petak, 09 avgust 2019 00:00

9. avgust - Dogodilo se na današnji dan

480. pne. Persijanci pod vođstvom kralja Kserksa pobedili su, u trodnevnoj bici kod Termopila, vojsku spartanskog kralja Leonide. Ta pobeda omogućila je Kserksu osvajanje Atine.

378. U bici kod Hadrijanopolja, u kojoj su Goti teško porazili Rimljane, poginuo je istočno-rimski car Valent Flavije, rođen 338. u današnjim Vinkovcima (Cibalae).

1842. SAD i Velika Britanija potpisale su sporazum kojim je određena granica između SAD i Kanade, od Mejna do Velikih jezera.

1896. Rođen je švajcarski psiholog Žan Pijaže, poznat po istraživanjima saznajnih funkcija kod dece. Osnovao je Međunarodni centar za genetičku epistemologiju ("Dečiji govor i mišljenje", "Uvod u genetičku epistemologiju").

1896. Nemački inženjer i pronalazač Oto Lilijental, jedan od pionira avijacije, poginuo je isprobavajući planer dvokrilac koji je ranije iste godine konstruisao.

1918. Rođen je američki filmski režiser Robert Oldrič, koji se uspešno oprobao u gotovo svim filmskim žanrovima, od vesterna do psiholoških drama ("Šta se dogodilo s Bebi Dzejn?", "Vera Kruz", "Apač", "Dvanaest žigosanih", "Poljubac smrti").

1919. Rođen je italijanski kompozitor i pisac libreta Rudjero Leonkavalo. Slavu mu je donela opera "Pajaci", a nijedno od kasnijih mnogobrojnih dela nije postiglo takav uspeh.

1942. Tokom kampanje "Napustite Indiju" (Quit India) Sveindijskog kongresa, britanske vlasti su u Bombaju uhapsile indijskog nacionalnog vodju Mahatmu Gandija i još 50 njegovih sledbenika. Gandi je u zatvoru 21 dan štrajkovao glađu, a pušten je iz zatvora 1944. pod pritiskom javnosti.

1945. Amerikanci su, na kraju Drugog svetskog rata, bacili drugu atomsku bombu koja je razrušila više od polovine japanskog grada Nagasaki. Poginulo je 73.000 ljudi, a hiljade su umrle tokom narednih godina od posledica radijacije. Japan je kapitulirao 15. avgusta, čime je rat okončan.

1945. Na trećem zasedanju u Beogradu Antifašističko veće narodnog oslobođenja Jugoslavije (AVNOJ) proglašeno je za privremenu Narodnu skupštinu Demokratske Federativne Jugoslavije.

1954. Kao odgovor na pretnje SSSR-a i istočnog bloka Jugoslaviji, Grčka, Turska i Jugoslavija zaključile su na Bledu (Slovenija) Balkanski savez o političkoj saradnji i uzajamnoj pomoći na rok od 20 godina. Otopljavanjem sovjetsko-jugoslovenskih odnosa posle 1956. godine, taj savez je gubio na značaju, iako formalno nikada nije otkazan.

1962. Umro je nemački pisac Herman Hese, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1946. Duboko saživljavanje sa savremenim problemima i otpor konvencionalnim društvenim normama učinili su ga šezdesetih godina idolom omladine na Zapadu. Smatra se pretečom i klasikom hipi-kulture ("Demijan", "Stepski vuk", "Sidarta", "Igra staklenih perli", "Narcis i Zlatousti").

1965. Bivša britanska kolonija Singapur postala je nezavisna država u okviru Komonvelta, posle otcepljenja od Malezije.

1969. Glumica Šeron Tejt, žena filmskog reditelja Romana Polanskog, i još četiri osobe brutalno su ubijeni u njenoj kući na Beverli Hilsu.

1974. Potpredsednik SAD Džerald Ford postao je predsednik, nakon što je Ričard Nikson, zbog umešanosti u aferu Votergejt, podneo ostavku.

1975. Umro je ruski kompozitor Dmitrij Šostakovič, jedan od velikana sovjetske i svetske muzike 20. veka. Njegov opus, pored 15 simfonija, sadrži opere, balete i kamernu muziku.

1992. U Barseloni su završene 25. Olimpijske igre, na kojima je učestvovalo 15.000 sportista iz 172 zemlje. Sportisti SR Jugoslavije, zbog sankcija UN, nisu mogli da učestvuju u ekipnim sportovima, ali su medalje izborili strelci. Jasna Šekarić srebrnu, a Aranka Binder i Stevan Pletikosić bronzanu.

1998. U sukobu sa indijskom policijom u Kašmiru poginuo je Ali Mohamamad Dar, samoproklamovani zamenik vrhovnog komandanta zabranjene separatističke islamske oružane grupe Hizb-ul-Mudžahedin, koja teži da Kašmir pripoji Pakistanu.

1998. Košarkaška reprezentacija SR Jugoslavije postala je svetski šampion u košarci.

2000. U katastrofalnim poplavama u Indiji, Nepalu, Butanu i Bangladešu život je izgubilo 300 ljudi, a milioni su ostali bez domova.

2001. U piceriji u centru Jerusalima, bombaš saumoubica ubio najmanje 15 a ranio oko 90 osoba.

2003. Haški optuženik, bosanski Srbin Mitar Rašević predao se vlastima u Srbiji, a zatim izručen tom sudu pred kojim je optužen za ratne zločine u Foči.

Objavljeno u Avgust
nedelja, 30 jun 2019 00:00

30. jun - Dogodilo se na današnji dan

1470. Rođen Šarl VIII, kralj Francuske, koji je ženidbom sa Anom od Bretanje dobio u miraz Bretanju, poslednju neujedinjenu francusku oblast.

1520. Tokom španskog osvajanja Meksika u Tenočtitlanu, gde je kasnije izgrađen Sijudad Meksiko, ubijen poslednji car Astečkog carstva Montesuma II Ksokojocin.

1859. Na konopcu razapetom iznad Nijagarinih vodopada Čarls Blondin pred 25.000 gledalaca prešao iz SAD u Kanadu.

1876. Srbija i Crna Gora, u savezništvu s Rusijom, objavile rat Turskoj.

1893. Rođen lider nemačkih komunista Valter Ulbriht. 1933. emigrirao u Moskvu, gde je ostao do završetaka Drugog svetskog rata, 1950. postao prvi sekretar Jedinstvene radničke partije Nemačke, a 1960. predsednik Državnog veća Demokratske Republike Nemačke.

1893. Rođen britanski političar i društveni teoretičar Harold Leski. Kao uticajan član Laburističke stranke zalagao se za ekonomske i socijalne reforme, čime je doprineo pobedi laburista na izborima 1945.

1908. U istočni Sibir pao meteor od čije eksplozije se osetilo podrhtavanje tla i u centralnoj Evropi.

1913. Naredbom bugarskog cara Ferdinanda izvršen prepad na srpsku i grčku vojsku u Makedoniji. Usledila bitka na Bregalnici kojom je počeo Drugi balkanski rat u koji je 10. jula ušla i Rumunija zaposevši severnu Bugarsku. Rat završen mirom u Bukureštu 10. avgusta iste godine.

1930. Velika Britanija priznala nezavisnost Iraka, koji je na međunarodnoj konferenciji u San Remu 1920. proglašen za britansko mandatno područje.

1934. Uz podršku vojnih krugova Hitler, pod optužbom da su pripremali zaveru, likvidirao stotine svojih bliskih saradnika, među kojima i Ernsta Rema i Gregora Štrasera.

1936. Etiopski car Haile Selasije I uputio, u sedištu Lige naroda, apel za pomoć povodom invazije Italije na Etiopiju. Liga naroda odredila sankcije protiv Italije, ali one nisu poštovane.

1938. Umro srpski pisac, pozorišni kritičar i diplomata Milan Rakić. Bio član Srpske kraljevske akademije i predsednik srpskog PEN-kluba. Njegove pesme ubrajaju se u najbolja ostvarenja u srpskoj lirici XX veka.

1943. Američke trupe iskrcale se u Drugom svetskom ratu na ostrvo Nju Džordžija. Tokom operacije oboren 121 japanski avion.

1948. Jugoslovenska štampa objavila Rezoluciju Informacionog biroa komunističkih i radničkih partija o stanju u Komunističkoj partiji Jugoslavije i odgovor Centralnog komiteta KPJ kojim se odbacuju optužbe iznete u Rezoluciji. Usledila hapšenja i zatvaranja članova KPJ koji su se opredeli za stavove Informbiroa.

1950. Predsednik SAD Hari Truman izdao naređenje američkim trupama stacioniranim u Japanu da pomognu Republici Koreji da odbije napad Severne Koreje.

1960. Republika Kongo proglasila nezavisnost od Belgije. Za prvog predsednika izabran Džozef Kasavubu, a za premijera Patris Lumumba.

1963. Kardinal Đovani Batista Montini ustoličen kao papa Pavle VI, čiji je pontifikat obeležen sprovođenjem ideje o pomirenju sa ostalim hrišćanskim crkvama.

1971. Tri sovjetska astronauta poginula prilikom prizemljenja sovjetskog vasionskog broda "Sojuz II", koji je u orbiti oko Zemlje proveo rekordnih 570 časova i 22 minuta.

1974. Tokom molitve u crkvi ubijena Alberta King, šest godina posle ubistva njenog sina Martina Lutera Kinga, lidera američkih crnaca u borbi za ravnopravnost i dobitnika Nobelove nagrade za mir 1964.

1974. Čuveni ruski baletski igrač Mihail Barišnjikov napustio, tokom turneje u Kanadi, ansambl baleta "Boljšoj teatra" i ostao da živi na Zapadu.

1989. Sudanski general Omar Hasan al-Bašir oborio u državnom udaru vladu Sadeka al-Mahdija.

1995. Vlada u Sarajevu prekinula sve kontakte sa specijalnim izaslanikom Ujedinjenih nacija Jasušijem Akašijem, optužujući ga za popustljiv stav prema bosanskim Srbima.

1996. Pod snažnim pritiskom međunarodne zajednice i predsednika Srbije Slobodana Miloševića, predsednik Republike Srpske Radovan Karadžić preneo predsednička ovlašćenja na potpredsednicu RS Biljanu Plavšić.

1997. Kina zvanično preuzela kontrolu nad Hong Kongom posle 156 godina britanske kolonijalne uprave.

1999. Škotska posle skoro 300 godina ponovo dobila Parlament.

2001. Grupa huligana i političkih ekstremista pretukla, na Trgu Republike u Beogradu, nekoliko homoseksualaca i time sprečila održavanje prve "Gej-parade" u Srbiji.

2001. Jugoslovenska glumica Tijana Kondić na filmskom festivalu u Puli, u Hrvatskoj, dobila "Zlatnu arenu" za najbolju žensku ulogu za film "Nataša". To je bilo prvo učešće filma iz Jugoslavije na tom festivalu od raspada SFRJ.

2001. Belgijski premijer Gaj Verhofštad posetio Kongo, što je prva poseta nekog belgijskog zvaničnika toj afričkoj zemlji, posle "hladnog rata" i prekida odnosa koji su trajali 20 godina.

2001. Umro Čet Atkins, kantri-gitarista i predvodnik "Nešvilskog zvuka", akustične muzike s prizvukom popa.

Objavljeno u Jun

1613. Londonsko pozorište "Glob" izgorelo je u požaru tokom prve predstave Šekspirovog (Shakespeare) komada "Henri VIII".

1798. Rođen je italijanski pisac Đakomo Leopardi, najveći lirski pesnik italijanskog romantizma i jedan od najznačajnijih u evropskoj poeziji 19. veka ("Silviji", Ljubav i smrt", "Zibaldon", dnevnik "Misli").

1855. U Londonu je izašao prvi broj lista "Dejli telegraf".

1864. Samjuel Krauter postao je biskup u Nigeriji, prvi crnac biskup Engleske crkve.

1869. Proglašen je Namesnički ustav koji je kneževinu Srbiju uveo u doba ustavnosti. Prvi put u istoriji Srbije skupština je postala zakonodavni organ, mada, sa ograničenim pravima.

1873. U Stričićima, u Bosanskoj krajini, rođen je pisac Petar Kočić, autor satira "Jazavac pred sudom" i "Sudanija".

1880. Francuska je anektirala pacifičko ostrvo Otaheite, koje je od 1842. bilo francuski protektorat.

1882. U Beogradu je pušten u rad prvi savremeni vodovod koji je napravljen prema projektu nemačkog inženjera Oskara Smrekara. Iz pet dubokih bunara grad je dobijao oko 65 litara vode u sekundi.

1886. Rođen je francuski državnik Rober Šuman, premijer (1947-1948). Na njegov predlog ("Šumanov plan") osnovana je 1952. Evropska zajednica za ugalj i čelik, iz koje je kasnije nastala Evropska unija.

1900. Rođen je francuski pisac Antoan Mari Rože de Sent Egziperi, autor bestselera "Mali princ", jednog od najlepših dečjih romana u svetskoj književnosti. Nestao je u julu 1944. nad Mediteranom kao pilot savezničkog aviona u Drugom svetskom ratu.

1914. Rođen je češki kompozitor Rafael Kubelik, dirigent Češke filharmonije. Emigrirao je 1948. i karijeru nastavio u SAD kao dirigent simfonijskog orkestra u Čikagu (1950), potom u Londonu kao direktor Kovent Gardena.

1922. Rođen je srpski pisac Vasko Popa, član Srpske akademije nauka i umetnosti, jedan od najvećih pesnika srpske književnosti u drugoj polovini 20. veka. ("Kora", "Nepočin-polje", "Sporedno nebo", "Uspravna zemlja", "Vučja so", "Živo meso", "Kuća nasred druma").

1939. Sletanjem aviona "Diksi kliper" na aerodrom u Lisabonu obavljen je prvi komercijalni let iz SAD u Evropu.

1941. U Švajcarskoj je umro poljski državnik, pijanista i kompozitor, Ignac Jan Paderevski, učesnik u akcijama za nezavisnost Poljske tokom Prvog svetskog rata, premijer i šef diplomatije (1919-1921).

1949. Južna Afrika je politiku aparthejda proglasila državnom doktrinom.

1974. Izabela Peron je zamenila obolelog muža Huana Perona na mestu predsednika Argentine.

1980. Vigdis Finbogadotir izabrana je za predsednika Islanda. To je bilo prvi put da je za šefa države u Evropi izabrana žena na neposrednim izborima.

1992. Snage bosanskih Srba napustile su sarajevski aerodrom "Butmir" nakon dvomesečne opsade i predale ga pod kontrolu mirovnih trupa UN (UNPROFOR). Time je omogućeno dostavljanje humanitarne pomoći stanovništvu Sarajeva.

1995. Više od 500 ljudi poginulo je u Seulu (Južna Koreja) kada se srušila petospratna robna kuća.

1995. Umrla je američka filmska glumica Lana Tarner, holivudska zvezda pedesetih godina 20. veka ("Monsunske kiše", "Ljubav je snašla Endija Hardija", "Imitacija života").

1998. Bivši gradonačelnik Vukovara Slavko Dokmanović, osumnjičen za ratne zločine u Hrvatskoj 1992, izvršio je samoubistvo u zatvoru u Ševeningenu, blizu Haga.

1999. Mitingom u Čačku, na kojem se okupilo oko 10.000 ljudi, opozicioni blok Savez za promene počeo je proteste protiv režima predsednika SR Jugoslavije Slobodana Miloševića. Protesti su se narednih meseci svakodnevno održavali u velikom broju mesta u Srbiji, uključujući i Beograd.

1999. Turska je osudila na smrt vođu kurdskih pobunjenika Abdulaha Odžalana.

2000. Umro je Vitorio Gasman, jedan od najvećih italijanskih filmskih i pozorišnih glumaca. Na filmu je radio sa najpoznatijim rediteljima kao što su Dino Rizi, Etore Skola i Mario Moničeli ("Sram", "Gorki pirinač", "Miris žene", "Život je roman").

2001. U Briselu je održana prva donatorska konferenacija za SRJ na kojoj je Jugoslaviji obećana pomoć od jedne milijarde i 280 miliona dolara.

2001. U Beču su ministri inostranih poslova SRJ i četiri bivše jugoslovenske republike potpisali sporazum o sukcesiji, čime je okončan dugogodišnji spor oko nasleđa bivše SFRJ.

2001. Premijer SRJ Zoran Žižić podneo je ostavku dan nakon izručenja Slobodana Miloševića Haškom tribunalu.

2001. Generalni sekretar Ujedinjenih nacija Kofi Anan (63), ponovo je izabran na novi petogodišnji mandat u svetskoj organizaciji.

