subota, 29 decembar 2018 00:00

29. decembar - Dogodilo se na današnji dan

1170. Nadbiskup Tomas Beket ubijen po nalogu engleskog kralja Henrija II pred oltarom Kenterberijske katedrale. Ranije blizak kraljev prijatelj i kancelar do izbora za nadbiskupa 1162, usprotivio se nameri Henrija II da ograniči crkvenu vlast i odbio da položi zakletvu na kraljeva "Klarendonska pravila" o odnosima crkve i države. Papa Aleksandar III ga 1173. proglasio za sveca.

1721. Francuzi okupirali ostrvo Mauricijus u Indijskom okeanu. Ostrvo 1810. potpalo pod britansku vlast, a nezavisnost steklo 1968.

1800. Rođen američki pronalazač Čarls Gudjer, koji je 1839. otkrio proces vulkanizacije kaučuka. Njegov izum dorineo brzom razvoju industrije gume, posebno prozvodnji automobilskih guma.

1809. Rođen Vilijam Juart Gledston, četiri puta premijer Velike Britanije između 1868. i 1894. Poznat po političkim i socijalnim reformama, smatra se jednim od najvećih britanskih državnika. 1871. legalizovao radničke sindikate i 1884. izvršio tzv. treću parlamentarnu reformu.

1825. Umro francuski slikar Žak Luj David, osnivač i glavni predstavnik klasicizma, član Konventa i dvorski slikar Napoleona I.

1835. Umro Filip Višnjić, slepi pesnik-guslar, Srbin iz Bosne, koji je opevao sve značajnije događaje iz Prvog srpskog ustanka. Vuk Karadžić 1815. zapisao mnoge njegove pesme.

1876. Rođen katalonski violončelista i dirigent Pablo Kazals, koji je otvorio novu epohu u sviranju violončela. Napustio Španiju kada je Franko došao na vlast i do smrti 1973. živeo u Francuskoj i Portoriku.

1890. Američki vojnici kod "Ranjenog kolena" u Južnoj Dakoti masakrirali više od 200 Indijanaca iz plemena Sijuks, među njima veliki broj žena i dece.

1911. Revolucionarna privremena skupština za prvog predsednika Kine izabrala Sun Jat Sena, čime je posle više od tri milenujuma ukinuta monarhija.

1914. Počela bitka kod Sarikamisa u Prvom svetskom ratu, u kojoj je mnogo slabija ruska vojska nanela težak poraz turskoj armiji. Turci izgubili 77.000 od 95.000 vojnika.

1921. Rođen srpski pisac Dobrica Ćosić, prvi predsednik Savezne Republike Jugoslavije, od juna 1992. Smenjen u junu 1993, na inicijativu Srpske radikalne stranke. Bio istaknut član Saveza komunista Srbije do maja 1968, kada je došao u sukob s politkom SK Jugoslavije po nacionalnom pitanju. Pobornik ideje o ugroženosti Srba u jugoslovenskoj federaciji, krajem 80-ih dao podsticaj nacionalističkoj politici Slobodana Miloševića. Mnogi ga smatraju jednim od najvećih srpskih pisaca druge polovine XX veka.

1940. Nemačko vazduhoplovstvo izvelo najteže bombardovanje Londona u Drugom svetskom ratu, koje je britanskoj prestonici nanelo najveća razaranja od "velikog požara" 1666, kada su uništene četiri petine grada.

1944. Sovjetske trupe u Drugom svetskom ratu ušle u Budimpeštu.

1973. Filipinski diktator Ferdinand Markos nastavio da vlada po okončanju drugog predsedničkog mandata, iako po Ustavu nije mogao ponovo da bude biran. Na osnovu vanrednog stanja koje je zaveo 1972. vladao dekretima dok u pobuni 1986. nije zbačen sa vlasti.

1981. Umro hrvatski književnik Miroslav Krleža, jedna od najznačajnijih ličnosti u kulturno-književnim zbivanjima XX veka na jugoslovenskom prostoru. Od 1950. bio na čelu Jugoslovenskog leksikografskog zavoda i glavni i odgovorni urednik Enciklopedije Jugoslavije. Njegov obiman književni opus obuhvata poeziju, romane, pripovetke, drame i eseje.

1989. Parlament Čehoslovačke za šefa države izabrao češkog pisca Vaclava Havela, dugogodišnjeg disidenta pod komunističkim režimom, koji je kao "državni neprijatelj" proveo pet godina u zatvoru. Havel nasledio Gustava Husaka koji je prethodno pod pritiskom javnosti podneo ostavku.

1992. Skupština Jugoslavije izglasala nepoverenje prvoj Vladi SR Jugoslavije i smenila premijera, srpskog biznismena iz SAD Milana Panića. Za vršioca dužnosti premijera imenovan potpredsednik Vlade Radoje Kontić. Smenjivanje Panića usledilo posle njegovih sukoba s predsednikom Srbije Slobodanom Miloševićem oko sprovođenja mirovne politike prema bivšim jugoslovenskim republikama.

1996. Vlada Gvatemale i vođe gerilskog pokreta potpisali sporazum kojim je posle 36 godina zvanično okončan poslednji i najduži građanski rat u Centralnoj Americi.

1999. U nevremenu koje je zahvatilo više evropskih zemalja život izgubilo oko 130 ljudi.

2000. Ministar odbrane Rusije Igor Sergejev potpisao dokument kojim se dozvoljava obuka iranskih oficira u Rusiji.

2001. U Kabulu prvi put patrolirale avganistanske i britanske trupe, što je bila proba za mirovne operacije.

2001. Oko 300 ljudi poginulo, najmanje 120 povređeno, u požaru koji je izazvao vatromet u trgovinskom centru u Limi, glavnom gradu Perua.

Objavljeno u Na današnji dan
petak, 28 decembar 2018 00:00

28. decembar - Dogodilo se na današnji dan

1836. Španija priznala nezavisnost Meksika, koji su španski konkvistadori osvojili 1526, razorivši državu Asteka.

1856. Rođen američki državnik Vudro Vilson, predsednik SAD od 1912. do 1920. Posle bezuspešnih pokušaja da sondira teren za sklapanje mira Antante i Centralnih sila i podmorničkog rata, u kojem su Nemci potapali i američke brodove, 1917. pristupio Antanti i uveo SAD u Prvi svetski rat. Na osnovu njegovog plana od "14 tačaka" Nemci 11. novembra 1918. potpisali primirje. Na njegovu inicijativu osnovana Liga naroda, ali nije uspeo da ubedi Kongres da SAD pristupe toj međunarodnoj organizaciji. Dobitnik Nobelove nagrade za mir 1920.

1869. Vilijem Sempl iz Ohaja patentirao žvakaću gumu.

1879. U udesu putničkog voza na liniji Edinburg-Dandi u Škotskoj, koji se survao u reku kada je popustio most preko kojeg je prelazio, poginulo 90 ljudi.

1895. U pariskom restoranu "Gran kafe" braća Luj i Ogist Limijer organizovala prvu filmsku projekciju. Prikazani kratki filmovi o izlasku radnika iz fabrike, železničkoj stanici s putnicima i vozom koji juri. Dan rođenja kinematografije.

1908. U zemljotresu koji je razorio Mesinu, drugi po veličini grad na italijanskom ostrvu Siciliji, poginulo više od 82.000 ljudi.

Objavljeno u Na današnji dan
četvrtak, 27 decembar 2018 00:00

27. decembar - Dogodilo se na današnji dan

1571. Rođen nemački astronom, matematičar i fizičar Johan Kepler, koji je s tri fundamentalna zakona o kretanju planeta dokazao Kopernikovu hipotezu o heliocentričnom sistemu.

1822. Rođen francuski hemičar i biolog Luj Paster, izumitelj vakcina protiv besnila, antraksa i crvenog vetra. Otkrio postupak konzerviranja hrane sprečavanjem razmnožavanja bakterija, koji je kasnije nazvan "pasterizacija". Osnovao mikrobiologiju i stereohemiju i organizovao 1888. čuveni institut, nazvan njegovim imenom.

1831. Engleski prirodnjak Čarls Darvin isplovio brodom "Bigl" iz Plimuta i počeo petogodišnju naučnu ekspediciju. Na istraživanjima koja je obavio tokom tog putovanja zasnovao čuvenu teoriju o evoluciji živih bića objavljenu 1859. u kapitalnom delu "Poreklo vrsta".

1882. Ukazom kneza Milana Obrenovića o odobrenju Trgovinskog sporazuma i Konzularne konvencije sa SAD, uspostavljeni diplomatski odnosi Srbije i SAD.

1927. Jedan od vođa Oktobarske revolucije i prvi šef sovjetske diplomatije Lav Trocki isključen iz Komunističke partije pošto je u političkim sukobima pobedila frakcija Josifa Staljina. Trocki potom proteran iz SSSR-a i ubijen u Meksiku 1940. po Staljinovom nalogu.

Objavljeno u Na današnji dan
sreda, 26 decembar 2018 00:00

26. decembar - Dogodilo se na današnji dan

 
1716. Rođen engleski pisac Tomas Grej, autor pesme "Elegija napisana na seoskom groblju" koja se smatra jednom od najlepših pesama napisanih na engleskom jeziku.

1805. Francuska i Austrija potpisale, u Požunu, (Bratislava) mirovni ugovor, posle Napoleonove pobede u bici kod Austerlica, kojim je Francuska dobila Veneciju, Istru bez Trsta, Dalmaciju i Boku Kotorsku i učvrstila svoju poziciju u Evropi. Odredbe sporazuma poništene su 1814. na Bečkom kongresu.

1825. U Sankt Peterburgu, na dan polaganja zakletve novom caru Nikolaju I izbila je pobuna dekabrista, protivnika carizma u Rusiji.

1883. Rođen Moris Utrilo, samouki slikar pariskih veduta i motiva iz francuskih provincijskih gradova, koji je mimo svih slikarskih pravaca i strujanja izgradio sopstveni doživljaj ambijenta i likovni izraz.

1890. Umro nemački arheolog Hajnrih Šliman, koji je 1868. otkrio Troju, koristeći se podacima iz Homerovih spevova "Ilijada" i "Odiseja". Otkrio je i Mikenu, Orhomen i Tirint, utrošivši na arheološka iskopavanja ceo imetak stečen u mladosti trgovinom.

