, esejist, dramski pisac i pripovedač.

1898. U Ženevi ubijena austrougarska carica Elizabeta, žena Franca Jozefa. Atentat izvršio anarhista Luiđi Lućeni.

1906. Izašao prvi broj humorističko-satiričnog lista "Šabačka čivija". List izlazio do 1909.

1919. U dvorcu Sen Žermen kod Pariza predstavnici Austrije, pobedničkih sila u Prvom svetskom ratu i država-naslednica Austro-Ugarske potpisali mirovni ugovor kojim je formalno prestala da postoji austro-ugarska monarhija. Priznate nove države, među kojima i Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca. Mirovnim ugovorom Austriji zabranjeno da se ujedini s Nemačkom, a na ime reparacija Saveznicima predala svoju mornaricu.

1927. Rođena peruanska pevačica indijansko-španskog porekla Ima Sumak, koja se proslavila glasom jedinstvenog raspona, od visokog soprana do dubokog alta.

1939. Kanada objavila rat Nemačkoj, čime je sukob u Evropi prerastao u svetski rat. Kanadske jedinice u Drugom svetskom ratu borile se u sastavu britanske armije.

1942. Britansko ratno vazduhoplovstvo u Drugom svetskom ratu napalo Diseldorf s 476 aviona, koji su izbacili 100.000 bombi na taj nemački grad.

1943. Posle kapitulacije Italije u Drugom svetskom ratu Nemci okupirali Rim i stavili Vatikan pod protektorat.

1945. Vidkun Kvisling, šef marionetske norveške vlade, proglašen krivim za izdaju i osuđen na smrt zbog saradnje s nacističkom Nemačkom u Drugom svetskom ratu.

1967. Građani Gibraltara na referendumu odbili pripajanje Gibraltara Španiji i opredelili se za ostanak pod britanskom upravom.

1974. Na osnovu sporazuma u Alžiru, Portugalija priznala nezavisnost Gvineje Bisao pod vođstvom predsednika Luisa Kabrala.

1976. U sudaru putničkih aviona "trajdent" britanske kompanije "Britiš ervejz" i "DC9" jugoslovenske kompanije JAT, severno od Zagreba, poginulo svih 176 osoba u oba aviona.

1981. Slika "Gernika" Pabla Pikasa vraćena u Španiju. Naslikana 1937, posle nacističkog bombardovanja baskijskog mesta Gernika u Španskom građanskom ratu, "Gernika" od 1939. bila u Njujorku. Prema Pikasovom zavetu, slika nije mogla biti vraćena dok u Španiji ponovo ne bude uspostavljena demokratska država.

1989. Mađarska otvorila granicu prema Zapadu i dopustila odlazak oko 7.000 izbeglica iz Istočne Nemačke u Zapadnu Nemačku. Taj masovni egzodus doveo do pada Berlinskog zida.

1994. Papa Jovan Pavle II stigao u Hrvatsku, u prvu posetu poglavara rimokatoličke crkve regionu SFRJ. Papa se založio za mir na Balkanu.

1995. Tokom vazdušne operacije protiv bosanskih Srba, NATO, sa američkog broda "Normandija" u Jadranskom moru, krstarećim raketama "tomahavk" počeo da gađa protivvazdušna postrojenja u okolini Banjaluke.

2000. U sukobima pristalica različitih političkih opcija tokom lokalnih izbora u Makedoniji povređeno nekoliko desetina ljudi. Napetost između etničkih Albanaca i Makedonaca eskalirala u proleće 2001. u sukobe koji su zemlju doveli na ivicu građanskog rata.

2001. Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija ukinuo ambargo na prodaju oružja Jugoslaviji. Embargo uveden 31. marta 1998. zbog, kako je obrazloženo, nasilja koji režim Slobodana Miloševića sprovodi na Kosovu.

2003. Predsednik Hrvatske Stjepan Mesić doputovao u Beograd, u prvu posetu jednog predsednika Hrvastke od početka rata u SFRJ, 1991.

2003. U 95 godini umro američki naučnik Edvard Teler, jedan od tvoraca hidrogenske bombe i jedan od učesnika u projektu “Menhetn”, koji je doveo do proizvodnje atomske bombe tokom Drugog svetskog rata.

2006 - U Crnoj Gori su održani parlamentarni izbori, prvi od proglašenja nezavisnosti. Ubedljivu pobedu odnela je koalicija Demokratske partije socijalista (DPS) Mila Đukanovića i Socijaldemokratske partije (SDP) Ranka Krivokapića. 