2002. Leka I, sin kralja Zoga, koji je vladao Albanijom od 1928. do 1939, vratio se u zemlju posle 63 godine progonstva.

2003. Polaganjem zakletve, Beatris Merino, ugledni advokat bez političkog iskustva, postala je prva žena premijer u istoriji Perua.
2003. U 96. godini umrla je čuvena holivudska glumica Ketrin Hepbern, koja je igrala u preko 50 filmova i osvojila četiri Oskara za uloge u filmovima: "Jutarnja slava", "Pogodi ko dolazi na večeru", "Zima jednog lava" i "Na zlatnom jezeru".

2004. Haški tribunal osudio je bivšeg lidera Srba u Hrvatskoj Milana Babića na 13 godina zatvora, za zločine protiv čovečnosti nad hrvatskim civilima u bivšoj Republici Srpskoj Krajini (RSK) 1991-1992. godine. Babić je 5. marta 2006. izvršio samoubistvo u pritvorskoj ćeliji u Ševeningenu.

2004. Na samitu u Briselu za šefa evropske diplomatije izabran je Visoki predstavnik Evropske unije za spoljnu politiku Havijer Solana, koji će postati prvi šef diplomatije EU kada na snagu stupi budući evropski ustav, nakon što ga ratifikuje svih 25 zemalja članica Unije.

Objavljeno u Jun

1098 - Krstaši su u Prvom krstaškom ratu pobedili Turke u bici kod Antiohije.

1389 - U bici na Kosovu polju Turci su pobedili srpsku vojsku i obezbedili dalji prodor na Balkan. Srbija je potom postala turska vazalna država, a njeno osvajanje završeno je 1459. kada su Turci zauzeli utvrđeni grad Smederevo.

1491 - Rođen je engleski kralj Henri VIII, koji je tokom vladavine (od 1509) proširio vlast na Vels, Škotsku i Irsku. Sukobio se sa papom koji nije hteo da poništi njegov brak sa jednom od šest žena i proglasio se za poglavara novoosnovane Anglikanske crkve (1534).

1577 - Rođen je flamanski slikar Peter Paul Rubens. Njegove velike kompozicije smatraju se najvećim dometom flamanskog baroknog slikarstva i autentičnim izrazom baroknog duha ("Poslednji sud", "Venera", "Parisov sud", "Otmica Leukipovih kćerki").

1629 - Mirom u Aleu okončana je pobuna hugenota (protestanata) u Francuskoj, ali time nisu okončani njihovi progoni, koji su imali vrhunac u "Bartolomejskoj noći" 1572. kada je po naređenju Katarine Mediči ubijeno preko 20.000 njihovih pristalica. Punu ravnopravnost sa katolicima oni su stekli tek nakon Francuske revolucije.

1712 - U Ženevi je rođen francuski pisac i filozof Žan Žak Ruso, čije je delo bilo inspiracija Francuske revolucije i imalo značajan uticaj na evropsku književnost i filozofiju XVIII i XIX veka ("Emil - ili o vaspitanju", "Rasprava o poreklu i osnovama nejednakosti među ljudima", "Pismo Dalamberu", "Ispovesti").

1867 - Rođen je italijanski pisac Luiđi Pirandelo, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1934, jedan od najzačajnijih dramskih pisaca 20. veka ("Šest lica traže pisca", "Đakomino", "Henri IV").

1873 - Rođen je francuski hirurg i biolog Aleksis Karel, čije je delo imalo značajnu ulogu u razvoju metoda transplantacije tkiva. Dobitnik je Nobelove nagrade za medicinu 1912.

1874 - Umro je srpski političar Ilija Garašanin, jedan od vođa ustavobranitelja, ministar unutrašnjih poslova i predsednik vlade kneževine Srbije (1861-67). Njegovo delo "Načertanije" (1844) je prvi nacionalni program Srbije nakon oslobođenja od turske vlasti i bilo je temelj srpske spoljne politike sve do Prvog svetskog rata.

1902 - SAD su kupile od Francuske za 40 miliona dolara koncesiju za gradnju Panamskog kanala.

1914 - Pripadnik organizacije "Mlada Bosna" Gavrilo Princip ubio je u Sarajevu austrougarskog nadvojvodu, prestolonaslednika Franca Ferdinanda i njegovu ženu Sofiju. To je bila varnica za početak Prvog svetskog rata.

1919 - Potpisan je Versajski mirovni ugovor između Nemačke i saveznika kojim je i formalno završen Prvi svetski rat.

1921 - Donet je Ustav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (Vidovdanski ustav) kojim je novonastala država proglašena ustavnom, parlamentarnom i naslednom monarhijom sa dinastijom Karađorđević.

1948 - Na sastanku u Bukureštu Komunistička partija Jugoslavije isključena je iz Informacionog biroa komunističkih partija (Informbiro). To je značilo i formalni raskid odnosa sa zemljama komunističkog bloka. Blokada Jugoslavije i kampanja protiv jugoslovenskog rukovodstva, koje su usledile, trajale su do 1955.

1950 - Amerikanci su pobedili Engleze sa 1:0 na Svetskom fudbalskom kupu u Brazilu.

1950 - Pušten je u saobraćaj put Beograd-Zagreb, dug 400 kilometara, nazvan "Auto put bratstvo-jedinstvo", u čijoj su izgradnji učestvovale dobrovoljne omladinske radne brigade iz svih krajeva Jugoslavije.

1956 - U poljskom gradu Poznanj ugušena je pobuna radnika uz veliki broj žrtava. To je bio jedan od prvih izraza krize u istočnoevropskim zemljama posle Staljinove smrti.

1960 - Osnovan je Univerzitet u Novom Sadu.

1976 - Sejšelska ostrva u Indijskom okeanu su posle 160 godina stekla nezavisnost od Velike Britanije.

1977 - Umro je srpski slikar Ivan Tabaković, profesor Akademije primenjenih umetnosti u Beogradu, član Srpske akademije nauka i umetnosti, jedan od najznačajnijih predstavnika srpskog modernog slikarstva ("Metamorfoze", "Autoportret").

1981 - U eksploziji bombe u sedištu Islamske republikanske partije poginule su 74 osobe, među kojima i lider partije i predsednik Vrhovnog suda Irana ajatolah Mohamed Hosein Behešti.

1989 - Na Gazimestanu, na Kosovu obeležena je 600-godišnjica Kosovske bitke. Centralni događaj na skupu, kojem je prisustvovalo oko milion ljudi, bio je govor tadašnjeg predsednika Srbije Slobodana Miloševića kojim je počeo meteorski uspon ovog srpskog političara.

1992 - U organizaciji opozicionog Demokratskog pokreta Srbije (DEPOS) u Beogradu, ispred zgrade Skupštine SRJ počeo je Vidovdanski sabor. Učesnici dotada najvećeg opozicionog skupa u Srbiji, koji je trajao neprekidno osam dana, zahtevali su ostavku predsednika Srbije Slobodana Miloševića, raspuštanje Narodne Skupštine i formiranje vlade nacionalnog spasa.

1997 - Kubanski i argentinski forenzičari pronašli su šest kostura u blizini bolivijskog grada Valgranda. Kasnije je utvrđeno da su među njima i ostaci legendarnog vođe gerile Ernesta "Če" Gevare.

2001 - Bivši predsednik SR Jugoslavije Slobodan Milošvić izručen je Međunarodnom sudu za ratne zločine u Hagu, kao prvi šef države koji je predat međunarodnom sudu. Milošević je 27. maja 1999. optužen za zločine protiv čovečnosti, kršenje zakona i pravila rata i genocid tokom ratova u Hrvatskoj 1991-92. i BiH 1992-95. i na Kosovu 1999.

2001 - Umro je američki filmski i pozorišni glumac Džek Lemon, jedan od najpopularnijih američkih komičara, dobitnik dva Oskara i nagrade za životno delo (1988) Američkog instituta za film ("Spasite tigra", "Neki to vole vruće").

Objavljeno u Jun
četvrtak, 27 jun 2019 00:00

27. jun - Dogodilo se na današnji dan

1693. Džon Danton u Londonu objavio prvi ženski časopis "Lejdis Merkuri".

1743. U "ratu za austrijsko nasleđe" britanski kralj Džordž II porazio Francuze kod Detingena, kao poslednji vladar Velike Britanije koji je lično predvodio trupe u bici.

1801. Britanske i turske trupe porazile Francuze i zauzele Kairo.

1829. Umro engleski hemičar Džejms Smitson. Njegovim zaveštanjem osnovan "Smitsonov institut", jedna od najvećih institucija u svetu koja se bavi popularizacijom nauke i kulture.

1838. Rođen indijski pisac Bankim Čandra Čaterdži, prvi značajniji autor koji je pisao na bengalskom jeziku.

1844. Džozef Smit, američki verski reformator i osnivač Mormonske crkve, linčovan u zatvoru u Ilionisu.

1846. Rođen irski političar Čarls Stjuart Parnel, lider nacionalnog pokreta i jedan od osnivača irske Lige za zemlju.

1905. Pobunjeni ruski mornari preuzeli krstaricu "Potemkin" u Crnom moru. To je bio prvi masovni izliv nezadovoljstva u ruskoj carskoj armiji tokom revolucije od 1905. do 1907.

1908. U Crnoj Gori završeno suđenje zaverenicima protiv knjaza Nikole I Petrovića. Od 52 optužena četvorica osuđena na smrt, a ostali na tri do 20 godina zatvora.

1932. U Sijamu posle državnog udara proglašen Ustav i uspostavljena ustavna monarhija.

1943. Američki avioni u Drugom svetskom ratu bombardovali grčku prestonicu Atinu koja je bila pod nemačkom okupacijom.

1944. Savezničke snage u Drugom svetskom ratu zauzele francuski grad Šerbur, važnu luku na Lamanšu.

1946. Ministri spoljnih poslova SSSR, SAD, Velike Britanije i Francuske odlučili da Grčkoj pripadnu Dodekaneska ostrva, uključujući Rodos, koja su bila pod italijanskom upravom do kapitulacije Italije 1943, a potom pod nemačkom okupacijom do 1945. Odluka potvrđena mirovni ugovorom u Parizu 10. februara 1947.

1950. U Jugoslaviji donet Zakon o radničkom upravljanju privredom, koji se smatra početkom "samoupravnog modela" po kom se jugoslovenski socijalizam razlikovao od sovjetskog modela.

1954. U Obninsku, blizu Moskve, otvorena prva nuklearna elektrana na svetu.

1976. Palestinski teroristi u Grčkoj oteli avion "Er-Fransa" s 246 putnika i 12 članova posade i potom odleteli u Ugandu. Taoci oslobođeni akcijom izraelskih komandosa 4. jula.

1976. General Antonio Ramaljo Janeš izabran za predsednika Portugala na prvim predsedničkim izborima posle poluvekovne diktature Antonija de Oliveire Salazara.

1986. Međunarodni sud u Hagu presudio da su SAD prekršile međunarodno pravo pomažući pobunjenike u Nikaragvi.

1989. Umro Žil Alfred Ejer, jedan od najpoznatijih i najuticajnijih engleskih filozofa u 20. veku.

1990. Građanski rat u Nikaragvi okončan ceremonijalnom predajom oružja kontrarevolucionarnog kontraškog pokreta predsednici Violeti Barios de Čamoro.

1991. Dva dana pošto je Slovenija proglasila nezavisnost, Jugoslovenska narodna armija zaposela granične prelaze prema Italiji, Mađarskoj i Austriji, posle čega je došlo do šestodnevnog rata s jedinicama slovenačke Teritorijalne odbrane. Prema podacima Crvenog krsta Jugoslavije, poginulo 49 osoba, najviše regruta JNA.

1993. SAD s 23 krstareće rakete "tomahavk" bombardovale sedište iračke obaveštajne službe u Bagdadu.

1997. Predsednik Tadžikistana Imomali Rahmonov i vođa islamista Said Abdulo Nuri potpisali mirovni ugovor o okončanju četvorogodišnjeg građanskog rata u toj bivšoj sovjetskoj republici.

1997. Na konferenciji u Briselu predstavnici 95 zemalja saglasili se o zabrani upotreba nagaznih mina.

1999. U cilju okončanja sedmogodišnjeg nasilja tokom kog je ubijeno oko 100.000 ljudi, alžirska vlada, na inicijativu predsednika Abdelaziza Buteflika, odobrila nacrt zakona o amnestiji muslimanskih ekstremista.

1999. U 80. godini umro bivši lider grčke vojne hunte Georgos Papadopulos. Hiljade Grka bilo uhapšeno i podvrgnuto torturi tokom vladavine hunte od 1967 do 1973.

2000. Na sastanku u glavnom gradu Poljske predstavnici 106 zemalja usvojili Varšavsku deklaraciju o perspektivama razvoja demokratskog poretka u svetu. Konferencija održana na inicijativu Poljske i SAD, a poziv nije upućen Kini, Burmi, Iraku, Jugoslaviji i nekim drugim zemljama, u kojima se, prema oceni organizatora, ne poštuju ljudska prava. SRJ pristupila Varšavskoj deklaraciju 2001, posle pada režima Slobodana Miloševića.

2000. Ujedinjene nacije objavile da je AIDS do sada usmrtio 19 miliona ljudi u svetu, procenjujući da će od iste bolesti umreti polovina tinejdžera najsiromašnijih afričkih zemalja.

2001. Više od milion ljudi okupilo se da čuje govor pape Jovana Pavla II na kraju njegove petodnevne posete Ukrajini.

Objavljeno u Jun

1541. U borbi za vlast među španskim konkvistadorima, u Limi ubijen osvajač Perua i osnivač grada Lima Fransisko Pizaro.

1690. U Beogradu, na Kalemegdanu, održan veliki srpski narodno-crkveni sabor na kom je odlučeno da bude prihvaćen poziv austrijskog cara Leopolda na zajedničku borbu protiv Turaka, ali sa teritorije Ugarske.

1810. Umro francuski pronalazač Žozef Mišel Mongolfje, koji je s bratom Žakom Etjenom 1783. konstruisao prvi vazdušni balon napunjen zagrejanim vazduhom.

1836. Umro francuski oficir Klod Žozef Ruže de Lil koji je 1792. napisao reči i melodiju francuske himne "Marseljeza".

1843. Hongkong proglašen britanskom kraljevskom kolonijom, s Henrijem Potindžerom kao prvim guvernerom.

1856. Umro nemački filozof Maks Štirner, pobornik i teoretičar anarhizma. Njegovo glavno delo, "Jedini i njegova svojina", izazvalo oštre polemike i jedno vreme je bilo zabranjeno.

1858. Potpisivanjem mirovnog ugovora u Tjencinu završen britansko-kineski rat. Kina se ugovorom obavezala da otvori nove luke za evropsku trgovinu i da legalizuje uvoz opijuma.

1869. Rođen srpski geolog i paleontolog ruskog porekla Vladimir Dimitrijevič Laskarev, jedan od najboljih poznavalaca tercijara i kvartara. Bavio se istraživanjem neogena i kvartara i fosilne faune u Srbiji.

1876. Sa Beogradske tvrđave skinuta turska zastava, koja se četiri veka vijorila nad gradom.

1877. U oslobodilačkom ratu Srbije i Crne Gore protiv Turske Crnogorci kod Spuža potukli tursku vojsku koju je predvodio zapovednik Skadra Sulejman paša.

1881. Srpski knez Milan Obrenović zaključio sa Austro-Ugarskom "Tajnu konvenciju" kojom se Srbija obavezala da će prestati sa agitacijom u Bosni i Hercegovini i da neće zaključiti nijedan međunarodni sporazum suprotan interesima Beča. Zauzvrat dobio podršku u proglašenju kraljevine i nezavisnost Srpske pravoslavne crkve od Carigradske patrijaršije.

1892. Rođena američka književnica Perl Bak, koja je u svojim romanima opisala život u Kini gde je odrasla kao kćerka misionara. Nobelovu nagradu za književnost dobila 1938.

1898. Rođen nemački konstruktor aviona i industrijalac Vilhelm Meseršmit, koji je 1941. napravio prvi avion na svetu brži od 1.000 kilometara na sat.

1905. Umro srpski pisac Janko Veselinović, autor romana "Hajduk Stanko" s tematikom iz Prvog srpskog ustanka i pripovedaka i romana o seoskom životu.