1893. Rođen kineski revolucionar i državnik Mao Cedung, jedan od osnivača Komunističke partije Kine, koji je 1949. u Pekingu proglasio Narodnu Republiku Kinu i do smrti 1976. bio njen neprikosnoveni lider. Njegove misli i ideje objavljene su u čuvenoj "Crvenoj knjižici". Godine 1966. pokrenuo je "Veliku proletersku kulturnu revoluciju" tokom koje je smenjen veliki broj partijskih funkcionera, madju kojima i njegovi najbliži saradnici.

1898. Pjer i Marija Kiri otkrili prvi radioaktivni hemijski element i nazvali ga radijum.

1908. Amerikanac Džek Džonson je pobedom nad Kanađaninom Tomijem Barnsom postao prvi crni bokser prvak sveta u teškoj kategoriji.

1922. Vođa Oktobarske revolucije Vladimir Ilič Lenjin završio prvi deo svog "Pisma kongresu", kasnije poznatog kao "Lenjinov testament", u kojem je pozvao komuniste da sačuvaju jedinstvo partije i predložio reforme. U drugom delu "testamenta", koji je napisao 4. januara 1923. Lenjin je sugerisao da Staljin bude smenjen sa mesta generalnog sekretara Komunističke partije.

1941. Suočen s napredovanjem japanskih snaga u Drugom svetskom ratu ka Manili, američki general Daglas Makartur proglasio je filipinsku prestonicu "otvorenim gradom". Uprkos tome u Manili su 1941, 1942. i 1945. vođene teške borbe američkih i japanskih jedinica, tokom kojih su porušeni mnogi delovi grada.

1943. Britanska mornarica je u Drugom svetskom ratu potopila "Šarnhorst", poslednji veliki nemački bojni brod.

1968. U Saveznoj narodnoj skupštini usvojeni su amandmani na Ustav SFR Jugoslavije, kojima se širi autonomija pokrajina i one dobijaju status sličan republikama. Pokrajine su dobile pokrajinski Ustavni zakon, čime je otvoren put gotovo potpuno samostalnoj zakonskoj, izvršnoj i sudskoj vlasti. Pokrajini Kosovo i Metohija uveden je naziv Kosovo.

1971. U znak protesta zbog američkog angažovanja u Vijetnamu, 16 američkih ratnih vetarana Vijetnamskog rata okupiralo je Statuu slobode u njujorškoj luci.

1972. Umro je Hari Truman, predsednik SAD 1945-53. Za predsednika je izabran nakon smrti Frenklina Rozevelta. Učesnik je Potsdamske konferencije, a avgusta 1945, po njegovom nalogu na Japan je bačena atomska bomba. Godine 1947. uveo je doktrinu o vojnoj i ekonomskoj pomoći zemljama ugroženim revolucionarnim pokretima, a njegova administracija je iste godine sačinila Maršalov plan o posleratnoj obnovi Evrope. Doneo je zakon protiv radničkih sindikata i osnovao Komisiju za ispitivanje protivameričke delatnosti čiji se rad pretvorio u "lov na veštice" (makartizam). Uveo je SAD u Korejski rat.

1975. Letom na liniji Moskva-Alma Ata, "Tupoljev-144" je postao prvi supersonični avion u svetu u redovnom saobraćaju.

1989. Rumunski Front nacionalnog spasa naimenovao novu vladu s Jonom Ilijeskuom na čelu, dan posle pogubljenja Nikolae Čaušeskua.

1990. Skupština Slovenije proglasila samostalnost te republike, nakon plebiscita 23. decembra na kome se 86 odsto glasača izjasnilo za nezavisnu slovenačku državu.

1991. U Alžiru su održani prvi višepartijski parlamentarni izbori od sticanja nezavisnosti od Francuske 1962.

1994. Napadom komandosa na oteti francuski putnički avion na aerodromu u Marseju oslobodjeno je 239 putnika i članova posade koje su islamski teroristi držali kao taoce posle otmice 24. decembra u Alžiru. Komandosi su ubili svu četvoricu terorista.

1998. Bivši lideri Crvenih Kmera Kije Sampan i Nuon Čea predali su se kambodžanskoj vladi. Za vreme režima Crvenih Kmera sredinom sedamdesetih godina 20. veka u Kambodži je ubijeno ili je umrlo od gladi i bolesti 1,7 miliona ljudi.

1998. Srpske snage bezbednosti na Kosovu počele su napad na području mesta Podujevo, nakon što je u selu Obrandže ubijen jedan Srbin.

2000. U požaru u diskoteci u kineskom gradu Liojangu život je izgubilo 311 ljudi.

2001. Izraelski ministar odbrane Bendžamin Ben-Elizer izabran je za predsednika Laburističke partije.

2003. U zemljotresu jačine 6,3 stepena Rihterove skale koji je pogodio iranski grad Bam, poginulo je oko 30.000 ljudi. 

Objavljeno u Na današnji dan
utorak, 25 decembar 2018 00:00

25. decembar - Dogodilo se na današnji dan

800. Papa Lav III u Rimu krunisao franačkog vladara Karla Velikog za svetog rimskog cara, što će biti titula nemačkih i austrijskih monarha do vremena Napoleona I.

1000. Krunisan prvi mađarski hrišćanski kralj Stefan.

1066. U Vestminsterskoj katedrali u Londonu normanski vojvoda Vilijam I Osvajač krunisan za kralja Engleske pošto je kod Hestingsa potukao vojsku Harolda II, poslednjeg saksonskog kralja. Od 1070, kada je Vilijam osvojio celu zemlju, Normani počeli da se stapaju s pokorenim Anglosasima u englesku naciju.

1642. Rođen engleski matematičar, fizičar i astronom Isak Njutn, osnivač moderne fizike. Njegova teorija gravitacije smatra se jednim od najvećih dostignuća ljudskog uma. Značajna i njegova otkrića na području matematike, optike, mehanike i astronomije. Epohalnim delom smatra se njegov rad "Matematički principi filozofije prirode".

1741. Švedski fizičar Anders Celzijus objavio skalu od 100 stepeni za merenje temperature.

1745. U Drezdenu potpisan mirovni ugovor kojim je okončan Šleski rat Austrije i Prusije.

1870. Rođena nemačka revolucionarka Roza Luksemburg, vođa levice u poljskom i nemačkom radničkom pokretu, jedan od osnivača Komunističke partije Nemačke 1918, predstavnik levog krila Druge internacionale. Hapšena i zatvarana, ubijena s Karlom Libknehtom posle poraza nemačkih radnika u januarskoj pobuni 1919.

Objavljeno u Na današnji dan
ponedeljak, 24 decembar 2018 00:00

24. decembar - Dogodilo se na današnji dan

1491. Rođen španski sveštenik Injasio de Lojola, osnivač "Družbe Isusove", jezuita, 1534. Pošto ga je Inkvizicija oslobodila optužbi da je jeretik, 1540 od pape Pavla III dobio potvrdu novog rimokatoličkog reda i izabran za prvog starešinu. Izradio ustav jezuita i priručnik "Duhovne vežbe za vladavinu nad samim sobom".

1524. Umro portugalski moreplovac Vasko da Gama. 1498. našao pomorski put u Indiju ploveći oko Afrike. Prilikom drugog putovanja u Indiju 1502. uspostavio portugalsku kolonijalnu vlast, a tokom trećeg umro u Indiji.

1798. Rođen poljski pisac Adam Mickijevič, najizrazitiji predstavnik poljskog romantizma. Njegov idilični ep "Pan Tadeuš", u kojem je dao viziju stare Poljske u nestajanju, smatra se najvećim delom poljskog romantizma.

1814. SAD i Velika Britanija potpisale mir u Gentu u Belgiji, okončavši rat počet 1812.

1818. Rođen engleski fizičar Džejms Preskot Džul. Odredio toplotni ekvivalent eletrične struje i mehanički ekvivalent topline i time dao jedan od dokaza zakona o očuvanju energije. Po njemu merna jedinica za energiju, rad i količinu toplote nazvana "džul".

1838. Pod pritiskom Rusije i političkih protivnika u Srbiji knez Miloš Obrenović prihvatio "Turski ustav" kojim je ograničena apsolutna kneževa vlast.

Objavljeno u Na današnji dan
nedelja, 23 decembar 2018 00:00

23. decembar - Dogodilo se na današnji dan

1588. Tokom zasedanja Skupštine staleža u dvorcu Bloa, po nalogu francuskog kralja Anrija III, ubijene su vođe katoličke Lige vojvoda od Gize, njegov brat Luj i kardinal od Gize. Kardinal Burbonski uhapšen je i do kraja života bio je u zatočeništvu.

1732. Rođen je engleski pronalazač i industrijalac Ričard Arkrajt, koji je usavršio i prvi u proizvodnji primenio mehaničku predilicu, što je imalo presudan uticaj na procvat pamučne industrije u Engleskoj u 19. veku.

1777. Rođen je ruski car Aleksandar I Romanov, koji je tokom vladavine od 1801. sproveo liberalne reforme i teritorijalno proširio Rusiju pripojivši Finsku, velike delove Poljske i Besarabiju. Nakon Napoleonovog neuspešnog pohoda na Rusiju 1812, uništio je njegovu vojsku u povlačenju, a 1814. trijumfalno je ušao u Pariz gde su vođeni mirovni pregovori posle Napoleonove kapitulacije.

1790. Rođen je francuski egiptolog Žan Fransoa Šampolion, osnivač egiptologije. Dešifrovao je 1822. hijeroglife s ploče pronađene 1799. u egipatskom mestu Rešid i utvrdio da oni nisu samo simboličko nego i fonetsko pismo.

1810. Rođen je nemački egiptolog Karl Ričard Lepsijus, koji se smatra osnivačem moderne arheologije. Njegove "Egipatske hronologije" utemeljile su naučno izučavanje rane egipatske istorije.