2011 - Više od 163 osobe su poginule u nesreći broda sa oko 600 putnika, koji je potonuo u Indijskom okeanu kod obale Tanzanije. Nesreću je preživelo 325 osoba, a dve se vode kao nestale.

Objavljeno u Septembar
nedelja, 09 septembar 2018 00:00

9. septembar - Dogodilo se na današnji dan

1087 - Umro je normanski vojvoda i engleski kralj Vilijam I, poznat kao Vilijam Osvajač. Nakon pobede nad kraljem Haroldom u bici kod Hestingsa 1066. postao je kralj Engleske. Tokom njegove vladavine romanizovani Normani počeli su se stapati sa pokorenim Anglosasima u englesku naciju. Uveo je 1085. prvi imovinski katastar (Domesday Book).

1513 - U bici protiv Engleza kod Fludena poginuo je škotski kralj Džejms IV zajedno sa nekoliko hiljada Škota, među kojima je bilo gotovo celo plemstvo.

1585 - Rođen je francuski državnik, kardinal Arman Žan di Plesi Rišelje, koji je kao ministar kralja Luja XIII (od 1629) vršio stvarnu vlast u Francuskoj i podigao moć francuske krune. Osnovao je 1635. Francusku akademiju.

1737 - Rođen je italijanski lekar i fizičar Luidji Galvani, koji je 1789, vršeći eksperimente sa žabljim mišićima, otkrio vrstu elektriciteta, koja je kasnije po njemu nazvana galvanski elektricitet.

1772 - Rođen je srpski književnik i pozorišni pisac Joakim Vujić, koji je 1835. u Kragujevcu osnovao prvo srpsko pozorište, gde je prenosio romantičarski duh Evrope prikazujući dela domaćih i stranih autora.

1776 - Američki Kontinentalni kongres uveo je zvaničan naziv države Sjedinjene Američke Države umesto Ujedinjene kolonije.

1828 - Rođen je ruski pisac Lav Nikolajevič Tolstoj, jedan od velikana svetske književnosti, autor čuvenih romana "Rat i mir" i "Ana Karenjina". Zbog kritičkog odnosa prema društvu i crkvi, dolazio je u sukob sa vlastima, a Ruska pravoslavna crkva ga je 1901. ekskomunicirala.

1894 - Kineski revolucionar Sun Jat-sen osnovao je Društvo za preporod Kine i počeo da organizuje ustanak u Kantonu, nakon poraza Kine u ratu sa Japanom. Ustanak nije uspeo, a učesnici su uhvaćeni i pogubljeni. Sun Jat-sen je uspeo da pobegne iz zemlje i do revolucije 1911. živeo je u inostranstvu.

1898 - Umro je francuski pisac Stefan Malarme, uz Remboa i Verlena najznačajniji pesnik frnacuskog simbolizma. Njegova pesma "Popodne jednog fauna" inspirisala je Debisija da komponuje čuveni preludij.

1901 - Umro je francuski slikar i grafičar Anri Tuluz Lotrek, majstor litografije, slikar boema, atmosfere i likova iz pariskog noćnog života na kraju 19. veka.

1914 - U Prvom svetskom ratu okončana je prva velika bitka na Marni u Francuskoj, tokom koje su ukupni nemački gubici procenjeni na 800.000 ljudi. U julu 1918. vođena je druga bitka na Marni i to je bila poslednja nemačka ofanziva u Prvom svetskom ratu.

1944 - Dan nakon ulaska sovjetskih trupa u Bugarsku, bugarski komunisti preuzeli su vlast u zemlji.

1945 - Trupe SAD iskrcale su se na kraju Drugog svetskog rata u Južnoj Koreji, sovjetske su od Japana preuzele Severnu Koreju, a 38. paralela je postala linija podele dveju korejskih država.

1948 - Posle povlačenja sovjetske vojske, na severu korejskog poluostrva proglašena je Narodna Demokratska Republika Koreja sa glavnim gradom Pjongjangom.

1976 - Umro je kineski revolucionar i državnik Mao Cedung, jedan od osnivača Komunističke partije Kine, koji je 1949. u Pekingu proglasio Narodnu Republiku Kinu i do smrti bio njen neprikosnoveni lider. Njegove misli i ideje objavljene su u cuvenoj "Crvenoj knjižici". Godine 1966. pokrenuo je "Veliku proletersku kulturnu revoluciju" tokom koje je smenjen veliki broj partijskih funkcionera, među kojima i njegovi najbliži saradnici.