1906. U francuskom gradu Le Man održana prva automobilska trka Gran pri.

1917. Na Solunskom polju streljani generalštabni pukovnik srpske vojske Dragutin Dimitrijević Apis i majori Ljubo Vulović i Rade Malobabić, koji su pred vojnim sudom osuđeni na smrtnu kaznu zbog navodnog atentata na regenta Aleksandra Karađorđevića.

1941. Finska se pridružila Nemačkoj u Drugom svetskom ratu i objavila rat SSSR u kom je učestvovala tri godine.

1945. U San Francisku predstavnici 50 zemalja, uključujući Jugoslaviju, potpisali Povelju o osnivanju Ujedinjenih nacija, koja je stupila na snagu 24. oktobra.

1960. Bivša francuska kolonija Madagaskar stekla nezavisnost kao Malgaška Republika. Britanski protektorat Somalilend postao nezavisna država, a 1. jula se ujedinio sa Italijanskom Somalijom pod nazivom Somalija.

1970. Aleksandar Dubček, lider čehoslovačkog reformističkog pokreta, isključen iz Komunističke partije Čehoslovačke.

1977. Afrička država Džibuti stekla nezavisnost posle 117 godina francuske vladavine.

1977. Američki pevač Elvis Prisli održao svoj poslednji koncert u Indijanapolisu. Preminuo dva meseca kasnije.

1992. Tokom rata u Bosni generalni sekretar UN Butros Butros Gali pozvao bosanske Srbe da u roku od 48 sati zaustave ofanzivu na Sarajevo, a bosanske muslimane da deblokiraju sarajevski aerodrom.

2000. Naučnici iz 18 zemalja dekodirali 85 odsto ljudskog genoma, čime je otvorena nova era u ljudskoj medicini. U naučnim krugovima u svetu ocenjeno da dešifrovanje ljudskog genoma predstavlja najveće otkriće u istoriji čovečanstva.

2001. Predstavnici Jugoslavije, Bosne i Hercegovine, Albanije Bugarske, Hrvatske, Makedonije i Rumunije potpisali, u okviru Pakta za stabilnost Jugoistočne Evrope, Memorandum o razumevanju o slobodnoj trgovini. BiH, SRJ i Hrvatska potpisale sporazum kojim se obavezuju da reše problem 1,2 miliona izbeglih i raseljenih lica tokom ratova u SFRJ, od 1991. do 1995.

Objavljeno u Jun

1822. Umro je nemački pisac i kompozitor Ernst Hofman, dirigent i režiser hamburške opere. Prema njegovim novelama Žak Ofenbah komponovao je operu "Hofmanove priče".

1847. Oslobođeni crni robovi iz Amerike, osnivači Liberije, proglasili su ovu afričku državu nezavisnom republikom, a na isti dan 1862. godine Liberiju su priznale i SAD.

1867. Amerikanac Lisjen Smit iz Ohaja patentirao je bodljikavu žicu.

1872. Jezuiti su izbačeni iz Nemačke, 99 godina nakon što je papa Klement XIV ukinuo ovaj rimokatolički red.

1876. U bici kod Litl Big Horna indijansko pleme Sijuks je pod komandom poglavice "Ludog Konja" pobedilo jedinicu Sedme konjičke divizije generala Džordža Armstronga Kastera. Kaster je poginuo zajedno sa svim vojnicima (264) te jedinice.

1900. Rođen je britanski admiral Luj Mauntbetn. Bio je prvi lord Admiraliteta (1954) i poslednji vicekralj Indije (1947-48).

1903. Rođen je engleski pisac Erik Artur Bler, poznat kao Džordž Orvel, autor romana "1984" i "Životinjska farma".

1920. U Vukovaru je završen Drugi kongres Socijalističke radničke partije Jugoslavije, koji je usvojio novi program i statut i izmenio naziv partije u Komunistička partija Jugoslavije.

1925. U Užice je stigao prvi voz, popularno nazvan "ćira". Prestao je da saobraća 1974, kada je ukinuta pruga uskog koloseka.

1938. Daglas Hajd je inaugurisan za prvog predsednika Irske Republike.

1942. Britansko ratno vazduhoplovstvo je u Drugom svetskom ratu zasulo bombama nemački grad Bremen, važnu pomorsku i podmorničku luku.

1950. Napadom severnokorejskih trupa na Republiku Koreju (Južnu Koreju) počeo je Korejski rat.

1959. SSSR je predložio uspostavljanje denuklearizovane zone na Balkanskom poluostrvu i u Jadranskom moru.

1963. Premijer južne kongoanske provincije Katange Moiz Čombe primoran je da podnese ostavku.

1966. Jugoslavija i Vatikan su obnovili diplomatske odnose.

1975. Premijer Indije Indira Gandi proglasila je vanredno stanje da bi zaustavila kampanju za njeno povlačenje sa vlasti. Uhapšeni su lideri opozicije, sindikata i intelektualci.

1975. Mozambik je nakon 477 godina stekao nezavisnost od Portugalije, a prvi predsednik postao je Samora Mašel, lider Fronta za oslobođenje Mozambika (Frelimo).

1988. U Luksemburgu je potpisana Deklaracija o uspostavljanju zvaničnih odnosa Evropske zajednice i SEV (Savet za uzajamnu ekonomsku pomoć).

1991. Poslednje sovjetske jedinice napustile su Čehoslovačku, 23 godine nakon vojne intervencije Varšavskog pakta kojom je prekinuta reformistička politika Aleksandra Dubčeka.

1991. Slovenija i Hrvatska proglasile su nezavisnost od jugoslovenske federacije. To je pojačalo napetost unutar federalne države, koja je u narednim mesecima eskalirala u rat u Hrvatskoj i u Bosni.

1993. Kim Kembl postala je prva žena premijer Kanade.

1995. Šeik Hamad bin Kalifa Al Tani zbacio je državnim udarom sa vlasti svog oca šeika Kalifu, emira Katara.

1996. U eksploziji kamiona-bombe u stambenom naselju američke vojske kod grada Dahran u Saudijskoj Arabiji, poginulo je 19 Amerikanaca i ranjeno oko 400 osoba različite nacionalnosti. Za napad su optuženi pripadnici saudijske militarističke grupe Hezbolaha.


1997. Umro je francuski okeanograf Žak Iv Kusto. Konstruisao je ronilački aparat vodena pluća (aqualung) i filmsku kameru za podvodno snimanje. Dobitnik je tri Oskara, a za film "Svet tišine", koji je snimio s francuskim režiserom Lujom Malom, dobio je na festivalu u Kanu 1956. "Zlatnu palmu".

1999. SAD su ponudile nagradu od pet miliona dolara za informacije koje bi omogućile hapšenje ratnih lidera bosanskih Srba i predsednika SR Jugoslavije Slobodana Miloševića, optuženih za ratne zločine.

2001. U Albaniji je vladajuća Socijalistička partija proglasila pobedu na parlamentarnim izborima, uprkos neredima koji su za posledicu imali zatvaranje 15 izbornih jedinica.

2001. Indonežanski predsednik Abdurahman Vahid doputovao je u zvaničnu posetu Australiji, prvu u poslednjih 26 godina, čime je započeta nova era u odnosima dveju zemalja.

2003. SAD su zamrzle finansijsku imovinu 55 bivših iračkih zvaničnika, uključujući i Sadama Huseina.

Objavljeno u Jun
ponedeljak, 24 jun 2019 00:00

24. jun - Dogodilo se na današnji dan

79. Umro rimski car Tit Flavije Vespazijan, osnivač dinastije Flavija. Za njegove vladavine izgrađen amfitetar Koloseum u Rimu, najveća građevina te vrste u Rimskom carstvu.

1497. Engleski moreplovac Džon Kebot otkrio Kanadu i proglasio Severnu Ameriku posedom Velike Britanije.

1509. Henri VIII, drugi monarh iz dinastije Tjudor, krunisan za kralja Engleske. Tokom vladavine raskinuo s Vatikanom i 1534. osnovao Anglikansku crkvu.

1519. Umrla Lukrecija Bordžija, vojvotkinja od Ferare, kćerka pape Aleksandra VI, mecena umetnika i naučnika u vreme italijanske renesanse.

1529. Sklapanjem mira u Kapelu završen rat protestanata i katolika u Švajcarskoj.

1793. U Francuskoj usvojen prvi republikanski ustav kojim je izvršna vlast podređena Skupštini.

1798. Turci u Beogradskoj tvrđavi pogubili grčkog pisca i patriotu Fereosa Konstantinosa Rigasa, poznatog kao Riga od Fere, i još sedam njegovih sledbenika. Rigas bio osnivač i vođa tajnog društva koje se borilo za oslobođenje Grčke od turske vlasti.

1812. Trupe Napoleona Bonaparte prešle reku Njemen i ušle na teritoriju Rusije.

1821. Simon Bolivar sa 8.000 južnoameričkih rodoljuba pobedio 4.000 španskih rojalista u bici kod Karaboboa i oslobodio Venecuelu od španske vlasti.

1822. Formirano prva beogradska opština. Opština birala varoškog kneza, a knez Miloš Obrenović imenovao policajce i kmetove.

1859. Napoleon III potukao Austrijance u bici kod Solferina u Lombardiji. Švajcarac Žan Anri Dinan, koji je tada organizovao pomoć za hiljade ranjenika, 1864. osnovao Crveni krst.

1886. Umro ruski pisac Aleksandar Nikolajevič Ostrovski. Njegovo delo predstavlja celu epohu u razvoju ruskog pozorišta i čini osnovu klasičnog ruskog dramskog repertoara.

1894. Italijanski anarhista Santo Kaserio u Lionu ubio predsednika Francuske Mari Fransoa Sadi Karnoa.

1901. U Parizu otvorena prva izložba španskog slikara Pabla Pikasa, koja je oduševila likovne kritičare.

1908. Umro američki državnik Stiven Grover Klivlend, dvaput predsednik SAD. Njegovim izborom 1885. Demokratska stranka prvi put posle građanskog rata došla na vlast.

1911. Rođen argentinski automobilski as Huan Fanđo, petostruki svetski šampion u "Formuli 1".

1912. Na Olimpijske igre u Štokholmu otputovala prva srpska olimpijska ekipa, atletičari Dušan Milošević i Dragutin Tomašević, čime je ozvaničeno članstvo Srbije u Međunarodnom olimpijskom komitetu, čiji je član postao Svetomir Đukić.

1916. Počela bitka na reci Somi, u Prvom svetskom ratu. Posle pet meseci, koliko su trajale borbe, snage Antante osvojile oko 200 kvadratnih kilometara teritorije uz gubitke preko milion ljudi na obe strane.
1930. Rođen francuski filmski režiser Klod Šabrol, predstavnik "novog talasa" francuskog filma.

1947. Jedan američki pilot izjavio da je na nebu video neobičan predmet koji je opisao kao "tanjir koji leti kroz vodu". Posle tog događaja počelo korišćenje termina "leteći tanjir".

1948. U pokušaju da spreče obnavljanje nemačke države na prostoru koji su držali zapadni saveznici, sovjetske trupe počele blokadu Zapadnog Berlina zaustavljanjem drumskog i železničkog saobraćaja prema tom gradu. Tokom 300 dana, koliko je blokada trajala, grad snabdevan preko "vazdušnog mosta".

1960. Jugoslavija, Grčka i Turska raspustile Balkanski savez, zasnovan na Ugovoru o savezu, političkoj saradnji i uzajamnoj pomoći, zaključen na Bledu 8. avgusta 1954.

1973. Najstariji svetski državnik Emon de Valera dao, u 90. godini, ostavku na funkciju predsednika Irske, na kojoj je bio od 1959.

1975. U blizini njujorškog aerodroma "Kenedi" srušio se avion "boing 727" američke kompanije "Istern erlajns". Poginulo 113 od 124 osobe.

1986. Umro srpski pisac Miroslav Antić, autor "Plavog čuperka", jedne od najpopularnijih zbirki dečijih pesama u novijoj srpskoj književnosti.

1989. Smenjen generalni sekretar Komunističke partije Kine Džao Cijang, jer se protivio upotrebi sile protiv studenata na trgu Tjenanmen 4. juna. Na njegovo mesto izabran Đijang Cemin.

2001. Jugoslovenska vaterpolo-reprezentacija postala šampion Evrope.

2001. U operacijama ruskih snaga bezbednosti u Čečeniji ubijen vođa čečenskih pobunjenika Arbi Barajev.

2002. Predsednik Jugoslavije Vojislav Koštunica smenio generala Nebojšu Pavkovića, načelnika Generalštaba Vojske Jugoslavije.

Objavljeno u Jun
nedelja, 23 jun 2019 00:00

23. jun - Dogodilo se na današnji dan

1501 - Portugalski pomorac Pedro Kabral vratio se s putovanja na kojem je zaposeo područje današnjeg Brazila i nazvao ga Ilha da Vera Kruz. Prva naselja na tom području Portugalci su osnovali 1521. godine.

1537 - Na povratku u Španiju umro je španski istraživač Pedro Mendoza. Bio je vođa ekspedicije za istraživanje Južne Amerike koja je stigla do područja Rio de la Plata, a 1536. osnovao je naselje Buenos Aires.

1611 - Engleski istraživač Henri Hadson, poznat po pokušajima da otkrije morski put iz Evrope u Aziju preko Arktika, nestao je u Hadsonovom zalivu gde ga je ostavila pobunjena posada broda "Diskaveri". Tokom istraživanja Severnog ledenog okeana otkrio je more i moreuz koji su po njemu dobili nazive.

1668 - Rođen je italijanski filozof, istoričar i teoretičar prava Đovani Batista Viko, osnivač filozofije istorije i preteča moderne estetike.

1757 - Britanci su pobedom nad francuskim saveznikom indijskim guvernerom (nabob) Bengala kod Plaseja učvrstili svoju vlast u istočnoj Indiji.

1763 - Na Martiniku je rođena Mari Žozef Roz de la Pageri, poznata kao Žozefina, kćerka mornaričkog poručnika i žena Napoleona Bonaparte (1796). Krunisana je za caricu 1804.

1785 - Turska vojska skadarskog vezira Mahmud paše Bušatlije prodrla je u Cetinje i po treći put srušila manastir, koji je krajem 15. veka sagradio Ivan Crnojević. Manastir je 1786. obnovio vladika Petar I Petrović Njegoš.

1848 - Počeo je "Junski ustanak" pariskih radnika zbog izbacivanja socijalista iz privremene vlade i zatvaranja "narodnih radionica". Ustanak je za tri dana ugušio general Luj Kavenjak.

1894 - Rođen je engleski kralj Edvard VIII. Na presto je stupio 1936. i iste godine abdicirao u korist brata DŽordža VI, da bi mogao da se oženi sa Amerikankom Volis Simpson.

1945 - Japanski komandant general Micuru Ušiđima izvršio je samoubistvo nakon poraza japanske vojske na ostrvu Okinava, gde je vođena jedna od najkrvavijih bitaka u Drugom svetskom ratu. Prema zvaničnim podacima tokom borbi za Okinavu poginulo je 234.183 vojnika i civila.

1947 - Kongres SAD usvojio je Taft-Hartlijev zakon, kojim je ograničeno pravo radnika na štrajk. Šef države dobio je pravo da na 80 dana suspenduje svaku štrajkačku akciju koju oceni opasnom za nacionalnu bezbednost.

1956 - Pukovnik Gamal Abdel Naser izabran je za predsednika Egipta.

1960 - Patris Lumumba postao je prvi predsednik vlade nove nezavisne države Demokartske Republike Kongo.

1970 - Japanski studenti sukobili su se u Tokiju s policijom tokom velikih demonstracija protiv produženja američko-japanskog pakta o bezbednosti.

1985 - Iznad Atlantskog okeana je eksplodirao avion "Boing 747" kompanije "Er Indija". Pogunulo je svih 329 putnika i članova posade. Za podmetanje bombe u avion optuženi su Siki separatisti.

1993 - Nigerijski diktator general Ibrahim Babangida je poništio predsedničke izbore od 12. juna i onemogućio povratak demokratije.

1994 - Južna Afrika je, nakon jedne decenije međunarodne izolacije zbog politike aparthejda, ponovo zauzela svoje mesto u Generalnoj skupštini UN.

1995 - Umro je američki mikrobiolog Džonas Edvard Salk, koji je 1954. pronašao vakcinu protiv dečje paralize.

1996 - Umro je grčki državnik i ekonomista Andreas Papandreu, prvi socijalistički premijer Grčke (1981-89. i 1993-96), osnivač i lider Svegrčkog socijalističkog pokreta (PASOK).