Objavljeno u Na današnji dan
subota, 22 decembar 2018 00:00

22. decembar - Dogodilo se na današnji dan

640. Saraceni zauzeli Aleksandriju, dve godine posle početka invazije na Egipat.

1639. Rođen francuski pesnik i dramski pisac Žan Rasin, istaknut predstavnik klasicizma, koji je do savršenstva doveo francusku tragediju. Od 1667. bio dvorski istoriograf Luja XIV.

1666. Umro italijanski slikar Gverčino, pripadnik bolonjske slikarske škole, vodeći barokni majstor. Posebno poznat po kompoziciji "Aurora" u rimskoj palati "Kasino Ludovizi".

1790. Ruske trupe pod komandom Aleksandra Suvorova od Turaka preuzele grad Ismail, važnu luku u delti Dunava.

1858. Rođen Đakomo Pučini, uz Verdija najznačajniji italijanski operski kompozitor. Operom "Boemi" stvorio prototip italijanske opere lirsko-sentimentalnog, građanskog karaktera s kraja XIX veka.

1880. Umrla engleska književnica Meri En Evans, poznata kao Džordž Eliot, jedan od utemeljivača engleskog psihološko-socijalnog romana.

1894. Francuski artiljerijski kapetan Alfred Drajfus osuđen na doživotnu robiju na osnovu lažne optužbe da je Nemcima prodavao vojne tajne i poslat u zatvor na Đavolska ostrva u Francuskoj Gijani. Pod pritiskom javnog mnjenja rehabilitovan 1906.

Objavljeno u Na današnji dan
petak, 21 decembar 2018 00:00

21. decembar - Dogodilo se na današnji dan

1118. Rođen Tomas Beket, kanterberijski nadbiskup od 1162. Zbog protivljenja nameri kralja Henrija II da ograniči vlast crkve, kraljeve pristalice ga ubile, 1170. u Kenterberijskoj katedrali. Papa Aleksandar III ga 1173. proglasio za sveca, a kralj prisiljen da povuče "Klarendonske konstitucije" o odnosima crkve i države.

1375. Umro italijanski pisac Đovani Bokačo, autor zbirke od 100 novela, "Dekameron", remek-dela italijanske proze, koje je postalo izvor nadahnuća i uzor italijanske proze.

1781. Austrijski car Josif II Ediktom o toleranciji priznao slobodu veroispovesti i oduzeo katoličkoj crkvi položaj državne crkve.

1804. Rođen engleski državnik i pisac Bendžamin Dizraeli, osnivač i vođa konzervativaca, premijer, jedan od tvoraca britanskog imperijalizma.

1879. Rođen sovjetski diktator poreklom iz Gruzije Josif Visarionovič Džugašvili Staljin. Kao generalni sekretar Komunističke partije od 1922. do smrti 1953. bio neprikosnoven vladar SSSR i lider komunističkog sveta. U čistkama koje je sprovodio da bi se održao na vlasti stradalo nekoliko miliona ljudi, među kojima su bili istaknuti političari, generali, intelektualci. Hegemonističkom politikom doprineo zaoštravanju međunarodnih odnosa u vreme hladnog rata i okrnjio ogroman ugled SSSR stečen značajnom ulogom u slamanju fašizma u Drugom svetskom ratu. Rezolucijom Informbiroa 1948. pokušao da Jugoslaviju stavi pod sovjetsku zonu uticaja.

Objavljeno u Na današnji dan
četvrtak, 20 decembar 2018 00:00

20. decembar - Dogodilo se na današnji dan

1355. Umro srpski car Dušan Stefan Nemanjić, sin kralja Stefana Dečanskog, kralj Srbije od 1331. U Skoplju 1346. krunisan za cara Srba, Grka i Arbanasa. U vreme njegove vladavine Srbija bila na vrhuncu moći, prostirala se od Korintskog zaliva na jugu do Dunava na severu i od Jadrana na zapadu do Egejskog mora na istoku. Odnose u državi uredio zbirkom zakona, Dušanovim zakonikom, objavljenom 1349, dopunjenom 1354, koju istoričari smatraju ustavom tadašnje feudalne srpske države. Sahranjen u manastiru Svetih Arhangela kod Prizrena, koji je u vreme turskih osvajanja srušen do temelja.

1582. U Francuskoj prihvaćen Gregorijanski kalendar.

1795. Rođen nemački istoričar Leopold fon Ranke, osnivač moderne građanske istoriografije. Pored romansko-germanske, bavio se i istorijom jugoistočne Evrope, posebno istorijom Srba i Turaka, pri čemu mu je savetnik i saradnik bio Vuk Karadžić. Njegovo delo "Srpska revolucija" smatra se jednom od najboljih knjiga o Prvom i Drugom srpskom ustanku.

1912. U Londonu počela mirovna konferencija Turske i balkanskih zemalja, posle pobede balkanskih saveznika i osvajanja gotovo svih turskih poseda u Evropi. Konferencija završena potpisivanjem Londonskog mirovnog ugovora 30. maja 1913, kojim se Turska odrekla evropskih provincija do linije Enos-Midija, ali su sukobi balkanskih saveznika oko razgraničenja vodili u novi rat.

1937. Umro nemački general Erih Ludendorf, jedan od ključnih nemačkih komandanata u Prvom svetskom ratu. Smenjen 1918. posle neuspelih ofanziva u proleće i leto te godine. Bio poslanik nacionalsocijalističke stranke u Rajhstagu i jedan je od ideologa kasnije nacističke agresivne vojne doktrine i pobornik totalnog rata.

1945. Karl Rener izabran za prvog predsednika austrijske Druge republike.

1960. Osnovan Front nacionalnog oslobođenja Južnog Vijetnama, komunističko političko krilo antiameričkih gerilskih snaga Vijetkong.

1968. Umro američki pisac Džon Štajnbek, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1962. Postao slavan tridesetih godina XX romanima koji se bave posledicama velike ekonomske krize i pobunom nekonformističke mlade generacije.

1970. Pod pritiskom radničkih nemira i štrajkova, ostavku podneo šef vladajuće Poljske ujedinjene radničke partije Vladislav Gomulka. Nasledio ga Edvard Gjerek.

1971. Predsednik Pakistana Aga Mohamed Jahja Kan podneo ostavku posle poraza pakistanskih trupa u ratu sa Indijom u Istočnom Pakistanu i predao vlast Zulfikaru Ali Butuu.

1973. U Madridu ubijen premijer španije i blizak saradnik generala Franka Luis Karero Blanko, u eksploziji bombe aktivirane kad je naišao njegov automobil.

1974. Umro srpski vajar Risto Stijović, član Srpske akademije nauka i umetnosti. Autor mnogih spomenika, izvanredno stilizovanih životinja i ptica u kamenu. Najbolja dela ostvario u drvetu.

1982. U 95. godini umro Artur Rubinštajn, američki pijanista poljskog porekla, jedan od najčuvenijih u XX veku, posebno poznat po interpretacijama Šopena i novije španske klavirske muzike.

1986. U najvećim demonstracijama od početka Kulturne revolucije u Kini, preko 30.000 studenata protestovalo u Šangaju tražeći demokratske slobode.

1987. U najtežoj mirnodopskoj nesreći na moru, sudar filipinskog feribota "Dona Paz" i jednog tankera preživelo 11 od 4.397 putnika i članova posade feribota. "Dona Paz" bio registrovan za prevoz najviše 1.500 ljudi.

1989. SAD počele invaziju na Panamu s 12.000 vojnika, kojima se pridružilo još toliko američkih vojnika stacioniranih u Panami, radi zbacivanja bivšeg američkog štićenika, premijera Manuela Antonija Norijege.

1990. Šef sovjetske diplomatije Eduard Ševarnadze, ključna ličnost sovjetskih reformi koje su dovele do okončanja "hladnog rata", podneo ostavku upozorivši Parlament na opasnost uspostavljanja diktatorskog poretka u zemlji.

1991. Predsednik reformske vlade SFRJ Ante Marković podneo ostavku zbog opstrukcije reformskog programa Savezne vlade koju su sprovodili republički politički lideri. Marković nije hteo da prihvati savezni budžet koji je nazvao ratnim budžetom. Posle njegove ostavke reforme zaustavljene, a Jugoslavija se ubrzo raspala.

1992. U Jugoslaviji održani prevremeni savezni, republički i lokalni izbori. Na izborima za predsednika Srbije Slobodan Milošević u prvom krugu pobedio Milana Panića. Predstavnici opozicije ukazali na brojne nepravilnosti i manipulacije tokom izbora.

1995. Američki avion "boing 757" sa 164 putnika i člana posade, koji je leteo od Majamija ka kolumbijskom gradu Kali, srušio se u planinama jugozapadne Kolumbije. Nesreću preživelo četvoro ljudi i jedan pas.

1996. U Beograd doputovala Komisija OEBS na čelu s bivšim premijerom Španije Felipeom Gonsalesom kako bi ispitala regularnost lokalnih izbora u Srbiji pošto je, pod pritiskom inostrane javnosti i svakodnevnih protesta širom Srbije, predsednik Slobodan Milošević bio prisiljen da prihvati arbitražu OEBS.

1998. Amerikanka nigerijskog porekla Nkem Čukvu rodila osmorke, što je bio prvi takav poznat slučaj. Najmanja beba umrla sedam dana kasnije.

1999. Na osnovu optužnice Međunarodnog suda za ratne zločine, SFOR uhapsio general-potpukovnika Vojske Republike Srpske Stanislava Galića, komandanta Sarajevsko-romanijskog korpusa od oktobra 1992. do maja 1994. Galića 5.decembra 2003. Haški tribunal osudio na 20 godina zatvora zbog zločina protiv čovečnosti nad civilima u Sarajevu od 1992. do 1994.

2001. Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija usvojio rezoluciju o slanju Međunarodnih bezbednosnih snaga za pomoć Avganistanu pod komandom Velike Britanije, kao podršku privremenoj antitalibanskoj vladi.

2001. U 95. godini umro bivši predsednik Senegala Leopold Sedar Sengor. Poznat i kao jedan od najznačajnijih frankofonskih pesnika, Sengor bio prvi Afrikanac koji je postao član francuske Akademije nauka i umetnosti.