1987 - Iračko ratno vazduhoplovstvo započelo je seriju udara na iranske električne centrale i naftna postrojenja.

1991 - Sovjetska republika Tadžikistan proglasila je nezavisnost.

1993 - Izrael i Palestinska oslobodilačka organizacija sporazumeli su se o međusobnom priznanju, otvarajući put ka okončanju sukoba Arapa i Jevreja.

1996 - U tajfunu koji je pogodio priobalna područja ekonomski najrazvijenije kineske provincije Guangdong poginulo je više od 130 ljudi, a hiljade je ranjeno.

2001 - Lider avganistanske opozicione "Severne alijanse" Ahmad Šah Masud, koji je predvodio borbu protiv talibana, smrtno je ranjen u njegovoj kancelariji kada su dva bombaša samoubice aktivirali bombe. Masud je preminuo tri dana kasnije.

2001 - Na predsedničkim izborima u Belorusiji, u mandatu od pet godina, pobedio je Aleksandar Lukašenko, koji se već na toj funkciji nalazi sedam godina.

2002 - Viši sud u Bijelom Polju osudio je Nebojšu Ranisavljevića iz Despotovca na 15 godina zatvora, zbog učešća u otmici i likvidaciji putnika, pretežno Muslimana, iz voza na pruzi Beograd-Bar u stanici Štrpci u februaru 1993.

2003 - Umrla je nemačka rediteljka i fotograf Leni Rifenštal (101), čija je karijera dostigla vrhunac u vreme nacističke vladavine, zahvaljujući propagandnim nacističkim filmovima koje je režirala. Najpoznatije njeno ostvarenje je "Trijumf volje" sa poznatim scenama hiljada nacista koji slave Hitlera.

Objavljeno u Septembar
subota, 08 septembar 2018 00:00

8. septembar - Dogodilo se na današnji dan

1157. Rođen engleski kralj Ričard I Plantagenet, Ričard Lavlje Srce, junak srednjevekovnih legendi, jedan od vođa u Trećem krstaškom ratu. Vladao od 1189. do smrti 1199.

1331. Na državnom saboru u Svrčinu na Kosovu arhiepiskop Danilo II krunisao 23-godišnjeg Dušana Stefana Nemanjića za kralja srpskih i pomorskih zemalja. Za prvog srpskog cara Dušan Nemanjić krunisan 1346. u tadašnjoj srpskoj prestonici Skoplju.

1380. Veliki moskovski knez Dimitrije Ivanovič Donski u bici kod Kulikova potukao tatarsku vojsku. To je bila prva pobeda Rusa nad Tatarima koji su u XIII veku zagospodarili većim delom Rusije.

1565. Španski doseljenici na Floridi, na mestu današnjeg St. Avgustina, osnovali prvo katoličko naselje u Severnoj Americi.

1645. Umro španski pisac Fransisko Gomes de Kevedo i Viljegas, jedan od velikana Zlatnog veka španske književnosti i jedan od najznačajnijih satiričara u svetskoj književnosti.

1664. Predvođeni pukovnikom Ričardom Nikolsom, Englezi zauzeli holandsko naselje na američkom kontinentu, Novi Amsterdam, nazvano potom Njujork, u čast vojvode od Jorka, kasnije engleskog kralja Džejmsa II.

1731. Bački episkop Visarion Pavlović u Novom Sadu otvorio latinsko-slovensku školu, koja je imala rang niže realne gimnazije. Škola znatno doprinela formiranju prvih naraštaja srpske građanske inteligencije u Vojvodini.

1760. U Sedmogodišnjem ratu, koji se iz Evrope proširio i na Severnu Ameriku, Britanci pod komandom Džefrija Amhersta porazili Francuze i zauzeli Montreal.

1799. Rođen srpski pisac, prevodilac i političar Jovan Hadžić, poznat i kao Miloš Svetić, jedan od autora Građanskog zakonika kneževine Srbije, prvi predsednik Matice srpske. Poznat i kao protivnik jezičkih i pravopisnih reformi Vuka Karadžića.

1831. Ruske trupe pod komandom generala Paskeviča u bici za Varšavu pobedile Poljake koje je predvodio general Henrik Dembinjski. U trodnevnoj bici poginulo više od 9.000 Poljaka. To je bio i kraj Poljskog ustanka.