1998 - Umrla je američka glumica irskog porekla Morin O Saliven koja se proslavila kao partnerka Džonija Vajsmilera ulogom Džejn u filmovima o Tarzanu.

1999 - Jugoslovenski ekonomisti iz nevladine Grupe 17 procenili su da ukupna ekonomska šteta posle NATO bombardovanja SR Jugoslavije iznosi 29 milijardi i 608 miliona dinara.

2001 - Vlada SR Jugoslavije usvojila je Uredbu o saradnji sa Međunarodnim sudom za ratne zločine u Hagu.

Objavljeno u Jun

Rođeni Vankuver, Macini, Atanacković, Remark i Vajlder, kapitulacija Francuske, operacija Barbarosa, umrli Garland i Aster, papa u RS

1533. Turski sultan Sulejman II Veličanstveni sa Austrijom potpisao ugovor o miru, posle drugog neuspešnog pohoda na Beč.

1535. Mesec dana pošto ga je papa proizveo u kardinala, u Londonu pogubljen Džon Fišer jer je odbio da kralja Henrija VIII prizna za poglavara novoformirane Engleske crkve.

1757. Rođen britanski istraživač Džordž Vankuver, koji je plovio s kapetanom Kukom 1772. i 1776. i istraživao Australiju, Vankuver i Island. Posebno značajna njegova istraživanja pacifičke obale Severne Amerike. Po njemu naziv dobili grad i ostrvo u Kanadi.

1805. U Đenovi rođen italijanski političar i revolucionar Đuzepe Macini, jedna od najznačajnijih ličnosti u pokretu za oslobođenje i ujedinjenje Italije.

1815. Posle poraza kod Vaterloa Napoleon Bonaparta abdicirao i drugi put.

1826. U Panami, na inicijativu južnoameričkog revolucionara Simona Bolivara, održan Panamerički kongres, u cilju ujedinjenja južnoameričkih republika.

1826. Rođen Bogoboj Atanacković, pisac ranog srpskog romantizma, pobornik reformi Vuka Karadžića i jedan od obnovitelja srpske proze posle oslobođenja Srbije od turske vlasti.

1874. Uspostavljena prva telegrafska veza Brazila i Evrope.

1894. Afrička država Dahomej, Benin, postala francuska kolonija.

1898. Rođen nemački pisac Erih Marija Remark. Postao poznat po antimilitarističkom romanu \"Na zapadu ništa novo\", prevedenom na mnoge jezike i filmovan, a u Nemačkoj zabranjen po dolasku Hitlera na vlast.

1906. Rođen američki filmski scenarista, producent i režiser austrijskog porekla Bili Vajlder. Dobitnik nekoliko Oskara i nagrada na festivalima u Kanu i Veneciji.

1914. Srpski kralj Petar Karađorđević povukao se sa vlasti, a kraljevska ovlašćenja dobio njegov drugi sin Aleksandar, koji je 1. decembra 1918. postao regent Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, a kralj posle smrti oca, 1921.

1940. Francuska u Drugom svetskom ratu potpisala kapitulaciju u Konpjenju, mestu u kojem je francuski maršal Foš 1918. primio kapitulaciju Nemačke posle Prvog svetskog rata. General Šarl de Gol u Londonu obrazovao vladu Slobodne Francuske.

1941. Počela operacija Barbarosa, u Drugom svetskom ratu, u kojoj su Hitlerove trupe s više od 150 divizija napale SSSR duž cele granične linije između Baltičkog i Crnog mora. Italija i Rumunija objavile rat SSSR.

1941. Centralni komitet Komunističke partije Jugoslavije uputio proglas u kojem je pozvao narode Jugoslavije na ustanak protiv nemačke okupacije.

1965. Japan i Južna Koreja u Tokiju potpisali sporazum o uspostavljanju diplomatskih odnosa.

1969. Umrla američka filmska glumica i pevačica Džudi Garland. Kao devojčica se proslavila ulogom u filmu Čarobnjak iz Oza i dobila Oskara.

1987. Umro američki filmski glumac i igrač Fred Aster, koji se proslavio u holivudskim muzičkim filmovima s partnerkom Džindžer Rodžers.

1994. Predstavnici Rusije u sedištu NATO u Briselu potpisali pristupnicu Partnerstvu za mir.

2000. Svemirska letelica SAD Marsov osmatrač otkrila naznake o postojanju vode na Marsu.

2001. Nemačka počela isplatu ratne odštete ljudima koje je nacistička vlast tokom Drugog svetskog rata držala na prinudnom radu.

2001. Ustavni sud Turske zabranio rad glavnoj opozicionoj proislamskoj Partiji vrline, koja je u Parlamentu imala 102 poslanika, zbog njene antisekularne aktivnosti. Mesec dana kasnije polovina poslanika te partije osnovala novu stranku Saadet.

2003. U okviru svoje druge posete Bosni i Hercegovini poglavar Rimokatoličke crkve Jovan Pavle II prvi put je posetio Republiku Srpsku.

2003. Tokom državne posete Londonu predsednik Rusije Vladimir Putin bio i zvaničan gost Bekingemske palate, što je prvi put posle 1874, kada je na dvoru bio ruski car Aleksandar II. Britanski dvor držao zamrznute odnose s Moskvom u znak protesta što su boljševici 1918. ubili ruskog cara Nikolaja II.

2003. Premijer Indije Atal Behari Vadžpaji doputovao u zvaničnu posetu Pekingu. To je prva poseta jednog premijera Indije Kini za poslednjih 10 godina.

Objavljeno u Jun

1377 - Umro je engleski kralj Edvard III, koji je tokom svoje vladavine od 1327. osvojio Škotsku i zbog pretenzija na francuski presto, izazvao Stogodišnji rat (1337-1453) s Francuskom.

1527 - Umro je italijanski političar i pisac Nikolo Makijaveli, autor dela "Vladalac" u kojem je izneo shvatanje da vladar ne treba da bira sredstva da bi postigao cilj, iz čega je kasnije izveden pojam "makijavelizam".

1791 - Francuski kralj Luj XVI i kraljica Marija Antoaneta, otkriveni su u pokušaju bekstva i uhapšeni kod Varena, a dve godine kasnije pogubljeni na giljotini.

1813 - U bici kod Vitorije, britanska vojska pod vođstvom vojvode od Velingtona porazila je snage Napoleonovog brata Žozefa, kralja Španije. Time je završena francuska vladavina u Španiji.

1852 - Umro je nemački pedagog Fridrih Frebel, koji je 1840. osnovao prvi dečiji vrtić.

1881 - Knez Milan Obrenović obeležio je srebrnim budakom početak gradnje pruge Beograd-Niš, prve železničke pruge u Srbiji. Prvi putnički voz ka Nišu krenuo je sa beogradske železničke stanice 3. septembra 1884.

1905 - Rođen je francuski pisac i filozof egzistencijalista Žan Pol Sartr. Nobelovu nagradu za književnost dobio je  1964. ("Mučnina", "Zid", "Biće i ništavilo", "Iza zatvorenih vrata", "Prljave ruke").

1908 - Umro je ruski kompozitor i dirigent Nikolaj Andrejevič Rimski-Korsakov, član kompozitorske grupe "Velika petorica" ("Šeherezada", "Španski kapričo"). Napisao je popularni priručnik "Principi orkestracije".

1919 - Po naređenju admirala Rojtera posada nemačke ratne flote potopila je većinu svojih brodova (preko 70) koji su, nakon kapitulacije Nemačke u Prvom svetskom ratu, bili internirani u britansku pomorsku bazu Skepe Flou u Škotskoj.

1933 - Rođena je francuska književnica Fransoaz Kuare, poznata kao Fransoaz Sagan. Proslavila se prvim romanom "Dobar dan tugo", koji je štampan u milionskim tiražima.

1942 - Nemački Severnoafrički korpus feldmaršala Ervina Romela zauzeo je u Drugom svetskom ratu grad Tobruk u Libiji i zarobio 25.000 britanskih vojnika.

1945 - Japanske trupe na ostrvu Okinava, koje je služilo kao poslednja odbrana Japana u Drugom svetskom ratu, predale su se Amerikancima.

1948 - Producentska kuća Kolumbija Rekords proizvela je prvu uspešnu longplej ploču od vinil plastike.

1963 - Kardinal Đovani Batista Montini postao je papa Pavle VI, nakon smrti pape Ivana XXIII. Kao pobornik reformske struje u katoličkoj crkvi ukinuo je 1966. indeks zabranjenih knjiga, reorganizovao vatikansku kuriju, zalagao se za miroljubiva rešenja medjunarodnih sporova i normalizovanje odnosa s komunističkim zemljama.

1963 - Predsednik Francuske Šarl de Gol povukao je pomorske snage iz NATO pakta. Sledeći politiku nezavisnosti Francuska je 1966. napustila Vojni komitet NATO-a.

1969 - Umrla je američka teniserka Morin Konoli, nazvana Mala Mo. Godine 1953. postala je prva teniserka u istoriji ovog sporta koja je osvojila sva četiri Gren slem turnira.

1970 - Umro je indonežanski državnik Ahmed Sukarno, prvi predsednik Indonezije (1945-67) nakon sticanja nezavisnost od Holandije i jedan od lidera Pokreta nesvrstanih zemalja.

1970 - U finalu svetskog fudbalskog prvenstva Brazil je u Meksiko Sitiju pobedio Italiju rezultatom 4:1 i postao prvi trostruki osvajač trofeja Žila Rimea.

1981 - Na opštim izborima u Francuskoj ubedljivo su pobedili socijalisti i postali najjača partija sa 38 procenata ukupnih glasova. Lider socijalista Fransoa Miteran u maju iste godine postao je predsednik Francuske.

1990 - U Mađarskoj je zvanično ponovo otvorena berza, koju su komunističke vlasti zatvorile 42 godine ranije.

1990 - U zemljotresu na severu Irana poginulo je oko 100.000 ljudi.

2000 - U Beogradu je umro publicista i politikolog Slobodan Inić, jedan od osnivača Demokratske stranke.

2001 - Umro je veteran američkog bluza Džon Li Huker (83), koji je svojim retkim, hipnotičkim stilom sviranja gitare uticao na generacije rok i folk zvezda.

2002 - Bivši direktor Radio-televizije Srbije (RTS) Dragoljub Milanović osuđen je na deset godina zatvora zbog pogibije 16 radnika te televizije u NATO bombardovanju 23. aprila 1999. Po pravosnažnosti presude 20. maja 2001. Milanović se dva meseca krio u Crnoj Gori, gde je uhapšen u policijskoj akciji "Sablja" i sproveden u zatvor Zabela kod Požarevca.

Objavljeno u Jun
četvrtak, 20 jun 2019 00:00

20. jun - Dogodilo se na današnji dan

1459. Turci zauzeli utvrđen grad Smederevo, poslednje uporište srpske srednjevekovne države, čime je ona i formalno izgubila samostalnost i potpala pod vlast Osmanlijskog carstva.

1597. Umro holandski polarni istraživač Vilem Barenc dok je pokušavao da pronađe severoistočni pomorski prolaz iz Evrope u Ameriku. Po njemu dobilo naziv Barencovo more u Arktiku. Delove njegovog dnevnika 1871. pronašao norveški kapetan Karlsen.

1756. U ćeliji zatvora u Kalkuti ugušila se 123 od 146 britanskih vojnika koje je uhapsio indijski guverner Bengala. Zatvor kasnije postao poznat ka "crna rupa Kalkute".

1789. Poslanici Trećeg staleža novoproklamovane Narodne skupštine u Francuskoj položili zakletvu da se neće razići dok ne donesu nov Ustav, što je bio uvod u početak Francuske revolucije.

1819. Rođen francuski kompozitor nemačkog porekla Žak Ofenbah, tvorac francuske operete.

1819. U engleski grad Liverpul uplovio brod "Savana", prvi parobrod koji je preplovio Atlantski okean. Putovanje od američke luke Savana trajalo 27 dana i 11 časova.

1836. Umro francuski revolucionar i sveštenik Emanuel Žozef Siejes, jedan od vođa Francuske revolucije i osnivača Jakobinskog kluba. Odigrao ključnu ulogu u državnom udaru 1799. kojim je na vlast došao Napoleon Bonaparta.

1837. Umro britanski kralj Vilijam IV. Nasledila ga njegova nećaka Viktorija koja je vladala do smrti, 1901.

1861. Rođen engleski biohemičar Frederik Gaulend Hopkins, jedan od osnivača nauke o vitaminima. S holandskim lekarom Kristijanom Ajkmanom 1929. podelio Nobelovu nagradu za medicinu.

1891. Britanija i Holandija definisale granice kolonijalnih poseda na ostrvu Borneo.

1902. Rođen srpski pisac i diplomata Marko Ristić, istaknut teoretičar beogradske nadrealističke grupe i jedan od predstavnika moderne i avangarde u srpskoj književnosti između dva rata. Od 1945. do 1951. bio jugoslovenski ambasador u Parizu.

1905. Rođena američka književnica Lilijan Helman. Proslavila se dramskim delima koja sadrže oštru kritiku američkog društva i memoarima u kojima je opisala vreme makartizma.

1909. Rođen američki filmski glumac australijskog porekla Erol Flin, jedan od najpopularnijih holivudskih glumaca.

1923. Ubijen meksički revolucionar Fransisko Pančo Vilja, vođa seljačkog pokreta u revoluciji od 1910. do 1917. Proglašen za meksičkog nacionalnog junaka 1966.

1933. Umrla nemačka revolucionarka Klara Cetkin, član međunarodnog radničkog pokreta. 1907. organizovala prvu međunarodnu konferenciju žena. Na njen predlog 8. mart proglašen Međunarodnim danom žena.

1944. Porazom japanske flote okončana pomorska bitka u Filipinskom moru u Drugom svetskom ratu.

1960. Američki bokser Flojd Paterson nokautirao u meču u Njujorku Šveđanina Ingemara Jonansona i postao prvi bokser koji je uspeo da vrati titulu svetskog prvaka u teškoj kategoriji.

1963. SSSR i SAD dogovorile se da uspostave "vruću" telefonsku liniju.

1973. U Argentinu se posle 18 godina izbeglištva vratio bivši predsednik Huan Domingo Peron. Za predsednika ponovo izabran u septembru 1973.

1991. Parlament Nemačke tesnom većinom izglasao premeštanje prestonice iz Bona, koji je bio glavni grad Zapadne Nemačke, u Berlin. Istočna i Zapadna Nemačka ujedinile se u oktobru 1990.

1992. Lideri Češke i Slovačke Vaclav Klaus i Vladimir Mečijar postigli dogovor o razdvajanju Čehoslovačke u dve države.

1992. Predsedništvo Bosne i Hercegovine proglasilo ratno stanje, objavilo opštu mobilizaciju i uvelo radnu obavezu.

2001. Skupština Srbije usvojila Zakon o jednokratnom porezu na ekstraprofit i ekstraimovinu stečenu korišćenjem posebnih pogodnosti u vreme režima Slobodana Miloševića.

2000. Francuski sud oslobodio optužbi nemačkog lekara Hansa Muenka, koji je radio u laboratoriji u logoru Aušvic, uz obrazloženje da je suviše star za sudski proces. Oslobađajuću presudu protiv njega 1947. doneo sud u Krakovu u Poljskoj gde je uhapšen posle rata, a potom pušten na slobodu.

2000. Francuska medijska kuća "Vivendi", odnosno njena kablovska TV "Kanal+" i kanadska kompanija "Sigram" postigle dogovor o ujedinjenju u poslu vrednom 33,7 milijardi dolara, kojim je praktično stvorena nova globalna medijska grupa.

2001. Peruanski sud osudio Amerikanca Lorija Berensona na 20 godina zatvora zbog saradnje s levičarskom gerilom u brzo ugušenoj pobuni za svrgavanje peruanskog kongresa.

2001. Vođa pakistanskog vojnog režima, general Pervez Mušaraf, položio predsedničku zakletvu, zamenivši Muhameda Rafika Tarara koji je na toj funkciji figurirao od vojnog udara koji je 1999. izvršio Mušaraf.

Objavljeno u Jun

1635. Francuska u Tridesetogodišnjem ratu objavila rat Španiji.

1649. Prvi put upotrebljen naziv Komonvelt, kojim je Oliver Kromvel označio englesku republiku.

1762. Rođen nemački filozof Johan Gotlib Fihte, istaknut predstavnik nemačke klasične idealističke filozofije, profesor univerziteta u Jeni i Erlangenu, rektor Berlinskog univerziteta.