2002. U Nemačkoj, na osnovu poternice Interpola, uhapšena vlasnica propale piramidalne "Dafiment banke" Dafina Milanović i izručena Beogradu, gde je optužena za proneveru oko 19 miliona maraka.

Objavljeno u Na današnji dan
sreda, 19 decembar 2018 00:00

19. decembar - Dogodilo se na današnji dan

- Danas je Nikoljdan, hrišćanski praznik posvećen Svetom Nikoli Čudotvorcu koji je umro 19. decembra 343. Rođen je u nikejskom gradu Patari i bio je jedinac bogatih roditelja čije je imanje razdelio sirotinji. Duhovni život je započeo u manastiru Novi Sion kod strica, Svetog Nikolaja, episkopa patarskog. Posle smrti roditelja, vođen čudesnim nebeskim glasom, krenuo je u narod da širi veru hrišćansku, pravdu i milosrđe. Ubrzo je postao arhiepiskop miriklijski. Boreći se za hrišćansku istinu, na Prvom vaseljenskom saboru u Nikeji 325. udario je jeretika Arija, zbog čega je udaljen sa Sabora i odstranjen iz arhijerejske službe, ali su - posle čudesnog javljanja Gospoda Isusa Hrista i Presvete Bogorodice nekolicini arhijereja - te odluke poništene. U vreme progona hrišćana pod carevima Valerijem Diokletijanom (Valerius Diocetlianus) i Valerijem Maksimijanom (Valerius Maximianus), dospeo je u tamnicu, ali je i tamo nastavio propovedi. Još za života, smatran je svetiteljem. Zaštitnik je putnika i najčešće je prikazan kao jahač na belom konju. Slave ga mornari i ribari, a kod pravoslavnih Srba je jedna od najčešćih krsnih slava.

- Danas su Detinjci. Treće nedelje pred Božić, očevi i majke rano izjutra vezuju svoju decu, a deca im se "dreše". Pošto je to uvek nedelja po Svetom Nikoli, to obično "Sveti Nikola toga jutra donosi deci poklone." Ovo uzajamno "drešenje" (jer su dve nedelje uoči Božića Materice, a nedelja uoči Božića - Oci) zapravo je uzajamno činjenje poklona ljubavi koje stvara prazničnu atmosferu u hrišćanskim porodičnim krugovima. Takvu porodičnu atmosferu stvorili su istočni mudraci svetoj porodici Bogodeteta, poklonivši mu se u Vitlejemskoj pećini uz darove smirne, tamjana i zlata. Simbolika ovog uzajamnog "vezivanja" i "drešenja" dece i roditelja posve je jasna: pripremamo se za doček najradosnijeg hrišćanskog praznika - Božića. Detinjci su, kao i Očevi i Materice, isključivo srpski narodni praznik koji je naš narod osmislio. Materice su praznik svetih srpskih majki, kao što su Detinjci dan svete srpske dece, a Oci - dan srpskih svetih otaca.

1154. Na engleski presto došao Henri II, prvi vladar dinastije Plantagenet. Učvrstio je kraljevsku vlast i ograničio vlasti barona i sudsku vlast crkve, zbog čega je došao u sukob sa Kanterberijskim nadbiskupom Tomasom Beketom, koji je po njegovom nalogu ubijen 1170. Započeo je osvajanje Irske 1171.

1741. Umro ruski pomorac i istraživač danskog porekla Vitus Bering, na dotad nepoznatom ostrvu koje je kasnije dobilo njegovo ime. Iste godine u avgustu Bering je otkrio poluostrvo Aljasku. Po njemu je severni deo Tihog okeana nazvan Beringovo more, kao i prolaz koji spaja Severno more s Tihim okeanom.

1793. General Napoleon Bonaparta dobio je prvu značajnu bitku kada je od Engleza preuzeo Tulon.

1842. SAD su priznale nezavisnost Havaja, ali američki uticaj ostao je dominantan. Havajska ostrva su anektirana 1898, a 31. avgusta 1959. postala su 50. država SAD.

1851. Umro engleski slikar Džozef Malord Vilijam Tarner, jedan od najvećih pejzažista u istoriji slikarstva. Tarnerov slikarski postupak oslobođen akademizma i njegovo otkriće pune svetlosti i čiste boje značajno su uticali na francuske impresioniste i poentiliste.

1863. Engleski pronalazač Frederik Volton patentirao je u Londonu podni prekrivač - linoleum.

1902. Rođen glumac Ralf Ričardson, jedna od najznačajnijih ličnosti engleskog pozorišta. S jednako velikim uspehom tumačio je uloge u Šekspirovim i modernim dramama, u komedijama i tagedijama, a proslavio se i na filmu.

1905. Usvojen je prvi ustav Crne Gore, "Nikoljdanski ustav", kojim je država konstituisana kao ustavna monarhija.

1906 - Rođen ruski državnik Leonid Iljič Brežnjev, predsednik Prezidijuma Vrhovnog sovjeta SSSR od 1960, a nakon smenjivanja Nikite Hruščova 1964. generalni sekretar Komunističke partije ŠSR i glavni protagonist sovjetske unutrašnje i spoljne politike do smrti 1982.

1941. Posle neuspele ofanzive na Moskvu u Drugom svetskom ratu, Adolf Hitler smenio komandanta nemačkih kopnenih trupa feldmaršala Valtera fon Brauhiča i lično preuzeo komandu nad armijom.

1946. U Indokini izbio rat između vojske pod vodjstvom Ho Ši Mina i francuskih kolonijalnih trupa.

1950. Savet NATO-a imenovao američkog generala Dvajta Ajzenhauera vrhovnim komandantom snaga NATO u Evropi. Ajzenhauer je bio jedan od najznačajnijih savezničkih komandanata u Drugom svetskom ratu i predsednik SAD 1952. i 1956.

1958. Predsednik SAD Ajzenhauer uputio, prvi put u svetu, božične čestitke preko satelita.

1965. Sa 54,5 procenata glasova birača Šarl de Gol  e pobedio na predsedničkim izborima u Francuskoj Fransoa Miterana.

1972. Južnokorejski tanker "Južna zvezda" ispustio više od sto hiljada tona nafte pored Omana.

1972. Kapsula vasionskog broda "Apolo 17" spustila se u Tihi okean. Time je okončan američki program "Apolo" letova na Mesec sa ljudskom posadom.

1984. Britanski i kineski premijeri Margaret Tačer i Džao Cijang potpisali su u Pekingu sporazum prema kojem Hongkong od 1. jula 1997, posle 99 godina britanske uprave, prelazi pod suverenitet Kine.

1991. Republika Srpska Krajina proglasila Knin za glavni grad, a Milan Babić, dotadašnji predsednik vlade, preuzeo je funkciju predsednika Republike. Time su ujedinjene dve teritorijalno nepovezane jedinice u Hrvatskoj pod kontrolom Srba - Krajina i Srpska oblast Slavonija, Baranja i Zapadni Srem. RSK je prestala da postoji u avgustu 1995, kada su hrvatske snage zauzele te teritorije, a oko 250.000 Srba izbeglo je u Bosnu i SR Jugoslaviju.

1995. Prvi vojnici iz Rusije stigli u Bosnu gde će se uključiti u misiju očuvanja mira (IFOR), koja je po odluci Saveta bezbednosti UN poverena snagama NATO.

1996. Umro je Marčelo Mastrojani, zvezda italijanske kinematografije.

1997. Singapurski putnički avion "Boing 737-300" srušio se blizu indonežanskog grada Palembangare. Nesreću nije preživeo niko od 104 putnika i članova posade.

2001. U socijalnim nemirima koji su zahvatili Argentinu na hiljade ljudi širom zemlje opljačkalo je oko 100 samoposluga. Protesti u kojima je poginulo više od 20, a ranjeno preko 100 ljudi, izbili su kada je vlada najavila da će uvesti strožije ekonomske mere kako bi otplatila strani dug od 132 milijarde dolara.

2002. Hrvatska vlada usvojila je Rezoluciju o pristupanju EU.

2002. Slovenija dobila novu vladu čiji je premijer Anton Rop.

2003.U Zagrebu umro profesor Ekonomskog fakulteta i poznati hrvatski ekonomista Branko Horvat (76).

Objavljeno u Na današnji dan
utorak, 18 decembar 2018 00:00

18. decembar - Dogodilo se na današnji dan

1398 - Tatarski vojskovodja Timur Lenk zauzeo je indijski grad Delhi.

1737 - Umro je Antonio Stradivari, talijanski graditelj gudačkih instrumenatana, nenadmašnog kvaliteta. Zvuk njegove violine postao je u XIX veku klasično merilo vrednosti. Smatra se da je napravio 1.100 instrumenata, od kojih je sačuvano 500 violina, 12 viola i 50 violončela.

1803 - Umro je nemački pisac, istoričar, filozof i protestanski teolog Johan Gotfrid fon Herder, koji je svojim delom značajno uticao na nemački romantizam, posebno na mladog Getea i književni pokret "Šturm und drang". U zbirku "Glasovi naroda u pesmama" uvrstio je i četiri srpske narodne pesme medju kojima je "Hasanaginica" u Geteovom prevodu.

1856 - Rodjen je engleski fizičar Džozef Džon Tomson, predsednik Kraljevskog društva u Londonu (1915-20), profesor Univerziteta u Kembridžu, dobitnik Nobelove nagrade za fiziku 1906. Otkrio je elektron (1897), atomističku strukturu elektriciteta i dao naučni osnov provodjenja elektriciteta kroz gasove.

1865 - Ratifikacijom 13. ustavnog amandmana u SAD je ukinuto ropstvo.

1879 - Rodjen je švajcarski slikar Paul Kle, koji je prvi u ekspresionističko slikarstvo uneo irealni svet i predstave iz podsvesti i sna, anticipirajući time nadrealizam. Pripadao je grupi "Plavi jahač" koju su vodili Valerij Kandinski i Franc Mark.

1903 - Američko-panamskim ugovorom zona Panamskog kanala je stavljena pod kontrolu SAD uz godišnju rentu.