1841. Rođen češki kompozitor Antonjin Dvoržak, jedan od tvoraca češke nacionalne škole.

1856. Mirovnim ugovorom u Parizu završen Krimski rat Rusije i Turske i njenih saveznika Velike Britanije i Francuske i Kraljevine Sardinije za prevlast na Balkanu, Dardanelima i Bliskom Istoku. Rusija izgubila deo Besarabije i protektorat nad dunavskim kneževinama i pravo držanja ratne flote u Crnom moru.

1900. Uragan u teksaškom gradu Galveston razrušio više od 2.500 kuća, a poginulo najmanje 8.000 ljudi.

1926. Društvo naroda jednoglasno primilo Nemačku u članstvo.

1941. Nemci u Drugom svetskom ratu počeli blokadu Lenjingrada i odsekli ga od ostatka zemlje. Opsada grada, tokom koje je od iscrpljenosti i gladi umrlo 620.000 ljudi, okončana u januaru 1944. pobedom sovjetske Crvene armije.

1943. Objavljena bezuslovna kapitulacija Italije u Drugom svetskom ratu.

1944. Prva nemačka raketa "Fau 2", ispaljena iz Haga, u Drugom svetskom ratu pala na London. Nemci do kraja rata izbacili više od 1.000 raketnih bombi na Veliku Britaniju, od kojih je 660 palo na London.

1949. Umro nemački kompozitor i dirigent Rihard Štraus, direktor Bečke opere, autor opera i simfonijskih poema.

1951. U San Francisku potpisan mirovni ugovor Japana i 49 zemalja. Tim ugovorom Japanu oduzete sve teritorije osvojene za poslednjih 80 godina.
1954. SAD, Filipini, Australija, Novi Zeland, Tajland, Pakistan, Velika Britanija i Francuska u Manili osnovali SEATO, pakt zamišljen kao kariku u američkoj globalnoj strategiji okruživanja SSSR. Prestankom “hladnog rata” pakt izgubio značaj.

1991. Makedonci se na referendumu izjasnili za suverenu Republiku Makedoniju, čime je Makedonija postala treća od šest republika SFRJ koja je izabrala samostalnost.

1995. Ministri inostranih poslova Jugoslavije, Hrvatske i Bosne i Hercegovine u Ženevi prihvatili mirovni plan za BiH, što je bio uvod u okončanje najtežeg sukoba na tlu Evrope od Drugog svetskog rata.

1997. Najmanje 150 osoba poginulo u blizini zapadne obale Haitija kad je potonuo pretrpan feribot "Ponos Gonave” koji je plovio ka ostrvu Gonava.

1999. U eksploziji podmetnute bombe u stambenoj zgradi u Moskvi poginule 94 osobe. U seriji eksplozija koje su usledile narednih dana u više gradova u Rusiji poginulo oko 300 ljudi.

2000. Tokom pojačane represije režima u Srbiji, policija u Vladičinom Hanu pretukla sedam studenata aktivista Otpora i nanela im teške telesne povrede pošto ih je privela u policijsku stanicu zbog lepljenja plakata antirežimskog sadržaja.

2001. Preko 1.000 ljudi, uključujući Nelsona Mandelu, okupilo se na sahrani oca južnoafričkog predsednika Taboa Mbekija. Govan Mbeki sahranjen među običnim ljudima.

2002. Na Svetskom prvenstvu u košarci u Indijanapolisu u SAD Jugoslavija drugi put postala prvak sveta.

Objavljeno u Septembar
petak, 07 septembar 2018 00:00

7. septembar - Dogodilo se na današnji dan

1533. Rođena engleska kraljica Elizabeta I, kćerka kralja Henrija VIII i njegove druge žene Ane Bolen. Za vreme njene vladavine postavljeni temelji buduće britanske imperije. Podržavala razvoj nauke i umetnosti, a specifičan stil arhitekture iz njenog vremena, mešavina gotike i renesanse, nazvan elizabetanskim stilom.

1566. U bici za Siget, koji je opsedala turska vojska Sulejmana II Veličanstvenog, poginuo hrvatski ban Nikola Šubić Zrinski.

1701. U Hagu potpisan sporazum Engleske, Austrije i Holandije protiv Francuske, poznat kao Druga velika alijansa.

1714. Car Karlo VI u Rahstatu s Francuzima potpisao Badenski mir, kojim je okončan Rat za špansko nasleđe, a Francuzima pripali Alzas i Strazbur.

1764. Za kralja Poljske krunisan ruski štićenik Stanislav II Ponjatovski, poslednji poljski monarh. Tokom njegove vladavine, Rusija, Pruska i Austrija izvršile tri deobe Poljske, koja je kao nezavisna država obnovljena 1918.