1802. Napoleon Bonaparta ustanovio Orden legije časti za civilne i vojne zasluge.

1861. Rođena australijska operska pevačica Neli Melba, jedan od najvećih operskih soprana krajem XIX i početkom XX veka.

1890. Rođen vijetnamski državnik Ngujen Tat Tan, poznat kao Ho Ši Min, osnivač Komunističke partije Vijetnama i predsednik Demokratske Republike Vijetnam od njenog proglašenja 1945. do smrti 1969.

1890. Rođen jugoslovenski slikar i karikaturista Petar Pjer Križanić, jedan od osnivača "Ošišanog ježa".

1898. Umro engleski državnik Vilijam Juert Gledston, između 1868. i 1894. četiri puta premijer Velike Britanije. 1871. leglizovao radničke sindikate i 1884. izvršio tzv. treću parlamentarnu reformu.

1906. Italijanski kralj i švajcarski predsednik zvanično otvorili tunel kroz Alpe "Simplon" kojim su povezane Italija i Švajcarska.

1925. Rođen američki borac za građanska prava Malkolm Litl, poznat kao Malkolm X. Ubijen u Njujorku u februaru 1965. dok je govorio okupljenim pristalicama.

1928. Rođen kambodžanski diktator Salot Sar, poznat kao Pol Pot. Tokom njegove vladavine ubijeno više od milion ljudi.

1930. Belkinje u Južnoj Africi dobile pravo glasa.

1935. U saobraćajnom udesu poginuo engleski pukovnik Tomas Edvard Lorens, arheolog i pisac, poznat kao Lorens od Arabije. Proslavio se kao ratnik u arapskim zemljama u Prvom svetskom ratu, a svoje doživljaje opisao u knjizi "Sedam stubova mudrosti".

1945. Više od 40 američkih bombardera napalo Tokio u Drugom svetskom ratu.

1974. Tesnom većinom Valeri Žiskar Desten pobedio Fransoa Miterana na predsedničkim izborima u Francuskoj.

1989. Tokom studentskih demonstracija u Pekingu smenjen generalni sekretar Komunističke partije Kine Džao Cijang  jer se usprotivio vanrednim merama i primeni sile protiv studenata.

1994. Umrla Žaklina Kenedi Onazis, supruga predsednika SAD Džona Kenedija ubijenog 1963. u atentatu i grčkog brodovlasnika, milijardera Aristotela Onazisa.

1997. U Bangladešu u snažnom ciklonu život izgubilo najmanje 350 ljudi, a više od milion ostalo bez kuća.

1998. Indonežanski studenti upali u zgradu Parlamenta u Džakarti, zahtevajući ostavku šefa države Suharta.

2000. Kina i Evropska zajednica postigle sporazum o trgovini kojim je otvoren put Kini u Svetsku trgovinsku organizaciju. Kina naredne godine primljena u STO.

2001. Ministri inostranih poslova arapskih zemalja, na sastanku u Egiptu, predložili suspenziju političkih kontakata za izraelskom vladom dok ne prekine oružane napade usmerene protiv Palestinaca.

Objavljeno u Jun

1155. Nemačkog kralja Fridriha I Barbarosu za rimskog cara krunisao papa Adrijan IV.

1429. Francuske snage pod vođstvom Jovanke Orleanke i vojvode od Alensona kod Patea sustigle i porazile engleske trupe koje su se povlačile posle neuspele opsade Orleana.

1583. U Londonu izdata prva polisa životnog osiguranja.

1812. Rođen ruski pisac Ivan Aleksandrovič Gončarov.

1812. Kongres SAD usvojio deklaraciju o objavi rata Velikoj Britaniji zbog nametnutih trgovinskih ograničenja.

1815. Britanska armija feldmaršala Artura Velzlija, vojvode od Velingtona i pruske snage feldmaršala Gebharda Leberehta fon Blihera kod Vaterloa u Belgiji potukle vojsku francuskog cara Napoleona I Bonaparte. Poraz primorao Napoleona da 22. juna drugi put abdicira, posle čega je zatočen na ostrvo Sveta Jelena u Atlantiku, gde je umro 1821.

1823. Posle gušenja ustanka protiv njegove vladavine i gubitka Brazila 1822, kralj Žoao VI poništio portugalski Ustav, na čije ga je proglašenje prisilio pritisak građanske revolucije 1820.

1853. Umro srpski pisac Branko Radičević. Njegovi posmrtni ostaci 1883. preneti iz Beča i sahranjeni na Stražilovu.

1868. Rođen mađarski ratni zločinac admiral Mikloš Horti de Nađbanja, koji je od 1920. do 1944. diktatorski vladao na čelu profašističkog režima s titulom "kraljevski regent Mađarske". Mađarsku uveo u Drugi svetski rat, odgovoran za istrebljenje Jevreja u Mađarskoj i posebno Srba u Vojvodini. Umro 1957. u Portugaliji i izbegao sudsku odgovornost, a Jugoslavija ga proglasila ratnim zločincem.

1881. Rusija, Austrija i Nemačka potpisale tajni savez "Ligu tri cara".

1882. Rođen bugarski revolucionar i državnik Georgi Mihajlovič Dimitrov, vođa i jedan od tvoraca Komunističke partije Bugarske, prvi predsednik bugarske vlade posle Drugog svetskog rata, generalni sekretar Kominterne od 1935. do 1943. Posle rezolucije Informbiroa pokušao je da očuva prijateljstvo i saradnju s Beogradom.

1884. Rođen francuski političar Eduar Daladje, potpisnik Minhenskog pakta s nacističkom Nemačkom 1938, kojim je Adolfu Hitleru omogućeno da okupacijom Sudeta rasparča Čehoslovačku.

1928. Norveški polarni istraživač Rual Amundsen, prvi čovek koji je osvojio Južni pol, nestao tokom leta avionom iznad Severnog ledenog okeana, u pokušaju da pronađe nestalu italijansku ekspediciju.

1936. Umro ruski pisac Aleksej Maksimovič Pješkov, poznat kao Maksim Gorki, utemeljivač socijalističkog realizma. Umro 1936. u vreme Staljinove vladavine, pod nerasvetljenim okolnostima.

1940. Francuski general Šarl de Gol u Drugom svetskom ratu iz Londona uputio radio-poruku zemljacima da se odupru okupaciji nacističke Nemačke i objavio da je on vođa "slobodnih Francuza".

1940. Nemci u Drugom svetskom ratu zauzeli stateški značajnu francusku luku Šerbur.

1942. Rođen engleski muzičar Pol Mekartni, član grupe "Bitls". Posle raspada te grupe 1972. nastavio samostalnu muzičku karijeru.

1953. Proglašena Republika Egipat s generalom Mohamedom Nagibom, vođom pobune kojom je 1952. sa vlasti zbačen kralj Faruk, kao predsednikom.

1965. Vazduhoplovni vicemaršal Ngujen Kao Ki, američki štićenik, preuzeo vlast kao premijer Južnog Vijetnama i pozvao na odlučniji rat protiv oslobodilačkog pokreta Vijetkong.

1968. Britanski Dom lordova odbacio odluku laburističke vlade o sankcijama protiv režima bele manjine u Rodeziji.

1972. Britanski putnički avion "trajdent" srušio se ubrzo po poletanju iz Londona. Poginulo 118 putnika i članova posade.

1975. Ubici kralja Saudijske Arabije, kraljevom sinovcu, princu Fejsalu Musaidu, javno odrubljena glava ispred palate Vlade u Rijadu.

1979. U Beču Leonid Iljič Brežnjev i Džimi Karter potpisali sporazum SSSR i SAD o ograničenju strateškog nuklearnog naoružanja.

1987. Izrael osudio odluku poglavara rimokatoličke crkve, pape Jovana Pavla II, da primi u audijenciju predsednika Austrije Kurta Valdhajma, umešanog u ratne zločine nacista u Drugom svetskom ratu.

1993. Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija odobrio slanje 7.600 "plavih šlemova" u šest gradova u Bosni i Hercegovini.

1996. Savet bezbednosti UN ukinuo embargo na uvoz oružja u bivše jugoslovenske republike, uveden 25. septembra 1995. Ukidanje embarga značilo je suspenziju nadgledanja koje su NATO i Evropska unija vršili tri godine u Jadranskom moru. Tokom te operacije prekontrolisano oko 74.000 brodova.

1996. Dva dana posle prvog kruga predsedničkih izbora, predsednik Rusije Boris Nikolajevič Jeljcin smenio ministra odbrane, generala Pavela Sergejeviča Gračova. U nastojanju da pridobije pristalice penzionisanog generala Aleksandra Ivanoviča Lebeda, trećeplasiranog u prvom krugu izbora, Jeljcin ga postavio za sekretara Saveta za nacionalnu bezbednost i pomoćnika šefa države za nacionalnu bezbednost.

1996. Benjamin Netanjahu preuzeo dužnost premijera Izraela kao najmlađi šef Vlade u istoriji te zemlje, posle izborne pobede njegove desničaske koalicije.

1997. Turski premijer Nedžmetin Erbakan, prvi islamista u istoriji moderne Turske na čelu Vlade, podneo ostavku, čemu je prethodio snažan pritisak tradicionalno sekularnog turskog armijskog vrha.

1998. Bivši komandant ustaškog koncentracionog logora Jasenovac i ratni zločinac Dinko Šakić stigao iz Argentine na zagrebački aerodrom, gde su ga hrvatski pravosudni organi službeno uhapsili i sproveli u istražni zatvor.
1999. Američki i ruski pregovarači postigli sporazum u Helsinkiju o učešću Rusije u mirovnim snagama na Kosmetu. Prema sporazumu, oko 3000 ruskih vojnika biće pridodato američkom, nemačkom i francuskom kontigentu, dok će manja ruska jedinica biti stacionirana na aerodromu "Slatina" u Prištini.

Objavljeno u Jun
ponedeljak, 17 jun 2019 00:00

17. jun - Dogodilo se na današnji dan

1239. Rođen engleski kralj Edvard I, najznačajniji engleski vladar iz dinastije Plantagenet. Tokom vladavine učvrstio kraljevsku vlast nad plemstvom i pripojio Vels Engleskoj.

1397. Danska kraljica Margreta I objedinila pod dansku krunu Dansku, Švedsku i Norvešku.

1579. Engleski moreplovac i gusar Frensis Drejk proglasio suverenitet Engleske nad Kalifornijom.

1665. Portugalci i Britanci potukli Špance kod Montes Klarosa, što je omogućilo Portugalcima da još jednom pobedom nad Špancima kod Vilje Visiose ponovno uspostave nezavisnost Portugalije.

1682. Rođen švedski kralj Karlo XII. Njegova vladavina, tokom koje je uglavnom ratovao, označila kraj Švedske kao evropske velesile. Poginuo u inavaziji na Norvešku 1718.

1696. Umro poljski kralj Jan III Sobjeski, proslavljen vojskovođa u borbama sa Šveđanima, Turcima, Tatarima i Kozacima.

1703. Rođen engleski sveštenik i reformator Džon Vesli, osnivač pokreta metodista.

1719. Umro engleski pisac i političar Džozef Adison. S Ričardom Stilom 1711. osnovao list "Spektator" u kom je objavljivao i svoje čuvene eseje, koji predstavljaju začetak novog književnog žanra, novinskog podlistka.

1789. Poslanici Trećeg staleža u francuskom parlamentu proglasili Narodnu skupštinu i ukinuli kralju pravo veta.

1818. Rođen francuski kompozitor Šarl Guno, autor popularnih opera "Faust" i "Romeo i Julija".

1843. Počela pobuna domorodaca Maora protiv Britanaca na Novom Zelandu. Maori poraženi 1871, posle čega su se povukli u unutrašnjost ostrva.

1848. Austrijske trupe pod komandom generala Alfreda Vindišgreca ugušile ustanak Čeha u Pragu.

1867. Engleski hirurg Džozef Lister prvi put upotrebio antiseptik kada je operisao svoju sestru Izabelu.

1882. Rođen ruski kompozitor Igor Fjodorovič Stravinski, jedan od vodećih muzičkih stvaralaca XX veka.

1925. Potpisan Ženevski protokol kojim je zabranjena upotreba bojnih otrova u ratu. Protokol potpisalo 29 zemalja.

1929. Rođen jermenski velemajstor Tigran Vartanovič Petrosjan, šahovski prvak sveta od 1963. do 1969.

1940. Sovjetska Crvena armija okupirala Letoniju i Estoniju i uspostavila prosovjetsku administraciju.

1944. Island postao nezavisna republika pošto su njegovi stanovnici na referendumu odlučili da se odvoje od Danske.

1947. Ustavotvorna skupština Burme donela odluku da proglasi nezavisnu Republiku Burmu.

1950. Ričard Loler u Čikagu izveo prvu operaciju presađivanja bubrega.

1953. Sovjetske trupe ugušile pobunu u Istočnoj Nemačkoj.

1967. Kina izvela probu prve hidrogenske bombe.

1971. SAD i Japan potpisali sporazum o vraćanju ostrva Okinave pod suverenitet Japana 1972.

1982. Predsednik Argentine, general Leopoldo Galtijeri, podneo ostavku posle poraza argentinske armije u ratu s Velikom Britanijom za Foklandska ostrva.

1988. Oko 5.000 radnika zemunske fabrike "Zmaj" demonstriralo ispred zgrade Skupštine Jugoslavije nezadovoljno svojim socijalnim položajem, što je bio početak masovnih mitinga koji su nazvani "antibirokratska revolucija", a poslužili su za učvršćivanje vlasti Slobodana Miloševića.

1990. Demonstranti protiv rumunske vlade vratili se na ulice Bukurešta, nekoliko dana posle sukoba s policijom i rudarima lojalnim Vladi, a u kojima je poginulo pet osoba, a nekoliko desetina ranjeno.

1991. Parlament Južne Afrike ukinuo poslednji zakon na kom je od 1950. bila zasnovana politika aparthejda.

1992. Nemci Tomas Kemtner i Hajnrih Stribig, dva poslednja zapadna taoca u rukama islamskih terorista u Libanu, vratili se u Nemačku posle tri godine zatočeništva.

1993. U glavnom gradu Somalije Mogadišu poginulo šest, a ranjena 43 pripadnika mirovnih snaga Ujedinjenih nacija, kada su pokušali da uhvate lidera somalijskih gerilaca Mohameda Faraha Aidida.

1997. Ministarstvo za telekomunikacije Jugoslavije izdalo rešenja o zabrani rada većeg broja privatnih i nezavisnih radio-stanica, što je bila prva velika akcija vlasti protiv prava na slobodu informisanja u Jugoslaviji.

1999. Međunarodna organizacija rada usvojila sporazum o zabrani najgorih formi prisilnog rada dece, uključujući ropstvo i nasilnu regrutaciju.
2001. Evropska unija najavila proširenje, do 2004, novim članicama iz bivših komunističkih zemalja.

2001. Na parlamentarnim izborima u Bugarskoj pobedio Nacionalni pokret bivšeg bugarskog cara Simeona II, čime je prvi put bivša monarhija postala politički aktivna u jednoj od zemalja istočne Evrope. Simeon Saks Koburg 24. jula izabran za premijera Bugarske.

2002. U Batajnici kod Beograda počela ekshumacija i obdukcija leševa za koje se veruje da su Albanci čija su tela tu dovezena posle intervencije NATO na Kosovu 1999.

Objavljeno u Jun
nedelja, 16 jun 2019 00:00

16. jun - Dogodilo se na današnji dan

1671. U Moskvi javno pogubljen vođa ustanka donskih kozaka i seljaka Stepan Stenjka Timofejevič Razin. U ruskim narodnim pričama i pesmama postao simbol prkosa i pobune.

1826. Pošto je ugušio pobunu janičara, turski sultan Mehmed II ukinuo janičarsku vojsku i uveo redovnu vojsku. Janičare 1330. od otete i poturčene dece hrišćanskih podanika osnovao sultan Orhan.

1852. U Novom Sadu štampan prvi broj lista "Serbski dnevnik", s književnim dodatkom "Sedmica". List izlazio 12 godina i bio jedan od retkih slovenskih listova u austrijskoj carevini.

1858. Rođen švedski kralj Gustav V, koji je tokom vladavine od 1907. do smrti 1950. osigurao neutralan status Švedske u oba svetska rata.

1876. U Cetinju je, posle pregovora vođenih od oktobra 1875. do februara 1876, potpisan ugovor o savezu Srbije i Crne Gore protiv Otomanskog carstva. Odlukom Vrhovnog saveta odbrane Jugoslavije 25. decembra 1993. taj datum određen za Dan Vojske Jugoslavije.