1913 - Rodjen je nemački državnik Vili Brant, popularni gradonačelnik Berlina (1957-66), kancelar Zapadne Nemačke (1969-74), lider Socijaldemokratske stranke. Njegova "istočna politika sporazumevanja" sa ŠSR i drugim istočnoevropskim zemljama doprinela je stabilizaciji prilika u Evropi, za šta je dobio Nobelovu nagradu za mir 1971. Svetsko javno mnjenje zadivio je 1970. kada je kleknuo pred spomenikom žrtvama nacizma u Varšavi i zamolio za oproštaj u ime nemačkog naroda. Zbog špijunske afere u kojoj je otkriveno da je njegov blizak saradnik istočnonemački špijun, podneo je 1974. ostavku na mesto saveznog kancelara.

1916 - Pobedom Francuza završena je desetomesečna bitka kod Verdena u Prvom svetskom ratu, u kojoj su obe strane imale ogromne gubitke - poginulo je 543.000 Francuza i 434.000 Nemaca.

1935 - Edvard Beneš je izabran za predsednika Čehoslovačke, četiri dana posle ostavke prvog šefa te države Tomaša Masarika.

1940 - Vodja nacističke Nemačke Adolf Hitler naredio je u Drugom svetskom ratu generalštabu nemačke armije da pripremi invaziju na Rusiju prema tajnom planu pod šifrom "Operacija Barbarosa".

1970 - U Italiji je stupio na snagu zakon o razvodu braka, uprkos protivljenju rimokatoličke crkve.

1972 - SAD su u Vijetnamskom ratu počele masovno bombardovanje glavnog grada Hanoja koje je trajalo neprekidno 12 dana i noći.

1980 - Umro je ruski državnik i visoki komunistički funkcioner Aleksej Kosigin, sovjetski premijer od 1964. do 1980.

1999 - Predsednica Šri Lanke Čandrika Kumaratunga povredjena je u eksploziji bombe u kojoj je poginulo 33 i ranjeno 137 ljudi. Vlasti u Kolombu optužile tamilske separatiste za podmetanje bombe.

2000 - U Briselu su obnovljeni pregovori o sukcesiji bivše SFR Jugoslavije, nakon što su nove jugoslovenske vlasti odustale od stava da je SR Jugoslavija jedini naslednik bivše države, koji je tvrdo zastupao bivši predsednik SRJ Slobodan Milošević. Pregovori su uspešno završeni u maju 2001.

2001 - U Parizu je u 75. godini umro Žilber Beko, jedan od najuspešnijih francuskih pevača u drugoj polovini 20. veka.

2003 - Skupština Kosova usvojila je u načelu Zakon o saradnji sa Tribunalom u Hagu.

2003 - Haški tribunal osudio je bosanskog Srbina Dragana Nikolića, zvanog Jenki, na 23 godine zatvora. On je priznao krivicu za ratne zločine počinjene nad muslimanskim zarobljenicima u logoru Sušica kod Vlasenice, čiji je komandant bio u leto 1992.

Objavljeno u Na današnji dan
ponedeljak, 17 decembar 2018 00:00

17. decembar - Dogodilo se na današnji dan

- Danas je praznik Sveta velikomučenica Varvara. Rođena je u gradu Iliopolju misirskom u neznabožačkoj porodici prebogatog i znamenitog Dioskora. Varvara je bila izuzetno lepa i mudra devojka i otac ju je, u želji da je sačuva, zatvorio u kulu svoga dvorca okruženu bogatstvom, udobnostima i sluškinjama. U usamljenosti, Varvara je svojim blistavim umom dosegla znanja o Tvorcu i Gospodu, iako je niko nije imao tome poučiti. Kada je jednom uspela da pobegne iz kule, Božjim promislom srela je neke hrišćanke od kojih je saznala ono što je i sama naslućivala. Vratila se u kulu i u svom kupatilu prosekla i treći prozor kao simbol Svete trojice, a prstom, kao gvožđem, izdubila krst u kamenom zidu. Iz njene stope na podu kupatila proključao je izvor žive vode koja je lečila mnoge bolesti. Kada je ovo saznao surovi otac, prijavio je kćer načelniku Martijanu. Bacili su je u tamnicu i mučili je zajedno sa još jednom hrišćankom Julijanom. Na kraju, Varvaru je zaklao rođeni otac, a Julijanu vojnici. Odmah potom, udario je grom u Dioskorovu kuću i ubio i njega i Martijana. Sveta Varvara skončala je 306. godine, a njene čudotvorne mošti nalaze se u Kijevu.

1531. Po naređenju pape Klementa VII, u portugalskoj prestonici Lisabonu ustanovljena inkvizicija.

1538. Papa Pavle III iz rimokatoličke crkve isključio engleskog kralja Henrija VIII, koji se prethodno proglasio poglavarem anglikanske crkve.

1778. Rođen engleski hemičar Hamfri Dejvi, izumitelj rudarske sigurnosne lampe. Otkrio anestetičko delovanje rajskog gasa, a pomoću eletrolize prvi izdvojio natrijum, kalijum i kalcijum u elementarnom obliku.

Objavljeno u Na današnji dan
subota, 15 decembar 2018 00:00

15. decembar - Dogodilo se na današnji dan

37. Rođen rimski car Neron, čija se umerena vladavina od 54. kasnije pretvorila u teror koji je kulminirao požarom Rima, 64. Rimljani za podmetanje požara optužili Nerona, a on hrišćane i naredio njihove krvave progone. Pripisuje mu se i ubistvo majke Agripine, žene Oktavije, najbližih saradnika i uglednih Rimljana. Izvršio samoubistvo 68. pošto ga je Senat proglasio neprijateljem rimskog naroda i osudio na smrt.

1640. Grof od Braganza krunisan kao Huan IV, prvi portugalski kralj posle šezdesetogodišnje španske vladavine i prvi iz dinastije Braganza koja je vladala Portugalom do 1910.

1675. Umro holanski slikar Jan Vermer, jedan od najvećih holandskih majstora XVII veka. Nepriznat i neshvaćen za života, dva veka kasnije svrstan među najveće umetnike u istoriji slikarstva, a njegove slike dostigle astronomske cene.

1711. U Kopenhagenu izbila epidemija kuge, od koje je umrlo više hiljada ljudi.

1801. Odmetnuti janičari, koje su predvodile četiri beogradske dahija Aganlija, Kučuk-alija, Fočić Mehmed-aga i Mula Jusuf, ubili beogradskog valiju Hadži Mustafa-pašu i zaveli teror u Beogradskom pašaluku. Nasilje ubrzalo izbijanje Prvog srpskog ustanka 1804.

Objavljeno u Na današnji dan
petak, 14 decembar 2018 00:00

14. decembar - Dogodilo se na današnji dan

1503. Rođen francuski astrolog Mišel de Notr Dam, poznat kao Nostradamus, najpoznatiji prorok u istoriji, autor knjige "Proročanstva". Bio lekar francuskog kralja Šarla IX i dvorski astrolog Katarine Mediči.

1799. Umro Džordž Vašington, prvi predsednik SAD, koji je u ratu za nezavisnost od Engleske komandovao vojskom kolonista. Odbivši da se treći put kandiduje za predsednika Amerikacima uputio "Oproštajnu besedu".

1822. U Veroni završen Kongres Svete Alijanse na kojem je odlučeno o intervenciji protiv građanske revolucije u Španiji. Pomoć Grčkoj u borbi za oslobođenje od Turske nije izglasana.

1900. Nemački fizičar Maks Plank objavio "Kvantnu teoriju", prema kojoj energija radijacije potiče iz nevidljivih delića, kvanata, i nije kontinuirana, kako se ranije mislilo.

1911. Norveški istraživač Ruald Amundsen postao prvi čovek koji je stigao na Južni pol, pretekavši engleskog polarnog istraživača Roberta Skota, koji je na Južni pol stigao 18. januara 1912.

Objavljeno u Na današnji dan
četvrtak, 13 decembar 2018 00:00

13. decembar - Dogodilo se na današnji dan

1545. Tridentski koncil, koji je u maju 1542. sazvao papa Pavle III, počeo rad, Ekumenski koncil, na kojem je do kraja izgrađen status katoličke crkve kao dogmatske, protivreformacijske, militantne ustanove s papom-autokratom na čelu, s prekidima zasedao do 1563. Na osnovu zaključka ovog skupa vođen protivreformacijski pokret koji je doveo do Tridesetogodišnjeg rata prokatoličkih i protestantskih snaga u Evropi, od 1618. do 1648.

1553. Rođen francuski kralj Anri IV, prvi monarh iz dinastije Burbona. Idejni vođa protestanata kasnije prešao na katolicizam, ali je Nanskim ediktom 1598. osigurao protestantima verske slobode i okončao verske ratove. Tokom njegove vladavine osnovane prve francuske kolonije u Americi. Ubio ga rimokatolički fanatik Fransoa Ravajak.

1570. Mirom u Šćećinu Danska priznala nezavisnost Švedske.

1642. Holandski moreplovac Abel Tasman otkrio Novi Zeland, ali se nije iskrcao iz straha od ratobornih domorodaca, pa je zasluga za otkriće pripala Englezu Džejmsu Kuku, koji se 1769. iskrcao na jedno od novozelandskih ostrva.

1797. Rođen nemački pesnik Hajnrih Hajne, jedan od najvećih liričara XIX veka. Njegova poezija smatra se vrhunskim dostignućem nemačkog romantizma i izvršila ogroman uticaj na evropsko pesništvo.

1806. Srpski ustanici u Prvom srpskom ustanku oslobodili beogradsku varoš i naterali Turke da se povuku u Kalemegdansku tvrđavu. Tvrđava osvojena početkom 1807, a po slomu ustanka 1813. Turci ponovo zauzeli Beograd.

1877. Srpski kralj Milan Obrenović, na poziv Rusije, po drugi put objavio rat Otomanskom carstvu. U martu 1878. rat završen mirovnim sporazumom Rusije i Turske u San Stefanu, kojim je Rusija pokušala da ostvari premoć na jugu Balkana.

1921. SAD, Velika Britanija, Francuska i Japan potpisali Vašingtonski ugovor o međusobnom poštovanju ostrvskih poseda u Pacifiku.

1937. Japanske trupe okupirale kineski grad Nanking i u narednih šest sedmica pobile oko 200.000 Kineza, mahom civila, a krvoproliće ušlo u istoriju kao "silovanje Nankinga".