1788. Turci zarobili, a potom ubili vođu srpskih dobrovoljaca u austrijsko-turskom ratu Koču Anđelkovića, poznatog kao Koča Kapetan.

1812. Završena Borodinska bitka, blizu Moskve, jedna od najkrvavijih bitaka u Napoleonovim ratovima, u kojoj su Rusi pod komandom Kutuzova izgubili 44.000 vojnika, a Napoleon 50.000 među kojima i 23 generala. Nedelju dana kasnije Napoleon ušao u Moskvu.

1813. Prvi put upotrebljen naziv Ujka Sem za SAD, u uvodniku njujorškog lista "Troj post".

1822. Guverner Brazila, princ Pedro, proglasio nezavisnost od Portugalije i proglasio se za cara. Portugal priznao nezavisnost Brazila 1828.

1860. Italijanski revolucionar Đuzepe Garibaldi sa svojim "crvenokošuljašima" zauzeo Napulj, u ratu za oslobodjenje zemlje od Austrijanaca i ujedinjenje Italije.

1901. Potpisan Pekinški protokol kojim je okončan Bokserski ustanak u Kini. Pobunu protiv stranaca ugušile evropske sile, Japan i SAD, a Kina primorana da plati odštetu za njihovu imovinu uništenu tokom ustanka.

1909. Rođen američki filmski i pozorišni režiser Elija Kazan, dobitnik nekoliko “Oskara”.

1914. Rođen američki fizičar Džejms Alfred van Alen. Pomoću Gajger-Milerovih brojača postavljenih 1958. na veštačke satelite "Eksplorer 1" i "Eksplorer 2" otkrio dva pojasa pojačanog zračenja oko planete Zemlje koji su kasnije nazvani Van Elenovi radijacioni pojasevi.

1940. Nemačka avijacija pod komandom Hermana Geringa počela bombardovanje Londona. Prvog dana poginulo više od 300 ljudi.

1949. Umro meksički slikar Hose Klemente Orosko. Smatra se najvećim slikarom murala u XX veku, dekorisao mnoge zgrade u Meksiku i SAD.

1962. Tajvan prekinuo diplomatske odnose s Laosom pošto je Laos uspostavio diplomatske odnose s Kinom i Severnim Vijetnamom.

1964. U mestu Sip na jugoslovenskoj i u Gura Vaji na rumunskoj obali Dunava, uz prisustvo predsednika Jugoslavije i Rumunije Josipa Broza Tita i Georgija Georgiju Deža, postavljen kamen-temeljac na gradilištu hidroelektrane “Đerdap”.

1975. Završeno preseljavanje Turaka na Kipru. Pod nadzorom Ujedinjenih nacija, oko 9.000 ljudi prebačeno sa juga na sever zemlje.

1986. Biskup Dezmond Tutu postao nadbiskup Kejptauna u Južnoj Africi kao prvi crnac poglavar južnoafričkih anglikanaca.

1990. Kao odgovor na reviziju Ustava Srbije 1989, kojom je značajno smanjena autonomna vlast u pokrajinama Vojvodini i Kosovu, 144 albanska delegata Skupštine Kosova u Kačaniku proglasila Ustav Republike Kosovo.

1991. U Hagu počela rad Međunarodna mirovna konferencija o Jugoslaviji. U radu konferencije učestvovali svi članovi Predsedništva SFRJ, predsednik Savezne vlade i šest predsednika jugoslovenskih republika. Predsedavajući Konferencije, na kojoj je usvojena Deklaracija o mirnom rešenju jugoslovenske krize, bio lord Karington.

1994. U komandi američke vojske u Berlinu poslednji put spuštena američka zastava, čime je, posle skoro pola veka, formalno okončano američko vojno prisustvo u Berlinu.

1997. U egzilu u Maroku umro Mobutu Sese Seko, predsednik i diktator Zaira od 1965. do 1997, kada ga je sa vlasti zbacio Loran Kabila.

1999. U zemljotresu blizu Atine, jednom od najjačih u Grčkoj u poslednjih preko 40 godina, poginula 101 osoba.

2001. U nigerijskom gradu Džos izbili sukobi hrišćana i muslimana tokom kojih su zapaljene crkve i džamije. Prema podacima Crvenog krsta, za nepunih nedelju dana nasilja ubijeno najmanje 500 osoba, a na stotine povređeno.

Objavljeno u Septembar
Strana 7 od 12
Top