1890. Rođen engleski filmski glumac Sten Lorel, zvezda urnebesnih komedija u kojima je, kao "mršavi", činio tandem sa Oliverom Hardijem, "debelim".

1920. U Londonu održana prva sednica Društva naroda.

1930. Umro srpski političar i filolog Ljubomir Stojanović, sekretar Srpske kraljevske akademije. S Jašom Prodanovićem 1921. osnovao Republikansku stranku i bio njen prvi predsednik.

1941. Predsednik SAD Frenklin Ruzvelt naredio da do 10. jula budu zatvoreni svi nemački konzulati u SAD.

1944. Na Visu u Drugom svetskom ratu sklopljen sporazum Tito-Šubašić o odnosima Narodnoodlobodilačkog pokreta i jugoslovenske vlade u emigraciji.

1958. Obešen Imre Nađ, mađarski premijer u vreme antikomunističke pobune u Mađarskoj 1956. koju su ugušile sovjetske trupe. Nađ na montiranom procesu osuđen na smrt zbog izdaje. Na isti dan 1989. pola miliona Mađara prisustvovalo u Budimpešti njegovoj ponovnoj sahrani uz državne počasti.

1960. Predsednik SAD Dvajt Ajzenhauer morao da odloži posetu Japanu zbog antiameričkih nereda u toj zemlji.

1961. Ruski baletski igrač Rudolf Hametovič Nurejev zatražio azil u Francuskoj za vreme gostovanja u Parizu sa ansamblom baleta "Kirov". Karijeru nastavio u vodećim evropskim i američkim trupama i bio zvezda britanskog Kraljevskog baleta.

Objavljeno u Jun

1215. Engleski kralj Džon prihvatio, pod pritiskom plemstva, dokument Magna Carta Libertatum, temelj engleskog državnog uređenja, simbol borbe protiv apsolutizma i jedan od najznačajnijih dokumenata britanske i evropske ustavne istorije.

1467. Umro vojvoda od Burgundije Filip Dobri, osnivač Burgundije, države koja je u XV veku bila rival Francuske, a od 1678. pripada Francuskoj.

1520. Papa Lav X ekskomunicirao Martina Lutera bulom u kojoj je kao jeres osudio Luterove teze o indulgencijama, dogmama i uređenju katoličke crkve. Ideje o reformi crkve sistematizovane u 95 teza Luter je 1517. prikovao na vrata Dvorske crkve u Vitembergu, označivši početak raskola katoličke Evrope.

1843. Rođen norveški kompozitor, pijanista i dirigent Edvard Hagerup Grig, koji je, inspirišući se nacionalnim folklorom, afirmisao norvešku muziku u svetu.

1862. Na “Čukur-česmi” u Beogradu turski vojnik ubio srpskog dečaka, što je izazvalo sukobe u gradu. Turci potom sa beogradske tvrđave, gde je bio smešten njihov garnizon, bombardovali Beograd.

1882. Rođen rumunski general i državnik Jon Antonesku, diktator pronemačke vlade u Drugom svetskom ratu. Uveo zemlju u Trojni pakt i priključio se napadu na SSSR 1941. Osuđen 1946. na smrt kao ratni zločinac i streljan.

1903. Posle ubistva Aleksandra Obrenovića u Majskom prevratu, Skupština Srbije izabrala Petra Karađorđevića za kralja Srbije. Tokom njegove vladavine učvršćen parlamentarizam i ubrzan privredni i kulturni razvoj zemlje. Povukao se sa vlasti 22. juna 1914, a kraljevska ovlašećenja dobio njegov drugi sin Aleksandar.

1904. Više od 1.000 ljudi, većinom žena i dece, poginulo blizu Njujorka u požaru koji je zahvatio brod "General Slokam".

1907. Počela Druga haška mirovna konferencija, na kojoj su 44 države, uključujući Srbiju i Crnu Goru, usvojile 13 konvencija o zakonima i običajima ratovanja. Četvrtom konvencijom osnovan Stalni arbitražni sud u Hagu.

1919. Engleski piloti Artur Braun i Džon Olkok okončali prvi direktan let preko Atlantika.

1920. Italijanski inženjer, jedan od osnivača bežične telegrafije Đulielmo Markoni, emitovao u Engleskoj prvi muzički radio-prenos, muzičku numeru australijske operske pevačice Neli Melba.

1940. Nemačke trupe probile liniju Mažino kod Sedana. Sistem utvrđenja dugačak 360 kilometara, koji su Francuzi izgradili duž granice prema Nemačkoj između dva svetska rata, smatran remek-delom građevinarstva i fortifikacije.

1969. Po povlačenju Šarla de Gola sa političke scene za predsednika Francuske izabran Žorž Pompidu.

1975. Košarkaši Jugoslavije postali šampioni Evrope pobedom nad reprezentacijom SSSR u Beogradu.

1977. Adolfo Suares i njegova koalicija Demokratskog centra pobedili na prvim slobodnim izborima u Španiji posle smrti Franciska Franka koji je diktatorski vladao od 1939.

1982. Argentinske snage na Foklandskim ostrvima predale se Britancima. Time okončan rat u kom je poginulo oko 1.000 ljudi.

1988. Pakistanski predsednik Zija ul Hak objavio da će islamsko šerijatsko pravo postati vrhovni zakon u Pakistanu.

1992. Srpski književnik Dobrica Ćosić izabran za prvog predsednika Jugoslavije. Za prvog premijera nove države prethodnog dana izabran američki biznismen srpskog porekla Milan Panić.

1992. Parlament Japana, prvi put od Drugog svetskog rata, odobrio angažovanje japanskih vojnika u inostranstvu.

1994. Izrael i Vatikan uspostavili pune diplomatske odnose, potvrđujući dogovor o međusobnom priznavanju i pomirenju posle vekovnih sukobljavanja Jevreja i rimokatolika.

1995. Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija usvojio rezoluciju o proširenju snaga UN u Bosni i Hercegovini trupama za brza dejstva, sastavljenih od 12.000 francuskih, britanskih i holandskih vojnika. Rusija i Kina uzdržale se od glasanja.

1996. Umrla američka pevačica Ela Ficdžerald, "kraljica džeza", čuvena po "skat"-dijalozima s velikim džez-muzičarima Armstrongom, Elingtonom i Bejzijem.

2000. U atentatu u Budvi lakše povređen Vuk Drašković, lider Srpskog pokreta obnove, u to vreme jedne od najvećih opozicionih političkih stranaka u Srbiji.

2000. Rimsko-katolički biskup Augustin Misago optužen za saučesništvo u masakru više od pola miliona stanovnika Ruande 1994. i genocid oslobođen optužbi i pušten na slobodu.

2001. Pored Petrovog Sela kod Kladova otkrivena masovna grobnica u kojoj je zakopano oko 30 tela za koja se pretpostavlja da su žrtve sukoba na Kosovu 1999.

2001. Šangajska petorka, odnosno Kina, Rusija, Kazahstan, Kirgistan i Tadžikistan, posle prijema Uzbekistana u članstvo preimenovali organizaciju u Šangajska organizacija za saradnju, regionalnu organizaciju za borbu protiv islamskog militarizma.

2003. Vaterpolo reprezentacija Srbije i Crne Gore osvojila zlatnu medalju na Evropskom prvenstvu u Sloveniji.

Objavljeno u Jun

1645. U građanskom ratu u Engleskoj snage parlamentarista pod vođstvom Olivera Kromvela i Tomasa Ferfaksa porazile, kod Nejzbija, “rojaliste” pod vođstvom princa Ruperta od Palatinejta.

1777. Kongres SAD prihvatio zastavu "zvezda i pruga" kao zvanično državno znamenje.

1789. Engleski kapetan Vilijam Blaj, sa 18 pristalica, posle dramatičnog putovanja i više od 3.500 pređenih milja, stigao na ostrvo Timor blizu Jave. Blaj 48 dana ranije ostavljen u vodama Tahitija pošto je pobunjena posada broda "Baunti" preuzela komandu nad brodom.

1798. Rođen češki istoričar i političar František Palacki, vođa češkog preporoda u XIX veku. Kao lider Federalističke stranke zalagao se, u skladu sa svojom idejom austro-slavizma, za federativno preuređenje Austro-Ugarske.

1800. Napoleon Bonaparta porazio austrijske trupe u presudnoj bici kod Marenga u Italiji.

1811. Rođena američka književnica Herijet Elizabet Bičer Stou, borac za ženska prava i oslobađanje crnih robova, autor romana "Čiča Tomina koliba".

1837. U Napulju umro italijanski pisac Đakomo Leopardi, najveći lirski pesnik italijanskog romantizma i jedan od najznačajnijih pesnika evropske poezije XIX veka.

1894. Rođena Ljubica Janković, etnomuzikolog, saradnik Etnografskog instituta Srpske akademije nauka i umetnosti i član više međunarodnih ustanova za izučavanje narodne kulture. Sa sestrom Danicom objavila knjigu "Narodne igre" u sedam tomova.

1904. Umro srpski pisac i lekar Jovan Jovanović Zmaj, jedna od najmarkantnijih ličnosti srpskog društva u drugoj polovini XIX veka. Borac za nacionalno i političko oslobođenje, član Srpske kraljevske akademije i dramaturg Narodnog pozorišta u Beogradu, najpoznatiji kao dečiji pesnik i autor elegičnih ličnih ispovesti.

1924. Rođen ruski pisac Vladimir Aleksejevič Solouhin, koji je u rusku književnost uveo nefabularnu prozu slobodne kompozicije.

1928. Umrla Emelin Pankherst, osnivač Socijalno-političke unije žena. Organizovala brojne mitinge i demonstracije za žensko pravo glasa zbog čega je osam puta bila u zatvoru.

1928. Rođen argentinski političar i revolucionar Ernesto Če Gevara. Kao beskompromisan borac za pravdu stekao veliku popularnost, posebno među mladima. Učestvovao u Kubanskoj revoluciji i bio ministar u vladi Fidela Kastra. U novembru 1966. postao lider gerilaca u Boliviji, a u oktobru naredne godine zarobljen i ubijen.

1936. Umro ruski pisac Maksim Gorki. Imao značajnu ulogu u političkom i kulturnom životu sovjetske Rusije i smatra se osnivačem socijalističkog realizma u ruskoj književnosti.

1940. Zastava s kukastim krstom podignuta na Ajfelovoj kuli dok su trupe nacističke Nemačke u Drugom svetskom ratu ulazile u centar Pariza.

1941. Predsednik SAD Frenklin Ruzvelt naredio “zamrzavanje” imovine Nemačke i Italije u SAD.

1943. U bici na Sutjesci u Drugom svetskom ratu poginuo srpski publicista, novinar i prevodilac Veselin Masleša.

1946. Umro škotski pronalazač Džon Logi Berd, koji je 1923. izveo prvi prenos TV-slike, a 1928. prvi prekookeanski TV-prenos između Londona i Hortsdejla u SAD.

1962. U Parizu osnovana Evropska organizacija za istraživanje svemira.

1966. Vatikan objavio aboliciju na Indeks zabranjenih knjiga. Popis dela koje katolički vernici po crkvenoj zabrani nisu smeli da čitaju 1559. objavio papa Pavle IV.

1968. Umro italijanski pesnik Salvatore Kvazimodo, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1959.

1986. Umro argentinski pisac Horhe Luis Borhes, jedan od najvećih i najuticajnijih književnika XX veka. Presudno obeležio hispanoameričku literaturu i značajno uticao na svetske književne tokove.

1990. U Bukureštu 10.000 rudara, uz podršku vlasti, kako je tvrdila opozicija, rasturilo šatorsko naselje studenata koji su demonstrirali protiv vlasti u centru grada i demoliralo redakcije pojedinih listova i sedišta opozicionih stranaka.

1992. U Beogradu prvi put posle 45 godina održana litija za praznik Duhova na kojoj je učestvovalo oko 10.000 ljudi, predvođenih patrijarhom Pavlom.

1992. U organizaciji Građanskog saveza Srbije, nekoliko hiljada Beograđana učestvovalo na manifestaciji "Poslednje zvono" s porukom režimu Slobodana Miloševića da je njegovo vreme isteklo.

1993. Tansu Čiler postala prva žena-premijer u istoriji Turske.

1995. Čečenski pobunjenici izvršili napad na grad Buđonovsk na jugu Rusije, uzeli 1.500 talaca i zauzeli Vladine zgrade. U napadu poginulo oko 100 ljudi, a taoci vraćeni posle pregovora s ruskim premijerom Viktorom Černomirdinom.

2000. Italijanske vlasti izručile Turskoj Mehmeda Ali Agdžu pošto ga je predsednik Italije pomilovao. Agdža zbog atentata na papu Jovana Pavla II 1981. proveo 19 godina u italijanskom zatvoru.

2001. Vlada Jugoslavije usvojila nacrt zakona o saradnji s Međunarodnim sudom za ratne zločine u Hagu. Posle neuspešnih pregovora s koalicionim partnerom, Socijalističkom narodnom partijom, nacrt zakona povučen iz procedure Savezne skupštine 21. juna.

Objavljeno u Jun
četvrtak, 13 jun 2019 00:00

13. jun - Dogodilo se na današnji dan

323. p.n.e. U Vavilonu umro Aleksandar III Makedonski, jedan od najvećih vojskovođa u svetskoj istoriji. Vekovima bio inspiracija umetnicima.

823. Rođen francuski kralj Karlo II Ćelavi, kom je Verdunskim ugovorom 843. pripao zapadni i srednji deo franačke države, današnja Francuska.

1381. Pod vođstvom Vata Tajlera u engleskim pokrajinama Kent, Norfok, Safok i Kembridžšir počeo ustanak seljaka protiv feudalaca, izazvan visokim porezima.

1811. Rođen književni kritičar i filozof Visarion Grigorjevič Bjelinski, osnivač realističke estetike u ruskoj književnoj kritici. Formulisao teorijsku osnovu novog pravca u ruskoj književnosti nazvanog "naturalna škola", a kao uzor isticao Gogoljevo delo.

1839. Srpski knez Miloš Obrenović abdicirao u korist sina Milana i napustio Srbiju. Knez Milan umro nekoliko nedelja pošto je izabran za srpskog vladara, a namesnici pozvali njegovog mlađeg brata Mihaila da preuzme presto.

1865. Rođen irski pesnik i dramski pisac Vilijam Batler Jejts, uz Šoa i Džojsa jedan od najvećih irskih pisaca. Dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1923.

1876. Srpsko učeno društvo za prvu ženu-akademika izabralo slikarku Katarinu Ivanović.

1886. Pod misterioznim okolnostima utopio se bavarski kralj Ludvig II, tri dana pošto je proglašen umobolnim i svrgnut sa prestola. Pod njegovim pokroviteljstvom Rihard Vagner 1864. i 1885. u Minhenu radio na reformi muzike i drame i izveo svoje čuvene muzičke drame "Tristan i Izolda" i "Nirnbeški majstori pevači".

1897. Rođen finski trkač na duge staze Pavo Nurmi. Osvojio devet zlatnih medalja na Olimpijskim igrama 1920, 1924. i 1928. Oborio 29 svetskih rekorda.

1899. Rođen meksički kompozitor i dirigent Karlos Čaves, osnivač mekičkog Simfonijskog orkestra. U svoje kompozicije uneo obeležja meksičkog muzičkog folklora i instrumente meksičkih Indijanaca.

1900. U Kini počeo tzv. Bokserski ustanak, pobuna seljaka i gradske sirotinje protiv stranog kapitala i domaćih feudalaca. Ustanak u septembru 1901. ugušile evropske sile, Japan i SAD.

1917. S 14 bombardera tipa "gota" Nemci u Prvom svetskom ratu prvi put iz vazduha bombardovali London. Poginule 162 osobe. Pre toga, napadi na britansku prestonicu vršeni iz "cepelina".

1943. U bici na Sutjesci u Drugom svetskom ratu poginuo komandant Treće divizije i član Vrhovnog štaba Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije Sava Kovačević. Posthumno proglašen za narodnog heroja.

1944. Prve nemačke rakete "fau-1" ispaljene u Drugom svetskom ratu na južnu Englesku. Do kraja rata 1945. na teritoriju Velike Britanije palo više od 1.000 raketnih bombi, od čega 660 na London.

1953. Državnim udarom na vlast u Kolumbiji došao Gustav Rojas Pinilja, koji je diktatorski vladao do 1957, kada je u Kolumbiji vraćen demokratski režim.