1939. U prvoj velikoj pomorskoj bici u Drugom svetskom ratu britanske krstarice "Ekseter", "Ajaks" i "Ahil" kod zaliva La Plata u Atlantskom okeanu teško oštetile i onesposobile nemački bojni brod "Graf Špe", koji je tokom gusarskog krstarenja u južnom Atlantiku i Indijskom okeanu prethodno potopio devet trgovačkih brodova.

1944. Japanski avion napunjen eksplozivom, kojim je upravljao pilot-samoubica, u Drugom svetskom ratu udario u američku krstaricu "Nešvil" i usmrtio 133 člana posade.

1967. Vojna hunta u Grčkoj sprečila kontraudar, a kralj Konstantin, primoran da napusti Grčku, pobegao s porodicom u Rim.

1981. General Vojćeh Jaruzelski zaveo ratno stanje u Poljskoj, zabranjen rad nezavisnog sindikata "Solidarnost", a na hiljade sindikalnih aktivista pritvoreno.

1982. U zemljotresu u Severnom Jemenu, u provinciji Damar, na stotinak kilometara jugoistočno od glavnog grada Sane, poginulo 3.000 ljudi.

1988. U Kongu potpisan protokol Angole, Kube i Južne Afrike, uz posredovanje SSSR i SAD, kojim je otvoren put ka nezavisnosti Namibije i okončanju građanskog rata u Angoli, započetog 1975.

1991. Bivše sovjetske republike Kazahstan, Kirgizija, Tadžikistan, Turkmenistan i Uzbekistan odlučile da se priključe Zajednici Nezavisnih Država.

1999. U Ljubljani u 75. godini umro slovenački političar Stane Dolanc, komunistički i državni funkcioner SFRJ.

2000. Predsednik Rusije Vladimir Putin došao na Kubu u prvu posetu jednog ruskog državnika Fidelu Kastru od raspada SSSR 1991.

2001. U samoubilačkom napadu ekstremista na zgradu indijskog parlamenta u Nju Delhiju ubijeno 13 osoba. Za napad osumnjičeni muslimanski sepratisti koji se od 1989. bore protiv indijskih vlasti u Džamu i Kašmiru.

2002. Na samitu u Kopenhagenu Evropska unija donela odluku o proširenju Unije za 10 država, a to su Poljska, Češka, Mađarska, Slovenija, Slovačka, Estonija, Letonija, Litvanija, Kipar i Malta, 1. maja 2004.

2003. U Minhenu u 95. godini umro poznati austrijski operski pevač nemačkog porekla Hans Hoter.

Objavljeno u Na današnji dan
sreda, 12 decembar 2018 00:00

12. decembar - Dogodilo se na današnji dan

1586. Umro Ištvan Batori, knez Transilvanije od 1571. i poljski kralj od 1575, koji je tokom vladavine uspeo da konsoliduje prilike u zemlji i da osigura poljsku prevlast na Baltiku. Osnovao je univerzitet u Vilnjusu 1579.

1821. Rođen Gistav Flober, klasik francuskog realističnog romana, autor dela "Gospodja Bovari" zbog kojeg je bio optužen za povredu javnog morala ("Buvar i Pekiše", "Sentimentalno vaspitanje", "Salambo", "Iskušenja svetog Antonija").

1863. Rođen norveški slikar Edvard Munk, jedan od začetnika ekspresionističkog likovnog izraza. Radio je portrete i pejsaže, a najpoznatija njegova slika je "Krik".

1873. U Srbiji uveden dinar kao novčana jedinica, čime je otklonjen monetarni haos i upotreba više od 40 vrsta tuđeg metalnog novca - dukata, forinti, talira.

1894. Japanske trupe počele invaziju Koreje.

1896. Đuljielmo Markoni u Londonu prvi put javno prikazao bežičnu radiotelegrafiju.

Objavljeno u Na današnji dan
utorak, 11 decembar 2018 00:00

11. decembar - Dogodilo se na današnji dan

1282. Umro car Mihailo VIII, osnivač poslednje vizantijske dinastije Paleologa i obnovitelj carstva posle 57 godina latinske okupacije. Premestio prestonicu iz Nikeje u Carigrad, koji je osvojio 1261. i uspešno se odupirao namerama Karla Anžujskog i Mlečana da uspostave Latinsko carstvo. Nasledio ga sin Andronik II.

1475. Rođen italijanski sveštenik Đovani de Mediči, papa Lav X od 1513. do smrti 1521. Kao veliki zaštitnik umetnosti učinio Rim centrom evropske kulture. Uprkos naporima, uključujući ekskomunikaciju osnivača protestanske crkve u Nemačkoj Martina Lutera, nije uspeo da suzbije "jeres", pokret verske reformacije započet tokom njegovog pontifikata, i spreči stvaranje protestantske crkve.

1803. Rođen francuski kompozitor Ektor Berlioz, tvorac romantičarske programske muzike i utemeljivač modernog orkestra.

1810. Rođen francuski pisac Alfred de Mise. Nesrećna ljubav s književnicom Žorž Sand inspirisala ga za pesme "Noći", a u autobiografskom romanu "Ispovest jednog deteta ovog veka" opisao "bolesti veka" i sumrak ideala.

1843. Rođen nemački bakteriolog Robert Koh, jedan od osnivača bakteriologije, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1905. Otkrio, 1882, bacil tuberkuloze, izolovao bacil antraksa i pronašao izazivača kolere.

1858. Svetoandrejska skupština izvršila smenu dinastija u Srbiji zbacivši kneza Aleksandra Karađorđevića. Na presto vraćen Miloš Obrenović, a za njegovog naslednka proglašen njegov sin Mihailo.

1888. Skupština Srbije prihvatila Ustav koji je predložila Narodna radikalna stranka. Ustavom, pisanim po uzoru na belgijski ustav iz 1831, u Srbiji uvedena parlamentarna demokratija.

1894. U Parizu otvorena prva svetska izložba automobila, na kojoj se predstavilo devet proizvođača.

1918. Rođen ruski pisac Aleksandar Solženjicin, koji je zbog oštre kritike staljinizma u svojim delima postao najpoznatiji sovjetski disident krajem šezdesetih. Pripovetkom "Jedan dan Ivana Denisoviča" u književnost uveo temu Staljinovih logora, u kojima je proveo devet godina. Emigrirao 1974, a u Rusiju se vratio posle dve decenije. Dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1970.

1937. Fašističko Veliko veće donelo odluku da se Italija povuče iz Lige naroda.

1941. Nemačka i Italija objavile rat SAD, a Kongres SAD istog dana objavio rat tim zemljama. Poljska objavila rat Japanu, a Kuba, Kostarika, Nikaragva, Dominikanska Republika i Gvatemala Nemačkoj i Italiji.

1946. Generalna skupština Ujedinjenih nacija osnovala UNICEF, Međunarodni fond Ujedinjenih nacija za pomoć deci u zemljama razorenim ratom.

1972. Američki astronauti iz broda "Apolo 17" Judžin Kernon i Harison Smit spustili se na Mesec, u poslednjoj misiji u okviru programa "Apolo".

1973. Zapadnonemački kancelar Vili Brant i čehoslovački premijer Lubomir Štrougal potpisali ugovor kojim je formalno poništen Minhenski pakt iz 1938, kojim su Velika Britanija i Francuska prepustile nacističkoj Nemačkoj oblast Sudeta u Čehoslovačkoj.

1991. U Mastrihtu potpisan Sporazum o monetarnoj i političkoj uniji članica Evropske zajednice.

1992. Savet bezbednosti UN, na zahtev Makedonije, odobrio upućivanje 800 vojnika UN u tu bivšu jugoslovensku republiku.

1997. U Kjotu, posle maratonskih pregovora, potpisan Protokol o zaštiti životne sredine koji predviđa i smanjenje proizvodnje ugljen-dioksida i drugih štetnih gasova za koje se smatra da izazivaju efekte "staklene bašte" i globalno zagrevanje. SAD nisu stavile svoj potpis uz objašnjenje da bi to nanelo štetu njihovoj privredi.

2000. Izrael i Palestina obnovili kontakte na višem nivou u cilju okončanja sukoba i nalaženja načina za obnavljanje mirovnih pregovora.

2001. Vrhovni sud SAD osudio Francuza Zakariasa Musauia zbog učešća u napadima u SAD 11. septembra 2001, što je prva kazna u SAD koja se direktno odnosi na te napade.

Objavljeno u Na današnji dan
ponedeljak, 10 decembar 2018 00:00

10. decembar - Dogodilo se na današnji dan

1508. Formirana Kambrejska liga, savez protiv Venecije koji su sklopili papa Julije II, francuski kralj Luj XII, aragonski kralj Ferdinand II i rimsko-nemački car Maksimilijan I.

1520. Nemački crkveni reformator Martin Luter u Vitenbergu javno spalio bulu u kojoj mu je papa Lav X zapretio prokletstvom ako se u roku od 60 dana ne odrekne jeresi. U januaru 1521. Luter ekskomuniciran iz rimokatoličke crkve.

1603. Umro engleski lekar i fizičar Vilijam Gilbert. Uveo naziv za elektricitet, a njegovo delo "O magnetima", u kojem iznosi teoriju o Zemlji kao magnetu i magnetskim silama između nebeskih tela, imalo značajan uticaj na razvoj nauke u XVII veku.