1956. Poslednji britanski vojnici napustili bazu kod Sueckog kanala, kojim je Velika Britanija upravljala 74 godine. Upravu nad Kanalom preuzeo Egipat.

1965. Umro jevrejski filozof i teolog Martin Buber, rođen u Austriji. Pred nacistima 1938. pobegao u Palestinu i postao jedan od prvih profesora Hebrejskog univerziteta u Jerusalimu. Zalagao se za zajedničku jevrejsko-arapsku državu. Najpoznatije delo "Ja i ti".

1982. Umro kralj Saudijske Arabije Kalid ibn Abdul Aziz. Nasledio ga brat, princ Fahd.

1983. Američki vasionski brod "Pionir 10" prošao kroz orbitu Neptuna. To je bila prva letilica sa Zemlje koja je izašla izvan Sunčevog sistema.

1986. Umro američki klarinetista Beni Gudmen, jedan od prvih muzičara među belcima koji se usprotivio rasnoj segregaciji i u svoj džez-orkestar, osnovan 1934, uključio crne muzičare.

1990. Zbog neuspelog početka razgovora vlasti i opozicije u Srbiji, u Beogradu na Trgu Republike održan prvi protestni miting opozicije od dolaska komunista na vlast posle Drugog svetskog rata.

1990. U Bukureštu poginule četiri, ranjeno oko 200 osoba, kada je policija pokušala da suzbije proteste studenata koji su se smestili u šatore u centru grada.

1992. U organizaciji Udruženja kompozitora u Pionirskom parku u Beogradu, ispred zgrade Predsedništva Srbije, održan "Miting klečanja", u znak protesta protiv ratne politike predsednika Srbije Slobodana Miloševića.

1994. Severna Koreja saopštila da se povlači iz Agencije za atomsku energiju Ujedinjenih nacija i da više neće dozvoliti dolazak inspektora UN u zemlju.

2000. U Pjongjangu počeo istorijski samit dve Koreje na kom su predsednici Južne i Severne Koreje Kim Dae-Džung i Kim Džong-Il vodili razgovore o pomirenju dve države. Lideri dve Koreje sastali se prvi put posle raspada jedinstvene zemlje 1948.

2002. Na prvim slobodnim izborima u istoriji Avganistana za predsednika države izabran Hamid Karzai.

Objavljeno u Jun

1667. Žan Batist Deni, lekar Luja XIV, izveo prvu uspešnu transfuziju krvi petnaestogodišnjem dečaku koristeći krv ovce.

1683. Turska vojska počela drugu opsadu Beča. Grad u septembru iste godine oslobodio poljski kralj Jan Sobjecki.

1691. Ahmed II na turskom prestolu nasledio sultana Sulejmana III u veoma teškim prilikama za carstvo. Vodio neuspešne ratove protiv Austrije, Venecije i Rusije i bio prisiljen da prihvati nepovoljne uslove Karlovačkog mira 1699.

1759. Umro Vilijam Kolins, jedan od najznačajnjih engleskih lirskih pesnika XVIII veka.

1798. U pohodu na Egipat Napoleon Bonaparta zauzeo ostrvo Malta.

1848. Mađarska vojska napala Sremske Karlovce, sedište Srba u Ugarskoj, što se smatra početkom mađarsko-srpskog rata 1848.

1849. Mađari topovima sa Petrovaradina skoro potpuno uništili Novi Sad braneći se od napada vojske hrvatskog bana Jelačića, koji je kao austrijski oficir imao naređenje da uguši mađarsku revoluciju.

1897. Rođen engleski državnik Robert Entoni Idn, lider Konzervativne stranke od 1955, ministar inostranih poslova, premijer. Pod pritiskom javnog mnenja, zbog britansko-francusko-izraelske agresije na Egipat u novembru 1956, podneo ostavku i povukao se iz javnog života.

1898. Tokom Američko-španskog rata lider filipinskog revolucionarnog pokreta, general Emilio Aginaldo, proglasio, uz podršku SAD, nezavisnost Filipina.

1900. Nemački Rajhstag usvojio zakon o povećanju nemačke ratne pomorske flote, koja će potom postati jedna od najjačih u svetu.

1917. Grčki kralj Konstantin I abdicirao u korist starijeg sina, princa Aleksandra.

1929. Rođena Ana Frank, autor dnevnika o stradanju Jevreja u okupiranom Amsterdamu u Drugom svetskom ratu, koji je pisala u tajnom skrovištu. Ubijena u martu 1945. u nacističkom logoru Bergen-Belzen. Od porodice Frank rat preživeo jedino Anin otac.

1934. Vlada Bugarske, koja je došla na vlast prevratom u maju 1934, zabranila političke partije.

1936. Na Malom Kalemegdanu u Beogradu otvoren Zoološki vrt, u kojem je do 1941. sakupljeno oko 1.200 životinja.

1964. Nelson Mandela, Volter Sisulu i još šest vođa antirarističkog pokreta u Južnoj Africi, osuđeni na doživotnu robiju.

1976. U državnom udaru u Urugvaju oboren predsednik Huan Bordaberi i počela devetogodišnja vojna diktatura.

1987. Bivši car Centralnoafričke Republike Žan Bedel Bokasa osuđen na smrt zbog zločina izvršenih tokom 13-godišnje vladavine.

1988. U Bangladešu izbile demonstracije zbog ustavnog amandmana usvojenog pet dana ranije, kojim je islam postao državna religija.

1991. Boris Jeljcin izabran za predsednika Rusije na prvim neposrednim predsedničkim izborima u toj zemlji. Drugi predsednički mandat Jeljcin osvojio u julu 1996, da bi se u decembru 1999. povukao sa vlasti i za svog naslednika predložio Vladimira Putina.

1993. Američki avioni su bombardovali glavni grad Somalije Mogadiš u pokušaju da unište gerilce generala Mohameda Faraha Aidida.

1995. Umro italijanski muzičar Arturo Benedeti Mikelanđeli, jedan od najvećih pijanista XX veka.

1999. Na Kosovu i Metohiji počelo razmeštanje međunarodnih bezbednosnih snaga, na osnovu rezolucije 1244 Saveta bezbednosti UN.

2001. Makedonija poništila priznanje Tajvana, koji je priznala dve godine ranije, i okrenula se političkoj saradnji s Kinom.

2001. Mohamed Rašid Daud Al-Ovali, sledbenik Osame bin Ladena, osuđen u Njujorku na doživotni zatvor, bez prava na žalbu, za ubistvo 213 osoba u eksploziji bombe koju je postavio 1998. u ambasadi SAD u Keniji i učešće u istom terorističkom napadu na ambasadu u Tanzaniji.

Objavljeno u Jun

1509. Engleski kralj Henri VIII venčao se Katarinom Aragonskom prvom od svojih šest žena. Zbog odbijanja pape da kasnije poništi taj brak, kralj objavio raskid s Vatikanom i 1534. osnovao Anglikansku crkvu.

1572. Rođen engleski pesnik i dramski pisac Bendžamin Ben Džonson, koji je slavu stekao alegorijskim igrokazima.

1727. Umro britanski kralj Džordž I, prvi monarh Velike Britanije iz hanoverske dinastije. Tokom njegove vladavine učvršćena vlast ministarskog kabineta.

1776. Rođen engleski slikar Džon Konstebl, jedan od tvoraca modernog pejzaža u evropskom slikarstvu. Među prvima izašao iz ateljea i slikao u prirodi. Smatra se pretečom francuskih impresionista.

1859. Umro austrijski državnik, knez Klemens Meternih, najuticajnija ličnost u Evropi tokom gotovo 40 godina, koliko je bio šef diplomatije i kancelar Austrije. Smatra se oličenjem apsolutističkog režima. S ruskim carem Aleksandrom I osnovao Svetu alijansu čiji je osnovni cilj bio gušenje nacionalnih pokreta u Evropi.

1864. Rođen nemački kompozitor i dirigent Rihard Štraus, direktor Bečke opere.

1880. Rođena američka pacifistkinja Dženet Renkin, prva žena koja je postala član Kongresa SAD. Kao antimilitarista u Parlamentu jedina glasala protiv objave rata Japanu posle bombardovanja Perl Harbura 1941.
1891. Velika Britanija i Portugalija potpisale konvenciju o podeli interesnih sfera severno i južno od reke Zambezi u Africi, kojom je sadašnji Malavi postao britanski protektorat.

1895. Rođen ruski državnik Mihail Aleksandrovič Bulganjin, učesnik Oktobarske revolucije, ministar oružanih snaga SSSR, predsednik Ministarskog veća od 1955. do 1958, kada ga je na tom položaju zamenio Nikita Sergejevič Hruščov. Kao protivnik destaljinizacije smenjen 1957. sa svih položaja.

1910. Rođen francuski okeanograf Žak Iv Kusto, pronalazač ronilačkog aparata "vodena pluća" i kamere za podvodno snimanje. Dobitnik tri “Oskara” i “Zlatne palme” u Kanu 1956. za film "Svet tišine", koji je snimio s Lujom Malom.

1918. Italijanski borbeni čamci u Prvom svetskom ratu u Jadranskom moru, oko 70 kilometara severozapadno od Zadra, potopili austrougarski bojni brod "Sent Ištvan".

1936. U Moskvi uhapšeno, osuđeno na tajnom suđenju i potom pogubljeno osam sovjetskih vojnih rukovodilaca, uključujući ruskog maršala i vojnog teoretičara Mihaila Tuhačevskog, što je bio početak masovne “čistke” u vojnom vrhu SSSR.

1942. U Vašingtonu potpisan sporazum SSSR i SAD o uzajamnoj pomoći u Drugom svetskom ratu.

1949. Pogubljen Koči Dzodze, albanski revolucionar, jedan od osnivača Komunističke partije Albanije i ministar unutrašnjih poslova od 1946. Dzodze je na montiranom procesu optužen da je jugoslovenski špijun.

1955. Na automobilskoj trci "24 sata Le Mana" poginulo 80 i povređeno više od 100 osoba posle sudara tri automobila koji su uleteli u gledalište.

1963. Vijetnamski budistički kaluđer Kvang Duk spalio se u Sajgonu u znak protesta protiv tretmana kojem je Vlada Južnog Vijetnama podvrgla budiste.

1970. Umro ruski državnik Aleksandar Fjodorovič Kerenski, član, a potom predsednik Privremene vlade posle Februarske revolucije 1917. u Rusiji. Zbačen u Oktobarskoj revoluciji 1917, 1918. emigrirao u Francusku, a od 1940. živeo u SAD.

1970. Poslednji američki vojnik napustio vazduhoplovnu bazu "Vilus" u Libiji, na zahtev pukovnika Moamera el Gadafija, koji je 1. septembra 1969. oborio kralja Idriza I.

1970. Posle jednonedeljnih okršaja u Jordanu kralj Husein i palestinski gerilci potpisali sporazum o primirju.

1979. Umro američki filmski glumac Džon Vejn, zvezda vestern-filmova.

1981. U zemljotresu u jugoistočnoj iranskoj provinciji Kerman poginulo najmanje 1.500 osoba.

1984. Umro italijanski političar Enriko Berlinguer, generalni sekretar Komunističke partije Italije. Protagonist "evrokomunizma" i strategije "istorijskog kompromisa", 12 godina bio na čelu najveće komunističke partije u Zapadnoj Evropi. Oslobodio KP Italije od sovjetskog uticaja, ali i pored velike popularnosti nije uspeo da dovede komuniste na vlast u Italiji.
1990. Umro srpski istoričar Vasa Čubrilović, učesnik atentata na austrougarskog prestolonaslednika Franca Ferdinanada 1914. u Sarajevu, profesor Beogradskog univerziteta, član Srpske akademije nauka i umetnosti. Posle Drugog svetskog rata bio direktor Balkanološkog instituta i ministar u Vladi Jugoslavije. Autor oko 70 istorijskih knjiga i studija.

1999. Početak razmeštanja mirovnih snaga na Kosovu doveo do velike napetosti kada je ruski bataljon neočekivano prešao iz Bosne i Hercegovine na teritoriju Jugoslavije i došao na Kosovo kao prva jedinica iz sastava međunarodnih snaga. Rusi potom zaposeli aerodrom “Slatina” kod Prištine.

2000. Policija Ujedinjenih nacija na Kosovu saopštila da je tokom godinu dana, koliko su međunarodne snage stacionirane na Kosovu, ubijeno više od 500 osoba, među kojima najviše Srba.

2001. Jugoslavija postala član Banke za međunarodna poravnanja u Bazelu. Na skupštini banke izvršena i podela akcija, zlata i deviznih sredstava SFRJ koje su u toj banci bile pohranjene.

2001. U SAD nad Timotijem Mekvejem izvršena smrtna kazna, na koju je osuđen zbog postavljanja bombe 1995. u zgradi državnih institucija u Oklahoma Sitiju, kada je poginulo 168 osoba.

Objavljeno u Jun
ponedeljak, 10 jun 2019 00:00

10. jun - Dogodilo se na današnji dan

1610. - Prvi holandski doseljenici dolaze na Menhetn sa namerom da ga nasele.

1868. - Prilikom šetnje Košutnjakom kraj Beograda ubijen je srpski knez Mihailo III Obrenović, koji je Srbiju učinio najjačom vojnom silom na Balkanu, u vreme kad je dovršavao pripreme za rat protiv Otomanskog carstva. Na prestolu Srbije bio je od 1839. do 1842. i od 1860. do smrti. Zbog bune koju je 1842. digao Toma Vučić Perišić, morao je da pobegne u Austriju, posle čega je na presto stupio knez Aleksandar Karađorđević, sin vođe Prvog srpskog ustanka - Karađorđa. Boraveći van zemlje, knez Mihailo III Obrenović pomagao je mnoge srpske kulturne radnike i pisce, uključujući Vuka Karadžića, Đuru Daničića, Branka Radičevića. Ženidbom s princezom Julijom Hunjadi (Hunyadi), stekao je veze s mađarskom i austrijskom aristokratijom. Kad se njegov otac, knez Miloš Obrenović, vratio na vlast 1858, preuzeo je komandu nad vojskom, a ubrzo posle očeve smrti 1860, zaveo je autoritarnu vladavinu, pretvorivši skupštinu u savetodavni organ. Ustanovio je 1861. narodnu vojsku od oko 50.000 ljudi i snabdeo je modernim naoružanjem, čime je Srbija postala vojno dominantna na Balkanu. Iskoristio je tursko bombardovanje Beograda 1862. da posle dužeg pregovaranja 1867. natera Turke da povuku garnizone iz svih srpskih gradova. Računajući na rat s Otomanskim carstvom, preduzimao je diplomatske inicijative i sklapao saveze s balkanskim hrišćanima radi rušenja Otomanske imperije - s Crnom Gorom 1866, s Grčkom i Bugarskim revolucionarnim odborom 1867. i s Rumunijom 1868. Takođe je nastojao da Bosna i Hercegovina ne padnu pod austrijsku vlast.

1875. - Umro je srpski pisac Jovan Grčić-Milenko, poetski sledbenik Branka Radičevića, poznat kao "fruškogorski slavuj". Sebi je dodao ime Milenko, po devojci Mileni u koju je bio zaljubljen. Gimnaziju je učio u Novom Sadu, Segedinu i Požunu (Bratislava), počeo studije medicine u Beču, ali se razboleo od tuberkuloze i u 29. godini umro u rodnom Čereviću, u Sremu. U lirskim pesmama lakih melodičnih stihova, izrazio je neposredan doživljaj prirode. U osećanjima je romantičarski čedan i sentimentalan, ali je napisao i više tzv. prostih pesama, po kojima se smatra pretečom realizma u srpskoj poeziji. U Beču su 1896. objavljene njegove "Pesme". Pisao je i pripovedačku prozu i prevodio Fridriha Šilera, Johana Volfganga Getea i Hajnriha Hajnea.

1902. - H.F. Callahan je postao nosilac patentne zaštite za novi tip koverta - koverat sa otvorom za adresu.

1908. - U Njujorku je formirano prvo vazduhoplovno udruženje.

1916. - Otpočela je velika arapska revolucija.

1942. - U borbi protiv Nemaca kod Male Remete u Drugom svetskom ratu, poginuo je Boško Palkovljević-Pinki, jedan od prvih partizana Fruške Gore.

1946. - Formirana je Republika Italija.

1956. - U Stokholmu su otvorene 16. moderne olimpijske jahačke igre.

1977. - James Earl Ray, ubica Martina Lutera Kinga, pobegao je iz zatvora.

1984. - Boston je pobedom nad L.A. Lejkersima osvojio NBA šampionat.

1985. - Kompanija Koka-Kola objavila je da se vraća svojoj 99 godina staroj formuli za napitak.

1999. - Poslednji projektili NATO - 79. dana agresije na Jugoslaviju - pali su nešto posle 13 časova na područje sela Kololeč kraj Kosovske Kamenice, a ubrzo potom, generalni sekretar NATO, Havijer Solana, zvanično je saopštio da je bombardovanje obustavljeno. Prve jedinice Vojske Jugoslavije su, na osnovu Vojno-tehničkog sporazuma potpisanog dan ranije u Kumanovu, počele povlačenje s Kosova i Metohije, a kasnije istog dana, Savet bezbednosti UN je, uz uzdržan glas Kine, usvojio Rezoluciju 1244, kojom je legalizovan dolazak međunarodnih vojnih snaga u južnu srpsku pokrajinu.

Objavljeno u Jun
nedelja, 09 jun 2019 00:00

9. jun - Dogodilo se na današnji dan

68. Rimski car Neron izvršio samoubistvo pošto ga je Senat proglasio neprijateljem naroda i osudio na smrt.

1357. U Pragu, na Vltavi, počela gradnja kamenog mosta koji je dobio naziv Karlov most po imenu tadašnjeg imperatora nemačko-rimskog carstva i češkog kralja Karla IV. Prema predanju, datum početka gradnje odredili astrolozi.

1462. Poslednji bosanski kralj Stjepan Tomašević, uzdajući se u pomoć hrišćanske koalicije, otkazao danak turskom sultanu Mehmedu II i priznao vrhovnu vlast ugarskog kralja Matije I Korvina. Turci 1463. osvojili Bosnu i pogubili Stjepana.

1672. Rođen Petar I Aleksejevič Romanov, Petar Veliki, ruski car od 1682. do 1725, reformator ruske države i društva. Osnovao Akademiju nauka, pokrenuo prve novine, pomagao razvoj privrede otvarajući rudnike i manufakture, organizovao državnu upravu i Rusiju podelio na gubernije. Na ušću Neve 1703. podigao novu prestonicu, Sankt Peterburg.

1781. Rođen engleski inženjer i pronalazač Džordž Stivenson, konstruktor lokomotiva. U Njukaslu 1823. osnovao prvu fabriku lokomotiva, a njegova lokomotiva na pruzi Stokton-Darlington 1825. vukla prvi putnički voz na svetu.

1815. Završen Bečki kongres koji je zasedao od septembra 1814, kada su ga sazvale velike sile da bi otklonile posledice Francuske revolucije i Napoleonovih ratova u evropskim zemljama. Predstavnik Srba u Beču, prota Mateja Nenadović, pokušao preko ruskog cara Aleksandra I da zainteresuje Bečki kongres za srpsko pitanje, ali zbog protivljenja Austrije i Engleske nije uspeo.

1870. Umro engleski pisac Čarls Džon Hafem Dikens, rodonačelnik socijalnog romana, jedan od najznačajnijih i najčitanijih engleskih pisaca.
1874. Umro indijanski vojskovođa Kočiz, poglavica apačkog plemena Čirikahua, vođa Indijanaca u borbama s belim naseljenicima i američkom vojskom na jugozapadu SAD.

1875. Na brdu Gradac kod Nevesinja izbio jedan od prvih većih sukoba Hercegovaca s Turcima u Bosansko-hercegovačkom ustanku. Ustanak nazvan "Nevesinjska puška" brzo se širio i za mesec dana zahvatio i Bosansku krajinu.

1892. Rodjen američki kompozitor Kol Porter, autor popularnih šlagera, muzičkih komedija i brodvejskih mjuzikla koji su preneti i na film.

1898. Potpisan sporazum kojim je Kina ustupila Velikoj Britaniji Hong Kong na period od 99 godina. Hong Kong vraćen Kini 1. jula 1997.

1914. U Beogradu svečano otkriven spomenik srpskom prosvetitelju Dositeju Obradoviću, rad vajara Rudolfa Valdeca. Spomenik postavljen na ulaz u Kalemegdan, a posle Prvog svetskog rata prenet u park na Studentskom trgu.

1923. U Bugarskoj državnim udarom oborena vlada Aleksandra Stamboliskog, lidera Zemljoradničkog narodnog saveza Bugarske. Nekoliko dana posle prevrata Stamboliski i njegovi saradnici ubijeni.

1928. Engleski mikrobiolog Aleksandar Fleming pronašao penicilin. Njegovo otkriće iskorišćeno 10 godina kasnije kada su ga Hauard Flori i Ernst Čejn primenili kao prvi antibiotik. Fleming, Flori i Čejn 1954. podelili Nobelovu nagradu za medicinu.

1945. Predsedništvo Antifašističkog veća narodnog oslobođenja Jugoslavije donelo Zakon o konfiskaciji imovine i izvršenju konfiskacije, na osnovu kojeg je država preuzela imovinu Trećeg rajha i jugoslovenskih državljana koji su sarađivali sa okupatorom.

1945. Jugoslavija s Velikom Britanijom i SAD postigla sporazum kojim je Julijska krajina podeljena na okupacione zone A i B. Prva potpala pod savezničku, druga pod jugoslovensku vojnu upravu.

1972. Američki bombarderi napali Hanoj i Hajfong. To je bilo najžešće bombardovanje Severnog Vijetnama od početka Vijetnamskog rata.

1991. Od posledica erupcije vulkana na planini Pinatubo na Filipinima poginulo oko 100 ljudi, a 250.000 ostalo bez domova.

1995. Kolumbijska policija uhapsila vođu kartela Kali Hilberta Rodrigesa Orehuelu, šefa najvećeg svetskog sindikata droge.

1999. Predstavnici Vojske Jugoslavije i NATO u Kumanovu potpisali Vojno-tehnički sporazum o povlačenju jugoslovenske vojske i policije sa Kosova. Time okončani vazdušni udari NATO na SRJ, a na Kosovu, na osnovu rezolucije 1244 Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija raspoređene međunarodne snage, među kojima najveći broj vojnika iz zemalja-članica NATO. S povlačenjem vojske i policije, sa Kosova počeo masovan odlazak Srba i Crnogoraca.

1999. Prema izveštajima državnih medija, više od 2.000 poginulo ubijeno i oko 5.000 povređeno u napadima NATO na Jugoslaviju, koji su počeli 24. marta. Teško oštećeni infrastruktura, privredni objekti, škole, zdravstvene ustanove, medijske kuće i spomenici kulture.

2000. Savet bezbednosti UN produžio mandat mirovnim snagama UN na Kosovu, ne obazirući se na zahtev Jugoslavije da te snage budu povučene.

2000. Umro američki vajar Džordž Sigal, jedan od najpoznatijih predstavnika pop-arta.

2001. Pakistanski sud osudio bivšeg premijera Benazir Buto na tri godine zatvora zbog odbijanja da se pojavi u sudu pred kojim je optužena za korupciju.

Objavljeno u Jun
subota, 08 jun 2019 00:00

8. jun - Dogodilo se na današnji dan

452. - Hunski kralj Atila (Bič Božji), izvršio je invaziju na Italiju.

1786. - U Njujorku je prodat prvi komercijalno napravljen sladoled. Inače, sladoled je poslastica poreklom sa istoka; ideju o pravljenju sladoleda je odatle čuveni mletački istraživač preneo u Evropu, a kasnije je u SAD-u otvorena prva fabrika za proizvodnju sladoleda.

1810. - Rođen je Robert Šuman, nemački kompozitor i jedan od najznačajnijih predstavnika romantizma. Ističe se kao muzički liričar i autor klavirskih minijatura. Osnovao je časopis "Neue Zeitschrift fur Musik", u kom je vodio odlučnu borbu protiv negativnih pojava i konzervatizma u muzici svoga vremena. Dela: solo pesme (ciklusi "Pesnikova ljubav", "Ljubav i život žene"), klavirske kompozicije "Karneval", "Simfonijske etide", "Dečje scene", koncerti za klavir, za violončelo i orkestar, simfonije, kamerna muzika i dr.

1824. - Noah Cushing iz Kvebeka patentirao je veš mašinu.

1889. - U Los Anđelesu je počela sa radom prva žičara.

1922. - U Sabornoj crkvi u Beogradu venčali su se kralj Aleksandar Karađorđević i rumunska princeza Marija (kći rumunskog kralja Ferdinanda I i Marije, princeze od Saks-Koburg-Gota). Prvi kum im je bio engleski kralj Džordž, kojeg je zastupao njegov sin Albert, a drugi kum - knez Arsen Karađorđević.

1937. - U Beogradu su održane antifašističke demonstracije radnika i studenata povodom dolaska šefa nemačke diplomatije Konstantina fon Nojrata; tokom protesta, policija je uhapsila mnoge demonstrante. Nojrat je posetio Mađarsku, Jugoslaviju i Bugarsku da bi ojačao nemački uticaj i zbližio Jugoslaviju i Mađarsku radi izolovanja Čehoslovačke.

1940. - Otkriven je neptunijum, veštački radioaktivni hemijski element pod rednim brojem 93.

1943. - Umro je srpski matematičar Mihajlo Petrović, osnivač Beogradske matematičke škole, profesor Univerziteta u Beogradu, član Srpske kraljevske akademije i mnogih inostranih akademija nauka. Kao dečak je izučio ribarski zanat kod beogradskog alasa Gašpara Čuklje, potom položio majstorski ispit ribarskog esnafa i tako dobio nadimak Mika Alas. Napisao je više od 400 radova iz teorijske i primenjene matematike, matematičke fizike i hemije, mehanike, geometrije i opšte fenomenologije. Tvorac je matematičke fenomenologije, teorije matematičkih spektara koja je praktično primenjena u astronomskim, statističkim i drugim izračunavanjima i veoma je doprineo matematičkoj analizi, posebno teoriji diferencijalnih jednačina i teoriji funkcija. Dela: "Kvalitativna integracija diferencijalnih jednačina", "Elementi matematičke fenomenologije", "Fenomenološko preslikavanje", "Predavanja o matematičkim spektrima", putopis "Kroz polarnu oblast", popularno napisan roman "Jegulje".

1969. - U postavci grupe Rolling Stones dolazi do zamene - na mesto Briana Jonesa dolazi gitarista Mick Taylor.

1986. - Boston Celtics osvaja NBA šampionat pobedom nad timom Houston Rockets-a.

1991. - Monika Seleš je pobedom nad Arančom Sančez Vikario (6:3,6:4) osvojila French Open.

Objavljeno u Jun

1494. Portugalija i Španija u Tordesiljasu potpisale sporazum o podeli Novog sveta. Granicu odredio papa Aleksandar VI da bi sprečio sukobe kolonijalnih sila. U XVII i XVIII veku u borbu za kolonije umešali se Englezi i Holanđani, koji nisu poštovali papinu podelu.

1502. Rođen Ugo Buonkompanjo, papa Grgur XIII od 1572. do 1585. Reformisao Julijanski kalendar, koji je kasnije po njemu nazvan Gregorijanski.

1523. Posle pobede nad Dancima Gustav Vasa proglašen, kao Gustav I, za kralja Švedske. Time ukinuta Kalmarska unija koju su 1397. formirale Švedska, Danska i Norveška.

1848. Rođen francuski postimpresionistički slikar Pol Gogen, čije je delo imalo značajan uticaj na razvoj ekspresionizma i na formiranje fovizma.

1848. Umro ruski književni kritičar i filozof Visarion Grigorjevič Bjelinski, osnivač ruske realističke estetike. Formulisao teorijsku osnovu novog pravca u ruskoj književnosti nazvanog "naturalna škola", a kao uzor isticao Gogoljeva dela.

1861. U američkom gradu Nju Orleansu izvedena prva predstava striptiza.

1862. SAD i Velika Britanija potpisale sporazum o suzbijanju trgovine robljem.

1896. Rođen mađarski državnik Imre Nađ, premijer od 1953. do oktobra 1956, kada je u Mađarskoj izbila antikomunistička pobuna. Pobuna ugušena sovjetskom intervencijom, a Nađ uhapšen i osuđen na smrtnu kaznu koja je izvršena u junu 1958.

1905. Norveški parlament doneo odluku o raskidu unije sa Švedskom i svrgnuo sa prestola kralja Oskara I koji se protivio toj odluci. Za novog kralja izabran danski princ Karl, Hakon VII.

1920. Rođen francuski političar i publicista Žorž Marše, generalni sekretar Francuske Komunističke partije od 1972. do 1994. i, uz Enrika Berlinguera iz KP Italije i Santijaga Karilja iz KP Španije, jedan od protagonista reformi u komunističkom pokretu u Zapadnoj Evropi početkom osamdesetih godina prošlog veka.

1921. Otvoren prvi parlament Severne Irske.

1929. Ponovo uspostavljena Papska država u Rimu. Crkvena država prestala da postoji 1870. kada je s gradom Rimom postala deo ujedinjene Italije.

1935. Umro srpski hemičar Sima Lozanić, prvi rektor Beogradskog univerziteta, član Srpske kraljevske akademije. Bio ministar privrede i spoljnih poslova u vladama Srbije 1894. i 1905. Izučavao razne oblasti hemije, a najvažniji njegovi radovi iz organske hemije i elektrosinteze.

1935. Umro ruski biolog Ivan Vladimirovič Mičurin, koji je metodom aklimatizacije uzgajio nove otporne vrste južnih biljaka, kao što su trešnja, kajsija, vinova loza, i tako ih proširio ka severu.

1939. Kralj Džordž VI i kraljica Elizabeta došli u posetu SAD. To je bila prva poseta britanskog monarha SAD.

1942. Okončana četvorodnevna bitka za pacifička ostrva Midvej, u kojoj su Amerikanci naneli prvi ozbiljan poraz Japancima u Drugom svetskom ratu.

1942. Počeo nemački napad na Sevastopolj.

1948. Predsednik Čehoslovačke Eduard Beneš podneo ostavku, ne želeći da potpiše novi Ustav, prema kojem komunisti preuzimaju vlast u zemlji.

1971. Sovjetski vasionski brod "Sojuz II" spojio u Zemljinoj orbiti sa svemirskom stanicom "Saljut".

1973. Kancelar Zapadne Nemačke Vili Brant doputovao u Izrael, u prvu posetu jednog zapadnonemačkog lidera toj zemlji.

1974. U Ivanjici puštena u rad prva zemaljska satelitska stanica u Jugoslaviji za međukontinentalne telefonske linije i TV-programe.

1980. Umro Henri Miler, jedan od najpoznatijih američkih pisaca. Najpoznatija dela "Rakova obratnica" i "Jarčeva obratnica", dugo zabranjivane u SAD, objavio u Parizu, gde je radio kao novinar.

1981. Izraelski avioni razorili irački nuklearni reaktor "Osirak" blizu Bagdada.

1988. U Bangladešu islam proglašen državnom religijom, a jake policijske snage stavljene u stanje pripravnosti da bi sprečile proteste protivnika te odluke.

1990. Predstavnički dom Kongresa SAD izglasao zabranu prodaje kompjutera i telekomunikacione opreme SSSR dok Moskva ne počne pregovore o nezavisnosti Litvanije.

1992. Sedam dana posle poslednjeg dogovora o prekidu vatre, borbe na bosansko-hercegovačkom ratištu nastavljene. U Sarajevu artiljerijski dueli trajali po 20 sati.

1996. Vojna hunta Mjanmara donela zakon kojim je onemogućila rad Nacionalne lige za demokratiju, glavne opozicione partije pod vođstvom Aung San Su Ći, dobitnice Nobelove nagrade za mir.

1998. Jake snage MUP Srbije u Prištini rasturile proteste kosovskih Albanaca koji su 57. dan uzastopno protestovali protiv srpskih vlasti pod motom "Kosovo, najveći zatvor na svetu".

1999. U Indoneziji održani demokratski parlamentarni izbori, prvi posle 40 godina.

2000. U Kolombu, glavnom gradu Šri Lanke, poginule 22 osobe, među njima i jedan ministar, a oko 600 povređeno, kada je bombaš-samoubica aktivirao eksploziv na proslavi Dana ratnih heroja u tom gradu.

2001. Bivši argentinski predsednik Karlos Menem stavljen u kućni pritvor zbog navodne trgovine oružjem. Šest meseci kasnije pritvor ukinut zbog nedostatka dokaza.

Objavljeno u Jun
Strana 1 od 14

Još vesti iz kategorije...

Top