1810. Napoleon Bonaparta Francuskoj priključio nemačke gradove Hanover, Bremen, Hamburg, Lauenburg i Libek.

1845. Engleski građevinski inženjer Robert Tompson patentirao prve pneumatske gume.

Objavljeno u Na današnji dan
nedelja, 09 decembar 2018 00:00

9. decembar - Dogodilo se na današnji dan

Danas je praznik Sveti Alimpije Stolnik. Rođen je u Andrijanapolju i od malena je bio predan na službu Bogu. Kao đakon, služio je u crkvi u Andrijanapolju kod episkopa Teodora. Sveti Alimpije želeo je da se posveti Bogu i živi u molitvi i usamljeništvu, pa se povukao na jedno jelinsko groblje od kojeg su ljudi bežali zbog demonskih priviđenja. Tu je postavio krst i sagradio hram u čast svete Efimije koja mu se javila u snu. Pokraj hrama podigao je stub, popeo se na njega i tu, u postu i molitvi, proveo 53 godine. Ni podsmeh ljudi, ni zla demonska nisu ga mogla odatle pomeriti. Od svega se ograđivao krsnim znamenjem i imenom Hristovim. Najzad, ljudi su počeli da ga poštuju i da mu dolaze radi utehe, pouke i isceljenja. Oko njegovog stuba podignuta su dva manastira, jedan muški i jedan ženski. U ženskom manastiru živele su svetiteljeva majka i sestra, a on je sa svog stuba, primerom i rečima, ukazivao ljudima put ka spasenju. Sveti Alimpije poživeo je sto godina i upokojio se 640. godine, u vreme cara Iraklija. Od njegovih moštiju sačuvana je glava u Kotlomuškom manastiru na Svetoj gori.

1594. Rođen švedski kralj Gustav II Adolf, vojskovođa, vojni i državni reformator. Uspešno okončao ratove s Danskom, Poljskom i Rusijom i osigurao dominaciju Švedske na Baltiku. U Tridesetogodišnjem ratu naneo niz poraza katoličkim snagama grofa Tilija. Poginuo u novembru 1632. u bici kod Licena, u kojoj je njegova vojska potukla armiju nemačkog generala Valenštajna. Uoči njegove smrti Švedska je bila najjača sila u Evropi. Nasledila ga kćerka Kristina.

Objavljeno u Na današnji dan
subota, 08 decembar 2018 00:00

8. decembar - Dogodilo se na današnji dan

1542. Rođena Meri Stjuart, škotska kraljica od 1560. Zbog prokatoličke politike primorana da abdicira 1567. i da se skloni u Englesku, gde je dospela u zatvor i posle 18 godina zatočeništva pogubljena pod optužbom da je pripremala zaveru protiv engleske kraljice Elizabete I.

1626. Rođena švedska kraljica Kristina Augusta. Kraljica u šestoj godini, krunisana 12 godina kasnije, jedna od najobrazovanijih žena Evrope, bila mecena nauke i književnosti i na dvoru okupljala učene ljude, među njima francuskog filozofa Dekarta. Prisiljena da abdicira 1654, prešla u katoličanstvo i živela po evropskim gradovima. Sahranjena u crkvi svetog Petra u Rimu.

1638. Umro dubrovački barokni pesnik Ivan Gundulić, najznačajniji pesnik južnoslovenskog područja u XVII veku. Pisao mitološke drame i romantične tragikomedije.

1824. Rođen srpski pisac Jakov Ignjatović, tvorac i najznačajniji predstavnik realističkog romana u srpskoj književnosti.

Objavljeno u Na današnji dan
petak, 07 decembar 2018 00:00

7. decembar - Dogodilo se na današnji dan

1941. Japanski avioni napali su američku pomorsku bazu u Perl Harburu na Havajima i uništili veliki broj aviona i brodova.

43. p.n.e.. Umro je Marko Tulije Ciceron, rimski političar, pisac i čuveni govornik.

1815. Streljan je Mišel Nej, najčuveniji Napoleonov maršal. Za zasluge u odbrani Francuske, u vreme restauracije Luja XVIII dobio je titulu pera (1814). Po povratku Napoleona u martu 1815. (Napoleonovih Sto dana) vratio se u njegovu službu i komandovao gardom u bici kod Vaterloa. Za vreme druge restauracije uhvaćen je u begu, optužen za izdaju i osuđen na smrt.

1857. Rođen je srpski slikar Uroš Predić, član Srpske akademije nauka i umetnosti, predstavnik akademskog realizma, majstor portreta, ikona i istorijskih kompozicija. Portretisao je gotovo sve istaknute ličnosti Srbije krajem 19. i prve polovine 20. veka i izradio više od hiljadu ikona.

1914. Skupština Srbije usvojila je u Nišu u Prvom svetskom ratu Deklaraciju o ujedinjenju južnih Slovena u zajedničku državu. To je bilo prvi put da srpska vlada jugoslovensko ujedinjenje postavlja kao prioritetan cilj srpske državne politike.

1941. Japanski avioni napali su američku pomorsku bazu u Perl Harburu na Havajima i uništili veliki broj aviona i brodova, što je ubržalo odluku SAD da se uključe u Drugi svetski rat.

1941. Velika Britanija je u Drugom svetskom ratu objavila rat Mađarskoj, Rumuniji i Finskoj, zemljama koje su kao članice Trojnog pakta učestvovale u agresiji na SSSR.

1946. Skupština FNR Jugoslavije donela je zakon o nacionalizaciji kojim su obuhvaćena sva veća privatna preduzeća. Time je likvidiran i inostrani kapital, koji je u industriji i rudarstvu predratne Jugoslavije učestvovao sa oko 50 odsto.

1949. Čang Kaj-šek je na ostrvu Tajvan (Formoza), gde je sa ostacima svoje vojske pobegao nakon poraza od Narodnoslobodilačke armije Kine, proglasio državu i ustanovio vladu.

1965. Vaseljenski patrijarh Atenagora I i papa Pavle VI ukinuli su međusobnu ekskomunikaciju dve crkve kojom je 1054. počeo raskol dveju hrišćanskih crkava.

1970. Ubedljiva pobeda na izborima u Istočnom Pakistanu Avami lige, pobornika autonomije Bengala (kasnije Bangladeš), dovela je do duboke krize između Istočnog i Zapadnog Pakistana, koja je naredne godine eskalirala u građanski rat.

1971. Sovjetska vasionska kapsula počela je da šalje radio i televizijske signale s Marsa.

1974. Kiparski predsednik arhiepiskop Makarios III trijumfalno je dočekan na Kipru koji je napustio 15. jula 1974. posle državnog udara. Prevrat na Kipru organizovali su grčki oficiri, ali nisu uspeli da zadrže vlast.

1975. Indonežanska armija je ušla u Istočni Timor gde je, nakon ukidanja trovekovne portugalske kolonijalne vlasti, izbio građanski rat.

1985. Umro je engleski pisac Robert Grejvs, istraživač grčke i jevrejske mitologije, koji je svetski ugled stekao istorijskim romanom "Ja, Klaudije" i delom "Grčki mitovi".

1988. Sovjetski predsednik Mihail Gorbačov objavio je u UN unilateralno smanjenje sovjetskih trupa, tenkova, borbenih aviona i artiljerije.

1988. U zemljotresu u Jermeniji poginulo je više od 25.000 ljudi, 12.000 je povređeno, a pola miliona ostalo bez domova. Uništeno je deset odsto jermenske industrije.

1992. Vlada Indije zabranila je fundamentalističke pokrete posle nereda u kojima je poginulo najmanje 400 Hindusa i Muslimana. Tokom nereda razorena je džamija u Ajođi.

1993. Umro je Feliks Ufue Boanji, prvi predsednik Obale Slonovače od sticanja nezavisnosti 1960. i jedini afrički predsednik koji je 33 godine neprekidno bio na vlasti.

1995. Sonda s američkog vasionskog broda "Galilej" je ušla u atmosferu Jupitera i 75 minuta slala podatke pre nego što se raspala.

1996. Predsednik Alžira Liamin Zerual ozakonio je svojim potpisom ustavne reforme kojima se zabranjuju političke partije zasnovane na religiji.

1997. Nakon neuspelih izbora u septembru, u Srbiji su ponovljeni izbori za predsednika Republike na kojima ponovo nijedan kandidat nije dobio potrebnu većinu glasova. U drugi krug su ušli kandidati Socijalističke partije Srbije Milan Milutinović i Srpske radikalne stranke Vojislav Šešelj, a za predsednika je 21. decembra izabran Milan Milutinović.

2001. U građanskom ratu u Avganistanu Talibani su predali svoje poslednje uporište Kandahar.

Objavljeno u Na današnji dan
četvrtak, 06 decembar 2018 00:00

6. decembar - Dogodilo se na današnji dan

1421. Rođen engleski kralj Henri VI, poslednji monarh iz dinastije Lankaster, koji je nasledio krunu 1422, kada je imao osam meseci. Svrgnut u dinastičkim borbama, "Ratu dve ruže", i ubijen u maju 1471. u londonskom zatvoru “Tauer”.

1492. Kristofer Kolumbo otkrio ostrvo Hispanjola, sada podeljeno između Haitija i Dominikanske Republike.

1507. Nemački kartograf Martin Valdzemiler objavio prvu geografsku kartu novog kontinenta, kojem je dao naziv Amerika, prema imenu italijanskog moreplovca Ameriga Vespućija.

1774. U Austriji na snagu stupio Edukativni statut Johana fon Felbigera, prvi državni obtazovni sistem u svetu.

1792. Vođe žirondinaca u Francuskoj revoluciji donele odluku da izvedu na sud kralja Luju XVI. Revolucionarni sud ga potom osudio na smrt i kralj 1793. pogubljen na gijotini.

Objavljeno u Na današnji dan
sreda, 05 decembar 2018 00:00

5. decembar - Dogodilo se na današnji dan

1443 - Rođen je italijanski sveštenik Đulijano dela Rovere, papa Julije II (1503-1513), najveći pokrovitelj umetnosti među poglavarima rimokatoličke crkve. Od Mikelanđela je naručio izradu fresaka u Sikstinskoj kapeli u Vatikanu, od Bramantea rekonstrukciju crkve Svetog Petra, a Rafael Santi je oslikao njegove privatne odaje.

1766 - Londonska aukcijska kuća "Kristi" održala je prvu aukciju.

1791 - Umro je austrijski kompozitor Volfgang Amadeus Mocart, centralna ličnost bečke klasike i jedan od najplodinijih muzičara. Napisao je oko 600 dela, među kojima su opere, simfonije, koncerti za klavir, violinu i druge instrumente, kantate, mise ("Figarova ženidba", "Čarobna frula", "Praška simfonija", "Simfonija u g-molu", "Rekvijem", "Mala noćna muzika").

1867 - Rođen je poljski državnik, maršal Jozef Klemens Pilsudski, prvi predsednik Poljske (1918-22) i inicijator rata protiv sovjetske Rusije (1920-21). Državnim udarom 1926. uspostavio je vojnu diktaturu, a 1934. je sklopio s Hitlerom desetogodišnji pakt o saradnji i nenapadanju. Bio je na vlasti do smrti 1935.

1870 - Umro je francuski pisac Aleksandar Dima Otac, proslavljeni autor romana s motivima iz francuske istorije ("Tri musketara", "Grof od Monte Hrista", "Kraljica Margo") Smatra se začetnikom feljtonističkog romana.

1901  - Rođen je američki režiser i producent Volter Ilajas Dizni, poznat kao Volt Dizni, tvorac crtanog filma. Karijeru, tokom koje je dobio 29 Oskara, započeo je 1921, a svetsku slavu stekao je 1928, kada je prikazao prvi film sa Miki Mausom.

1917 - Delegacije Sovjetske Rusije i sila Osovine potpisale su primirje u mestu Brest-Litovsku u Belorusiji. Mirovni ugovor, kojim je Rusija bila prisiljena da se povuče iz Finske, Letonije, Estonije, Litve, Poljske i nekih područja Turske i da Nemačkoj plati ratnu odštetu od šest milijardi zlatnih maraka, potpisan je 3. marta 1918.

1926 - Umro je francuski slikar Klod Oskar Mone, najznačajniji predstavnik i jedan od osnivača impresionizma. Prema njegovoj slici "Impresija, izlazak sunca", izloženoj 1874. u Parizu, naziv je dobio ceo slikarski pravac.

1933 - Kongres SAD ratifikovao je amandman 21. Ustava SAD kojim je ukinuta prohibicija, uvedena u januaru 1920. na osnovu 18. ustavnog amandmana.

1934 - Žene su u Turskoj dobile pravo glasa.

1940 - Umro je češki violinista i kompozitor Jan Kubelik. Nastupao je na koncertima širom sveta od svoje osme godine i stekao slavu violinskog virtuoza, naslednika Paganinija. Komponovao je šest violinskih koncerata, "Američku simfoniju", kraće violinske kompozicije.

1945 - Tokom vežbi pet američkih bombardera poletelo je iz vazdušne baze u Floridi i nikada se nisu vratili. Pretpostavlja se da je "Izgubljena eskadrila", kako su nazvani, nestala u "Bermudskom trouglu".

1962 - SAD i SSSR su postigli dogovor o saradnji u kosmičkim istraživanjima u miroljubive svrhe.

1967 - Umro je srpski helenista Miloš Đurić, član Srpske akademije nauka i umetnosti, predsednik Srpske književne zadruge i urednik časopisa "Živa antika". Objavio je više od 200 radova iz klasične književnosti i filozofije ("Iz helenskih riznica", "Istorija helenske književnosti", “Istorija helenske etik”).

1977 - Egipat je prekinuo odnose sa Sirijom, Libijom, Alžirom, Irakom i Južnim Jemenom, arapskim zemljama koje su se usprotivile započetom mirovnom procesu između Egipta i Izraela.

1978 - U Iranu je izbio talas protesta, koji su protiv šaha Reze Pahlavija podstakle islamske verske vođe. Proizvodnja nafte je, zbog štrajkova, smanjena gotovo na polovinu.

1993 - Gradonačelnik Beča ranjen je u svojoj kući u eksploziji pisma-bombe. To je bilo peto pismo-bomba poslato u toku tri dana novinarima, sveštenicima i drugim osobama koje su imale neku vezu sa imigrantskom grupacijom u Austriji.

1995 - Članice NATO-a odobrile su upućivanje 60.000 vojnika u Bosnu radi očuvanja mira postignutog Dejtonskim sporazumom. Najveća operacija Atlantskog saveza od njegovog osnivanja 1949. sprovedena je pod nazivom "Zajednički poduhvat".

1995 - Armija Šri Lanke zauzela je Džafnu, grad na istoimenom poluostrvu, koji je pet godina bio glavno uporište tamilskih pobunjenika.

1996 - Predsednik SAD Bil Klinton imenovao je Madlen Olbrajt za državnog sekretara, kao prvu ženu na toj funkciji u američkoj istoriji.

2001 - Avganistanske vođe dogovorile su se o formiranju post-talibanske vlade, koju će predvoditi Paštun Hamid Karzai.

2001 - Legendu jedriličarstva i kapetana novozelandskog tima koji je dva puta uzastopno osvojio prestižni kup Amerike, Pitera Blejka, ubili su pirati kada su naleteli na njegovu jedrilicu u reci Amazon.

Objavljeno u Na današnji dan
utorak, 04 decembar 2018 00:00

4. decembar - Dogodilo se na današnji dan

- Danas je Vavedenje Presvete Bogorodice, dan kada je, prema hrišćanskom verovanju, mala Marija, kasnije Sveta Bogorodica, prvi put uvedena u hram. Kada je Marija napunila tri godine, njeni roditelji Joakim i Ana doveli su je iz Nazareta u Jerusalim da je predaju Bogu u hram, u kojem je potom boravila devet godina. Smatra se pretežno ženskim praznikom.
 
1154. Nikolas Brekspir, prvi i jedini Englez koji je biran za papu, ustoličen za poglavara rimokatoličke crkve kao Adrijan IV.

1371. Umro car Uroš Nemanjić, sin cara Dušana i jedini naslednik velikog srpskog carstva. Stupivši na presto u 19. godini, posle Dušanove smrti 1355, nije uspeo da sačuva veliko carstvo koje se posle njegove smrti raspalo na niz samostalnih oblasti pod vlašću moćnih feudalaca. Njegovom smrću izumrla loza Nemanjića. Prema predanju, Mučki ubijen u lovu, kada se sagnuo nad vodom da se osveži. Srpska pravoslavna crkva ga, na osnovu tog predanja, proglasila za mučenika i svetitelja.

1642. Umro francuski državnik, kardinal Arman Žan de Plesi Rišelje, koji je kao ministar kralja Luja XIII vršio stvarnu vlast u Francuskoj i podigao moć francuske krune. 1635. osnovao Francusku akademiju.

1679. Umro engleski filozof Tomas Hobs, predstavnik klasičnog engleskog empirizma. Čoveka smatrao za slobodnog pojedinca, a državu kao veštačku tvorevinu nastalu na osnovu ugovora pojedinaca.

1791. Izašao prvi broj britanskog "Obzervera", najstarijeg nedeljnog lista u svetu.

1795. Rođen škotski esejist i istoričar Tomas Karlajl, autor romantiziranih istorijskih dela. Osnivač čuvene Londonske biblioteke.

1829. Britanci u Indiji zabranili običaj spaljivanja udovica prilikom spaljivanja njihovih muževa na posmrtnoj ceremoniji.

1841. Predstavom "Smrt Stefana Dečanskog" Jovana Sterije Popovića u bivšem skladištu carinarnice na Savi u Beogradu otvoreno "Pozorište na Đumruku". Štampan prvi pozorišni plakat i naplaćivane ulaznice. Organizatori pozorišta bili glumac i reditelj Atanasije Nikolić i dramski pisac Jovan Sterija Popović.

1943. Predsednik SAD Teodor Ruzvelt, britanski premijer Vinston Čerčil i turski predsednik Mustafa Ismet Ineni u Kairu razmatrali zajedničke akcije u okviru antihitlerovske koalicije. Turska, međutim, odbila da objavi rat Nemačkoj.

1945. Umro američki biolog i genetičar Tomas Hant Morgan, osnivač genetike, dobitnik Nobelove nagrade za medicinu 1933. za otkriće funkcije hromozoma u prenošenju naslednih svojstava. Izradio prve mape položaja gena u hromozomima i smatra se glavnim predstavnikom teorije nasleđa.

1974. U blizini glavnog grada Šri Lanke Kolomba srušio se holandski avion "DC-8". Poginuli svi putnici i članovi posade, njih 191.

1975. Umrla Hana Arent, filozof i jedna od vodećih ličnosti u oblasti političke teorije u XX veku. Laureat mnogih međunarodnih nagrada, među kojima Lesingove nagrade 1959. i nagrade "Sigmund Frojd" 1967. U Drezdenu 1993. osnovan Institut "Hana Arent", za istraživanje totalitarizma.

1976. Umro Edvard Bendžamin Britn, jedan od najznačajnijih engleskih kompozitora XX veka. Sa operskim pevačem Piterom Pirsom 1948. osnovao Aldeburški muzički festival.

1977. Na jugu Malezije poginulo 100 osoba prilikom pada aviona koji je otela japanska teroristička grupa “Crvena armija”.

1977. Diktator Žan Bedel Bokasa krunisao se za cara Centralnoafričkog carstva. Troškovi ceremonije krunisanja iznosili koliko i četvrtina nacionalnog proizvoda zemlje.

1980. U avionskoj nesreći blizu Lisabona, za koju se sumnja da je posledica sabotaže, poginuo premijer Portugala Fransisko Sa Karneiro.

1991. Otmičari oslobodili poslednjeg Amerikanca, novinara Terija Andersona, koji je kao talac u Libanu proveo 2.454 dana. Pripadnici Islamskog džihada kidnapovali Andersona 16. marta 1985.

1995. Ministri inostranih poslova Evropske unije na sastanku u Briselu suspendovali sankcije Jugoslaviji, uvedene 1992. zbog umešanosti Vlade Jugoslovije u rat u Bosni i Hercegovini.

1995. Prvi vojnici NATO, prethodnica trupa za primenu Dejtonskog mirovnog sporazuma, sleteli u dva aviona na sarajevski aerodrom.

1998. Poslednji borci "Crvenih Kmera" predali se armiji Kambodže, čime je posle dve decenije okončana borba tog maoističkog pokreta protiv Vladinih snaga.

2000. U američkoj državi Oklahoma u 111. godini umro do tada najstariji čovek na svetu Bendžamin Harison Holkomb.

2001. Izraelska vojska ušla u nekoliko palestinskih gradova na Zapadnoj obali i zauzela međunarodni aerodrom u Gazi. 

Objavljeno u Na današnji dan
Strana 5 od 13

Još vesti iz kategorije...

Top